ÑÒÀÒÈÑÒÈÊÈÉÍ ÀÐÃÀ×ËÀË ÁÎËÎÂÑÐÓÓËÀÕ                          ¯ÉË ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÄ ÌªÐÄªÕ ÆÓÐÀÌ                                  ...
- Àðãà÷ëàëûã çºâøººð÷ áàòëàõ      - Õýðýãæèëòèéã çîõèîí áàéãóóëàõ      - Õýðýãæèëòèéí ÿâöàä ìîíèòîðèíã õèéõ      - Àðãà÷ëà...
¯¿íä:       -   Òóõàéí ¿ç¿¿ëýëòèéí íýð, ¿ç¿¿ëýëòèéí ¿íäñýí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëòûã           ãàðãàõ       -   Òóõàéí ¿ç¿¿ë...
3.8   Àðãà÷ëàë íü äàðààõü á¿òýöòýé áàéíà.      ¯¿íä:         1.    Íèéòëýã ¿íäýñëýë: Ýíý íü òóõàéí àðãà÷ëàëûí òàëààðõ     ...
L15+   - Áè÷èã ¿ñýã ìýääýã 15 –ààñ äýýø íàñíû õ¿í àìûí òîî            P15+   -15 áà ò¿¿íýýñ äýýø íàñíû íèéò õ¿í àìûí òîî  ...
- Áàòëàãäñàí àðãà÷ëàëûí äàãóó ìýäýý, òàéëàíãèéí ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöîõ,ñóäàëãàà, òîîëëîãî ÿâóóëàõ, ¿ð ä¿íã ìýäýýëýõ, îëîí íèéò...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

St medeelel bolovsruulah zuvlumj

979 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
979
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

St medeelel bolovsruulah zuvlumj

  1. 1. ÑÒÀÒÈÑÒÈÊÈÉÍ ÀÐÃÀ×ËÀË ÁÎËÎÂÑÐÓÓËÀÕ ¯ÉË ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÄ ÌªÐÄªÕ ÆÓÐÀÌ Íýã. Íèéòëýã ¿íäýñëýë1.1 “Ñòàòèñòèêèéí òóõàé” Ìîíãîë Óëñûí õóóëü, õîëáîãäîõ áóñàä õóóëü òîãòîîìæ, îëîí óëñûí íèéòëýã çàð÷èì, àðãà ç¿éã ìºðäëºã áîëãîõ, ¯ÒÑ-èéã á¿ðýí íýâòð¿¿ëýõ àæëûí õ¿ðýýíä àëáàí ¸ñíû áîëîí çàõèðãààíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí ¿ç¿¿ëýëòèéí àðãà÷ëàëûã îëîí óëñûí íèéòëýã ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýõ, áîëîâñðîíãóé áîëãîí ñàéæðóóëàõ, øèíæëýõ óõààíû ¿íäýñëýëòýé, ïðàêòèê àìüäðàëä íèéöñýí ìýðãýæëèéí çààâàð, çºâëºìæ, àðãà÷ëàëûã áîëîâñðóóëæ ìºðä¿¿ëýõýä ýíýõ¿¿ æóðìûã ìºðäºíº.1.2 Àðãà÷ëàë /Methodology/ ãýäýãò øèíæëýõ óõààíû ¿íäýñòýé øèíæëýí, ñóäëàõ àðãûí ñóðãààëü, òîäîðõîé ¿éë àæèëëàãààíä àøèãëàãääàã àðãà, çàð÷ìóóäûí ñèñòåì1; øèíæëýõ óõààíû îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, òîîöîîíû áîëîí áóñàä àðãà ç¿éã íýãòãýñýí öîãö2 áóþó òîäîðõîé àñóóäëûã øèéäâýðëýõ àðãûã3 îéëãîíî. Ñòàòèñòèêèéí àðãà÷ëàë/ Öààøèä àðãà÷ëàë ãýõ/ íü àëáàí ¸ñíû áîëîí çàõèðãààíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí ¿ç¿¿ëýëòèéí øèíæëýõ óõààíû ¿íäñýí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, àíãèëàë, òîîöîõ àðãà /õýðýãëýãäýõ òîìú¸îëîë/, õýìæèõ íýãæ çýðãèéã öîãö áàéäëààð òóñãàñàí áàðèìò áè÷èã áîëíî.1.3 Àðãà÷ëàë áîëîâñðóóëàõàä àøèãëàõ îëîí óëñûí áàéãóóëëàãóóäààñ óëñ îðíóóäàä íèéòëýã ìºðä¿¿ëýõýýð áîëîâñðóóëàí ãàðãàñàí ñòàòèñòèêèéí àðãà÷ëàë, àðãà ç¿éí áàðèìò áè÷èã äàðààõü 3 òºðºëòýé áàéäàã. ¯¿íä: - Çààâàð - Ǻâëºìæ - Ãàðûí àâëàãà1.4 Àðãà÷ëàë áîëîâñðóóëæ, ìºðäºõ ¿éë àæèëëàãàà íü äàðààõü ¿å øàòòàé áàéíà. ¯¿íä: - ªíººãèéí áàéäàëä ¿íýëãýý ºã÷, àðãà÷ëàë áîëîâñðóóëàõ õýðýãöýý, øààðäëàãûã òîäîðõîéëîõ - Àðãà÷ëàëûã áîëîâñðóóëàõ1 “AND” dictionary2 The Hyperdictionary, Revised 1993, USA3 Terminology on statistical metadata, conference of European Statisticians statistical standards and studies No 53 UNECE,Geneva 2000
  2. 2. - Àðãà÷ëàëûã çºâøººð÷ áàòëàõ - Õýðýãæèëòèéã çîõèîí áàéãóóëàõ - Õýðýãæèëòèéí ÿâöàä ìîíèòîðèíã õèéõ - Àðãà÷ëàëä íýìýëò ººð÷ëºëò îðóóëàõ Õî¸ð. Àðãà÷ëàë áîëîâñðóóëàõàä òàâèãäàõ íèéòëýã øààðäëàãà2.1 Àðãà÷ëàëûã ýíýõ¿¿ æóðìûí íýã/íèéòëýã ¿íäýñëýë/ -èéí 1.4–ä çààñàí îëîí óëñûí áàéãóóëëàãààñ óëñ îðíóóäàä íèéòëýã ìºðä¿¿ëýõýýð õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí áàðèìò áè÷èãò ¿íäýñëýí áîëîâñðóóëíà.2.2 Àðãà÷ëàë íü Ñòàíäàðò õýìæèë ç¿éí ¿íäýñíèé òºâººñ áîëîâñðóóëñàí ‘’Áàðèìò áè÷ãèéí ñòàíäàðò MNS 5140:2002’’–ò íèéöñýí áàéíà.2.3 Ñòàòèñòèêèéí àðãà÷ëàë íü ýíýõ¿¿ æóðìûí 3.8–ä òóñãàãäñàí á¿òýö àãóóëãàòàé áàéíà.2.4 Àðãà÷ëàë ýíãèéí, îéëãîìæòîé áàéäëààð áè÷èãäñýí, îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò íü õî¸ðäìîë óòãà ñàíàà àãóóëààã¿é áàéíà.2.5 ¯ç¿¿ëýëò òîîöîõ àðãà÷ëàëûã áîäèò áóþó õèéñâýð òîîí ìýäýýëýë äýýð òóðøèæ, òîîöîîã îéëãîãäîõóéö áàéäëààð, æèøýýãýýð òàéëáàðëàí õàðóóëíà.2.6 Îëîí óëñûí àðãà÷ëàëûã ¿íäýñíèé ñòàíäàðò áîëãîí ìºðä¿¿ëýõäýý ººðèéí îðíû îíöëîãèéã òóñãàíà.2.7 ¯ç¿¿ëýëòèéã òîîöîõ àðãà ÿíç á¿ðèéí õóâèëáàðòàé áàéãàà òîõèîëäîëä ÿìàð íºõöºëä àëü àðãà íü èë¿¿ òîõèðîìæòîéã òàéëáàðëàí áè÷ñýí áàéíà. Ãóðàâ. Àðãà÷ëàëûã áîëîâñðóóëàõ3.1 Ñòàòèñòèêèéí àðãà÷ëàë íü íèéòëýã, òóñãàéëñàí áîëîí ñàëáàðûí ãýñýí òºðºëòýé áàéõ áºãººä òýäãýýðò ýíýõ¿¿ æóðìûí 3.4-3.6-ä çààñàí íýð á¿õèé àðãà÷ëàëóóä õàìààðíà.3.2 Àðãà÷ëàëûã ¯Ñà äàíãààðàà áóþó áóñàä áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí áîëîâñðóóëíà.3.3 Àðãà÷ëàëä äàðààõü ç¿éëèéã òóñãàí áîëîâñðóóëíà. Ýíý íü óã æóðìûí 3.8 /àðãà÷ëàëûí á¿òýö/-ä òóñãàãäñàí áè÷âýðèéí õýñýãò õàìààðíà. 2
  3. 3. ¯¿íä: - Òóõàéí ¿ç¿¿ëýëòèéí íýð, ¿ç¿¿ëýëòèéí ¿íäñýí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëòûã ãàðãàõ - Òóõàéí ¿ç¿¿ëýëò íü íýãòãýë ¿ç¿¿ëýëò áîë ò¿¿íèé á¿ðýëäýõ¿¿í, ººðººð õýëáýë òóõàéí ¿ç¿¿ëýëòýä õàìààðàëòàé ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí ñèñòåìèéã òîäîðõîéëîõ - ¯ç¿¿ëýëòèéí àíãèëëûã òîäîðõîéëîõ - Òóõàéí ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöîõ ¿íäñýí àðãà, çàð÷èì, òîìú¸îëëûã òîäîðõîé çààõ - ¯ç¿¿ëýëòèéí îíöëîã, àøèãëàëòûí çîðèëãî çýðãýýñ øàëòãààëæ òîîöîõ àðãà áîëîí ºâºðìºö áàéäëûã òóñãàõ - ¯ç¿¿ëýëòèéí òîîöîîã õýðõýí íÿãòàëæ øàëãàõ òàëààð îðóóëàõ - Òóõàéí ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöîõ ìýäýýëëèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã äóðüäàõ3.4 Íèéòëýã àðãà÷ëàëä àëü ÷ ñàëáàðò ìýäýýëëèéí ýõ ¿¿ñâýð íü àäèë, òîîöîõ àðãà ç¿é íü èæèë óòãà, àãóóëãààð õýðýãëýãäýõ õºäºëìºðèéí ñòàòèñòèê, áèçíåñ ðåãèñòð, ¿éëäâýðëýã÷èéí ¿íèéí èíäåêñ, ñàëáàðóóäûí íèéò ¿éëäâýðëýëò, çàâñðûí õýðýãëýý, íýìýãäýë ºðòãèéã òîîöîõ çýðýã àðãà÷ëàëûã õàìðóóëíà.3.5 Òóñãàéëñàí àðãà÷ëàëä ìàêðî ò¿âøèíä íýãäñýí òîîöîîíä àøèãëàãäàõ ¿íäýñíèé òîîöîîíû äàíñóóäûã áàéãóóëàõ, ñàëáàð õîîðîíäûí òýíöýë, áàðàà ¿éë÷èëãýýíèé íººö àøèãëàëòûí õ¿ñíýãò áàéãóóëàõ, á¿òýýãäýõ¿¿í àæèë, ¿éë÷èëãýýã çýðýãö¿¿ëýõ ¿íýä øèëæ¿¿ëýõ àðãà÷ëàë, ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû àíãèëàë, á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éë÷èëãýýíèé íýãäñýí àíãèëàë çýðýã àðãà÷ëàëûã õàìðóóëíà.3.6 Ñàëáàðûí ñòàòèñòèêèéí àðãà÷ëàëä òóõàéí ñàëáàðûí àëáàí ¸ñíû áîëîí çàõèðãààíû ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëëèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, òýäãýýðèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, òîîöîõ àðãà ç¿éã õàìðóóëàí áîëîâñðóóëñàí áàðèìò áè÷ãèéã õàìðóóëíà.3.7 Àðãà÷ëàëûã òóõàéí àñóóäàë õàðèóöñàí ãàçàð, íýãæèéí óäèðäëàãà äîð ìýðãýæèëòí¿¿ä áîëîâñðóóëæ, Àðãà÷ëàë, øèíæèëãýý ñóäàëãààíû ãàçàð /ÀØÑÃ/ áîëîí ¿íäñýí íýãæ, ãàçðûí äàðãààð õÿíóóëæ, áàòëóóëàõ áýëòãýëèéã õàíãàñàí áàéíà. 3
  4. 4. 3.8 Àðãà÷ëàë íü äàðààõü á¿òýöòýé áàéíà. ¯¿íä: 1. Íèéòëýã ¿íäýñëýë: Ýíý íü òóõàéí àðãà÷ëàëûí òàëààðõ íýãäñýí îéëãîëò ºãºõ /òîîöîõ ¿ç¿¿ëýëò, àíãèëàë çýðýã/ òàíèí ìýäýõ¿éí à÷ õîëáîãäëûã àãóóëíà. Òóõàéí àðãà÷ëàëûí çîðèëãî, áîëîâñðóóëàõäàà ¿íäýñëýñýí áàðèìò áè÷èã /ýõ ¿¿ñâýð/ -èéí òàëààð äóðüäñàí áàéíà. 2. Àãóóëãà: Àðãà÷ëàëûí õàìðàõ õ¿ðýý, á¿òöèéã á¿ëýã, äýä á¿ëãýýð íàðèéâ÷ëàí õàðóóëíà. Àðãà÷ëàëûã áîëîâñðóóëàõûí òóëä òóõàéí àðãà÷ëàëûí õàìðàõ õ¿ðýýã îëîí óëñûí áàéãóóëëàãààñ óëñ îðíóóäàä íèéòëýã ìºðä¿¿ëýõýýð áîëîâñðóóëñàí çààâàð, çºâëºìæ, ãàðûí àâëàãûã ¿íäýñëýí òîäîðõîéëæ ãàðãàíà. Á¿ëãèéã ðîì òîîãîîð, äýä á¿ëãèéã àðàá òîîãîîð äóãààðëàíà. 3. Áè÷âýðèéí õýñýã: Ýíä 3.3-ä çààñàí ç¿éë¿¿ä õàìààðíà. Òóõàéí ¿ç¿¿ëýëòèéí íýð, îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, õàìðàõ õ¿ðýý, òîîöîîíû àðãà ç¿é ãýñýí äàðààëëààð áè÷èæ, òîîöîõ àðãûã òîäîðõîé æèøýýí äýýð òàéëáàðëàíà. Òîîöîõ àðãà ç¿éòýé óÿëäàí ãàð÷ èðýõ ¿ç¿¿ëýëò á¿ðèéã á¿ðýí õàìðóóëñàí áàéíà. Àðãà÷ëàëûã áè÷èõ çàãâàð æèøýý: Áîëîâñðîëûí ñòàòèñòèêèéí àðãà÷ëàë áîëîâñðóóëæ áàéíà ãýæ ¿çüå. Ýíý ñàëáàðûí ¿íäñýí îéëãîëòóóäûí íýã íü áè÷èã ¿ñãèéí ìýäëýã /literacy/. Áè÷èã ¿ñãèéí ìýäëýãèéí ò¿âøèíã áè÷èã ¿ñýã ìýäýã÷, ¿ë ìýäýã÷ ãýæ 2 àíãèëíà. Áè÷èã ¿ñýã ìýääýã õ¿í. Áè÷èã ¿ñýã ìýääýã õ¿í ãýæ ÿìàð íýã áîëîâñðîë ýçýìøýýã¿é ÷ àëü íýã õýëýýð õàìãèéí ýíãèéí áîãèíî ºã¿¿ëáýðèéã óíøèæ, îéëãîæ, áè÷èõ ÷àäâàðòàé õ¿íèéã õýëíý. Áè÷èã ¿ñãèéí ìýäëýãèéã íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí áè÷èã ¿ñãèéí ìýäëýãèéí ò¿âøèíãýýð òîäîðõîéëíî. 15 áà ò¿¿íýýñ äýýø íàñíû áè÷èã ¿ñýã ìýääýã õ¿í àìûí òîîã òóõàéí íàñíû íèéò õ¿í àìä õàðüöóóëàí õóâèàð èëýðõèéëíý. Òîìú¸îã áè÷âýë: L 15 + LIT 15 + = * 100 P15 + LIT15+ - Íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí áè÷èã ¿ñãèéí ìýäëýãèéí ò¿âøèí, % 4
  5. 5. L15+ - Áè÷èã ¿ñýã ìýääýã 15 –ààñ äýýø íàñíû õ¿í àìûí òîî P15+ -15 áà ò¿¿íýýñ äýýø íàñíû íèéò õ¿í àìûí òîî 4. Õàâñðàëò: Óã àðãà÷ëàëûí õ¿ðýýíä ìºðäºõ íîðì, ñòàíäàðò, êîä çýðãèéã õàâñàðãàíà. 5. Àøèãëàñàí ìàòåðèàë: Àðãà÷ëàë áîëîâñðóóëàõàä àøèãëàñàí ìàòåðèàëûí æàãñààëòûã çîõèîã÷èéí áîëîí á¿òýýëèéí íýð, õýâëýñýí îí ãýñýí äàðààëëààð áè÷èæ õàâñàðãàñàí áàéíà ĺðºâ. Àðãà÷ëàëûã çºâøººð÷ áàòëàõ4.1 Áîëîâñðóóëñàí àðãà÷ëàëûí òºñëèéã Àðãà÷ëàë, ñóäàëãààíû áàéíãûí çºâëºë (ÀÑÁÇ)-èéí õóðëààð õýëýëö¿¿ëíý.4.2 ÀÑÁÇ-ººð õýëýëö¿¿ëæ áàéãàà àðãà÷ëàëûã îëîí óëñûí áàéãóóëëàãóóäààñ çºâëºìæ áîëãîæ óëñ îðíóóäàä ìºðäºõººð ãàðãàñàí ñòàíäàðòòàé íèéöñýí ýñýõ, ººðèéí îðíû îíöëîãèéã òóñãàñàí áàéäëûã õýëýëöýæ, ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí ãàçðûí Äàðãûí çºâëºëèéí /ÄÇ/ õóðàëä õýëýëö¿¿ëýõ ýñýõèéã òîãòîíî.4.3 Àðãà÷ëàë, ñóäàëãààíû áàéíãûí çºâëºëèéí õóðëààð õýëýëöýæ, ÄÇ-èéí õóðàëä îðóóëàõààð çºâøººðñºí àðãà÷ëàëûã ÄÇ-èéí ãèø¿¿äýýñ ñàíàë àâ÷, òóñãàí ÄÇ- èéí õóðàëä õýëýëö¿¿ëæ, øèéäâýðë¿¿ëíý.4.4 ¯ÑÃ-ûí äàðãûí òóøààëààð áàòàëñàí àðãà÷ëàëûã öààñààð 3 õóâü ¿éëäýæ 1 õóâèéã òóõàéí ãàçàð, õýëòñèéí äàðãàä, 1 õóâèéã ¯ÑÃ-ûí àðõèâò, 1 õóâèéã CD- áè÷ëýãèéí õàìò ÀØÑÃ-ûí äàðãàä õ¿ëýýëãýí ºãñíººð àðãà÷ëàë áîëîâñðóóëæ áàòëóóëàõ àæèë äóóñãàâàð áîëíî. Òàâ. Àðãà÷ëàëûã ìºðäºõ5.1 ¯ÑÃ-ûí äàðãûí òóøààë ãàðñíû äàðàà òóõàéí àðãà÷ëàëûã ìºðä¿¿ëýõ àæëûã äàðààõü áàéäëààð õèéæ ã¿éöýòãýíý. ¯¿íä: - Ìýäýýëëèéí ìàÿãò, ò¿¿íä òóñãàãäñàí ¿ç¿¿ëýëòèéã àðãà÷ëàëòàé íèéö¿¿ëýí, ººð÷ëºëòèéã õèéæ, áàòëóóëàõ àæëûã õèéíý 5
  6. 6. - Áàòëàãäñàí àðãà÷ëàëûí äàãóó ìýäýý, òàéëàíãèéí ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöîõ,ñóäàëãàà, òîîëëîãî ÿâóóëàõ, ¿ð ä¿íã ìýäýýëýõ, îëîí íèéòýä ìýäýýëýõ àæëûãçîõèîí áàéãóóëíà. Çóðãàà. Àðãà÷ëàëä íýìýëò ººð÷ëºëò îðóóëàõ6.1 Òóõàéí àðãà÷ëàëûã õàðèóöñàí ¿íäñýí ãàçàð, íýãæ, ÿàì àãåíòëàã áîëîí íèéñëýëèéí ñòàòèñòèêèéí ãàçàð, àéìàã, ä¿¿ðãèéí ñòàòèñòèêèéí õýëòñýýñ ãàðñàí ñàíàë, áàòëàãäñàí àðãà÷ëàëûã ìºðäºõ ÿâöàä çàéëøã¿é ººð÷ëºõ øààðäëàãàòàé íü òîãòîîãäñîí, îëîí óëñûí íèéòëýã àðãà÷ëàëûí äàãóó ¿ç¿¿ëýëò íýìýõ, àðãà÷ëàë ººð÷ëºãäºõ, àðãà÷ëàëä õàìààðàõ íîðì, íîðìàòèâ, ñòàíäàðò øèíý÷ëýãäýõ çýðýã øàëòãààíààð àðãà÷ëàëä íýìýëò ººð÷ëºëòèéã îðóóëíà.6.2 Áóñàä òîõèîëäîëä, òóõàéëáàë àðãà÷ëàëûã öààøèä ìºðäºõ áîëîìæã¿é áîëñîí ãýæ ¿çâýë øèíýýð áîëîâñðóóëàõ àñóóäëûã ýíý æóðìûí äàãóó øèéäâýðëýæ áàéíà. --------------------oOo------------------- 6

×