De kracht van de ondernemer 2009 rapport

257 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
257
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

De kracht van de ondernemer 2009 rapport

  1. 1. De Kracht van de Ondernemerin Leidschendam-Voorburgen ZoetermeerVan zolder naar zakenpandEconomische thermometer 2008 Rabobank. Een bank met ideeën.Thema: Bedrijfshuisvesting
  2. 2. De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer Inhoudsopgave Voorwoord 5 1 Inleiding 7 2 Het economisch presteren 7 2.1 2008: De recessie doet zijn intrede 7 2.2 De economie in Vlietstreek-Zoetermeer 8 2.3 Over de thermometer 10 2.4 Thermometerstand: het kwik is gedaald 11 2.5 Economische groei 13 2.6 Economische kracht 15 2.7 2009: De recessie houdt aan 18 3 Bedrijfshuisvesting in nederland 20 3.1 Het belang van huisvesting voor bedrijven 20 3.2 De rol van de overheid 22 4 Bedrijfshuisvesting in vlietstreek-zoetermeer 25 4.1 Bedrijfshuisvesting in Zoetermeer 25 4.2 Bedrijfshuisvesting in Leidschendam-Voorburg 32 4.3 Samenvatting 36 5 Huisvestingswensen in vlietstreek-zoetermeer 37 5.1 Typering bedrijfshuisvesting 37 5.2 Beoordeling vestigingsgemeente en locatie 39 5.3 Woonsituatie ondernemer en personeel 42 5.4 Plannen en wensen 45 5.5 Samenvatting 49 6 Conclusies 51 Bijlage I definities thermometer 53 Bijlage II responsverantwoording 54 3
  3. 3. De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer Voorwoord De economische prestaties in de gemeenten Zoetermeer en Leidschendam-Voorburg zijn ook dit jaar weer uitgebreid onderzocht en vergeleken met andere regio’s in ons land. Daarnaast geeft de themastudie dit jaar ruim aandacht aan het onderwerp bedrijfshuisvesting. Het ves­ igingsklimaat voor bedrijven is in deze tijden van extra groot belang. t Niet alleen voor bestaande bedrijvigheid maar ook voor nieuw te vestigen ondernemingen. Dit belang wordt ook vanuit de lokale overheden onderkend. Vandaar dat wij hen dit jaar als partners in De kracht van de ondernemer aan u mogen presenteren. Ook dit jaar is het rapport weer het resultaat van een intensieve en vruchtbare samenwerking van partijen die graag een bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van de economie in beide gemeenten. Met vereende krachten en met vertrouwen in de toekomst werken wij samen met het bedrijfsleven aan een gezonde economie. Wij zijn er trots op dat wij nu de inmiddels derde editie van De kracht van de ondernemer in Leidschendam-Voorburg en Zoetermeer aan u mogen presenteren en wensen u veel leesplezier. Namens Rabobank Vlietstreek Namens Kamer van Koophandel Zoetermeer, Den Haag, Drs. T.M.M. Tetteroo MBA P.J.A.M. Luijkx, Directeur Zakelijk Directeur Kantoor Zoetermeer en Oostland Namens de gemeente Zoetermeer, Namens de gemeente Leidschendam-Voorburg, Ir. B. Emmens Mw. mr. A.J.W. van Baalen Wethouder Wethouder4 5
  4. 4. De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer Inleiding 2. Het economisch presteren Evenals de vorige twee edities bestaat De kracht van de ondernemer dit jaar uit twee Dit hoofdstuk gaat in op de economische prestaties van het bedrijfsleven in de regio onderdelen: de Economische Thermometer en een themastudie. De Economische Ther- Vlietstreek-Zoetermeer. Alvorens in te gaan op de prestaties in 2008 beschrijft de eerste mometer is weer op dezelfde wijze ingezet en geeft inzicht in de economische presta- paragraaf de macro-economische context waarin het regionale bedrijfsleven in 2008 ties van het bedrijfsleven in de regio Vlietstreek-Zoetermeer in 2008 (hoofdstuk 2). heeft geopereerd. Afsluitend besteden we in de laatste paragraaf beknopt aandacht aan de economische ontwikkelingen in 2009. Met de themastudie besteden we dit jaar aandacht aan het thema bedrijfshuisvesting. Hier- mee bieden we inzicht in de huisvestingswensen van het bedrijfsleven in de regio Vlietstreek- 2.1 2008: de recessie doet zijn intrede Zoetermeer en de mogelijkheden deze wensen te faciliteren om zo het bedrijfsleven ook in de Na een aantal jaren van economische groei deed in 2008 de kredietcrisis zijn intrede. In het toekomst aan de regio te binden. najaar van 2008 leidde dit tot een sterke afkoeling van de reële economie. De eerste helft van 2008 was er nog sprake van een gezonde groei, in de tweede helft van het jaar kwam de eco- Hoofdstuk 3 geeft een inleiding op het thema bedrijfshuisvesting waarna we in hoofdstuk 4 in- nomische groei tot stilstand1. gaan op de stand van zaken rondom bedrijfshuisvesting in het onderzoeksgebied. Hierbij gaat het om het aanbod van bedrijfshuisvesting in de regio en het beleid dat beide gemeenten in In slechts een jaar tijd is de zeer uitbundige groei van de Nederlandse economie omgeslagen dit kader voeren. De informatie is verkregen door deskresearch, het bestuderen van beleidsdo- in een forse krimp en is aan de periode van hoogconjunctuur - die in 2004 was begonnen – cumenten en interviews met vertegenwoordigers van de twee gemeenten. Bij deze interviews abrupt een einde gekomen. In 2004 werd, na twee jaar stilstand, de Nederlandse economie is ingegaan op de visie van de gemeenten op de huisvesting van het bedrijfsleven en wat de aangezwengeld door de versnelling van de groei van de wereldeconomie. De toename van gemeenten doen om het bedrijfsleven hierin te faciliteren. Ook is aandacht besteed aan plan- de export zorgde voor meer bedrijvigheid en werkgelegenheid. In de jaren daarna waren extra nen en ontwikkelingen rondom bedrijfshuisvesting en de aansluiting hiervan op de huisves- investeringen nodig om aan de toegenomen vraag te kunnen voldoen en nam de consumptie tingswensen van het bedrijfsleven. toe als gevolg van gunstige arbeidsmarktontwikkelingen en hogere inkomensgroei. Net als in 2004 is de buitenlandse economische ontwikkeling ook eind 2008 bepalend voor de Neder- Om inzicht te krijgen in de belangrijkste vestigingsplaatsfactoren van het regionale bedrijfsle- landse economische groei maar nu in negatieve zin. Een schok in grondstoffenprijzen en vooral ven en hun wensen ten aanzien van hun toekomstige huisvestingssituatie, is een telefonische de kredietcrisis heeft wereldwijd tot een sterke groeivertraging en recessie geleid. De vraag naar enquête gehouden. De resultaten hiervan geven we weer in hoofdstuk 5. Om deze huisves- in Nederland geproduceerde goederen neemt daardoor af en de terugval in de wereldhandel tingswensen in een breder perspectief te plaatsen en inzicht te bieden in de mogelijkheden om leidt tot minder wederuitvoer en doorvoer. De forse krimp in het vierde kwartaal werd gedre- deze wensen ook werkelijk te faciliteren, zijn aanvullend drie interviews gehouden met regio- ven door een afname van de voor de export gevoelige industriële productie, handel en trans- nale deskundigen rondom dit thema. De studie sluit af met de conclusies in hoofdstuk 6. port.2 De volledige effecten hiervan zullen pas echt te zien zijn in de economische prestaties van het bedrijfsleven in 2009. In dit rapport staat de regio Vlietstreek-Zoetermeer centraal. Deze regio bestaat uit de gemeen- ten Leidschendam-Voorburg, Zoetermeer en de plaats Benthuizen. Vanwege het ontbreken Het beeld van de regionale economische prestaties verschilde in 2008 ook van dat van voor- van data op het niveau van individuele plaatsen is Benthuizen in het onderzoek buiten be- gaande jaren. Dit jaar is het niet de Randstad die goed presteert, maar juist de perifeer ge- schouwing gelaten. Voor meer informatie over de gemeente Rijnwoude (waartoe Benthuizen legen gebieden deden het in 2008 relatief goed. Zo bleek uit de jaarlijkse Regio Top 40 van behoort) willen we verwijzen naar de Rabobank-studie De kracht van de Rijnstreek die naar ver- de Rabobank dat Delfzijl samen met een aantal andere noordelijke regio’s in 2008 tot de best wachting begin 2010 wordt gepubliceerd. 1 Bron: Economisch presterende gebieden van Nederland behoorde. Aan de andere kant vielen veel regio’s in de Kwartaal­bericht, Rabobank, Randstad terug in de lijst vanwege de lage economische groei. De agglomeratie ’s-Gravenhage juni 2009. - waar ook Leidschendam-Voorburg en Zoetermeer toe behoren - was een van de regio’s die 2 Bron: Economisch sterk terugviel op de ranglijst. De regio was in 2008 op de voorlaatste plaats van de ranglijst Kwartaal­bericht, Rabobank, terug te vinden.6 maart 2009. 7
  5. 5. De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer 2.2 De economie in Vlietstreek-Zoetermeer In Leidschendam-Voorburg zijn in 2008 circa 400 bedrijven gestart (9%), 215 bedrijven opgericht Productiestructuur (4,5%) en 300 bedrijven opgeheven (6%). Hiermee is de dynamiek in Leidschendam-Voorburg De dienstensector bepaalt in hoge mate de regionale economie van Vlietstreek-Zoetermeer. kleiner dan in Zoetermeer en ongeveer gelijk aan die van het totale Nederlandse bedrijfsleven. Uit figuur 2.1 blijkt dat in de gemeenten Leidschendam-Voorburg en Zoetermeer de zakelijke en overige dienstverlening goed is voor zo’n 30% van het totale aantal banen. In Leidschen- Figuur 2.2 Bedrijfsdynamiek, 2008 dam- Voorburg neemt de zorgsector een relatief groot deel van de werkgelegenheid voor haar 12% rekening. Dit is onder meer te danken aan de aanwezigheid van het MCH Antoniushove in Leidschendam- Voorburg Leidschendam en het Diaconnessenhuis in Voorburg. De industrie en bouw, landbouw en lo- 10% Zoetermeer gistiek/ communicatie zijn relatief minder van belang voor de werkgelegenheid in de twee 8% gemeenten. Hoewel Benthuizen buiten de scope van dit onderzoek valt maar wel tot de regio Nederland 6% Vlietstreek-Zoetermeer behoort, is ook van deze plaats de sectorstructuur (uit 2007) in de figuur Bron: Kamer van Koophandel, opgenomen. Deze plaats kenmerkt zich door een totaal andere sectorstructuur waarbij juist 4% bewerking Rabobank de industrie en bouw, de handel en horeca en de sector logistiek en communicatie sterk zijn 2% vertegenwoordigd. 0% Starters Oprichtingen Opheffingen Figuur 2.1 Productiestructuur, banen per sector als % van het totaal, 2008 Uit de gegevens over bedrijfsmigratie blijkt verder dat beide gemeenten in 2008 een licht ver- Landbouw Leidschendam- trekoverschot van bedrijven kenden. In totaal zijn in Zoetermeer in 2008 ruim 500 bedrijven Voorburg verhuisd en in Leidschendam-Voorburg 335. In figuur 2.3 is te zien waar deze bedrijven naar toe Zoetermeer Industrie en bouw zijn gegaan. Dan blijkt dat bijna de helft van de verhuisde bedrijven in Leidschendam-Voorburg Benthuizen binnen de gemeente is verhuisd en een kwart naar Den Haag is vertrokken. In Zoetermeer ligt Handel en horeca het aandeel verhuizers dat binnen de eigen gemeentegrenzen is gebleven iets hoger, namelijk Nederland op 56%. Bedrijven uit Zoetermeer zijn minder geneigd om naar Den Haag te verhuizen (13%). Logistiek en communicatie Bron: LISA, bewerking Ten slotte is ongeveer 6% van de verhuisde bedrijven in Zoetermeer in 2008 naar Lansingerland Rabobank vertrokken. Dit wordt verklaard door het vertrek van ruimte-intensieve bedrijvigheid naar be- Zakelijke dienstverlening drijventerrein Prisma. Overheid en onderwijs Figuur 2.3 Bedrijfsmigratie, 2008 Gezondheidszorg Eigen gemeente 16% 14% Den Haag Overige dienstverlening Lansingerland 9% 13% 56% 49% Overige regio DH 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 6% Buiten regio 13% 24% Bron: Kamer van Bedrijfsdynamiek Koophandel, bewerking Rabobank Een sterke vertegenwoordiging van diensten gaat vaak samen met een grote dynamiek van het bedrijvenbestand. Dit zien we vooral terug in de bedrijfsdynamiek in Zoetermeer waar zowel Zoetermeer Leidschendam-Voorburg het aandeel starters, overige oprichtingen en opheffingen hoger ligt dan in het totale Neder- landse bedrijfsleven. In totaal zijn er in Zoetermeer in 2008 767 bedrijven gestart (11%), vonden 3 De aantallen zijn hierbij er 341 oprichtingen door reeds bestaande bedrijven plaats (4,5%) en werden er 538 bedrijven afgezet tegen het totale opgeheven (7%).38 aantal bedrijven. 9
  6. 6. De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer Werkgelegenheidsontwikkeling De economische prestatie van een regio waarderen we met een rapportcijfer. Voor elke varia- Figuur 2.4 geeft de geïndexeerde werkgelegenheidsontwikkeling in de regio sinds 1996 weer. bele zetten we de gemiddelde waarde in Nederland op een zes. Stel dat de gemiddelde winst- Hieruit blijkt dat de werkgelegenheid in Zoetermeer tot 2003 fors is gegroeid en daarna twee groei in Nederland 10% bedraagt, dan krijgt een regio met een gemiddelde winstgroei van jaar daalde. Sinds 2005 zit de werkgelegenheid in Zoetermeer weer in de lift. Leidschendam- 10% een waardering van een zes. Op het moment dat het cijfer boven de zes ligt, betekent dit Voorburg laat een heel ander beeld zien. Van 1999 tot 2004 is de werkgelegenheid in deze dat de regio een hogere winstgroei heeft gekend. Een waardering met een cijfer onder de zes gemeente redelijk stabiel geweest. Sinds 2004 is het aantal banen gedaald tot in 2008 de werk- duidt op een minder dan gemiddelde score en wordt daarom als onvoldoende beoordeeld.4 gelegenheid weer terug was op het niveau van 1998. Dit is mede veroorzaakt door het vertrek Het rapportcijfer voor ‘economische groei’ en ‘economische kracht’ is het ongewogen gemid- van enkele grote werkgevers als het AIVD en het CBS. De werkgelegenheid in Leidschendam- delde van de rapportcijfers voor respectievelijk de vier groeien de vier krachtvariabelen. Het Voorburg heeft zich de afgelopen jaren dan ook een stuk ongunstiger ontwikkeld dan de regio rapportcijfer voor de economische prestatie is het ongewogen gemiddelde van de cijfers voor Haaglanden en Nederland als geheel. groei en kracht. Figuur 2.4 Werkgelegenheidsontwikkeling (index 1996 = 100) De rapportcijfers zijn berekend op basis van verschillende bronnen. Dit zijn onder andere de MKB-database en de Monitor Bedrijfsactiviteit van de Rabobank, de financiële jaarrekeningen 135 Leidschendam- Voorburg van het CBS en de werkgelegenheidscijfers uit het zogenoemde LISA-bestand (Landelijk Infor- 130 Zoetermeer matie Systeem Arbeidsorganisaties). De rapportcijfers worden ieder jaar opnieuw berekend met 125 de meest actuele gegevens. Hierdoor kunnen er verschillen ontstaan tussen de cijfers die wij Nederland dit jaar over 2008 presenteren en de cijfers die wij komend jaar over hetzelfde jaar presenteren. 120 Deze verschillen hebben te maken met actualisatie van het bronmateriaal. Regio Haaglanden 115 110 Bron: Lisa, bewerking Rabobank 2.4 Thermometerstand: het kwik is gedaald Het bedrijfsleven in de regio Vlietstreek-Zoetermeer heeft in 2008 een 5,4 behaald voor de 105 economische prestaties. De regio heeft hiermee beduidend minder gepresteerd dan de rest 100 van Nederland. De lage score komt vooral voort uit de economische groei waarop Vlietstreek- 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Zoetermeer slechts een 4,9 heeft behaald. De economische kracht is met een 5,9 redelijk op niveau gebleven. 2.3 Over de thermometer De Economische Thermometer meet de economische prestaties van Nederlandse regio’s en Figuur 2.5 Economisch presteren Vlietstreek-Zoetermeer, 2007 en 2008 vergelijkt die met het Nederlandse gemiddelde. De prestaties worden gemeten aan de hand 6,5 2007 van acht variabelen. Deze acht variabelen zijn ondergebracht bij twee indicatoren: ‘economi- 6,1 5,9 5,9 6 sche groei’ en ‘economische kracht’. Samen vormen zij de score voor de ‘economische presta- 5,7 2008 5,4 tie’. In de onderstaande figuur wordt de opbouw van het model weergegeven. In bijlage I zijn 5,5 Bron: Rabobank, EIM 4,9 de definities van de acht variabelen opgenomen. 5 4 De rapportcijfers variëren 4,5 van 3 tot 9. De mate Investeringsgroei Investeringsratio waarin de regionale score 4 Arbeidsvolumegroei Rendement op Eigen Vermogen afwijkt van het 3,5 Productiegroei Arbeidsproductiviteit gemiddelde van alle re­ 3 gio’s (de standaarddevia­ Groei Kracht Prestatie Winstgroei Werkgelegenheidsfunctie tie) vertaalt zich in punten Groei Kracht die de regio meer of De prestaties van het bedrijfsleven in de regio zijn in sterke mate afhankelijk van de prestaties minder krijgt toebedeeld van het bedrijfsleven in de gemeente Zoetermeer. Dit blijkt uit figuur 2.6 waarin staat welk aan- Prestatie dan dat landelijke gemid­ deel de beide gemeenten hebben in de brutowinst, de bruto toegevoegde waarde, de inves-10 delde: een zes. teringen, het aantal bedrijfsvestigingen en het arbeidsvolume. Dan blijkt dat bijna tweederde 11
  7. 7. De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer van de brutowinst en de bruto toegevoegde waarde die in de regio wordt gerealiseerd, zijn Tabel 2.1 Rapportcijfer economische prestatie en positie gemeenten regio Haaglanden (2007 en 2008) oorsprong vindt bij het Zoetermeerse bedrijfsleven. Van de regionale investeringen vindt maar liefst driekwart plaats in Zoetermeer. Gemeente 2008 Positie 2008 Prestatie 2008 Positie 2007 Presetatie 20076 Bodegraven 1 7,0 1 6,9 Figuur 2.6 Verdeling bedrijfsindicatoren Leidschendam-Voorburg en Zoetermeer, 2008 Alphen aan den Rijn 2 6,6 4 6,5 Voorschoten 3 6,5 22 5,6 Brutowinst Leidschendam- Voorburg Lansingerland 4 6,5 3 6,6 Bruto toegevoegde Delft 5 6,5 10 6,1 waarde Zoetermeer Investeringen Rijnwoude 6 6,4 13 5,9 Bron: Rabobank, EIM Jacobswoude 7 6,2 27 5,3 Aantal bedrijfsvestigingen Leiderdorp 7 6,2 25 5,5 Arbeidsvolume Oegstgeest 9 6,1 16 5,9 Wassenaar 10 6,0 6 6,0 0% 20% 40% 60% 80% 100% Midden-Delfland 11 5,9 12 6,0 Westland 12 5,9 24 5,5 Als we de prestaties van het bedrijfsleven in Vlietstreek-Zoetermeer vergelijken met die van het Katwijk 13 5,9 7 6,1 bedrijfsleven in de regio Den Haag5 blijkt dat Vlietstreek-Zoetermeer niet echt voorop loopt. Noordwijk 14 5,8 2 6,6 5 Hier gedefinieerd als het Zoetermeer neemt de twintigste positie in op de ranglijst van 28 gemeenten en is hiermee Rijswijk 15 5,7 8 6,1 werkgebied van de Kamer ruim tien plaatsen gedaald ten opzicht van 2007. Leidschendam-Voorburg is dit jaar zelfs op de Pijnacker-Nootdorp 16 5,7 15 5,9 van Koophandel Den Haag. laatste plaats in de gemeenteranglijst van de regio Den Haag geëindigd. Teylingen 17 5,6 20 5,7 Zoeterwoude 18 5,5 18 5,8 Alkemade 18 5,5 14 5,9 Zoetermeer 20 5,5 9 6,1 Boskoop 21 5,4 23 5,6 Noordwijkerhout 22 5,4 19 6,6 Leiden 23 5,4 21 5,6 Nieuwkoop 24 5,4 11 6,0 Lisse 25 5,2 5 6,2 ‘s-Gravenhage 26 5,2 17 5,8 Hillegom 27 5,2 28 5,3 Leidschendam-Voorburg 28 5,0 26 5,5 Bron: Rabobank, EIM 6 In de tabel staan de 2.5 Economische groei afgeronde rapportcijfers Uit de vorige paragraaf bleek dat de economische groei in de regio Vlietstreek-Zoetermeer in en daardoor lijken verschil­ 2008 is achtergebleven bij de groei in de rest van Nederland. Beide gemeenten hebben boven- lende gemeenten hetzelfde dien een lager rapportcijfer voor economische groei dan het jaar ervoor. rapportcijfer te hebben. De gemeenten zijn echter Groei Rapportcijfer 2008 Positie 2008 Rapportcijfer 2007 Positie 2007 gerangschikt op basis van Zoetermeer 5,0 21 5,9 17 onafgeronde rapport­ Leidschendam-Voorburg 4,6 25 5,2 2512 cijfers. 13 Bron: Rabobank, EIM
  8. 8. De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer In Zoetermeer daalde het rapportcijfer van een 5,9 naar een 5,0. Zoetermeer staat daarmee in 2008 op de 21ste positie in de ranglijst van gemeenten in de regio Den Haag. In Leidschendam- Voorburg gaat het om een daling van een 5,1 naar een 4,6. Leidschendam-Voorburg staat hier- mee op de 25ste plek van de 28 Haaglandse gemeenten. Uit figuur 2.7 blijkt dat beide gemeenten op alle indicatoren voor economische groei lager scoren dan gemiddeld. Figuur 2.7 Rapportcijfers economische groei 2008 2007 5,2 5,6 Leidschendam- Winstgroei 4,7 5,9 Voorburg 4,9 5,8 Zoetermeer Productiviteits- 5,2 5,7 groei 5,1 6,0 Totaal 5,1 5,9 Bron: Rabobank, EIM 3,4 3,4 investeringsgroei 4,4 5,4 4,1 4,9 Investeringsgroei neemt minder sterk toe dan landelijk arbeidsvolume- 4,6 6,2 Hoewel de bedrijfsinvesteringen in Vlietstreek-Zoetermeer in 2008 met ongeveer 5% zijn ge- groei 5,7 6,4 5,3 6,3 groeid, ligt het rapportcijfer voor de investeringsgroei toch flink onder het Nederlandse gemid- delde. De investeringsgroei in Vlietstreek-Zoetermeer kon de groei in de rest van Nederland 3 4 5 6 7 8 9 3 4 5 6 7 8 9 (met 5,9%) niet evenaren. Dit geldt voor nagenoeg alle sectoren in de regio. De sterke landelijke Winstgroei lager dan landelijk gemiddelde groei is te danken aan het historisch hoge producentenvertrouwen bij aanvang van 2008 en De winstgroei wordt berekend door het totale bedrijfsresultaat van alle bedrijven in de regio af een hoge bezettingsgraad van de productie. te zetten tegen het bedrijfsresultaat in het voorgaande jaar. In tegenstelling tot vorig jaar valt de winstgroei voor Zoetermeer en Leidschendam-Voorburg een stuk lager uit dan het Neder- Vertraging van de groei van het arbeidsvolume landse gemiddelde waardoor ze beiden een onvoldoende scoren op deze indicator. Bij het Zowel landelijk als in Vlietstreek-Zoetermeer is een vertraging van de groei van het arbeidsvolu- bedrijfsleven in de regio is de winst in 2008 2,1% gedaald terwijl deze in Nederland met 2,4% me waar te nemen. Terwijl het arbeidsvolume in Nederland in 2007 nog met ruim 2% groeide, is is gegroeid. Oorzaak voor deze daling is het geboekte bedrijfsresultaat in het grootbedrijf dat de groei in 2008 tot 1,4% afgezwakt. Vlietstreek-Zoetermeer laat een nog iets gematigder groei voor de twee gemeenten meer dan 10% lager lag dan in 2007, terwijl er landelijk nog sprake was zien van 0,9% in Leidschendam-Voorburg en 1,3% in Zoetermeer. De bouw, handel en zakelijke van een lichte groei. Het MKB deed het met een winstgroei van 1,5% wat dat betreft beter dan dienstverlening hebben alle een lagere groei van het arbeidsvolume gerealiseerd dan in de rest het grootbedrijf, maar ook minder goed dan landelijk. van Nederland. Het arbeidsvolume bij overheids- en onderwijsinstellingen is juist relatief sterk gegroeid. Hetzelfde geldt voor de logistieke sector, die overigens ook op alle andere groeivari- Minder productiegroei dan in Nederland abelen mooie resultaten heeft laten zien. Productiegroei wordt gemeten door de omvang van de bruto toegevoegde waarde te verge- lijken met die in het voorgaande jaar. Dan blijkt dat in beide gemeenten de productiegroei in 2.6 Economische kracht 2008 is achtergebleven bij die in Nederland als geheel (4% versus 5% in Nederland). Dit heeft De economische kracht van het bedrijfsleven in Vlietstreek-Zoetermeer is in 2008 met een 5,9 voor beide gemeenten geleid tot het rapportcijfer 5,1. De lage productiegroei vindt zijn oor- net iets onder het landelijk gemiddelde gedaald. Zoetermeer is dit jaar met een 6,0 op de tiende sprong in de zakelijke dienstverlening. Deze sector heeft in 2008 een lagere productiegroei plek terug te vinden op de ranglijst van gemeenten in de regio Den Haag en staat daarmee net gerealiseerd dan de concurrentie in de rest van Nederland (3,2% versus 5,8%). Aangezien deze boven Den Haag en Delft. Leidschendam-Voorburg heeft met een 26ste plaats en een 5,5 als sector een belangrijk deel uitmaakt van de regionale economie in Vlietstreek-Zoetermeer drukt rapportcijfer alleen Pijnacker-Nootdorp en Oegstgeest onder zich. dit de totale productiegroei van de regio behoorlijk. Kracht Rapportcijfer 2008 Positie 2008 Rapportcijfer 2007 Positie 2007 Zoetermeer 6,0 10 6,3 6 Leidschendam-Voorburg 5,5 26 5,7 1814 15 Bron: Rabobank, EIM
  9. 9. De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer De verschillende indicatoren die leiden tot de genoemde economische krachtprestaties zien beidsproductiviteit van de industrie in de beide gemeenten ook nog eens achter bij de gemid- we in figuur 2.8. Hieruit blijkt dat Zoetermeer het in alle opzichten beter doet dan Leidschen- delde arbeidsproductiviteit in deze sector. dam-Voorburg. Werkgelegenheidsfunctie en pendel De werkgelegenheidsfunctie van een regio geeft de verhouding weer tussen het arbeidsvo- Figuur 2.8 Rapportcijfers economische kracht lume en de potentiële beroepsbevolking (personen in de leeftijd van 15-65 jaar) in een gebied. 2008 2007 Rentabiliteit op 6,8 6,0 Leidschendam- Dit geeft een indicatie van het belang van een regio als werkverschaffer. Vooral stedelijke gebie- 7,0 6,8 eigen vermogen Voorburg 6,9 6,5 den hebben doorgaans een hoge werkgelegenheidsfunctie terwijl landelijke regio’s vooral een Zoetermeer woonfunctie hebben. Zoetermeer is een sterk stedelijke gemeente en Leidschendam-Voorburg 5,4 4,5 Arbeids- 5,6 5,3 Totaal is zelfs zeer sterk stedelijk maar beide worden toch gekenmerkt door een werkgelegenheids- productiviteit 5,5 5,1 functie die lager is dan het Nederlandse gemiddelde en zelfs lager dan gemiddeld in sterk ste- 5,3 7,4 Bron: Rabobank, EIM delijke gemeenten (figuur 2.9). Investeringsratio 6,6 7,9 6,3 7,7 Nadat de werkgelegenheidsfunctie van Zoetermeer een aantal jaren onder de 600 banen per Werkgelegenheids- 4,4 4,9 1.000 potentiële arbeidskrachten (inwoners van 15-65 jaar) lag, is deze verhouding vorig jaar 4,9 5,3 functie 4,7 5,2 weer gestegen. Daarmee lijken de inspanningen van de gemeente Zoetermeer op dit vlak nu hun vruchten af te werpen. In Leidschendam-Voorburg is de werkgelegenheidsfunctie lager 3 4 5 6 7 8 9 3 4 5 6 7 8 9 dan in Zoetermeer; zij schommelt rond de 550 banen per 1.000 potentiële arbeidskrachten. Hoge rentabiliteit op eigen vermogen Figuur 5.9 Aantal banen per duizend potentiële arbeidskrachten De rentabiliteit op het eigen vermogen (REV) geeft de verhouding weer tussen de gerealiseer- Bron: Lisa, de winst en het eigen vermogen waarmee deze winst is verkregen. Beide gemeenten hebben Sterk stedelijk bewerking Rabobank een goed rapportcijfer gescoord op deze indicator. De regio als geheel heeft een score van 6,9 Nederland behaald. Vooral de landbouw, horeca en overige dienstverleners in de regio hebben een relatief hoge rentabiliteit op het eigen vermogen weten te realiseren. Zoetermeer Groot verschil in investeringsratio Leidschendam-Voorburg De investeringsratio is dat deel van de bruto toegevoegde waarde dat wordt geïnvesteerd. Dit 0 100 200 300 400 500 600 700 800 900 kengetal geeft een indruk van de mate waarin het bedrijfsleven bereid is om te investeren. Uit de figuur blijkt dat het bedrijfsleven in Zoetermeer duidelijk een hogere investeringsratio heeft De relatief kleine werkgelegenheidsfunctie van beide gemeenten wordt bevestigd door het gerealiseerd dan de rest van het Nederlandse bedrijfsleven terwijl Leidschendam-Voorburg hier negatieve pendelsaldo. In Leidschendam-Voorburg weet het lokale bedrijfsleven een kleine juist fors bij achterblijft. Het zijn vooral de zakelijke dienstverleners en financiële instellingen7 in 30% van de werkende beroepsbevolking van een baan te voorzien, terwijl de gemiddelde Ne- Leidschendam- Voorburg die een lagere investeringsratio hadden. Vanwege het grote belang derlandse gemeente 48% van de werkende beroepsbevolking aan de eigen gemeente weet te van deze sectoren heeft dit zijn weerslag op de totaalscore van de gemeente. binden. In Zoetermeer ligt dit aandeel op 40%. De relatief lage binding van de beroepsbevol- king is een gevolg is van de ligging nabij Den Haag, dat een belangrijke werkgelegenheidsfunc- Achterblijvende arbeidsproductiviteit tie vervult voor de regio. Drie op de tien arbeidskrachten uit Vlietstreek-Zoetermeer heeft een Twee indicatoren waar beide gemeenten minder goed op scoren zijn de arbeidsproductiviteit baan in Den Haag.8 en de werkgelegenheidsfunctie. Om de arbeidsproductiviteit in de regio’s te meten is de bruto toegevoegde waarde gedeeld door het totale arbeidsvolume. Gemiddeld lag de arbeidspro- ductiviteit in Nederland in 2008 op € 88.000 per FTE. In Zoetermeer lag de arbeidsproductiviteit 7 Dit zijn juist twee sectoren op € 81.000 per FTE en in Leidschendam-Voorburg op € 78.000. Doorgaans ligt de arbeidspro- waarin ook landelijk een ductiviteit vooral hoog in de industrie vanwege de sterke mate van automatisering in deze hoge investeringsratio sector. De industrie is in Vlietstreek-Zoetermeer slechts zeer beperkt aanwezig wat zijn weerslag16 wordt behaald. heeft op de arbeidsproductiviteit die in de regio wordt gerealiseerd. Bovendien bleef de ar- 8 Bron: CBS, 2005. 17
  10. 10. De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer De Kracht van de Ondernemer in Vlietstreek-Zoetermeer 2.7 2009: de recessie houdt aan Tabel 2.2 Bedrijfsdynamiek 1e helft 2008 en 2009 De Nederlandse economie maakt momenteel de diepste recessie sinds de Tweede Wereld- oorlog door. Vooral in het eerste kwartaal van 2009 liet de economie een ongekende krimp Leidschendam-Voorburg Zoeteremeer (van 2,7%) ten opzichte van het kwartaal ervoor zien. Het tweede kwartaal liet, door stimu- Starters leringsmaatregelen van de overheid en het (her)opbouwen van bedrijfsvoorraden, een licht 1e helft 2008 202 398 trendbreuk zien met een krimp van 0,9% ten opzichte van eenkwartaal eerder. Hiermee lijkt de 2e helft 2009 204 333 ergste krimp achter de rug. Niettemin was de krimp van de reële economie 5,1% ten opzichte Overige oprichtingen van hetzelfde kwartaal een jaar eerder. De verwachte krimp voor de economie in 2009 ligt ook 1e helft 2008 106 161 rond dit niveau. Dit komt onder meer doordat de stimuleringsmaatregelen en het aanvullen 1e helft 2009 92 201 van de voorraden slechts voor een tijdelijke opleving zorgen. Toename van de investeringen en Opheffingen de consumptie zouden deze opleving een positief vervolg kunnen geven, maar deze factoren 1e helft 2008 134 271 lijken voorlopig nog niet te herstellen. Zo dalen de investeringen in de private sector dit jaar met 1e helft 2009 143 277 15%, wat maar deels wordt gecompenseerd door de overheidsinvesteringen die 2% hoger zijn. Bron: Kamer van Koophandel, bewerking Rabobank Daarnaast hebben consumenten in het eerste halfjaar van 2009 gemiddeld 2,5% minder be- steed dan een jaar eerder.9 In het verlengde hiervan wordt in 2009 en 2010 een verdere stijging van de werkloosheid verwacht. In Leidschendam-Voorburg blijkt het aantal starters stabiel te zijn gebleven terwijl in Zoeter- meer gedurende de eerste helft van 2009 16% minder bedrijven gestart zijn dan in dezelfde Regio’s verschillen in de mate waarin zij de effecten van de crisis ondervinden. Om een en ander periode vorig jaar. Zoetermeer wijkt hiermee in negatieve zin af van Nederland als geheel, waar inzichtelijk te maken, is door Rabobank Nederland de Regionale Recessie Barometer ontwikkeld. het aantal starters in deze periode slechts 1% lager lag. Aan de andere kant was het aantal ove- Hiermee kan een prognose worden gegeven van de ontwikkeling van de werkgelegenheid en rige oprichtingen in Zoetermeer beduidend hoger dan een jaar eerder (+25%) waarmee de ge- de werkloosheid in regio’s en individuele gemeenten. In het model is rekening gehouden met meente een stuk beter presteerde dan Leidschendam-Voorburg (-13%) en Nederland (+1%). Bij de sectorstructuur in de betreffende gemeente of regio, de ontwikkeling van de beroepsbevol- “overige oprichtingen” gaat het om bestaande ondernemingen die een nieuwe economische king en de pendelstromen die in het gebied plaatsvinden. De werkloosheid in een gemeente activiteit beginnen (voornamelijk nevenvestigingen en dochterondernemingen). is immers niet alleen afhankelijk van de ontwikkelingen bij het lokale bedrijfsleven maar hangt ook af van de werkgelegenheid bij bedrijven in andere gemeenten waar de beroepsbevolking De toename in het aantal opheffingen blijkt in beide gemeenten mee te vallen. In Leidschen- werkzaam is. Zo speelt voor Vlietstreek-Zoetermeer de werkgelegenheidsontwikkeling in Den dam-Voorburg zijn in de eerste helft van 2009 7% meer bedrijven opgeheven dan in de eerste Haag een belangrijke rol. helft van 2008 en in Zoetermeer waren dit er 2% meer. In Nederland als geheel is in deze peri- ode het aantal opheffingen met 15% toegenomen. Uit de Regionale Recessie Barometer blijkt dat de werkgelegenheid (in aantal arbeidsplaatsen) in de regio Vlietstreek-Zoetermeer in 2009 minder sterk zal dalen dan in Nederland als geheel Ten slotte blijkt dat in 2009 (tot oktober) 17 bedrijven in de gemeente Zoetermeer failliet zijn (-1,4%). Dit is zowel in de gemeente Leidschendam-Voorburg (-0,6%) als in de gemeente Zoe- gegaan terwijl dat er in dezelfde periode in 2008 drie waren. Ondanks dat het in absolute zin termeer (-0,5%) het geval.10 niet om zeer grote aantallen gaat, is de toename ten opzichte van vorig jaar fors te noemen. In Naast de werkgelegenheidsontwikkeling is de ontwikkeling van de werkloosheid relevant. Voor Leidschendam-Voorburg is het aantal faillissementen toegenomen van drie in 2008 naar zeven de regio Vlietstreek-Zoetermeer wordt aan het eind van 2009 een werkloosheid van 7,3% ver- in 2009. wacht, wat net iets meer is dan de landelijke werkloosheid van 7%. In Leidschendam-Voorburg zal naar verwachting eind 2009 10% van de beroepsbevolking werkloos zijn terwijl de gepro- 9 Bron: Economisch kwar­ gnosticeerde werkloosheid in Zoetermeer met 5,7% lager ligt dan landelijk. taalbericht. Rabobank, De toename van de werkloosheid in de beide gemeenten is voor een groot deel toe te schrij- september 2009. ven aan de bestaande pendelstromen. In de prognoses blijkt dat ongeveer driekwart van de 10 In deze prognose is de mensen die hun baan kwijtraken buiten de woongemeente werkt. komst van het Libanon- Behalve op de ontwikkeling van de werkgelegenheid heeft de recessie zijn weerslag op de be- tribunaal en de werkgele­ drijfsdynamiek. Tabel 2.2 biedt inzicht in het aantal starters, overige oprichtingen en het aantal genheid die dit genereert, opheffingen in Leidschendam-Voorburg en Zoetermeer in de eerste helft van 2009 en de18 niet verwerkt. eerste helft van 2008. 19

×