Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Konflikti qipro turqi

263 views

Published on

Konflikti qipro turqi

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Konflikti qipro turqi

  1. 1. 1 Universiteti Aleksandër Moisiu Fakulteti: Shkenca-politike-juridike Dega: Histori Detyrë Kursi Lënda:Historia e vendeve të lindjes. Tema:Konflikti midis Qipros dhe Turqisë. Punoi:Algita Mesiti Anxhela Xhari Çamërie Gjana Mereme Kapidani Pranoi: Dr.Arsiola Dyrmishi
  2. 2. 2 Hyrje Si nisi ky konflikt?........................................................................................3 Konflikti midis Qipros dhe Turqisë...............................................................4 Rruga e vështirë e ribashkimit.......................................................................6 Përfundime……………………………………………………………….....7 Biblografia………………………………………………………………….9
  3. 3. 3 Si nisi ky konflikt? Në 1974, kolonelët grekë shkatërruan kreun grek-qipriot të Qipros, Kryepeshkop Makarios dhe Turqia u hakmor duke pushtuar dhe kapur një të tretën e ishullit. Qiproja mbetet e ndarë në dy pjesë, sikurse Berlin, përpara se muri të zbriste, duke u ngritur me trupa dhe baza spiunuese dhe të përhershme të policisë nga Kombet e Bashkuara. Henry Kissinger pretendoi se nuk mund të bënte asgjë për të ndaluar grushtin e shtetit për shkak të krizës së Ëatergate, por ky libër paraqet dëshmi për të mbështetur pikëpamjen se nuk ishte dështimi i politikës së jashtme amerikane, por realizimi i një komploti afatgjatë. Autorët përshkruajnë arsyet strategjike për nevojën e Uashingtonit për të ndarë ishullin. Llogaria e tyre përfshin një bërthamë ndërkombëtare të karaktereve që përfshijnë Eden, Eisenhoëer, Nixon, Kissinger, Ëilson, Callaghan, Grivas dhe udhëheqësit e dy gjysmave të ishullit të ndarë, Clerides dhe Denktas. 1 1 https://www.amazon.co.uk/dp/1860647375?tag=funinfandnewa- 21&camp=1406&creative=6394&linkCode=as1&creativeASIN=1860647375&adid=100XQR1S94J14PWRCFNA& Brendan O'Malley and Ian Craig "The Cyrpos Consiprancy:America,Espionageand the Turkish Invasion"
  4. 4. 4 Turqia-Qipro (KONFLIKTI) India ka një rol, nëse kërkohet nga të dyja palët.Me ndikimin e saj në rritje, India kërkon të marrë një rol më të madh në çështjet ndërkombëtare. Ajo tashmë është një lojtar i madh në misionet paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara dhe është pjesë e disa nismave shumëpalëshe që përfshijnë ndryshimin e klimës në mbrojtje ndaj gjeopolitikës. Por, sa më shumë që Nju Delhi të angazhohet globalisht, aq më shumë do të hasë dilema kur duhet të marrë anët ose të balancojë pozicionin e saj në çështjet kontestuese që përfshijnë palët që janë miqësore me Indinë. Një shembull i kësaj situate është konflikti Turqi-Qipro. Në një deklaratë të fundit, presidenti i Qipros Nicos Anastasiades tha se do të kërkojë nga Kryeministri Narendra Modi të ndërhyjë në bashkimin e Qipros. Ai po viziton Indi këtë javë. Qiproja e Veriut nën kontrollin e Turqisë dhe Presidenti Anastasiades po kërkon të lirojë atë pjesë të kombit të tij dhe ta bashkojë atë me pjesën tjetër. Megjithatë, Turqia nuk ka gjasa të heqë dorë nga pretendimi i saj me lehtësi. Presidenti i Qipros beson se që kur Nju Delhi ka marrëdhënie të ngrohta me Turqinë, ajo mund ta bindë këtë të fundit që të gjejë një zgjidhje miqësore. Është rastësi që Presidenti i Turqisë gjithashtu do të mbërrijë në Indi për pak ditë nga tani. Ndërsa është e vërtetë që India ndan lidhje të mira me Turqinë dhe Qipron, është për t'u parë nëse ajo mund të kryejë veprimin e duhur balancues. Kjo, sigurisht, supozon se India pranon kërkesën e Qipros për ndihmë në këtë çështje.Nuk është sikur India dhe Turqia të jenë kaq miq të ngushtë - mos harroni se Turqia ende duhet të miratojë ofertën e Indisë për anëtarësimin e Grupit Furnizues Bërthamor (NSG). Leva e Indisë me Ankaranë, pra, është e kufizuar. Në të njëjtën kohë, nuk ka gjasa që Turqia të refuzojë fjalën e Indisë nëse dhe kur flitet. Çështja e bashkimit të Qipros është e komplikuar, dhe Nju Delhi do të ishte tërësisht i vetëdijshëm për të dyja mundësitë dhe kurthet për të hyrë në këtë çështje. Përveç kësaj, Presidenti i Turqisë Rexhep Tajip Erdogan, i armatosur kohët e fundit me një referendum që i ka dhënë atij pushtet të madh dhe një parlament të zvogëluar, mund të mos jetë në gjendje të shihet si koncensionare në këtë fazë, sepse ai ka një audiencë të brendshme për t'u kujdesur. Për më tepër, qëndrimi i Ankarasë ka qenë se ka të drejtë legjitime të jetë e pranishme në Qipron Veriore për arsye etnike dhe historike. Kjo është padyshim e papranueshme për Qipron, e cila beson se forcat turke kanë qenë në okupim të paligjshëm të territorit të saj.Më e mira që Nju Delhi mund të bëjë është që të fusë një fjalë të këndshme për çështjen tek Presidenti turk vizitues dhe ta lënë atë në mençurinë e tij për ta marrë çështjen përpara. Natyrisht, nëse Turqia është e gatshme për një rol për Indinë, atëherë kjo është një çështje krejtësisht e ndryshme. Sidoqoftë, India duhet të ndjekë me kujdes. Çështjet dypalëshe zgjidhen më së miri në mënyrë bilaterale. Kontrasti mund të jetë që ne nuk duhet të hezitojmë të përdorim qëndrimin tonë në komunitetin global për të ndihmuar në zgjidhjen e
  5. 5. 5 çështjeve. Një angazhim i tillë jo vetëm që rrit besueshmërinë e Indisë, por gjithashtu dërgon mesazhin, sidomos atyre që janë armiqësorë me të, ose vendos pengesa në orvatjen e saj për t'u bashkuar me forume multilaterale si NSG, që Neë Delhi ka aftësinë për të kontaktuar me miqtë Dhe të dashurit e mirë në të gjithë globin për të ndjekur objektivat e saj. Ajo tashmë është e angazhuar në përpjekjet për të kërkuar paqe në Afganistan përmes një nisme globale përkundër përpjekjeve të Pakistanit (dhe Kinës) për ta mbyllur atë. 2 2 Turkey-Cyprus conflict in newspaper the pioneer Friday,28 April 2017
  6. 6. 6 Rruga e vështirëe ribashkimit Kohët e fundit presidenti i "Republikës turke të Qipros veriore", Ali Talat, është optimist, se po të zhvillohen bisedime me presidentin qipriot grek është e mundur të gjendet zgjidhje për konfliktin këtë vit.Që nga zgjedhja më 24 shkurt e presidentit qipriot Kristofias janë rritur shpresat për zgjidhjen e konfliktit. Kryetari i vetëm komunist i një shteti të BE-së dhe homologu i palës turke, kuptohen mirë me njëri-tjetrin dhe kanë përsëritur vullnetin e tyre për një zgjidhje të konfliktit disavjeçar. Qiproja si një pikë e rëndësishme strategjike në Detin Mesdhe ka qenë gjithmonë një tokë e lakmuar. Për britanikët që siguronin që nga ky vend rrugët detare për në Indi. Për osmanët që kanë sunduar në Qipro dhe që ju a dhanë me qira britanikëve ishullin në fund të shekullit të 19-të. Pas shpërthimit të Luftës së I Botërore Mbretëria e Bashkuar aneksoi ishullin dhe në vitin 1925 e bëri koloni mbretërore.Grekët e ishullit e kanë shpëtimin gjithmonë tek atdheu mëmë, dhe luftuan kundër britanikëve dhe sipas tyre kolaboratorëve turq. Në vitin 1960 Londra i dha Qipros pavarësinë. Athina dhe Ankaraja morën rolin e fuqive mbrojtëse. Në vitin 1974 u rrëzuar nga pushteti presidenti i qipriotëve grekë, Makarios, që shihej si pengesë për lidhjen me atdheun mëmë. Një javë më pas Turqia dha urdhërin për sulm. Trupat nga ajri dhe deti uzurpuan në dy faza veriun e ishullit. Popullsia greke mori arratinë drejt jugut, turqit e jugut u ndihmuan të lëviznin drejt veriut.Rauf Denktash, shpalli "Republikën turke të Qipros së veriut". Këtë shtet të ri nuk e njohur as një vend tjetër veç Ankarasë. Megjithat Rauf Denktash ishte i bindur për drejtësinë e vendimit të tij: "Një parti, një parti qipriote greke, që nuk u zgjodh nga qipriotët turq ka anulluar kushtetutën, është përpjekur të na kthejë në pakicë, ka injoruar të drejtat tona kushtetuese dhe bota e ka pranuar këtë. Kjo është e padurueshmja kundër së cilës duhet të mbrohemi." Zgjidhja: Një shtet dyzonësh me vetë administrim të gjerë: Prej kohësh është e qartë që Qiproja nuk mund të bëhet një republikë e bashkuar, dhe që zgjidhja qëndron në një shtet dyzonësh me vetëadministrim të gjerë dhe një qeveri të dobët qendrore. BE e pranoi Qipron jugore në vitin 2004 në bashkësinë e saj. Jugu ngre pretendimin të flasë për të gjithë ishullin. Deri më tani BE-ja nuk ka gjetur një recetë për zgjidhjen e konlifktit, kjo u mbetet palëve të përfshira në konflikt. Philip ,Peter ka shkruar në web-in https://p.dw.com/p/FAXZ me datë 3 shtator 2009
  7. 7. 7 Përfundime Debate të shumta të cilat rezultojnë ende pa një konluzion Konflikti pengon edhe bisedimet për antarësim të Turqisë me BE-në. Turqia duhet të plotësojë protokollin e Ankarasë, pra t´i njohë të gjitha shtetet e BE.së dhe ta zgjerojë unionin kufitar për të gjitha këto shtete, pra edhe për Qipron. Në takimin e ministrave të jashtëm të BE-së, që fillon sot, do të bisedohet edhe mbi mundësitë e zgjidhjes së konfliktit të Qipros. Qipro – 15 korril 1974. Gardistët kombëtarë greko-qipriotë bëjnë një puç kundër arkpeshkvit Makarios. Qëllimi i tyre është bashkimi i Qipors me Greqinë. Por minoriteti turk që jeton në Qipro, rreth 20 përqind e popullsisë nuk e pranon këtë gjë. 5 ditë më vonë Turqia hyn me trupat e saj ushtarake dhe pushton pjesën veriore të ishullit. Rreth 200.000 njerëz marrin arratinë nga nga jugu në veri e nga veriu në jug. Rauf Denktasch, udhëheqësi i i grupit greko-qipriot, e mbështet ndarjen e ishullit: „Në rast se kam thënë „Jo“ dhe konisderohem si kokëfortë, atëherë ndjehem i nderuar. E di se historia do të më japë të drejtë.“ Kombet e Bashkuara u përpoqën mbi dy dekada me rradhë për një zgjidhje të konfliktit – por pa sukses. Në vitin 1999 sidqoftë filluan përpjekjet e para të Greqisë dhe Turqisë për riafrim. Vetë qipriotët turq duan që konflikti të zgjidhet sa më parë dhe që edhe ata t´i afrohen BE-së, sigurisht edhe për shkaqe ekonomike. Kombet e Bashkuara përfitojnë nga rasti dhe zhvillojnë një plan të ri për bashkim – të ashtuquajturin „Plani i Annanit“. Sipas këtij plani Qipro mund të kthehet në një federatë, që ndodhet brenda BE-së, por e dnarë në dy zona. Por ndërkohë që qipriotët turk e pranojnë planin e Annanit në fund të prillit 2004 nëpërmjet një referendumi, shumica e qipriotëve të jugut e refuzojnë atë. Kritika e tyre kryesore është se me pranimin e këtij plani, ata pranojnë edhe pushtimin turk në ishullin e tyre. Përveç kësaj nuk u sqaruan disa çështje dëmshpërblimi: Jugu i pasur duhet t´i jepte ndihma financare veriut të varfër, deri sa edhe ai ta merrte veten. Ndërkohë shumë kritikues shtruan pyetjen se përse plani i Annanit lejon qëndrimin e rreth 40.000 ushtarëve turq në veri të ishullit, trupa këto të cilat qëndrojnë në terirotr të BE-së por nuk janë nga një shtet antar i tij? Presidenti greko-qipriot Präsident Tassos Papadopoulos, nuk e mbështeti asnjëherë seriozisht planin e Annanit. Ai donte bashkimin, por jo në kushte të tilla, tha ai pas referendumit: „Unë u bëj të gjithëve thirrje që të bashkohen si vëllezër për të luftuar së bashku e për t´i kaluar të gjithë
  8. 8. 8 vështirësitë, që duhet të përballojmë në të ardhmen. Qipriotë grekë dhe turq, të gjithë meritojnë një fat më të mirë, një të ardhme të sigurtë për ne dhe brazt që do të vijnë. Jam i sigurtë, se do t´ja dalim mbanë.“ Për pjesën veriore të ishullit, bashkimi do të sillte vërtet përfitime të majme ekonomike, sepse veriu është i varur ekonomikisht nga Turqia. Por edhe politikisht, sepse vetëm Turqia e njeh atë si pjesë autonome e suvrane nga e drejta ndërkombëtare. Një javë pas referendumit mbi planin e Anananit, Qipro u antarësua në BE, ligjërisht i gjithë ishulli, por faktikisht vetëm pjesa jugore e tij. Pas antarësimit në BE, pjesës veriore iu premtua ndihmë ekonomike, por deri tani nuk ka ndodhur ende gjë. Dhe konflikti i Qipros është një ndër porblmet kryesore në bisedimet për antarësim mes Turqisë dhe BE-së. Sepse Turqia mund të antarësohet në BE vetëm po e njohu Republikën e Qipros si shtet suvran.
  9. 9. 9 Bilografia https://www.amazon.co.uk/dp/1860647375?tag=funinfandnewa- 21&camp=1406&creative=6394&linkCode=as1&creativeASIN=1860647375&adid=100XQR1S 94J14PWRCFNA& Brendan O'Malley and Ian Craig "The Cyrpos Consiprancy:America,Espionage and the Turkish Invasion" Turkey-Cyprus conflict in newspaper the pioneer Friday,28 April 2017 https://p.dw.com/p/FAXZ

×