Alexandros kolovos persian gulf_war- a_critical_evaluation_of_the_role_of_space_systems_feb_1992

369 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
369
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
7
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Alexandros kolovos persian gulf_war- a_critical_evaluation_of_the_role_of_space_systems_feb_1992

  1. 1. ΠΕΡΙΟΔΙΚΕΣΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΣΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ: Κριτική Αξιολόγηση Των Δορυφορικών ΣυστημάτωνΑλέξανδρος Κων. ΚολοβόςΜΕΛΕΤΗ ΝΟ. 3Φεβρουάριος 1992ΕΘΝΙΚΟΚΕΝΤΡΟΔΙΑΣΤΗΜΙΚΩΝΕΦΑΡΜΟΓΩΝΚΕΝΤΡΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΠΟΛΕΜΙΚΗΣΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣΕλευσίνα 19200
  2. 2. Πίνακας Περιεχομένων1.Eισαγωγή ................................................................................................................. 42.Τα Δορυφορικά Συστήματα .................................................................................... 6 2.1. Αναγνωριστικοί Δορυφόροι ......................................................................... 7 2.1.1. Στρατιωτικά Συστήματα ................................................................ 7 2.1.1.1.Φωτοαναγνωριστικοί Δορυφόροι ................................... 7 2.1.1.2.Aναγνωριστικοί Δορυφόροι με RADAR .......................... 8 2.1.2. Εμπορικοί Αναγνωριστικοί Δορυφόροι ......................................... 9 2.1.2.1.Ηλεκτρο-οπτικά Συστήματα............................................. 9 2.1.2.1.1.Το Αμερικανικό Σύστημα LANDSAT ................ 9 2.1.2.1.2.Tο Γαλλικό Σύστημα SPOT ............................. 10 2.1.2.2. Φωτογραφικά Συστήματα ............................................. 10 2.2.Δορυφόροι Υποκλοπής Σημάτων ................................................................ 11 2.3.Δορυφόροι Παρακολούθησης Ωκεανών....................................................... 11 2.4.Δορυφόροι Έγκαιρης Προειδοποίησης ........................................................ 12 2.5.Δορυφόροι Τηλεπικοινωνιών ....................................................................... 12 2.5.1. Στρατιωτικά Συστήματα ................................................................ 12 2.5.2. Εμπορικά Συστήματα ................................................................... 14 2.6. Δορυφόροι Πλοήγησης ............................................................................... 14 2.7.Μετεωρολογικοί Δορυφόροι ......................................................................... 15 2.7.1. Στρατιωτικά Συστήματα ................................................................ 15 2.7.2. Εμπορικά Συστήματα ................................................................... 16 2.7.2.1.Δορυφόροι NOAA ........................................................... 16 2.7.2.2.Γεωσύγχρονοι Δορυφόροι METEOSAT .......................... 163. H θετική συνεισφορά των Δορυφόρων στον Περσικό ........................................ 17 3.1 Στρατιωτικά Συστήματα ............................................................................... 17 3.2.Εμπορικά Συστήματα .................................................................................. 26 2
  3. 3. 3.2.1.Αναγνωριστικοί Δορυφόροι ........................................................... 26 3.2.2.Τηλεπικοινωνιακοί Δορυφόροι....................................................... 27 3.2.3.Δορυφόροι Πλοήγησης.................................................................. 28 3.2.4.Μετεωρολογικοί Δορυφόροι .......................................................... 294.Στρατηγική Αξιολόγηση Αδυναμιών των Δορυφορικών συστημάτων ................ 30 4.1.Στρατιωτικά Συστήματα ............................................................................... 31 4.1.1. Πληροφορίες ................................................................................ 31 4.1.1.1.Πρόβλεψη της εισβολής του Ιράκ στο Κουβέιτ ................ 31 4.1.1.2.Πρόβλεψη του αριθμού των εκτοξευτών Scud ................ 32 4.1.1.3.Ορθή αποτίμηση των ζημιών .......................................... 36 4.1.1.4.Εκτίμηση ανάπτυξης του πυρηνικού οπλοστασίου του Ιράκ........................................................................................... 38 4.1.2. Τηλεπικοινωνίες ........................................................................... 39 4.1.3. Δορυφόροι Υποκλοπής σημάτων ................................................. 43 4.1.4. Δορυφόροι Έγκαιρης Προειδοποίησης ......................................... 43 4.1.5.Δορυφόροι Πλοήγησης.................................................................. 44 4.2. Εμπορικά Συστήματα ................................................................................. 465. Συμπεράσματα........................................................................................................ 466. Βιβλιογραφία ......................................................................................................... 50 3
  4. 4. 1. Eισαγωγή Η πρόσφατη κρίση και ο πόλεμος στον Περσικό κόλπο, επέτρεψε μια δυναμικήπαρουσίαση των δυνατοτήτων που απορρέουν από τις νέες τεχνολογίες. Αυτών πουεπιτρέπουν την χρήση οπλικών συστημάτων υψηλής ακρίβειας, όσο και εκείνων πουεξασφαλίζουν την ταχύτερη διακίνηση των πληροφοριών και του συντονισμού τωνδυνάμεων. Ανάμεσα στις νέες τεχνολογίες που τα αποτελέσματα τους προβλήθηκανιδιαίτερα έντονα, ήταν η χρήση δορυφορικών συστημάτων. Ήταν ίσως η πρώτη φορά, που το μεγάλο κοινό αντελήφθη στην πράξη την μεγάλη,στρατηγική και τακτική, συμβολή των δορυφορικών συστημάτων στις πολεμικέςεπιχειρήσεις. Αν και δορυφορικά συστήματα είχαν χρησιμοποιηθεί και παλαιότερα στηνΛιβύη, στην Γρενάδα και στον Παναμά, ήταν η πρώτη φορά που η χρήση τους επηρέασετόσο σημαντικά την πορεία και το αποτέλεσμα του πολέμου. Περισσότεροι από 60 στρατιωτικούς και 20 εμπορικούς δορυφόρους χρησιμοποιήθηκανκατά την διάρκεια της κρίσης και του πολέμου, ενώ δεκάδες εφαρμογές των συστημάτωναυτών εφαρμόστηκαν σε τανκς, πλοία, αεροπλάνα και πυραύλους. Οι Αμερικανοί διέθετανόλων των ειδών τις πληροφορίες για το Ιράκ, ενώ παράλληλα φρόντισαν να στερήσουναπό το τελευταίο, την δυνατότητα απόκτησης στρατηγικών και τακτικών πληροφοριών.Όπως δήλωσε πρόσφατα ο Γάλλος Υπουργός Αμύνης Pierre Joxe, μετά την λήξη τουπολέμου στον Περσικό: "Ο πόλεμος αυτός, ήταν μια μεγάλη νίκη πάνω από όλα των πληροφοριών και ειδικότερα αυτών που προέρχονταν από το Διάστημα" Οι πληροφορίες που παρέχουν οι δορυφόροι επιτρέπουν την πιο οικονομική ανάπτυξητων ίδιων δυνάμεων, την χωρίς απώλεια χρόνου και μέσων εύρεση του εχθρού, τηνπροσβολή του στα πιο αδύνατα σημεία του, την υποκλοπή και παρεμβολή τωνεπικοινωνιών του και την συγκέντρωση μεγαλυτέρων δυνάμεων στα σημεία εμπλοκής. Με την βοήθεια των δορυφορικών στοιχείων ήταν δυνατή η αναγνώριση των κυριοτέρωνεγκαταστάσεων με μεγάλη ακρίβεια, η αποκάλυψη της διάταξης μάχης του εχθρού, ηκαταγραφή των κινήσεων των στρατευμάτων του αντιπάλου, η επικοινωνία του ΥπουργείουΑμύνης στις ΗΠΑ με το Θέατρο επιχειρήσεων, για να παρακολουθεί τις εξελίξεις, ηπλοήγηση μέσα στο σκοτάδι, η βελτίωση της ακρίβειας των εναέριων προσβολών, καθώςκαι η διόρθωση της πορείας πυραύλων κατά την διάρκεια της πτήσης τους προς τον στόχο. Παράλληλα όμως ο ίδιος πόλεμος αποκάλυψε σημαντικές αδυναμίες, που εντοπίζονταικυρίως στους τομείς των πληροφοριών και επικοινωνιών. Είναι χαρακτηριστικό ότι με βάσητα διδάγματα αυτά, επιχειρούνται σήμερα σε πολλές Υπηρεσίες Πληροφοριώνδιαρθρωτικές αλλαγές. Η μελέτη αυτή θα εστιαστεί στα δορυφορικά συστήματα (στρατιωτικά-εμπορικά), πουχρησιμοποίησαν οι συμμαχικές δυνάμεις, στην θετική συνεισφορά τους καθώς και στιςαδυναμίες που εντοπίστηκαν. 4
  5. 5. Δεν θα γίνει αναφορά στους δορυφόρους της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, αφού δενσυμμετείχε στρατιωτικά στον Περσικό. Πάντως η πρώην ΕΣΣΔ εκτόξευσε ένα σημαντικόαριθμό δορυφόρων για να παρακολουθήσει τόσο την κατάσταση στον Περσικό κόλπο1,αλλά και για να συλλέξει στοιχεία για νέα πρωτοδοκιμαζόμενα οπλικά συστήματα των ΗΠΑ,για τα οποία δεν υπήρχαν αρκετές πληροφορίες.2 Όλα τα στοιχεία που περιέχονται στην μελέτη, προέρχονται από ανοικτές πηγές.1 Schoenfeld,G.: The Loser of the Gulf War Is the Soviet Military, THE WALL STREET JOURNAL, March 19,19912 Scicchitano,J.P.: U.S. Wins War but may Lose Intelligence ground to Soviets, DEFENCE NEWS, March 25,1991, σελ. 50 5
  6. 6. 2. Τα Δορυφορικά Συστήματα Τ ουλάχιστον 7 διαφορετικοί τύποι στρατιωτικών δορυφορικών συστημάτωνχρησιμοποιήθηκαν για την εποπτεία της Μέσης Ανατολής, παρέχοντας πληροφορίεςαναγνώρισης, υποκλοπής σημάτων, παρακολούθησης ωκεανών, έγκαιρηςπροειδοποίησης για εκτόξευση πυραύλων, τηλεπικοινωνιών, πλοήγησης καιμετεωρολογικών συνθηκών. Αποστολή Στρατιωτικά Συστήματα Εμπορικά Συστήματα Αναγνώριση KH-11 Landsat Advanced KH-11 SPOT Lacrosse Sojuzkarta Υποκλοπή Σημάτων Magnum Vortex Advanced KH-11 (?) Παρακολούθηση WhiteCloud Ωκεανών Έγκαιρη DSP Προειδοποίηση DSCS INTELSAT FLTSATCOM INMARSAT Τηλεπικοινωνίες Leasat EUTELSAT ARABSAT SDS AFSATCOM TDRSS Macsat NATO Skynet Telecom/Syracuse Πλοήγηση GPS GPS Μετεωρολογία DMSP NOAA METEOSAT Πίνακας 1: Τα Δορυφορικά Συστήματα που χρησιμοποιήθηκαν στον πόλεμο του Περσικού κόλπου. Στην συνέχεια παρατίθενται ορισμένα γενικά στοιχεία για την κάθε μια κατηγορίαδορυφόρων. 6
  7. 7. 2.1. Αναγνωριστικοί Δορυφόροι 2.1.1. Στρατιωτικά Συστήματα 2.1.1.1. Φωτοαναγνωριστικοί Δορυφόροι Στην σύρραξη του Περσικού κόλπου, οι Αμερικανικές Υπηρεσίες Πληροφοριώνσχημάτιζαν εικόνα για την επικρατούσα κατάσταση από τις εικόνες πέντε (5) τουλάχιστονφωτοαναγνωριστικών δορυφόρων.3 Αυτοί οι δορυφόροι περιελάμβαναν δύο ή τρείςδορυφόρους ΚΗ -11 καθώς και δύο εξελιγμένα μοντέλα των ίδιων δορυφόρων (AdvancedKH-11 ).4 Οι φωτοαναγνωριστικοί δορυφόροι συνήθως πετούν σε ελλειπτική πολική τροχιά μεελάχιστο ύψος γύρω στα 150 χλμ, ενώ το μέγιστο δεν ξεπερνά τα 530 χλμ. Σε τυπικέςτροχιές το ίδιο γεωγραφικό πλάτος κατοπτεύεται κάθε μιάμιση ώρα. Τέτοιες τροχιές,επιτρέπουν μόνο αποσπασματικές λήψεις από όλο τον κόσμο, όταν βέβαια το επιτρέπουνοι καιρικές συνθήκες. Έτσι οι φωτοαναγνωριστικοί δορυφόροι ουσιαστικά κάνουνεπιλεκτικές λήψεις πάνω από ορισμένες προεπιλεγμένες "περιοχές" που περιλαμβάνουνμεγάλης σημασίας στόχους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορούν να κινηθούν5 σεοποιοδήποτε μέρος της Γής υπάρχει "δράση". Οι δορυφόροι της σειράς ΚΗ (KeyHole) 6, μπορούν να στρέφουν τα κάτοπτρα τουςπλάγια, έτσι ώστε να εποπτεύουν μεγαλύτερη περιοχή, αλλά και να μειώνουν τηνσυχνότητα επαναφοράς τους πάνω από τον ίδιο τόπο (αφού δεν περιορίζονται σε κάθετηκάτοψη μόνο). Η διακριτική ικανότητα τους (resolution)7 κυμαίνεται από 3-7 εκατοστάπερίπου8. Το κύριο τίμημα, για αυτή την πολύ υψηλή διακριτική ικανότητα είναι τοπεριορισμένο εύρος κατόπτευσης που κυμαίνεται από 5 μέχρι 100 το πολύ χιλιόμετρα9.3 Broad,W.J.: Satellites Keep Watch on the Desert, NEW YORK TIMES, August 28, 1990, σελ C14 Covault,C.: Recon Satellites Lead Allied Intelligence Effort, AVIATION WEEK & SPACE TECHNOLOGY,February 4, 1991, σελ. 255 Οι δορυφόροι αυτοί διαθέτουν μικρούς προωθητικούς πυραύλους που επιτρέπουν την αλλαγή τροχιάς, για νακαλύψουν περιοχές ενδιαφέροντος6 Το κόστος ενος ΚΗ-11, ειναι περίπου 600 εκατ. δολλάρια, ενώ του Advanced KH-11 ανέρχεται σε 1-1.5 διςδολλάρια.7 Η διακριτική ικανότητα ορίζεται ωs η μικρότερη απόσταση δύο αντικειμένων στο έδαφος, που ο ανιχνευτήsπου βρίσκεται στον δορυφόρο (φωτογραφική μηχανή ή ηλεκτρο-οπτικός σαρωτής) διακρίνει σαφώs σαν δύοξεχωριστά αντικείμενα και όχι ενα μόνο. Εξαρτάται απο την εστιακή απόσταση της φωτογραφικής μηχανής, τούψος που βρίσκεται ο δορυφόρος, καθώς και την διακριτική ικανότητα του μέσου καταγραφής, πουουσιαστικά ειναι η διάμετρος του στοιχειώδους στοιχείου (pixel) του καταγραφικού μέσου (φίλμ ή CCD). Πηγή:Tsipis,K.- Hafemeister,D.- Romm,J.: The Verification of Compliance with Arms-Control Agreements, ScientificAmerican, March 1985, σελ. 408 Κολοβός,Α.: Οι Δορυφόροι και η Συμβολή τους στην Εθνική Αμυνα, Μονογραφία, 19919 VERTIC: The Bulletin of The Verification Technology Information Centre: Trust and Verify, No. 18 March1991, σελ. 1 7
  8. 8. Η καταγραφή των εικόνων γίνεται ψηφιακά, ενώ η μετάδοση τους, σε επίγειο σταθμόεδάφους στην Washington DC, γίνεται μέσω τηλεπικοινωνιακού δορυφόρου SDS (SatelliteData System), μέσα σε λίγα λεπτά (near real time) από την στιγμή λήψης τους. Ο Advanced KH-11 (σε αντίθεση με τον ΚΗ-11), μπορεί να καταγράψει εικόνες και τηννύκτα.10 Επιπλέον έχει αναφερθεί ότι διαθέτει και δυνατότητα υποκλοπής σημάτων.11 Ταδύο συστήματα δεν διαθέτουν ανιχνευτές, που να διαπερνούν τα νέφη Επειδή δενεξαρτώνται πλέον από τη χωρητικότητα σε φιλμ, μπορούν να μείνουν σε τροχιά 2 - 4χρόνια. Από την αρχή της κρίσης στον Περσικό κόλπο, οι χαμηλές τροχιές12 των δορυφόρωναυτών μεταβλήθηκαν έτσι, ώστε να περνούν αρκετές φορές την ημέρα (δύο φορές οκαθένας) πάνω από την Μέση Ανατολή (κυρίως τις πρωινές και απογευματινές ώρες),όπου οι σκιές κάνουν ευκολότερη την ερμηνεία των εικόνων. Ο χρόνος για τον οποίοκατόπτευαν τις περιοχές ενδιαφέροντος δεν ξεπερνούσε τα 3-4 λεπτά την φορά, δηλαδήσυνολικά 10 περίπου λεπτά την ημέρα. 2.1.1.2. Aναγνωριστικοί Δορυφόροι με RADAR Επειδή χρησιμοποιούν ανιχνευτές, που λειτουργούν στο ορατό και στο υπέρυθρο μήκοςτου φάσματος, οι φωτοαναγνωριστικοί δορυφόροι αδυνατούν να εποπτεύσουν περιοχές,όπου επικρατεί νέφωση ή κακές καιρικές συνθήκες. Στις περιπτώσεις αυτές ως ανιχνευτήςχρησιμοποιείται το RADAR Συνθετικού Ανοίγματος (SAR), το οποίο εκπέμπει τους δικούςτου παλμούς, που διαπερνούν τα σύννεφα (ακόμα και τη βροχή, με μια μικρή απώλειασήματος). 13 Τον Δεκέμβριο του 1988 το space-shuttle Atlantis,εκτόξευσε σε πολική τροχιά ύψουςπερίπου 600 χλμ, τον δορυφόρο, που αρχικά έφερε την ονομασία Indigo και στην συνέχειαLacrosse.14 Η εκτόξευση του δεύτερου Lacrosse έγινε στις 8 Μαρτίου 1991. Ο Lacrosseχρησιμοποιεί SAR και οι εικόνες του, έχουν διακριτική ικανότητα 1-3 μέτρων.15 ΗΑμερικανική Πολεμική Αεροπορία σχεδιάζει για το μέλλον την ταυτόχρονη λειτουργία τριώντουλάχιστον τέτοιων δορυφόρων.1610 Ο Advanced KH-11 διαθέτει υπέρυθρους ανιχνευτές, για ενα αριθμό στόχων που δεν μπορούν νακατοπτευθούν με τα συνηθισμένα οπτικά συστήματα, όπως η διάκριση καμουφλάζ απο τη φυσικήβλάστηση ή τον εντοπισμό υπόγειων εγκαταστάσεων , που είναι θερμότερες απο το περιβάλλον τους, ήβάσεων πυραύλων επειδή τα καλύμματα τους ειναι θερμότερα απο το έδαφος.11 Βλ. LONG ISLAND NEWS, March 18, 1990, σελ. 15 και NEW YORK TIMES, March 22, 1990, σελ. 2412 Οι χαμηλές τροχιές ειναι απο τα 150 περίπου χιλιόμετρα μεχρι τα 5.000 χλμ. Ενας δορυφόρος στα 150 χλμ,ταξιδεύει με ταχύτητα περίπου 7.800 μέτρα το δευτερόλεπτο. Αν και σε αυτα τα ύψη η ατμόσφαιρα ειναιεξαιρετικά αραιή, η επιβραδυντική επίδραση των υπολειμμάτων της ατμόσφαιρας συντελεί ώστε να μειωθεί ηταχύτητα του δορυφόρου, με αποτέλεσμα να αρχίσει η διαδικασία πτώσης του στην γή. Ετσι οι δορυφόροιαυτοί έχουν σχετικά μικρή διάρκεια ζωής.13 Το βασικό πλεονέκτημα των συστημάτων SAR βασίζεται στην δυνατότητα τους να διαπερνούν τα σύννεφαακόμα και την βροχή (έστω και με μικρή απώλεια σήματος), καθώς και τα φυλλώματα και να αποκαλύπτουνκαλυμμένες εγκαταστάσεις. Βέβαια δεν θα πρεπει να παραγνωριστεί το γεγονός οτι η διακριτική ικανότητατων συστημάτων SAR δεν ειναι τόσο υψηλή όσο εκείνη των οπτικών συστημάτων.14 Οι ΗΠΑ συχνά αλλάζουν τα ονόματα των δορυφόρων είτε για να προκαλέσουν σύγχυση στους Σοβιετικούς,είτε όταν αυτα διαρρέουν στον τύπο.15 Lockwood,D. : Verifying START: From Satellites to Suspect Sites, Arms Control Today, October 1990,σελ.15 ... óõíÝ÷åéá óôçí åðüìåíç óåëßäá 8
  9. 9. 2.1.2. Εμπορικοί Αναγνωριστικοί Δορυφόροι Οι εμπορικοί αναγνωριστικοί δορυφόροι, που χρησιμοποιήθηκαν στον πόλεμο τουΠερσικού κόλπου, ανάλογα με τους ανιχνευτές που έχουν, διακρίνονται σε: Ηλεκτρο-Οπτικά και σε Φωτογραφικά Συστήματα 2.1.2.1. Ηλεκτρο-οπτικά Συστήματα Οι δύο εκπρόσωποι αυτής της κατηγορίας, είναι το πρόγραμμα των Αμερικανικώνδορυφόρων Landsat , καθώς και η Ευρωπαϊκή απάντηση του, δηλαδή το Γαλλικόπρόγραμμα SPOT. 2.1.2.1.1. Το Αμερικανικό Σύστημα LANDSAT Το παρόν σύστημα δορυφόρων Landsat 17 αποτελείται από δύο δορυφόρουςπολικής τροχιάς, ύψους 705 χλμ. Οι κατακόρυφες εικόνες των δορυφόρων, διακριτικήςικανότητας 30 μέτρων18, που καλύπτουν έκταση 185 Χ 170 χλμ περίπου, συλλέγονταιστον επίγειο σταθμό των ΗΠΑ στο Maryland, καθώς και σε 17 άλλους επίγειους σταθμούς,με τους οποίους έχουν συναφθεί επίσημες συμφωνίες που καλύπτουν την λήψη καιδιανομή αυτών των δεδομένων. Οι Landsat 4, 5 έχουν ήδη ξεπεράσει τα όρια της ζωής τους, που κατά μέσο όρουπολογίζονται σε 5 χρόνια περίπου. Θα αντικατασταθούν στα μέσα του 1992, με τονLandsat-6. Το νέο καταγραφικό του σύστημα θα ονομάζεται Βελτιωμένος ΘεματικόςΧαρτογράφος (ETM: Enhanced Thematic Mapper) και θα έχει ένα παγχρωματικό κανάλι(0.5-0.9 μm) με διακριτική ικανότητα 15 μέτρων, ενώ άλλα 6 κανάλια θα έχουν 30 μέτρα.16 Το κόστος ενος Lacrosse, είναι περίπου 500 εκατ. δολλάρια,17 Το πρόγραμμα Landsat έχει ως αφετηρία τον Δορυφόρο Τεχνολογίας ανιχνεύσεων πλουτοπαραγωγικώνπηγών της Γής (ERTS: Earth Resources Technology Satellite) που τέθηκε σε τροχιά στις 23 Ιουλίου 1972.Ακολούθησε μετονομασία της σειράς σε Landsat ώστε να τονιστεί ο σκοπός των δορυφόρων (Landsat: LandSatellites). Ακολούθησαν οι #2 και #3 το 1975 και 1978 αντίστοιχα. Οι πρώτοι τρείς δορυφόροι είχαν δύοσυστήματα παρατήρησης. Ενα πολυφασματικό σαρωτή MSS (Multispectral Scanner) που κατέγραφε τιςλαμβανόμενες εικόνες σε 4 φασματικές περιοχές και ένα τηλεοπτικό σύστημα (Return Beam Vidicon). Τόσύστημα αυτό γρήγορα παρουσίασε προβλήματα καί αντικαταστάθηκε στο Landsat-4 απο τον θεματικόχαρτογράφο TM (Thematic Mapper), που καταγράφει την κατοπτευόμενη επιφάνεια σε 7 φασματικέςπεριοχές. Η διακριτική ικανότητα των 3 πρώτων LANDSAT ήταν 80 μέτρα, στον Πολυφασματικό ΣαρωτήMSS και 57 μέτρα στο RBV. Αυτη η διακριτική ικανότητα επέτρεπε την αποκάλυψη μόνο μεγάλωνκατασκευών, όπως αεροδρομίων και λιμανιών. Οι επόμενοι Landsat (οι 4 και 5), διέθεταν πάλι 80 μέτρα στοMSS, αλλά στον Θεματικό Χαρτογράφο ΤΜ (για πρώτη φορά στην ιστορία της εμπορικής τηλεανίχνευσης), ηδιακριτική τους ικανότητα βελτιώθηκε στα 30 μέτρα. Με αυτη την διακριτική ικανότητα ειναι ικανή η ανίχνευσημεγάλων κτιρίων, οδικών δικτύων κλπ.18 Θα πρέπει να σημειωθεί οτι το θέμα των σημερινών διακριτικών ικανοτήτων των εμπορικών δορυφόρων, ειναιαποτέλεσμα πολιτικής βούλησης και όχι τεχνολογικών δυνατοτήτων, αφού η τεχνολογία και η τεχνογνωσία ειναισήμερα διαθέσιμη. Εχει αναφερθεί οτι οι ανιχνευτές που βρίσκονται στον Landsat, θα μπορούσαν να έχουνδιακριτική ικανότητα της τάξης των 6 μέτρων, εαν μεταφερθούν απο τα 700 στα 200 χιλιόμετρα, (πουβρίσκονται συνήθως οι κατασκοπευτικοί δορυφόροι). Ομοίως, εαν ο SPOT βρισκόταν σε αυτό το ύψος, θα είχεδιακριτική ικανότητα 3 μέτρων. Ειναι χαρακτηριστικό οτι το 1978, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ J.Carter, υπέγραψεμια απόρρητη Οδηγία Εθνικής Ασφαλείας, η οποία περιόριζε την διακριτική ικανότητα των εμπορικώνδορυφόρων στα 10 μέτρα. Εκείνη την εποχή ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς οτι μέσα σε 9 χρόνια θαδιετίθεντο ελεύθερα στην διεθνή αγορά εικόνες με 5 μέτρα διακριτική ικανότητα. Ο σκοπός αυτης τηςαπαγόρευσης ήταν διττός: αφ ενός μεν η εξασφάλιση οτι τέτοια διακριτική ικανότητα δεν θα απειλούσε ταστρατιωτικά συστήματα των ΗΠΑ, αφ ετέρου δε για να καθησυχάσει τις ανησυχίες άλλων χωρών, σχετικά με τηνασφάλεια τους. 9
  10. 10. 2.1.2.1.2. Tο Γαλλικό Σύστημα SPOT Το Γαλλικό σύστημα δορυφόρων SPOT, έχει εκτοξεύσει μέχρι στιγμής δύο δορυφόρους(1986 και 1990 αντίστοιχα). Οι δορυφόροι SPOT 1 και 2 βρίσκονται σε κυκλική πολικήτροχιά στα 832 KM, κλίση 98,7 μοιρών και με περίοδο τροχιάς πάνω από τον ίδιο τόποκάθε 26 ημέρες. Είναι εφοδιασμένοι με δύο συσκευές HRV (High Resolution Visible) πουμπορούν και καταγράφουν εικόνες, που έχουν διακριτική ικανότητα 10 μέτρα στηνπαγχρωματική μορφή (ασπρόμαυρο) και 20 μέτρα στην πολυφασματική (έγχρωμο). Ότανοι συσκευές δουλεύουν στην παγχρωματική μορφή, καλύπτουν μια ευρεία περιοχή τουορατού φάσματος (0,51 - 0,73 μm). Η καταγραφή αυτή έχει ως αποτέλεσμα ασπρόμαυρεςεικόνες, που τα στοιχειώδη τμήματα τους (pixels) έχουν μέγεθος 10 μέτρων. Ότανδουλεύουν σε πολυφασματική μορφή, δίνουν εικόνες με μέγεθος pixel 20 μέτρων, σετρείς περιοχές του φάσματος. Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των SPOT, είναι η δυνατότητα πλάγιαςλήψης που έχουν χάρις σε ειδικό σύστημα καθρεπτών με το οποίο είναι εφοδιασμένοι. Οάξονας όρασης μπορεί να στραφεί προς τα ανατολικά ή τα δυτικά κατά ±27° από τηνκατακόρυφο. Έτσι ουσιαστικά αυξάνεται η συχνότητα παρατήρησης μιας συγκεκριμένηςπεριοχής. Η πλάγια όραση των δορυφόρων επιτρέπει τη λήψη στερεοσκοπικώναπεικονίσεων με συνδυασμό δύο εικόνων που έχουν ληφθεί με διαφορετικές γωνίες,μέσα στα όρια +27° και -27°. Έτσι μπορούμε να δούμε στερεοσκοπικά, δηλαδή και τιςτρείς διαστάσεις. Οι κατακόρυφες εικόνες των δορυφόρων SPOT έχουν έκταση 60 Χ 60 ΚΜ, ενώ οιπλάγιες 60 Χ 85 ΚΜ. Οι εικόνες τους μεταδίδονται ψηφιακά σε 12 επίγειους σταθμούςλήψεως. 2.1.2.2. Φωτογραφικά Συστήματα Από τις πιο γνωστές φωτογραφικές μηχανές είναι η KFA-1000 και η MKF-4, με 5 και 6-8 μέτρα διακριτική ικανότητα αντίστοιχα, τις οποίες παρουσίασε η πρώην Σοβιετικήεταιρία SOJUZKARTA. Οι εικόνες της KFA-1000 λαμβάνονται από δορυφόρους τύπουCosmos, (οι οποίοι τίθενται σε τροχιά μεταξύ 200-300 km) και για πρώτη φοράπαρουσιάστηκαν στην διεθνή αγορά στο τέλος του 1987.19 Η πώληση τους είναι ελεύθερηγια οποιαδήποτε περιοχή της Γης, εκτός των χωρών της Κοινοπραξίας. Η μορφή του προϊόντος είναι φιλμ και φωτογραφίες, η δε φωτοερμηνεία τους γίνεται ωςεπί το πλείστον με τους κλασσικούς τρόπους φωτοερμηνείας. Η έρευνα και αξιολόγηση τουυλικού αυτού, από ειδικούς φωτοερμηνευτές-αναλυτές, έδειξε ότι οι φωτογραφίες της KFA-1000 υπερτερούν από οποιαδήποτε άλλη εμπορική δορυφορική εικόνα. Θα πρέπει νασημειωθεί όμως ότι τα παρεχόμενα φιλμ, αποτελούν αντίγραφα δεύτερης ή τρίτης γενιάς,με αποτέλεσμα να έχουν διατυπωθεί βάσιμες απόψεις περιορισμού της διακριτικής τουςικανότητας σε 10 ή 12 μέτρα.2019 Σχετικά πρόσφατα παρέχονται στην διεθνή αγορά ψηφιοποιημένες εικόνες σε μορφή μαγνητικής ταινίας(CCT) για ψηφιακή επεξεργασία. Κάθε εικόνα καλύπτει έκταση 60 Χ 80 km, εχει επικάλυψη με την διπλανή τηςσε ποσοστό 60%, γεγονός που διευκολύνει την στερεοσκοπική φωτοερμηνεία και το αντίστοιχο ακριβέςαντίγραφο έγχρωμου φίλμ, , κοστίζει περίπου 300.000 δρχ. ... óõíÝ÷åéá óôçí åðüìåíç óåëßäá 10
  11. 11. 2.2. Δορυφόροι Υποκλοπής Σημάτων Καμμία μέθοδος συλλογής πληροφοριών δεν περιβάλλεται από τέτοια μυστικότηταόπως οι τεχνικές υποκλοπής σημάτων (SIGINT-Signals Intelligence).21 Οι ΗΠΑ, η πρώηνΣοβιετική Ένωση και η Βρεταννία, χρησιμοποιούν δορυφόρους σημάτων SIGINT , για ναεντοπίζουν, παρακολουθούν και υποκλέπτουν στρατιωτικές και πολιτικές τηλεπικοινωνίες,σήματα και συχνότητες RADAR και στοιχεία της λειτουργίας των πυραύλων κατά τηνδιάρκεια της πτήσης τους. Οι δορυφόροι αυτοί ανιχνεύουν σήματα που μεταδίδονται στοναέρα, αλλά δεν μπορούν να υποκλέψουν σήματα που μεταδίδονται μέσω καλωδίων. Κατά την διάρκεια του πολέμου στον Περσικό, χρησιμοποιήθηκε ένας συνδυασμός από1-2 δορυφόρους Vortex και απο 2 Magnum που παρακολουθούσαν τις Ιρακινέςεπικοινωνίες απο την γεωσύγχρονη τροχιά 22 τους και τις μετέδιδαν σε επίγειους σταθμούςτων ΗΠΑ, στην Σαουδική Αραβία, για ανάλυση. Eπιπλέον πιθανολογείται οτι χρησιμοποιήθηκε και ο Βρεταννικός δορυφόροςυποκλοπής σημάτων ELINT με το κωδικό όνομα Zircon, που εκτοξεύτηκε το 1989. 2.3. Δορυφόροι Παρακολούθησης Ωκεανών Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν δορυφόρους για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση τωνκινήσεων των πλοίων (αλλά και την κατάσταση της θάλασσας). Το πρώτο διαστημικόαμερικανικό πρόγραμμα αποκλειστικά γιαυτο τον σκοπό, ήταν το Project WhiteCloud 23, τοοποίο αποτελείται από 4-6 πρωτεύοντες δορυφόρους και έγινε επιχειρησιακό το 1976.20 M.Reborchick-W.Cox-A.Biache: Analyzing Soviet Imagery from Space, απο το M.Krepon, P. Zimmerman,L.Spector, M.Umberger: Commercial Observation Satellites and International Security, Carnegie Endowmentfor International Peace, Macmillan, 1990, σελ. 22521 Υπο τον γενικό όρο SIGINT, αναφέρονται α) οι υποκλοπές τηλεπικοινωνιών (COMINT-CommunicationsIntelligence), που ξεκινούν με την απλή παρακολούθηση των τηλεφώνων και καταλήγουν στην δορυφορικήπαρακολούθηση των μικροκυματικών εκπομπών, απο πομπούς στην Γή, β) οι ηλεκτρονικές υποκλοπές(ELINT-Electronic Intelligence) οι οποίες συλλέγουν και αναλύουν ηλεκτρο-μαγνητικές ακτινοβολίες (πχ αποRADAR) και γ) οι υποκλοπές τηλεμετρίας (TELINT-Telemetry Intelligence), οι οποίες συλλέγουν στοιχείααπο τα σήματα που εκπέμπονται κατα την διάρκεια των δοκιμών των πυραύλων.22 Οι δορυφόροι που βρίσκονται σε γεωσύγχρονη τροχιά, πραγματοποιούν κυκλική τροχιά ύψους περίπου35.800 χλμ και περίοδο 24 ωρών. Ισως το μεγαλύτερο πλεονέκτημα αυτών των δορυφόρων βρίσκεται στο οτιμε τέτοια περίοδο, κινούνται ταυτόχρονα με την γή και έτσι μένουν στο ίδιο σημείο πάνω απο τον ισημερινό,βλέποντας περίπου το 80% του ημισφαιρίου απο κάτω τους. Αυτοι οι δορυφόροι έχουν κλίση 0 μοιρών,δηλαδή κινούνται στο επίπεδο του Ισημερινού και καλούνται γεωστάσιμοι. Ετσι με την κατάλληλη τοποθέτησηδορυφόρων σε αυτη την τροχιά γύρω απο τον ισημερινό, ειναι δυνατή η κατόπτευση όλης της υδρογείου, μόνομε 3 δορυφόρους.23 Τυπικά κάθε WhiteCloud δορυφόρος τοποθετείται σε κυκλική τροχιά, σε ύψος 1.100 χλμ, με κλίση 63μοιρών σε σχέση με τον ισημερινό. Στην συνέχεια τρείς μικρότεροι δευτερεύοντες δορυφόροι απομακρύνονταιαπο το κύριο σκάφος έτσι ώστε να διευρυνθεί η περιοχή κάλυψης. Σε κάθε τροχιά του συστήματος, οιδορυφόροι σαρώνουν μια "λουρίδα" εύρους περίπου 3.200 χλμ. Κάθε δευτερεύων δορυφόρος χρησιμοποιείδέκτες ραδιοκυμάτων και πιθανά μερικούς υπέρυθρους ανιχνευτές. Αυτή η μεγάλη διασπορά των δορυφόρωνεπιτρέπει τον εντοπισμό της θέσης εκπομπής ραδιοκυμάτων και RADAR χρησιμοποιώντας μεθόδουςτριγωνισμού. Η αναγνώριση των ναυτικών μονάδων γίνεται με την ανάλυση των εκπεμπομένων συχνοτήτωνκαι των χαρακτηριστικών εκπομπών των πομπών. 11
  12. 12. Στις αρχές του 1988, υπήρχαν 4 διαφορετικά συστήματα WhiteCloud, εκ των οποίων τοκάθε ένα αποτελείτο από ένα πρωτεύοντα και τρείς δευτερεύοντες δορυφόρους. Τασυστήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν για την παρακολούθηση των κινήσεων πλοίων, κατάτην διάρκεια του οικονομικού αποκλεισμού, που επιβλήθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη στοΙράκ. 2.4. Δορυφόροι Έγκαιρης Προειδοποίησης Με το κωδικό όνομα Πρόγραμμα Αμυντικής Υποστήριξης (DSP:Defence SupportProgram), οι ΗΠΑ λειτουργούν 5 δορυφόρους (3 κανονικούς και 2 εφεδρικούς), σεγεωσύγχρονη τροχιά για την έγκαιρη προειδοποίηση εκτόξευσης βαλλιστικώνπυραύλων. Οι τρείς κανονικοί δορυφόροι - ο ένας πάνω από τον Ινδικό Ωκεανό (DSPEast) και οι άλλοι δύο πάνω από τον Ατλαντικό και Ειρηνικό Ωκεανό (DSP West),παρέχουν συνεχή κατόπτευση του μεγαλύτερου μέρους της επιφάνειας της Γής. Αυτοί οι δορυφόροι, χρησιμοποιούν τηλεσκόπιο με υπέρυθρους ανιχνευτές για ναεντοπίσουν τα καυσαέρια που παράγουν οι πύραυλοι κατά το πρώτο στάδιο τηςεκτόξευσης τους. Με τους υπολογιστές που διαθέτουν, παρακολουθούν την κίνηση τωνυπέρυθρων αυτών πηγών και παρέχουν πληροφορίες για την τροχιά του πυραύλου και τηνεκτιμώμενη περιοχή προσβολής, στα πληρώματα των αντιβαλλιστικών πυραύλων. Τα καυσαέρια παράγονται, όταν εκτοξεύεται ο πύραυλος και αποτελούνται από ταπροϊόντα ανάφλεξης του καυσίμου, κυρίως από διοξείδιο του άνθρακα και υδρατμούς. Ταμόρια αυτών των ουσιών εκπέμπουν έντονη ενέργεια μήκους κύματος 2.7 μικρομέτρων.Το καταγραφικό όργανο που χρησιμοποιείται από τους δορυφόρους έγκαιρηςπροειδοποίησης, αποτελείται από ένα πίνακα δύο διαστάσεων, που περιέχει πολλούςμικρούς ανιχνευτές, που είναι έτσι κατασκευασμένοι ώστε να παρέχουν την μεγαλύτερηευαισθησία σε αυτό το μήκος κύματος. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να "δουν" τονπύραυλο έως την στιγμή που θα προβάλλει μέσα από τυχόν σύννεφα, τα οποία επειδήαποτελούνται από υδρατμούς, είναι αδιαπέραστα σε ακτινοβολία των 2.7 μικρομέτρων.Το κόστος κάθε δορυφόρου, υπολογιζόταν το 1990 σε 261 εκατ. δολλάρια 2.5. Δορυφόροι Τηλεπικοινωνιών 2.5.1. Στρατιωτικά Συστήματα Το Υπουργείο Αμύνης των ΗΠΑ χρησιμοποιεί πολλά διαφορετικά είδητηλεπικοινωνιακών δορυφόρων. Τα συστήματα αυτά ήταν ζωτικά όχι μόνο για τιςεπικοινωνίες μεταξύ των ΗΠΑ και της Κεντρικής Διοίκησης στην Σαουδική Αραβία, αλλάκαι για την αναμετάδοση πληροφοριών από άλλους στρατιωτικούς δορυφόρους (πχαναγνώρισης, έγκαιρης προειδοποίησης) κατευθείαν στο θέατρο επιχειρήσεων. Η Πολεμική Αεροπορία και ο Στρατός των ΗΠΑ χρησιμοποιούν το ΣύστημαΑμυντικών Τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων (DSCS).24 Το παρόν σύστημα DSCS -ΙΙΙ, πουξεκίνησε το 1984, αποτελείται από 5 επιχειρησιακούς δορυφόρους και 2 εφεδρικούς, σε24 Οι συχνότητες που κυρίως χρησιμοποιούνται ειναι SHF, ο χρόνος ζωής των δορυφόρων υπολογίζεται γύρωστα 7 χρόνια, ενώ το μέσο κόστος ανα μονάδα ειναι 134 εκατ. δολλάρια. Πηγή:United States GeneralAccounting Office: Military Space Programs- An Unclassified Overview of Defence Satellite Programs andLaunch Avtivities, June 1990, σελ. 14 12
  13. 13. γεωσύγχρονη τροχιά. Κατά την εξάμηνη προετοιμασία στην Μέση Ανατολή, χρειάστηκε οεπαναπρογραμματισμός και η μετακίνηση δορυφόρων DSCS, προκειμένου ναανταποκριθούν στις επιχειρησιακές απαιτήσεις.25 Το Πολεμικό Ναυτικό εκμεταλλεύεται το Σύστημα Τηλεπικοινωνιακών ΔορυφόρωνΣτόλου (FLTSATCOM),26 που αποτελείται από 4 γεωστάσιμους δορυφόρους καιχρησιμοποιείται για τις επικοινωνίες των πλοίων και υποβρυχίων, καθώς και άλλωνκινητών μονάδων του στόλου. 27 Εκτός όμως από το σύστημα FLTSATCOM, το ΠολεμικόΝαυτικό έχει μισθώσει και 4 δορυφόρους με το κωδικό όνομα Leasat,28 για τιςεπικοινωνίες των πλοίων με τα αεροσκάφη και με άλλες χερσαίες μονάδες. Το Σύστημα Δορυφορικών Στοιχείων πολικής τροχιάς SDS, χρησιμοποιείται κυρίωςγια την μετάδοση, σε επίγειους σταθμούς αλλά και σε άλλους δορυφόρους, στοιχείων τωνφωτοαναγνωριστικών δορυφόρων της σειράς ΚΗ-11 καθώς και των δορυφόρων έγκαιρηςπροειδοποίησης DSP. Η αποστολή των Τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ,AFSATCOM, είναι να μεταδίδουν επείγοντα μηνύματα στις στρατηγικές και τακτικέςπυρηνικές δυνάμεις, καθώς και στα κέντρα διοίκησης και ελέγχου. Ανάμεσα στους χρήστεςπεριλαμβάνονται τα επίγεια και εναέρια κέντρα ελέγχου, τα κέντρα εκτόξευσης ICBMs, ταστρατηγικά βομβαρδιστικά και τα αεροπλάνα αναγνώρισης, οι ειδικές δυνάμεις καθώς καιοι περιοχές αποθήκευσης πυρηνικών όπλων. Το σύστημα αυτό, δεν διαθέτει δικούς τουδορυφόρους, αλλά κάνει χρησιμοποιεί αναμεταδότες (transponders) των δορυφόρων πουεξυπηρετούν τα τρία πρώτα συστήματα.Επιπλέον λειτουργούν τρείς γεωστάσιμοι τηλεπικοινωνιακοί δορυφόροι, με το κωδικόόνομα Δορυφορικό Σύστημα Παρακολούθησης και Μετάδοσης Στοιχείων (TDRSS-Tracking and Data Relay Satellite System), οι οποίοι επιτρέπουν να επικοινωνούνδιάφοροι δορυφόροι αναγνώρισης με τον επίγειο σταθμό στο White Sands. Με την ευκαιρία του πολέμου, χρησιμοποιήθηκαν επιχειρησιακά από το ΣώμαΠεζοναυτών, ένα ζεύγος μικρών δορυφόρων, που κατασκευάστηκαν για πείραμα τουΥπουργείου Άμυνας και που εκτοξεύθηκαν τον Μάιο του 1990 σε μια σχεδόν-κυκλικήπολική τροχιά 700 χλμ . Οι δύο δορυφόροι, ονομάζονται Δορυφόροι ΕπικοινωνιώνΠολλαπλής Πρόσβασης (Μacsats- Multiple Access Communications Satellites ) καιεκτοξεύθηκαν με σκοπό να εξετασθούν οι δυνατότητες των μικρών επικοινωνιακώνδορυφόρων. Αυτοί συχνά αποκαλούνται lightsats (ελαφροί δορυφόροι), παρέχουν δεUHF δορυφορικές επικοινωνίες για τακτικούς διοικητές σε πολέμους και κρίσεις, όπουσυμβατικοί δορυφόροι επικοινωνιών μπορεί να υπερφορτωθούν ή και να καταστραφούν. Εκτός όμως απο τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και η Βρεταννία έχουν ήδη αναπτύξει δικούς τουςγεωστάσιμους δορυφόρους. Το ΝΑΤΟ έχει το δικό του δορυφορικό τηλεπικοινωνιακόσύστημα, το οποίο συνδέει τις συμμαχικές πρωτεύουσες και τα στρατιωτικά αρχηγεία, τόσο25 SPACE NEWS: Air Force Teaches Old Satellites New Tricks, July 8, 1991, σελ. 1526 Οι συχνότητες που κυρίως χρησιμοποιούνται ειναι UHF και ο μέσος χρόνος ζωής τους ειναι 12 χρόνια. Τοκόστος κάθε δορυφόρου ειναι περίπου 83 εκατ. δολλάρια27 United States General Accounting Office: Military Space Programs- An Unclassified Overview of DefenceSatellite Programs and Launch Avtivities, June 1990, σελ. 1628 Το ΠΝ επέλεξε τον πρωτότυπο τρόπο της μίσθωσης, έτσι ώστε να αποφύγει τα μεγάλα έξοδα κατασκευής.Το αρχικό κόστος της μίσθωσης ήταν 17 περίπου εκατομμύρια δολλάρια τον χρόνο για κάθε δορυφόρο. 13
  14. 14. για επικοινωνίες ρουτίνας, όσο και για αμφίπλευρες διαβουλεύσεις σε περιπτώσειςκρίσεων. Το σημερινό σύστημα αποτελείται από συνδυασμό δορυφόρων ΝΑΤΟ 3 και 4. ΟΒρεταννικός Skynet 4A, δεύτερος δορυφόρος της σειράς, εκτοξεύτηκε από το CapeCanaveral στις 7 Δεκεμβρίου 1989. Αυτός συνδέεται με ένα ευρύ δίκτυο επίγειων,θαλάσσιων και εναέριων σταθμών. 2.5.2. Εμπορικά Συστήματα Εμπορικά δορυφορικά συστήματα εμφανίζονται τόσο σε διεθνές όσο και σε εθνικόεπίπεδο. Oι φορείς που διαχειρίζονται τις διεθνείς τηλεπικοινωνίες, είναι καθαρά εμπορικοί.Οι δύο κύριοι διεθνείς Οργανισμοί, είναι ο Διεθνής Οργανισμός ΤηλεπικοινωνιακώνΔορυφόρων Intelsat, στον οποίο συμμετέχουν 120 χώρες και εξυπηρετούν τιςδιηπειρωτικές τηλεπικοινωνίες (ο οποίος διαθέτει σήμερα 16 τηλεπικοινωνιακούςδορυφόρους), καθώς και ο Διεθνής Οργανισμός Ναυτιλιακών ΤηλεπικοινωνιακώνΔορυφόρων Inmarsat, στον οποίο συμμετέχουν 64 κράτη μέλη, που εξυπηρετεί τόσο τιςναυτιλιακές τηλεπικοινωνίες, όσο και την κινητή τηλεφωνία, με τους 9 γεωστάσιμουςτηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους, που μέχρι σήμερα διαθέτει. Οι επίγειοι σταθμοί τουτελευταίου είναι μικρότεροι από εκείνους του Intelsat και είναι φορητοί, τοποθετούνται δε σεπλοία, αυτοκίνητα κλπ. Ο επίγειος σταθμός του Kuwait καταστράφηκε την πρώτη ημέρα εισβολής του Ιράκ.Επίσης μεταγενέστερα διεκόπη η λειτουργία των τριών επίγειων σταθμών του Ιράκ, πιθανάαπό τους βομβαρδισμούς των συμμάχων29. Ανάμεσα στους άλλους διεθνείς οργανισμούς που χρησιμοποιήθηκαν στον πόλεμο τουΠερσικού, συγκαταλέγεται ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Τηλεπικοινωνιακών ΔορυφόρωνEutelsat (European Telecommunications Satellite Organization), ο οποίος σήμεραδιαθέτει 6 γεωστατικούς δορυφόρους, καθώς και ο Αραβικός ΟργανισμόςΤηλεπικοινωνιακών Δορυφόρων Arabsat (Arab Satellite Communication Organization),που ανήκει σε κοινοπραξία 22 Αραβικών κρατών. Σε εθνικό επίπεδο, η Γαλλία χρησιμοποιεί στρατιωτικά κανάλια, που βρίσκονται πάνωστον εμπορικό της δορυφόρο Telecom 2, με το κωδικό όνομαSYRACUSE (SYsteme deRAdicommunication Utilisant un Satellite). Τέλος, υπάρχει μεγάλος αριθμός ιδιωτικώνεταιριών που λειτουργούν τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους. 2.6. Δορυφόροι Πλοήγησης Το παρόν Αμερικανικό πρόγραμμα δορυφόρων πλοήγησης,Navstar/GPS τηςΠολεμικής Αεροπορίας, αποτελείται από δίκτυο 17 δορυφόρων. Το σύστημα GPS στηνπλήρη μορφή του, που αναμένεται να επιτευχθεί το 1993, θα αποτελείται από 24δορυφόρους, σε 12ωρες ημισύγχρονες τροχιές, ύψους 20.000 χλμ. Οι δορυφόροι έχουντοποθετηθεί σε 6 τροχιακά επίπεδα, με κλίση 55 μοιρών μεταξύ τους, έτσι ώστε κάθεσημείο της Γής να είναι ορατό από ένα ελάχιστο αριθμό 6 δορυφόρων.29 Smith,M.: Military and Civilian Satellites in Support of Allied Forces in the Persian Gulf War, CongressionalResearch Division, February 1991 14
  15. 15. Κάθε δορυφόρος εκπέμπει προς όλες τις διευθύνσεις, ταυτόχρονα με τουςυπόλοιπους (με ακρίβεια συγχρονισμού 10 χιλιοστών του εκατομμυριοστού τουδευτερολέπτου) στοιχεία εντοπισμού σε τρείς διαστάσεις (γεωγραφικό μήκος καιπλάτος, ύψος), με υψηλή ακρίβεια 30. Οι πληροφορίες αυτές είναι διαθέσιμες σε όλουςτους χρήστες που διαθέτουν δέκτες λήψης σημάτων GPS. Έτσι οι χρήστες μπορούν ναεντοπίζουν και να αναφέρουν τις θέσεις τους μέσα σε ένα ενιαίο σύστημα αναφοράς. Οι δέκτες λήψης στοιχείων GPS, (που μπορεί να βρίσκονται σε τανκς, ελικόπτερα,πλοία, αεροπλάνα, ή πυραύλους), μπορούν να προσδιορίσουν την θέση, το ύψος και τηνταχύτητα τους, όταν τουλάχιστον 4 δορυφόροι βρίσκονται πάνω από τον ορίζοντα. Ταστοιχεία αυτά προσδιορίζονται υπολογίζοντας την καθυστέρηση, με την οποίαλαμβάνονται από τον δέκτη τα 4 αυτά διαφορετικά σήματα (που εκπέμφθηκανταυτόχρονα) και την επίλυση ενός συστήματος 4 εξισώσεων.31 Όταν υπάρχει επαφή με τρείς μόνο δορυφόρους, τότε μόνο το μήκος και πλάτος πχενός πλοίου μπορεί να υπολογιστεί. Το σημερινό δίκτυο των δορυφόρων , δεν έχειολοκληρωθεί ακόμα, κι έτσι οι τρισδιάστατες πληροφορίες πλοήγησης δεν είναιδιαθέσιμες, για ολόκληρο το 24ωρο, διεθνώς. 2.7. Μετεωρολογικοί Δορυφόροι 2.7.1. Στρατιωτικά Συστήματα Το δορυφορικό πρόγραμμα της Αμερικανικής Αεροπορίας για τον καιρό, με τοκωδικό όνομα Πρόγραμμα Μετεωρολογικών Δορυφόρων Άμυνας (DMSP-DefenceMeteorological Satellite Program)32 παρέχει παγκόσμια μετεωρολογική κάλυψη για τονΣτρατό, το Ναυτικό και την Αεροπορία των ΗΠΑ. Το παρόν σύστημα DMSP Block 5D-2 αποτελείται από δύο τουλάχιστον δορυφόρουςπου βρίσκονται σε ύψος 830 Χελμ, από ένα σύστημα διοίκησης και ελέγχου και από δύοσυστήματα επεξεργασίας για στρατηγικές και τακτικές πληροφορίες. Κάθε ένας από τουςδορυφόρους μπορεί να καλύψει όλη την επιφάνεια της Γής μέσα σε 12 ώρες,καταγράφοντας πληροφορίες από ένα "μονοπάτι" πλάτους 2.560 χλμ από κάτω του. To καταγραφικό τους όργανο καταγράφει εικόνες στο ορατό και υπέρυθρο μήκος τουφάσματος, με διακριτική ικανότητα 600 μέτρων και 2.8 χλμ αντίστοιχα33. Άλλακαταγραφικά όργανα καταγράφουν τις θερμοκρασίες και τις εντάσεις των ανέμων σε όλα30 Τα σήματα αποτελούνται α) απο τον κώδικα ευρείας λήψης C/A (Coarse Acquisition) μπορούν δε ναληφθούν οπουδήποτε και απο οποιοδήποτε διαθέτει δέκτη GPS, με ακρίβεια 100 μέτρων και β) τον κώδικαακριβείας P (Precision), που μπορούν να ληφθούν μόνο απο ειδικούς δέκτες, που μπορούν να τααποκωδικοποιούν. Σε αυτην την περίπτωση, ο χρήστης μπορεί να εντοπίσει την θέση του με ακρίβεια 16 μέτραή 10 μέτρα με 90% πιθανότητα, ενώ η ακρίβεια της ταχύτητας του, μπορεί να υπολογισθεί με ακρίβεια 0.1μέτρων ανα δευτερόλεπτο.31 Tsipis,K.: ARSENAL: Understanding Weapons in the Nuclear Age, Simon and Schuster, 1983, σελ. 30232 Το κόστος κάθε δορυφόρου ειναι περίπου 150 εκατ. δολλάρια ενώ το χρονικό διάστημα λειτουργίας τουςκυμαίνεται απο 27-39 μήνες.33 J.Randmaa: Tactical Applications of Defence Meteorological Satellite Program Environmental Data, inAGARD Conference Proceedings "Tactical Applications of Space Systems", 1990, σελ. 4-1 15
  16. 16. τα ύψη της ατμόσφαιρας, την μέτρηση της θερμοκρασίας επιφανείας στους ωκεανούς,αλλά και την μέτρηση της υγρασίας στην Γή. Τα μετεωρολογικά στοιχεία αναμεταδίδονται σε πραγματικό χρόνο, στα επίγεια καιθαλάσσια τακτικά κέντρα επεξεργασίας. Ανάμεσα στα σημαντικά πλεονεκτήματα γιατακτική χρήση, είναι και η δυνατότητα χρήσης 16 φορητών σταθμών λήψεως στοιχείωνDMSP, οι οποίοι αναμεταδίδουν τις λαμβανόμενες εικόνες σε ένα μεγάλο αριθμό χρηστών.Αυτοί οι φορητοί σταθμοί μπορούν εύκολα να μεταφερθούν στα πεδία μάχης,παρέχοντας έτσι μετεωρολογικές πληροφορίες σχεδόν σε άμεσο χρόνο και καθιστώνταςτις μονάδες που τις διαθέτουν αυτόνομες. 2.7.2. Εμπορικά Συστήματα 2.7.2.1. Δορυφόροι NOAA Η λειτουργία της σειράς NOAA34 απαιτεί δύο δορυφόρους σε πολική τροχιά μέσουύψους 850 km. Οι δυο δορυφόροι που χρησιμοποιήθηκαν στον πόλεμο του Περσικούκόλπου, ήταν οι NOAA-10 και NOAA-11. Οι εικόνες των δορυφόρων ΝΟΑΑαναμεταδίδονται σε άμεσο χρόνο (σε αναλογική ή ψηφιακή μορφή), με διακριτική ικανότητα4 και 1.1 χλμ αντίστοιχα και μπορούν να ληφθούν από οποιονδήποτε διαθέτει σταθμόλήψης (που δεν στοιχίζει ακριβά). Κάθε δορυφόρος περνούσε 4-8 φορές την ημέρα πάνωαπό την περιοχή του Περσικού κόλπου. 2.7.2.2. Γεωσύγχρονοι Δορυφόροι METEOSAT Οι δορυφόροι του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για Μετεωρολογικούς ΔορυφόρουςEUMETSAT (European Meteorological Satellites), Meteosat βρίσκονται σε γεωστάσιμητροχιά και εποπτεύουν τα καιρικά φαινόμενα της Γής με μέγιστη διακριτική ικανότητα 2.5km στο ορατό (VIS: visible) και 5 km στο υπέρυθρο (IR: infrared)35. Η μετάδοση τωνεικόνων από τους Meteosat προς τους σταθμούς λήψης στη Γη γίνεται είτε σε ψηφιακή(εικόνες υψηλής διακριτικής ικανότητας) ή σε αναλογική (εικόνες WEFAX: WeatherFascimile) μορφή. Για την περιοχή του Περσικού κόλπου υπήρχε κάλυψη ανά μισή ώρατόσο για εικόνες υψηλής διακριτικής ικανότητας όσο και για εικόνες WEFAX (για όλες τιςφασματικές ζώνες).34 Ο οργανισμός NOAA ειναι Υπηρεσία του Αμερικανικού Υπουργείου Εμπορίου, η οποία λειτουργεί,συντονίζει και επιβλέπει αριθμό περιβαλλοντολογικών δορυφόρων, τόσο σε πολική (POES : Polar-orbitingOperational Environmental Satellite) όσο και σε γεωστάσιμη τροχιά (GOES : Geostationary OperationalEnvironmental Satellite).35 Κολοβός,A. - Καρτάλης,K. : Το Eπιχειρησιακό Πρόγραμμα των Μετεωρολογικών Δορυφόρων METEOSAT,Εθνικό Κέντρο Διαστημικών Ερευνών, 1990, σελ. 19 16
  17. 17. 3. H θετική συνεισφορά των Δορυφόρων στον Περσικό 3.1 Στρατιωτικά Συστήματα Μ ετά το τέλος του Πολέμου στον Περσικό κόλπο, ειδικοί αναλυτές άρχισαν τηνσυλλογή στοιχείων σχετικά με την απόδοση των διάφορων συστημάτων πουχρησιμοποιήθηκαν, προκειμένου να προβούν σε μια αποτίμηση της προσφοράς τους στηνέκβαση του πολέμου. Ανάμεσα στα υπό αξιολόγηση συστήματα, περιλαμβάνονται και τα δορυφορικάσυστήματα. Κατά γενική εκτίμηση, τα δορυφορικά συστήματα αξιολογήθηκαν ως ζωτικήςσημασίας, τόσο στις πολιτικές όσο και στις στρατιωτικές τους διαστάσεις.36 Στο πολιτικό επίπεδο, οι εικόνες δορυφόρων αποτέλεσαν την κύρια πηγή τωνπληροφοριών, βάσει των οποίων ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Bush, αποφάσισε να στείλει, στις7 Αυγούστου 1990 στρατεύματα στην Μέση Ανατολή.37 Αντίστοιχες δορυφορικές εικόνες που απεικόνιζαν την επιθετική διάταξη που είχαν οιΙρακινές δυνάμεις στα σύνορα Κουβέιτ-Σαουδικής Αραβίας, επιδείχθηκαν στον Βασιλιά τηςΣαουδικής Αραβίας Fahd, με σκοπό να αντιληφθεί την κρισιμότητα της κατάστασης38. Οιεικόνες αυτές έπεισαν τον τελευταίο να δώσει την έγκριση του για την ανάπτυξη τωνΑμερικανικών δυνάμεων στο έδαφος της Σαουδικής Αραβίας. Όταν η Ιρακινή τηλεόραση δήλωσε ότι το Ιράκ αποσύρεται από το Κουβέιτ (δείχνονταςμάλιστα τανκς και στρατιώτες να επιστρέφουν στο Ιράκ), οι ίδιες εικόνες επέτρεψαν στονΠρόεδρο Bush να αποκαλέσει ψεύτη τον Πρόεδρο του Ιράκ Saddam Hussein. Οι εικόνεςπου είχαν οι Αμερικανικές Υπηρεσίες Πληροφοριών έδειχναν καθαρά τον στρατό του Ιράκνα ετοιμάζεται για μακροχρόνια παραμονή39. Στο στρατιωτικό επίπεδο, οι δορυφόροι είχαν από καιρού αναγνωριστεί (από τηνσυνεισφορά τους σε αντίστοιχες κρίσεις πχ Γρενάδα, Παναμάς), ως απαραίτητα συστήματαστην διευθέτηση κρίσεων. Όμως ο πόλεμος του Περσικού, αποτέλεσε την πρώτη φοράπου τα διάφορα είδη δορυφορικών συστημάτων χρησιμοποιήθηκαν τόσο εκτεταμένα, έτσιώστε βάσιμα να έχει χαρακτηριστεί ο πόλεμος αυτός, ως "πρώτος διαστημικόςπόλεμος". Από τις αρχές του Αυγούστου 1990, οι Αμερικανικές Υπηρεσίες Πληροφοριών,μετέβαλλαν τις τροχιές των αναγνωριστικών δορυφόρων (με την βοήθεια των μικρώνπροωθητικών πυραύλων, που διαθέτουν), ώστε να περνούν 2 φορές πάνω από την ΜέσηΑνατολή. Οι δορυφόροι αναγνώρισης αποτελούν κύρια πηγή πληροφοριών για την36 Ενδεικτικό της αξίας που αποδίδεται στο διαστημικό τομέα ειναι οτι η Διαστημική Διοίκηση των ΗΠΑαυξήθηκε κατα 130% (σύνολο προσωπικού 30.000 άτομα), ενώ ειναι η μία απο τις δύο Διοικήσεις που δεν θαυποστούν την κατα 25% μείωση που προβλέπεται να εφαρμοστεί στην Πολεμική Αεροπορία μέχρι το 1995.37 Broad,W.: Satellites Keep Watch on the Desert, NEW YORK TIMES, August 28, 1990, σελ. C138 Offley,E.: Vital Space Assets, SEATTLE POST-INTELLIGENCER, August 23, 1990, σελ. 139 Katz, L.M-Keen,J.: Little can be kept from U.S. Spy Network, USA TODAY, August 10, σελ. 1 17
  18. 18. εκπόνηση των απαραιτήτων επιχειρησιακών σχεδίων40, ιδίως για περιοχές που δεν μπορείνα υπάρξει αξιόπιστη πληροφόρηση από άλλο μέσο πχ όπως εικόνες από αεροπλάνο. Οσκοπός τους ήταν να εντοπίσουν τις στρατηγικές και τακτικές εγκαταστάσεις ενδιαφέροντοςτου αντιπάλου καθώς και τα αμυντικά μέσα που τις προστατεύουν, έτσι ώστε να είναιδυνατή η ενημέρωση του καταλόγου των στόχων. H συλλογή των δορυφορικών εικόνων από το Ιράκ, ήταν τόσο έντονη, που τοπροσωπικό επεξεργασίας και ανάλυσης, οδηγήθηκε για πρώτη φορά στα όρια τωνδυνατοτήτων του. Όπως χαρακτηριστικά γράφτηκε41, οι φωτοερμηνευτές και οι αναλυτέςτων Υπηρεσιών Πληροφοριών, δούλευαν 18 ώρες την ημέρα για να μπορέσουν νακαλύψουν τις ανάγκες του Υπουργείου Άμυνας και των αμερικανικών δυνάμεων στηνΣαουδική Αραβία. Στην προσπάθεια αυτή, οι φωτοερμηνευτές είχαν έναν απροσδόκητο σύμμαχο: τιςπεριβαλλοντολογικές συνθήκες. Οι αντίξοες συνθήκες της ερήμου, που ταλαιπώρησαντόσο το προσωπικό όσο και τα οπλικά συστήματα που αναπτύχθηκαν εκεί, ήταν ιδανικέςγια την φωτοερμηνεία.42 Η επίπεδη επιφάνεια, χωρίς βουνά, δένδρα ή φαράγγια και οδυνατός ήλιος, που έδινε καθαρές σκιές, έκανε το έργο των αναλυτών ιδιαίτερα εύκολο. Επίσης το προσωπικό της Αμερικανικής Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού,χρησιμοποιούσε εικόνες από φωτοαναγνωριστικούς δορυφόρους για να υπολογίσει τιςακριβείς συντεταγμένες των κυριότερων Ιρακινών στόχων. Τα στοιχεία αυτά απαιτούνταιγια την ενημέρωση του συστήματος πλοήγησης των πυραύλων cruise Tomahawk τουΝαυτικού, καθώς και για τη σχεδίαση των βομβαρδιστικών αποστολών της Αεροπορίας καιτου Ναυτικού. Από τις πρώτες ημέρες, οι διάφοροι τύποι στρατιωτικών δορυφόρων παρείχαν στουςδιοικητές μια πιστή εικόνα της ανάπτυξης των δυνάμεων του αντιπάλου. Ειδικότερα με τηνβοήθεια των πληροφοριών των φωτοαναγνωριστικών δορυφόρων Keyhole , αλλά καιτων δορυφόρων υποκλοπής σημάτων (SIGINT), εντοπίστηκε η αμυντική και ηηλεκτρονική διάταξη μάχης43 που είχαν οι Ιρακινές δυνάμεις. Στις εικόνες των φωτοαναγνωριστικών δορυφόρων εμφανίζονταν οι θέσεις και οικινήσεις των στρατευμάτων, (μετά από σύγκριση με προηγούμενες εικόνες, ώστε να είναιδυνατή η αναγνώριση της τακτικής που σχεδιαζόταν να ακολουθηθεί), τι έκαναν, ποιά ήταντα ισχυρά τους σημεία, που ήταν οι αδυναμίες τους, τα οπλικά τους συστήματα και ταχαρακτηριστικά τους, καθώς και οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα που παρουσίαζεστρατιωτικό ενδιαφέρον.40 Οι επαρκείς πληροφορίες για την ακριβή τοποθεσία, εικόνα και είδος των στόχων, καθώς και την άμυνα πουτους προστατεύει, επιδρούν στον ορθότερο σχεδιασμό των επιθετικών αποστολών (καταλληλότερη επιλογήτου αριθμού, αλλά και του οπλισμού των αεροσκαφών που θα προσβάλλουν ένα στόχο).41 AVIATION WEEK & SPACE TECHNOLOGY, September 3, 1990, σελ. 3042 Broad,W.J.: Satellites Keep Watch on the Desert, NEW YORK TIMES, August 28, 1990, σελ. C143 Εκτός της συλλογής πληροφοριών για την θέση των RADAR, μερικά άλλα στοιχεία που καταγράφονται ειναιη συχνότητα επανάληψης παλμού, το μήκος και η περίοδος παλμού, στοιχεία που χρησιμεύουν τόσο για τηναναγνώριση του είδους των RADAR, όσο και για την λήψη ηλεκτρονικών αντίμετρων (ECM, ElectronicCountermeasures). Αυτα τα στοιχεία, επιτρέπουν στο προσωπικό των βομβαρδιστικών και στρατηγικήςαναγνώρισης αεροπλάνων, να σχεδιάζουν τις αποστολές διεισδύσεων μέσα στο εχθρικό έδαφος και ναφιμώνουν τα αμυντικά μέσα που θα συναντούν. 18
  19. 19. Στόχος των αμερικανών, ήταν η ανάλυση της δομής του εχθρού, με σκοπό ναεντοπισθούν οι κρίσιμοι κόμβοι44 (αεροδρόμια, σταθμοί παραγωγής ρεύματος, διυλιστήριαπετρελαίου, γέφυρες, ραδιοφωνικοί και τηλεοπτικοί σταθμοί, κέντρα Ελέγχου-Διοίκησης καιΤηλεπικοινωνιών) που συγκροτούσαν αυτή τη δομή καθώς και να βρουν τονπροσφορότερο τρόπο καταστροφής τους. Στην συνέχεια ταίριαζαν τα φυσικάχαρακτηριστικά κάθε στόχου με την καταστροφικότητα κάθε όπλου, ώστε να εξακριβωθεί οαριθμός των οπλικών συστημάτων που απαιτείτο για να καταστρέψουν τον στόχο. Έτσι δόθηκε η δυνατότητα στους συμμάχους να εξουδετερώσουν, (κατά την διάρκειατων 4 εβδομάδων περίπου που διήρκεσαν οι αεροπορικές επιθέσεις), σχεδόν όλα τασυστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και RADAR, να πλήξουν μεγάλο αριθμό κέντρωνδιοικήσεως και ελέγχου, είτε αυτά ήταν στατικά είτε κινητά45, καθώς επίσης και νακαταστρέψουν ή να αποτρέψουν την χρήση των αναγνωριστικών αεροπλάνων του Ιράκ. Οι ενέργειες αυτές, είχαν ως αποτέλεσμα την ουσιαστική αχρήστευση, σχεδόνολόκληρου, του συστήματος αεράμυνας του Ιράκ, (που χωρίς τακτικές, άμεσου χρόνουπληροφορίες, δεν μπορούσε πλέον ν απειλήσει την συμμαχική αεροπορία) και την πλήρηκυριαρχία της συμμαχικής αεροπορίας στον εναέριο χώρο του Ιράκ, με επακόλουθο τηναδυναμία του τελευταίου να υποστηρίξει τις χερσαίες του δυνάμεις. Σε διαφορετικήπερίπτωση, (κατά την οποία δεν θα ήταν διαθέσιμες αυτές οι πληροφορίες) θα απαιτείτοπερισσότερος χρόνος για την καταστροφή του συστήματος αεράμυνας και πιθανότατα θαυπήρχαν μεγαλύτερες απώλειες τόσο σε ζωές όσο και σε πολεμικό υλικό. H ανάλυση αντίστοιχων πληροφοριών, κατά τη διάρκεια των χερσαίων επιχειρήσεων,έδειξε στους συμμάχους τα ασθενή σημεία της αμυντικής διάταξης μάχης που είχαν οιΙρακινές δυνάμεις46. Με αυτό το τρόπο οι δορυφορικές πληροφορίες συνετέλεσαν στηναπόφαση για την επιλογή της περιοχής τελικής επίθεσης. Έτσι δόθηκε η δυνατότητα σεμεγάλο τμήμα των συμμαχικών δυνάμεων να επιχειρήσει ανενόχλητο πλευρική κίνηση σεσημείο του Νοτιοδυτικού Ιράκ, όπου οι εικόνες έδειξαν ότι ήταν πιο αδύνατο και ναπαγιδεύσουν ουσιαστικά τους Ιρακινούς μεταξύ του Ευφράτη και των λοιπών συμμαχικώνδυνάμεων. Μια από τις κυριότερες χρήσεις τόσο των φωτοαναγνωριστικών δορυφόρων όσο καιτων δορυφόρων υποκλοπής, (που φάνηκε καθαρά κατά τις πρώτες μέρες στον πόλεμοτου Περσικού κόλπου, από τις δηλώσεις του αμερικανού Υπουργού Αμύνης Cheney) είναικαι η αποτίμηση των ζημιών που έχει υποστεί ο αντίπαλος47, έτσι ώστε ναεπαναπρογραμματίζονται οι (προς προσβολή) στόχοι που δεν έχουν ακόμη πληγεί.44 Η ιδέα των "κρίσιμων κόμβων" ειναι αντίστοιχη με το νευρικό σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού. Βλάβεςσε αυτό, παραλύουν την αντίδραση του ανθρώπου.45 Ενας απο τους σκοπούς της επίθεσης εναντίον των κέντρων Διοίκησης και Ελέγχου, ήταν να αναγκάσουν τιςΙρακινές δυνάμεις, να χρησιμοποιήσουν μεθόδους τηλεπικοινωνιών, που ειναι ευκολότερο να υποκλαπούν ή ναπαρεμβληθούν. Αλλος στόχος ήταν να στερήσουν απο την Ιρακινή Ηγεσία την άμεση ενημέρωση για τηνπορεία της μάχης. Αν και η καταστροφή των κέντρων Διοίκησης-Ελέγχου αποτελεί κύριο στόχο σε κάθεπόλεμο, αναλυτές υποστηρίζουν οτι ειδικά στην περίπτωση του Ιράκ, η στέρηση των λειτουργιών αυτών ήτανζωτικής σημασίας, επειδή οι Ιρακινές γραμμές επικοινωνίας, βασισμένες στο συγκεντρωτικό Σοβιετικό μοντέλο,επικοινωνούν κατ ευθείαν με την Ηγεσία τους.46 Assembly of Western European Union: Weaponry after the Gulf War-New equipment requirements forrestructured armed forces, 37 Ordinary Session, Document 1272, 14 May 1991, σελ. 1347 Assembly of Western European Union: Weaponry after the Gulf War-New equipment requirements forrestructured armed forces, 37 Ordinary Session, Document 1272, 14 May 1991, σελ. 13 19
  20. 20. Στον τομέα αυτό, χρησιμοποιήθηκε με επιτυχία αναγνωριστικός δορυφόρος με RADAR.Στην Μέση Ανατολή υπήρξαν, για μεγάλο χρονικό διάστημα, δυσμενείς καιρικές συνθήκεςγια την λήψη φωτογραφιών, τόσο λόγω των νεφών ή των ανεμοθυελλών, όσο και τωνκαπνών από τις φλεγόμενες πετρελαιοπηγές48. Έτσι ήταν αδύνατη η αποτίμηση τωνζημιών καθώς και ο επαναπρογραμματισμός για την προσβολή όσων στόχων δενείχαν πληγεί. Υπήρξαν ημέρες που οι εικόνες του αμερικανικού Lacrosse, απετέλεσαντην μοναδική πηγή πληροφοριών για την αποτίμηση των ζημιών. Χωρίς αυτές τιςπληροφορίες, οι συμμαχικές δυνάμεις θα έπρεπε να περιμένουν αρκετά ώσπου ναεξακριβωθεί το μέγεθος των ζημιών. Εκτός από τους φωτοαναγνωριστικούς δορυφόρους, χρησιμοποιήθηκαν και δύοτουλάχιστον γεωστάσιμοι δορυφόροι, οι οποίοι είχαν την δυνατότητα υποκλοπής τωνΙρακινών τηλεπικοινωνιών. Οι πληροφορίες αυτές μεταδίδονταν σε επίγειους σταθμούςστην Ευρώπη και στην συνέχεια στην Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας (NSA), όπου υπερ-υπολογιστές, προσπαθούσαν να αναλύσουν τον μεγάλο όγκο πληροφοριών, βάσει λέξεων-κλειδιών. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες49, υποκλοπές τηλεπικοινωνιώναπεκάλυψαν ότι 150 περίπου Σοβιετικοί, (που δεν είχαν αποχωρήσει από το Ιράκ),βοηθούσαν τους Ιρακινούς, παρέχοντας τους στοιχεία των ωρών που περνούσαν οιΑμερικανικοί κατασκοπευτικοί δορυφόροι. Έτσι οι τελευταίοι είχαν την δυνατότητα νακρύψουν τις φορητές βάσεις πυραύλων Scud. To Σοβιετικό Υπουργείο Άμυνας είχεδηλώσει ότι όλοι οι Σοβιετικοί σύμβουλοι, είχαν αποχωρήσει από το Ιράκ μέχρι στις 9Ιανουαρίου 1991. Οι δορυφόροι χρησιμοποιήθηκαν και κατά την διάρκεια του οικονομικού αποκλεισμούτου Ιράκ από τις συμμαχικές δυνάμεις. Οι πληροφορίες των δορυφόρωνπαρακολούθησης ωκεανών, υποκλοπής σημάτων και εκείνων που εκτελούσαναναγνωριστικές αποστολές, έδιναν την δυνατότητα στα Συμμαχικά κέντρα Διοίκησης-Ελέγχου, να εντοπίζουν και να παρακολουθούν τις κινήσεις των πλοίων στις θάλασσες,έτσι ώστε να γνωρίζουν ποιά πλοία είχαν προορισμό το Ιράκ. Γνωρίζοντας κάθε στιγμή τηνθέση που ευρίσκονταν τα προσεγγίζοντα πλοία, τα κέντρα Διοίκησης-Ελέγχου μπορούσαννα δίνουν οδηγίες στα συμμαχικά πλοία για την εκτέλεση νηοψιών. Ο ρόλος των δορυφόρων έγκαιρης προειδοποίησης έχει χαρακτηρισθεί, στοπαρελθόν, ως "ζωτικός" (σε περίπτωση επίθεσης βαλλιστικών πυραύλων) για την εθνικήασφάλεια των ΗΠΑ50. Οι ίδιοι δορυφόροι αποδείχθηκαν εξίσου πολύτιμοι για την έγκαιρηπροειδοποίηση εκτόξευσης πυραύλων μικρού βεληνεκούς, όπως ήταν οι πύραυλοι Scud,στην περιοχή του Περσικού κόλπου. Εφοδιασμένοι με υπέρυθρα τηλεσκόπια, κατέγραφαν τα υπέρυθρα καυσαέρια πουπαράγονται κατά την εκτόξευση των πυραύλων Scud (ή σε περίπτωση που υπήρχενέφωση, τα καυσαέρια κατά την διάρκεια της τροχιάς τους, όταν αυτοί διαπερνούσαν τασύννεφα). Με την ανίχνευση της εκτόξευσης πυραύλου, οι δορυφόροι μεταβίβαζαν τασήματα αρχικά στις ΗΠΑ για επεξεργασία (από όπου διαβιβάζονταν στις δυνάμεις του48 Gugliotta,G.-Moore,M.: Clouds and Fog Over Gulf Region Knock Allied Air Raids Off Stride, WASHINGTONPOST, January 22, 1991, σελ. 149 Gertz,B.: Soviets Giving Aid to Iraqis, U.S. says, THE WASHINGTON TIMES, February 4, 1991, σελ. 850 Congress of the United States, Office of Technology Assessment: Anti-Satellite Weapons,Countermeasures and Arms Control, 1985, σελ. 41 20
  21. 21. Περσικού κόλπου), ενώ στην συνέχεια επιτεύχθηκε η κατευθείαν σύνδεση με ταπληρώματα των Patriot 51. H δράση των δορυφόρων έγκαιρης προειδοποίησης επιβεβαίωσε τον ζωτικό τουςρόλο για την εθνική ασφάλεια ενός κράτους και συνέβαλλε ουσιαστικά στον ταχύτερματισμό της κρίσης στον Περσικό. Η προσπάθεια του Ιράκ, να διασπάσει το συμμαχικόμέτωπο, εξαναγκάζοντας το Ισραήλ (με τις συνεχείς εκτοξεύσεις πυραύλων εναντίον του)να επιτεθεί, υπήρξε έντονη. Εάν δεν υπήρχε αυτή η δορυφορική δυνατότητα έγκαιρηςπροειδοποίησης, πιθανότατα η κυβέρνηση του Ισραήλ, κάτω από την λαϊκή αντίδραση τουπληθυσμού του, (που για πρώτη φορά απειλήθηκε τόσο άμεσα), να επενέβαινε δυναμικάεναντίον του Ιράκ, γεγονός που πιθανά θα διασπούσε το μέτωπο των συμμάχων και θαοδηγούσε την σύρραξη σε απρόβλεπτες εξελίξεις. Όπως δήλωσε ο Henry Cooper, Διευθυντής του Οργανισμού για την ΣτρατηγικήΑμυντική Πρωτοβουλία (SDIO): " Αυτός ήταν ο πρώτος πόλεμος που το διάστημα έπαιξε κύριο ρόλο και οι δορυφόροι DSP ήσαν ένα πολύ σημαντικό κομμάτι αυτού του ρόλου"52 Τίποτα ίσως από τα παραπάνω δεν θα είχε επιτευχθεί, εάν δεν είχε οργανωθεί ταχύταταένα πολυσύνθετο σύστημα Διοίκησης, Ελέγχου, Τηλεπικοινωνιών και Πληροφοριών (C3I),που επέτρεπε την μετάδοση των δορυφορικών πληροφοριών τόσο στην Διοίκηση στονΠερσικό, όσο και στο Επιτελείο στην Washington. Όταν το Ιράκ εισέβαλε στο Κουβέιτ, στις 2 Αυγούστου 1990, οι ΗΠΑ διέθεταν έναυποτυπώδες σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου στην περιοχή. Εκτός από ένα δορυφορικότερματικό σταθμό που βρισκόταν πάνω στο πλοίο LaSalle και σε μερικά άλλα πλοία στονΠερσικό, δεν υπήρχε καμμία άλλη τηλεπικοινωνιακή υποδομή. Είναι χαρακτηριστικό ότιενώ στον πόλεμο του Βιετνάμ, απαιτήθηκαν περίπου 6 χρόνια για να στηθεί ένα C3Iσύστημα, στον Περσικό χρειάστηκαν μόνο 6 μήνες.53 Τα πλεονεκτήματα ενός καλά οργανωμένου C3I, φάνηκαν καθαρά στην Μέση Ανατολήιδιαίτερα εάν αναλογισθεί κανείς την έλλειψη τηλεπικοινωνιακών κυκλωμάτων στηνπεριοχή, το πλήθος και την ποικιλία των συμμαχικών δυνάμεων. Οι τηλεπικοινωνιακοίδορυφόροι αποτέλεσαν τον κεντρικό άξονα του συστήματος αυτού. Με την συνεχή διανομήπληροφοριών από τις ΗΠΑ στον Περσικό κόλπο, οι δορυφόροι αυτοί βοήθησαν ναεξαφανιστεί η "ομίχλη του πολέμου" που προσθέτει αβεβαιότητα σε κάθε στρατιωτικήεπιχείρηση. Όπως μάλιστα δήλωσε και ο Colin Powell: "H Διοίκηση και ο Έλεγχος των στρατευμάτων μας είναι το κλειδί της επιτυχίας μας. Κάθε μέρα από το γραφείο μου επικοινωνώ αμέσως και με ασφάλεια με τον Schwarzkopf. Δεν ξέρω πως λέγονται όλα αυτά τα μηχανήματα ή πώς λειτουργούν. Το μόνο που γνωρίζω είναι ότι μπορώ να ασκώ τον έλεγχο."51 Συνολικά εκτοξεύτηκαν 158 Patriot κατα των Ιρακινών Scud. To Πεντάγωνο εκτιμά ότι το ποσοστό επιτυχίαςτων αναχαιτίσεων ήταν 80% πάνω απο την Σαουδικά Αραβία και μόνο 50% πάνω απο το Ισραήλ. Σύμφωναόμως με πολλές μελέτες ανεξάρτητων αναλυτών, που είδαν το φώς αρκετά μεπic_rpm-a

×