Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Τα μνημεία της Αρχαίας Αθήνας

2,900 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

Τα μνημεία της Αρχαίας Αθήνας

  1. 1. Τόπος και Ιστορία: Μία περιήγηση στα Αρχαία Ιστο στ Μνηµε της πόλης της Αθήνα ηµεία ήνας υνητική Εργασία Α΄ Τετραµήνου 2011-2012 Ερευνη 2011- Πρότυπο Πειραµατικό Λύκειο Ευαγγελικής Σχολής Σµύρνης Υπεύθυ Καθηγητής: Ι.Π. Αµπελάς Φιλόλογος ύθυνος
  2. 2. Για την εκπόνηση αυτή της εργασίας συνεργάστηκαν οι παρακάτω µαθητές (µε αλφαβητική σειρά)Ανδριοπούλου ΣπυριδούλαΒογιατζάκης Νικόλαος-ΕυάγγελοςΓεωργουσόπουλος Σεραφείµ∆αµιανού Θεοδώρα-Μαργαρίτα∆ηµοπούλου ΖωήΕγγλέζου Χριστίνα-Άννα ΜαρίαΖαχαρίου Μάριος-ΧρήστοςΚαλογερόπουλος ΜιχαήλΚαλφάογλου ΣωκράτηςΚαπλανέλλης ΕυστράτιοςΛάδη ΕλένηΜακρής ΣτυλιανόςΜάνου Παναγιώτα-ΗλιάναΜαντζουρογιάννη ΕλβίραΜαρρέ ∆έσποιναΠούλου ΜαργαρίταΤυριτζή ΠαναγιώταΦώσκολου Ευαγγελία-ΈλληΦωστηροπούλου ∆ανάη-ΜαρίαΧίου Αναστάσιος 2
  3. 3. Πίνακας ΠεριεχοµένωνΠίνακας Περιεχομένων ......................................................................................................... 3Αντί Προλόγου ...................................................................................................................... 7Σύντομη Ιστορία του βράχου της Ακρόπολης των Αθηνών .................................................... 9Τα μνημεία του βράχου της Ακρόπολης .............................................................................. 13Ο Παρθενώνας .................................................................................................................... 14 Η Ζωφόρος ........................................................................................................................................ 16 Τα Αετώματα ..................................................................................................................................... 20 Οι μετόπες ........................................................................................................................................ 23 Το Χρυσελεφάντινο άγαλμα .............................................................................................................. 24 Πώς χτίστηκαν αυτά τα μνημεία; Από το λατομείο της Πεντέλης στον βράχο της Ακρόπολης: η εξόρυξη του μαρμάρου. .................................................................................................................... 25Τα Προπύλαια ..................................................................................................................... 30Το Ερέχθειο ......................................................................................................................... 32Ο Ναός της Αθηνάς Νίκης .................................................................................................... 38Άλλα μνημεία στον βράχο της Ακρόπολης ........................................................................... 40Τα Μνημεία της Αρχαίας Αγοράς ........................................................................................ 41 Ο Ναός του Ηφαίστου ....................................................................................................................... 42 Ο ναός του Άρεως ............................................................................................................................. 44 Η Στοά του Αττάλου........................................................................................................................... 45 Η Βιβλιοθήκη του Πανταίνου............................................................................................................. 46 Η Στοά του Ελευθέριου Διός .............................................................................................................. 47 Οι ανδριάντες και ο βωμός του Αγοραίου Διός.................................................................................. 48 Η Βασίλειος Στοά ............................................................................................................................... 49 Η Ποικίλη Στοά και ο Βωμός των δώδεκα θεών ................................................................................. 49 Οι Τυραννοκτόνοι .............................................................................................................................. 50 3
  4. 4. Η Θόλος............................................................................................................................................. 50 Το Μητρώο........................................................................................................................................ 51 Το Παλαιό Βουλευτήριο .................................................................................................................... 52 Το Νέο Βουλευτήριο.......................................................................................................................... 53Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης.......................................................................................... 55Συνομιλώντας με έναν αρχαιολόγο ..................................................................................... 61Γλωσσάριο .......................................................................................................................... 63Αντί Επιλόγου - Λίγα λόγια για τη Μελίνα Μερκούρη.......................................................... 71Δικτυογραφία-Βιβλιογραφία .............................................................................................. 73Φωτογραφίες από τις επισκέψεις μας στους αρχαιολογικούς χώρους και την προετοιμασίατης εργασίας μας................................................................................................................. 75 4
  5. 5. 5
  6. 6. 6
  7. 7. Αντί Προλόγου Με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς (2011-12) ως μαθητές της Α΄ Λυκείουκληθήκαμε να επιλέξουμε μία από τις πέντε ερευνητικές εργασίες που προτάθηκαν από τουςκαθηγητές του σχολείου μας. Από όλα τα θέματα που παρουσιάστηκαν, αυτό που μας κίνησεπραγματικά το ενδιαφέρον ήταν το εξής: «Τόπος και Ιστορία: Μία περιήγηση στα αρχαίαμνημεία της Αθήνας». Ο κύριος λόγος που επιλέξαμε το συγκεκριμένο θέμα ήταν η επιθυμία να γνωρίσουμεκαλύτερα την ιστορία του τόπου που διαμένουμε, αλλά και την ιστορία των μνημείων πουκάνουν ευρέως γνωστή τη χώρα μας και τον πολιτισμό της. Στην αρχή βέβαια δεν γνωρίζαμετις απαιτήσεις της εργασίας μας, αλλά σιγά σιγά προσαρμοστήκαμε σε αυτές, και στο τέλοςκαταφέραμε να συνεργαστούμε και να την φέρουμε εις πέρας, θέλουμε να πιστεύουμε, μεεπιτυχία. Η εργασία μας πραγματοποιήθηκε το χρονικό διάστημα μεταξύ Οκτωβρίου 2011 –Ιανουαρίου 2012. Αρχικά χωριστήκαμε σε 4 ομάδες από 5 μέλη η καθεμία. Κάθε μία ομάδαανέλαβε την εύρεση πληροφοριών για συγκεκριμένα μνημεία της πόλης μας. Παράλληλαδημιουργήσαμε έναν δικτυακό τόπο (http://ampelasproject.pbworks.com) προκειμένου ναανταλλάσσουμε τις απόψεις μας και να συνδιαμορφώνουμε τις πληροφορίες μας. Έτσιπροέκυψε ένα αρκετά, νομίζουμε, ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Επιπλέον το πιο δημιουργικόκαι συνάμα ευχάριστο κομμάτι της εργασίας μας ήταν το γεγονός ότι μας δόθηκε η ευκαιρίανα δούμε από κοντά τα σημαντικότερα αρχαιολογικά μνημεία της Αθήνας, οικοδομήματααπαράμιλλης αξίας και αισθητικής, να τραβήξουμε φωτογραφίες και να συνομιλήσουμε μεαρχαιολόγους. Βέβαια, ως κλασικοί Έλληνες, κάποιες φορές είχαμε «μικρές» καθυστερήσεις καιδυσλειτουργίες συνεννόησης σχετικά με την παράδοση των εργασιών μας, μα πάνω από όλαφροντίζαμε να το διασκεδάζουμε, καταλήγοντας στο καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, πουελπίζουμε να σας αρέσει. Επίσης είναι προφανές ότι δεν θα μπορούσαμε να παρουσιάσουμεόλα ανεξαιρέτως τα μνημεία της πόλης μας, αφού ο χρόνος και οι συνθήκες ήταν πιεστικές.Αναγκαστικά κάναμε κάποιες επιλογές. 7
  8. 8. Κλείνοντας θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τους Καθηγητές του σχολείου μας κ.κ. Ν.Μαυρογιάννη και Κ. Σιώπη που προσφέρθηκαν να μας συνοδεύσουν στις επισκέψεις μαςστους αρχαιολογικούς χώρους, τον αρχαιολόγο κο. Κουτσαδέλη που μας ξενάγησε στον ιερόβράχο της Ακρόπολης, και τέλος τον κο. Αμπελά, που ως υπεύθυνος-καθηγητής της εργασίαςμάς καθοδηγούσε καθ’ όλη τη διάρκεια της εκπόνησής της. 8
  9. 9. των Σύντοµη Ιστορία του βράχου της Ακρόπολης των Αθηνών1Οι Προϊστορικοί Χρόνοι Ανάμεσα στη φαληρική θάλασσα και στα βουνά της Αττικής απλώνεται μια μικρήηλιοφώτιστη πεδιάδα, στο κέντρο της οποίας υψώνεται ένας λόφος επιβλητικός: 156,20 μ.ψηλότερα από την επιφάνεια της θάλασσας, με μήκος 330μ. στη βάση του, 270μ. στην κορυφήτου, και πλάτος κάτι περισσότερο από 156μ. Είναι η πολυύμνητη αθηναϊκή ακρόπολη. Ότανστα πρώιμα νεολιθικά χρόνια έστησαν σε αυτόν τον περιορισμένο χώρο οι πρώτοι κάτοικοι τιςκαλύβες τους, ένιωσαν ασφάλεια επάνω στον απόκρημνο βράχο του λόφου, που είναιαπρόσιτος απ΄ όλες τις πλευρές και μόνο από τη δυτική προσφέρει στον άνθρωπο πρόσβαση.Σημάδια της παμπάλαια που μπορεί να εγγίσει ακόμα με τα ίδια του τα χέρια ο επισκέπτηςείναι οι ασήκωτες πέτρες από τα κυκλώπεια τείχη που προστάτευαν τα ανάκτορα σταμυκηναϊκά χρόνια, τότε που οι βασιλείς με τους ανώτατους αξιωματούχους έκτιζαν τα μέγαρατους σε μια οχυρωμένη ακρόπολη, για να ασφαλιστούν από τους εχθρούς. Με το τέλος τουμυκηναϊκού κόσμου τη θέση των ανακτόρων φαίνεται πως την πήρε ο αρχαιότερος ναός,αυτός που θα μείνει γνωστός στους Αθηναίους με το όνομα ο «ἀρχαῖο̋ νεώ̋», αφιερωμένοςστον θεό της πηγής, τον Ποσειδώνα, και στη θεά της ελιάς, την Αθηνά.Οι Αρχαϊκοί χρόνοι Στα πρώιμα αρχαϊκά χρόνια, στα τέλη δηλαδή του 7ου αι. και στις αρχές του 6ου π.Χαιώνα, επάνω στον βράχο υψώνονται όχι μονάχα ο μεγάλος «αρχαίος ναός», πουξαναχτίζεται, αλλά και άλλοι ναοί και ιερά οικήματα. Η μυκηναϊκή πύλη της δυτικής πλευράςκαι ο μυκηναϊκός πύργος κατεδαφίζονται και τη θέση τους την παίρνουν τα πρώτα μνημειώδηΠροπύλαια και ένας βωμός της Αθηνάς Νίκης. Ο «αρχαίος ναός» ξαναχτίζεται πιο λαμπρός καιστολίζεται με θαυμαστά μαρμάρινα εναέτια. Είναι τα χρόνια μιας ακμαίας ώρας της Αθήναςκαι της τέχνης της. Όποιος ανέβαινε τότε πάνω στον ιερό βράχο, θα καμάρωνε όχι μονάχα τα1 Η σύντομη αυτή ιστορική ανασκόπηση βασίζεται στην εισαγωγή που έγραψε ο Μανώλης Ανδρόνικος (σελ. 12-19) στο βιβλίο με τίτλο «Ακρόπολη» στη σειρά «Ξεναγήσεις» της Εκδοτικής Αθηνών που ανατυπώθηκε από τηνεφημερίδα Τα Νέα το 2009. 9
  10. 10. αρχαία κτήρια, με τα πολύχρωμα αετώματα, αλλά και τα αναρίθμητα αγάλματα, εράσμιεςΚόρες και γυμνασμένους ιππείς, στημένα επάνω σε καλαίσθητες βάσεις στον ύπαιθρο χώρο,αναθήματα ευλαβικά των πιστών στη μεγάλη θεά που προστάτευε την πόλη ολόκληρη καιτους πολίτες της, μάλιστα τους τεχνίτες. Οι Αθηναίοι άρχισαν να οικοδομούν, νοτιότερα απότον «αρχαίο ναό», έναν άλλο μεγάλο ναό της Αθηνάς, ίσως στη θέση ενός ακόμη αρχαιότερου.Όμως μόλις έθεσαν τα θεμέλια και ύψωσαν τους πρώτους κίονες, ήρθε η μεγάλη συμφορά.Στα 480 π.Χ. οι Πέρσες, αφού πέρασαν τις Θερμοπύλες, εισέβαλαν στην Αθήνα και κατέκαυσαντην πόλη και τα ιερά της.Οι Κλασικοί χρόνοι Η πρώτη μεταπολεμική γενιά των Αθηναίων φρόντισε να οικοδομήσει τα περίφημαμακρά τείχη, να οργανώσει την πρώτη αθηναϊκή συμμαχία για να εξασφαλισθεί από τηνπερσική απειλή, να θεμελιώσει την οικονομική και κοινωνική δομή της πολιτείας για ναπροχωρήσει αυτή στην πολιτική και πολιτιστική της αναγέννηση. Σ΄ αυτό το μεγάλο καιπνευματικό κέντρο της Ελλάδος θα συντεθούν μέσα στον 5ο αι. οι δυνάμεις του ελληνικούκόσμου, από τους καλύτερους πνευματικούς εκπροσώπους όλων των πόλεων αρχιτέκτονες καιγλύπτες και ζωγράφοι, φιλόσοφοι και ποιητές από όλα τα ελληνικά μέρη θα έλθουν σ΄ αυτήτην «Ἑλλάδα τῆ̋ Ἑλλάδο̋» και θα δημιουργήσουν έναν κόσμο, όπου θα χωνευτούν οιπαραδόσεις και οι κατακτήσεις όλων των ελληνικών περιοχών. Ο Περικλής γεννημένος τη χρονιά της μάχης του Μαραθώνα (490 π.Χ.), ηγέτης τουδημοκρατικού κόμματος, φίλος του Σοφοκλή και του φιλόσοφου Αναξαγόρα είχε ως σκοπό τηνανοικοδόμηση της Ακρόπολης. Με καλλιτεχνικό σύμβουλο τον Φειδία καταστρώνονται τασχέδια. Πρώτα πρώτα ένας μεγάλος ναός της Αθηνάς Παρθένου, ο Παρθενών, ύστερα ημνημειώδης είσοδος στον ιερό βράχο, τα Προπύλαια, τρίτος στη σειρά ήταν ο ναός της ΑθηνάςΝίκης, που ήταν έτοιμα τα σχέδιά του πρωτού αρχίσουν τα περίκλεια έργα. Τέλος, το Ερέχθειο,ο ναός δηλαδή την Πολιάδος Αθηνάς, που θα έπαιρνε τη θέση του «αρχαίου ναού», αυτόν πουείχαν κάψει οι Πέρσες και μόνο το δυτικό τμήμα του τμήμα φαίνεται πως είχε περισωθεί καιεπισκευαστεί, για να στεγάσει το πανάρχαιο «διιπετές ξόανο» της θεάς, την «αχειροποίητη»εικόνα της, που είχαν πάρει μαζί τους οι Αθηναίοι φεύγοντας τους βαρβάρους. 10
  11. 11. Το 431 π.Χ. όμως άρχισε ο Πελοποννησιακός πόλεμος. Παρά τον πόλεμο στιςανάπαυλές του οι εργασίες ξανάρχιζαν, και όταν ο πόλεμος τελείωσε με τη συντριβή τηςΑθήνας το 404 π.Χ, το έργο είχε σε ένα μεγάλο βαθμό τελειώσει. Η Αθηναϊκή δημοκρατίαπρόλαβε να πραγματώσει ένα από τα τελειότερα δημιουργήματά της, το οικοδομικό σύνολοτης Ακρόπολης. Στους επόμενους αιώνες η μορφή της αθηναϊκής ακρόπολης δεν άλλαξε, μόνοσυναισθήματα προσθέτονταν στα πολλά που υπήρχαν. Ο τελευταίος ναός που ιδρύθηκε στηνΑκρόπολη ήταν ο μικρός κυκλικός ναός της θεάς Ρώμης και του Αυγούστου πριν το 14 μ.Χ..Ο Μεσαίωνας και οι Νεότεροι Χρόνοι Με την επικράτηση του χριστιανισμού ένας ένας οι ναοί μετατρέπονταν σεχριστιανικές εκκλησίες. Αυτή η μετατροπή στάθηκε σωτήρια για τα μνημεία της Ακρόποληςπου έτσι διατηρήθηκαν σχεδόν ακέραια σε όλο το Μεσαίωνα. Η Ακρόπολη στα βυζάντιναχρόνια ξανάγινε κάστρο, σπίτια χτίστηκαν ανάμεσα στα μαρμάρινα μνημεία και η παλιάένδοξη πόλη είδε τον 11ο αι. μια μικρή άνθηση. Μετά τις καταστροφές όμως των Σαρακηνώντον 12ο αι. η Αθήνα σχεδόν ερημώθηκε. Ως τότε τα μνημεία της Ακρόπολης διατηρούντανκαλά. Οι καταστροφές άρχισαν από τον 17ο αι. Οι Βενετοί το 1687 με αρχηγό τον Μοροζίνηπολιόρκησαν την Ακρόπολη. Απότους βομβαρδισμούς έγινε έκρηξηστον Παρθενώνα που χρησίμευε ωςπυριτιδαποθήκη και ανατινάχτηκεμεγάλο μέρος του ναού. Το 1821στον αγώνα για την εθνικήανεξαρτησία, η Ακρόπολη ήτανπεδίο μαχών ανάμεσα στουςΈλληνες και στους Τούρκους. Στις 31Μαρτίου του 1833 η Αθήνα Εικόνα 1 - Η πολιορκία των Ενετών (1687)απέκτησε οριστικά την ελευθερίαςτης. Η τούρκικη φρουρά παρέδωσε την Ακρόπολη. Μέσα στα ερείπια και στους σωρούςσώζονταν ακόμη πολλές από τις πλάκες της ζωφόρου, αυτές που δεν είδε ο λόρδος Έλγιν και 11
  12. 12. έμειναν στη γενέθλιά τους γη, για να στολίσουν την αίθουσα του Μουσείου, αυτού πουθεμελιώθηκε το 1864, σταμάτησε αμέσως γιατί βρέθηκαν αρχαία ερείπια, και ξανάρχισε ναχτίζεται τον επόμενο χρόνο με νέα σχέδια και τελείωσε οριστικά το 1874. Οι πρώτεςπροσπάθειες για τη συντήρηση και αναστήλωση του Παρθενώνα σημειώθηκαν ήδη από το1896-1900 και το 1922-1933 πραγματοποιήθηκε το δεύτερο πρόγραμμα αναστήλωσής του.Σήμερα βρίσκονται σε εξέλιξη έργα συντήρησης και αποκατάστασης του μνημείου, στοπλαίσιο του ευρύτερου αναστηλωτικού προγράμματος που πραγματοποιείται στην Ακρόποληαπό το 1975 από την Υπηρεσία Αναστήλωσης Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α΄Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, υπό την επίβλεψη της ΕπιτροπήςΣυντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως. Σήμερα η Ακρόπολη απειλείται πάλι από έναν κίνδυνο, χειρότερο από όλους: τημόλυνση του περιβάλλοντος. Ας ελπίσουμε ότι οι συνδυασμένες προσπάθειες του ελληνικούκράτους, της Ουνέσκο, του ελληνικού λαού και όλων των φίλων της σε όλο τον κόσμο θασώσουν για μια ακόμη φορά τον ένδοξο βράχο. 12
  13. 13. Τα µνηµεία του βράχου της Ακρόπολης Στον βραχώδη λόφο της Ακρόπολης, που δεσπόζει στο κέντρο της σύγχρονης Αθήνας,βρισκόταν το σπουδαιότερο και μεγαλοπρεπέστερο ιερό της αρχαίας πόλης, αφιερωμένο,κατά κύριο λόγο, στην προστάτιδα θεά της, την Αθηνά. Η Ακρόπολη του 5ου αι. π.Χ. αποδίδειμε τον τελειότερο τρόπο το μεγαλείο, τη δύναμη και τον πλούτο της Αθήνας στην εποχή τηςμεγαλύτερης ακμής της, τον «χρυσό αιώνα» του Περικλή. Στα μέσα του 5ου αι. π.Χ., την εποχή που μεταφέρθηκε στην Ακρόπολη η έδρα τηςΑθηναϊκής Συμμαχίας και η Αθήνα ήταν το σημαντικότερο κέντρο του πνευματικού κόσμου,τέθηκε σε εφαρμογή, με πρωτοβουλία του Περικλή, ένα μεγαλεπήβολο οικοδομικό πρόγραμμα που διήρκεσε όλο το β΄ μισό του 5ου αι. π.Χ.. Χιλιάδες άνθρωποι, μέσα σ’ έναν πρωτοφανή πυρετό, εργάστηκαν για πολλά χρόνια για να γίνουν οι ασύγκριτοι σε πλούτο και ομορφιά ναοί της Ακρόπολης και τα αριστοτεχνικά αγάλματα. Τα καράβια ξεφόρτωναν συνέχεια στον Πειραιά πολύτιμη ξυλεία της Θράκης Εικόνα 2 - Αναπαράσταση της Ακρόπολης και του Αρείου Πάγου από τον Leo von Klenze, 1846 και του Λιβάνου. Από την Αίγυπτο έφτασαν πολλά φορτία μεελεφαντόδοντο. Η Θράκη και η Λιβύη προμήθευσε το χρυσάφι που χρειαζόταν για τααγάλματα και η κοντινή Πεντέλη πρόσφερε το ολοκάθαρο και πολύτιμο μάρμαρο της. Τότε οικοδομήθηκαν, με την επίβλεψη των ικανότερων καλλιτεχνών, αρχιτεκτόνων καιγλυπτών, τα σημαντικότερα μνημεία που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης: ο Παρθενώνας, ταΠροπύλαια, το Ερέχθειο και ο ναός της Αθηνάς Νίκης. 13
  14. 14. Ο Παρθενώνας Ο Παρθενώνας είναι το πιο σημαντικό από τα κτήρια της Ακρόπολης με σχεδιαστές καιεκτελεστές τον Ικτίνο και τον Καλλικράτη (πιθανόν σε σχέδια του Φειδία), και καθώς περνούντα χρόνια αποκτά όλο και περισσότερη αξία. Ακόμα αξίζει να σημειωθεί το ότι είχε αρχίσει ναοικοδομείται στην ίδια θέση ένας παλαιότερος Παρθενώνας που έμεινε μισοτελειωμένος, ολεγόμενος Προπαρθενών (δες και παραπάνω). Από τον Προπαρθενώνα σήμερα σώζεται τοεπιβλητικό πώρινο θεμέλιο, το οποίο χρησιμοποιήθηκε και στον Παρθενώνα. Η χρονολόγησητου κτηρίου αυτού είναι ένα από τα επίμαχα θέματα της Ακρόπολης. Τι να πρωτοθαυμάσει κανείς από αυτό το αρχιτεκτονικό αριστούργημα πουονομάζεται Παρθενώνας. Οι οχτώκίονες στις στενές πλευρές του σεσυνδυασμό με τους δεκαεπτά κίονεςτων μακρών του πλευρών αποτελούνένα μοναδικό αριθμό. Οι κίονεςτοποθετούνται με μια πυκνότηταασυνήθιστη και διαμορφώνουνομοιόμορφη κορμοστασιά. Ανάμεσα Εικόνα 3 - Ο Παρθενώνας από τα νοτιοανατολικάστο πτερό και τον κύριο ναό δημιουργούνται στοές αλλά και μπροστά από τον πρόναο και τονοπισθόδομο οι εξάστυλες κιονοστοιχίες δημιουργούν αίσθηση δίπτερου ναού (ο ναός πουπεριβάλλεται από διπλό πτερόν ονομάζεται δίπτερος). Ο Παρθενώνας, με διαστάσεις τουστυλοβάτη 30,88 x 69,50 μ., αποτελεί τον μεγαλύτερο δωρικό ναό όλου του ελληνικού κόσμου.Μέλος του δωρικού αυτού κτηρίου ανήκει στον ιωνικό ρυθμό, η περίφημη ζωφόρος, μιασυνεχής ζώνη δηλαδή από πλάκες όπου απεικονίζεται η εικόνα μάλλον της παναθηναϊκήςπομπής. Όλα μελετήθηκαν και στην παραμικρή λεπτομέρειά τους. Επειδή το μάτι του ανθρώπουξεγελιέται και τις μεγάλες ευθείες τις βλέπει στη μέση τους να καμπυλώνουν, οι σπουδαίοιΑθηναίοι αρχιτέκτονες χρησιμοποίησαν ελαφρές καμπύλες, ώστε στο μάτι να φαίνονται 14
  15. 15. ευθείες. Οι κολώνες γέρνουν ελαφρά προς τα μέσα για να οδηγούν το βλέμμα ψηλά. Αυτό τομεγάλο κτήριο το χαρακτηρίζει η απλότητα, η σοβαρότητα, η επιβλητικότητα, αλλά και η χάρη.Οι εκατοντάδες τόνοι από μάρμαρο, θα λεγε κανείς ότι δεν του έδωσαν την αίσθηση τουόγκου και του βάρους. Ταίριαζε απόλυτα στον γυμνό βράχο της Ακρόπολης, αλλά και σε όλο τοπεριβάλλον της Αθήνας με το λαμπερό της φως. Το εσωτερικό του χωριζόταν στον πρόναο, τον σηκό και τον οπισθόδομο. Στη ζωφόρο,που είχε συνολικό μήκος 140 μέτρων και ύψος 1 μέτρου, ο Φειδίας λάξευσε τααριστουργηματικά του γλυπτά με θέμα, όπως προαναφέρθηκε, την προετοιμασία της πομπήςτων Παναθηναίων. Πόση απλότητα, πόση λιτότητα, αλλά και πόση ζωντάνια και αλήθεια δενυπάρχουν σ’ αυτά τα ανεπανάληπτα γλυπτά! Όλες οι μορφές ενεργούν και κινούνται με κατεύθυνση και ροή προς τα ανατολικά όπου θα τερματίσει η μεγαλόπρεπη πομπή. Στο εσωτερικό υπήρχε δίτονη (διώροφη δηλαδή) δωρική κιονοστοιχία σχήματος «Π», που δημιουργούσε ένα υπερώο, από το οποίο οι επισκέπτες μπορούσαν να θαυμάσουν από διάφορα σημεία το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Εικόνα 4 - Ο Παρθενών από τη βορειοδυτική πλευρά Αθηνάς. Στον οπισθόδομο (το μέρος που πρωτοαντικρύζει ο επισκέπτης ανεβαίνονταςστον βράχο) φυλασσόταν ο θησαυρός, δηλαδή τα πολύτιμα αφιερώματα της Αθηνάς. Η οροφήτου στηριζόταν σε τέσσερις ιωνικούς κίονες. Η στέγη ολόκληρου του ναού, μαζί με τουςστρωτήρες, τους καλυπτήρες και τα ακροκέραμα, ήταν όλη από διαφανές μάρμαρο Πάρου,αλλά στηριζόταν σε μεγάλες ξύλινες δοκούς. 15
  16. 16. Η Ζωφόρος Η ζωφόρος του Παρθενώνα περιέβαλλε το επάνω μέρος των τοίχων του ναού, πίσωαπό τους εξωτερικούς κίονες. Έχει 1μ. ύψος και συνολικό μήκος 160μ. Θέμα της ανάγλυφηςπαράστασης είναι η πομπή των Παναθηναίων. Συνολικά 360 ανθρώπινες μορφές σε ομάδεςκαι μεμονωμένα άτομα και πλήθος από ζώα συνθέτουν τη ζωφόρο με την πομπή τωνΠαναθηναίων. Στην παράσταση υπάρχουν θεοί,ιερείς, άρχοντες, μουσικοί, ιππείς, άρματα,παρθένες με υδρίες και κάνιστρα, γέροντες μεκλαδιά, πολίτες, άντρες και γυναίκες έφηβοι καιακόμα άλογα, βόδια και κριάρια. Η παράσταση αρχίζει από τη ΝΔ γωνία Εικόνα 5 - Το σχέδιο της ζωφόρουτου ναού (πάνω από τον οπισθόδομο) καιακολουθεί δύο κατευθύνσεις, μία από τη βόρεια και μία από τη νότια πλευρά, ξεδιπλώνονταςόλο το θέμα. Και οι δύο συναντιώνται στο ανατολικό τμήμα της ζωφόρου που βρίσκεται πάνωαπό την επίσημη είσοδο του Παρθενώνα (κοιτώντας προς τον Υμηττό). Στις τρεις πλευρές της ζωφόρου (δυτική, νότια και βόρεια) έχουν απεικονιστεί σκηνέςκατά τη διάρκεια της πομπής των Παναθηναίων. Στην τέταρτη, την ανατολική πλευρά, με τηνπαρουσία των θεών του Ολύμπου, παριστάνεται το τέρμα της πομπής και η παράδοση τουιερού πέπλου της Αθηνάς από τις Αρρηφόρες στον Αρχιερέα.Λίγα λόγια για την εορτή των Παναθηναίων Πρόκειται για την επισημότερη εορτή της Αρχαίας Αθήνας, που γινόταν κάθε τέσσεραχρόνια προς τιμήν της πολιούχου της πόλης θεάς Αθηνάς, τον μήνα Εκατομβαιώνα (Ιούλιο –Αύγουστο). Σύμφωνα με την παράδοση ιδρύθηκε κατά τους προϊστορικούς χρόνους από τονΕριχθόνιο, με το όνομα Αθήναια, αναδιοργανώθηκε από τον Θησέα στο τέλος της μυκηναϊκήςεποχής και τότε πήρε το όνομα Παναθήναια. Νέα αναδιοργάνωση έγινε από τον τύραννοΠεισίστρατο το 566 π.Χ.. Εορτάζονταν κάθε τέσσερα χρόνια με τόση λαμπρότητα (ΜεγάλαΠαναθήναια), που κατά τον 6ο-4ο αι. π.Χ. είχαν πανελλήνια αίγλη, ενώ τα Μικρά Παναθήναια, 16
  17. 17. που γίνονταν κάθε χρόνο είχαν τοπικό χαρακτήρα. Κατά τα Μεγάλα Παναθήναια τελούντανπολλές τελετές και θυσίες, από τις οποίες σπουδαιότερη ήταν η εκατόμβη (θυσία 100 βοδιών),καθώς και αγώνες ιππικοί, γυμνικοί (αγώνες στίβου) και μουσικοί. Οι τελετές και οι αγώνες,που διαρκούσαν από 4 – 12 ημέρες, έφθαναν στο αποκορύφωμά τους την 28ηΕκατομβαιώνος, γενέθλιο ημέρα της θεάς Αθηνάς, κατά την οποία παραδιδόταν από τοναθηναϊκό λαό στη θεά ένας πέπλος χρυσοκέντητος, που είχαν υφάνει οι αρρηφόροι και οιεργαστίνες, δηλαδή νέα κορίτσια επιφανών οικογενειών στην υπηρεσία της θεάς. Ο πέπλος μεταφερόταν με μεγαλόπρεπη πομπή από τον Κεραμεικό στην Ακρόπολη.Στην πομπή, που είχε τελετουργικό χαρακτήρα, μετείχαν μουσικοί που έδιναν τον ρυθμό,αξιωματούχοι, νέοι που οδηγούσαν τα προς θυσία ζώα, νέες με κλαδιά ελιάς και προσφορέςμέσα σε καλάθια για τη θεά. Στην Ακρόπολη ο πέπλος παραδιδόταν στους ιερείς, οι οποίοιέντυναν το ξόανο (το παλαιό ξύλινο άγαλμα) της θεάς, που βρισκόταν αρχικά μέσα στον«αρχαίο ναό», ενώ αργότερα στο Ερέχθειο. Αυτή την πομπή αναπαρέστησε ο Φειδίας στηζωφόρο του Παρθενώνα. Η ζωφόρος του Παρθενώνα είναι έργο με ασύγκριτη δύναμη,τελειότητα και ομορφιά. Από το σύνολο της ζωφόρου σήμερα σώζονται 50 μέτρα στο Μουσείο της Ακρόπολης,80 μέτρα στο Βρετανικό Μουσείο, ένας λίθος στο Μουσείο του Λούβρου και κάποιαθραύσματα είναι διασκορπισμένα σε μουσεία στο Παλέρμο, στο Βατικανό, στη Χαϊδελβέργη,στη Βιέννη και στο Μόναχο. 17
  18. 18. Εικόνα 6 - Τμήμα από τη ζωφόρο του Παρθενώνα (ο πέπλος)Εικόνα 7 - Τμήμα από τη ζωφόρο του Παρθενώνα (οι θεοί) 18
  19. 19. Εικόνα 8 - Ο Φειδίας επιδεικνύει στον Περικλή & την Ασπασία τη ζωφόρο (φανταστική αναπαράσταση) Αναλυτικός Πίνακας των σωζομένων τμημάτων της ζωφόρου του Παρθενώνα Δυτική πλευρά (σώζονται και οι 16 πλάκες)στο Μουσείο Ακροπόλεως: 13 πλάκεςστο Βρετανικό Μουσείο: 2 πλάκεςθραύσματα τις τις πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 1 πλάκα Νότια πλευρά (σώζονται 41 πλάκες)στη θέση τις στο μνημείο: 2 πλάκεςστο Μουσείο Ακροπόλεως: 12 πλάκεςστο Βρετανικό Μουσείο: 24 πλάκεςθραύσματα τις τις πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 3 πλάκες Βόρεια πλευρά (σώζονται 46 πλάκες)στο Μουσείο Ακροπόλεως: 24 πλάκεςστο Βρετανικό Μουσείο: 15 πλάκεςθραύσματα τις τις πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 7 πλάκες Ανατολική πλευρά (σώζονται 9 πλάκες)στο Μουσείο Ακροπόλεως: 3 πλάκεςστο Βρετανικό Μουσείο: 1 πλάκαθραύσματα τις τις πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 5 πλάκες 19
  20. 20. Τα Αετώµατα Η γλυπτική διακόσμηση στα αετώματα του Παρθενώνα διήρκεσε πέντε χρόνια, 437 –432 π.Χ. και ήταν το τελευταίο μέρος των εργασιών στο ναό. Καθεμιά από τις συνθέσεις τωνδύο αετωμάτων είχε μήκος 28μ. και οι μορφές στο κέντρο είχαν ύψος περίπου 3μ.. Συνολικάξεπερνούσαν τις 50 μορφές και τις δύο συνθέσεις μαζί, από τις οποίες σήμερα σώζονται μόνοελάχιστες, με τις περισσότερες να βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Στην αποκατάστασητων συνθέσεων βοήθησαν τα σχέδια του J.Carrey το 1674 (Εθν. Βιβλιοθήκη Παρισιού). Τα θέματα και τις δύο συνθέσεις ήταν εμπνευσμένα από την μυθολογία και αφορούνκαι τα δύο τη θεά Αθηνά που ήταν η προστάτιδα τις Αθήνας. Στο ανατολικό αέτωμα (πάνω από την κύρια είσοδο του ναού, προς τον Υμηττό) όπουπαριστανόταν με θεϊκή μεγαλοπρέπεια η γέννηση τις θεάς Αθηνάς, δέσποζαν στο κέντροαντικριστές οι δύο κύριες μορφές. Ο Δίας αριστερά καθισμένος στο θρόνο του, με το σκήπτροστο αριστερό του χέρι και τον κεραυνό στο δεξί, είχε απέναντί του όρθια, πάνοπλη και 20
  21. 21. ολόχαρη την Αθηνά που μόλις έχει γεννηθεί μέσα από το κεφάλι του. Πίσω της εικονιζότανγυμνός και όρθιος ο θεός Ήφαιστος, κρατώντας το τσεκούρι με το οποίο είχε χτυπήσει τοκεφάλι του Δία. Καθιστή πίσω από το Δία και την Αθηνά, βρισκόταν αντίστοιχα η Ήρα και οΠοσειδώνας, που έκπληκτοι μπροστά στο γεγονός παρακολουθούσαν το θαύμα. Δεξιά καιαριστερά βρίσκονταν άλλοι θεοί που παρακολουθούσαν και μετείχαν στο ευχάριστογεγονός. Στην αριστερή άκρη του αετώματος απεικονιζόταν το τέθριππο άρμα του Ήλιου πουανατέλλει από τον Ωκεανό και κατευθύνεται στο κέντρο, ενώ δεξιά απεικονιζόταν το τέθριπποάρμα της Σελήνης, που φεύγει για να βυθιστεί στον Ωκεανό. Εικόνα 9 - Το ανατολικό αέτωμα (Βρετανικό Μουσείο) Στο δυτικό αέτωμα (πάνω από τον οπισθόδομο), όπου παριστανόταν ο μύθος τιςφιλονικίας του Ποσειδώνα και της Αθηνάς για το ποιος θα γίνει προστάτης της πόληςδέσποζαν στο κέντρο αντικριστές οι δύο κύριες μορφές. Οι δύο θεοί, εικονίζονταν με τασύμβολά τους, όρθιοι με ζωηρή παραστατικότητα. Το γυμνό ρωμαλέο κορμί του Ποσειδώνατινάζεται βίαια προς τα πίσω, είναι νευρικός και αβέβαιος για τη νίκη του στον αγώνα.Αντίθετα η θεά Αθηνά, με τη μεγαλόπρεπη στάση της, φανέρωνε τη σιγουριά της για τη νίκη.Κοντά στους δύο θεούς εικονίζονταν τα σημάδια – σύμβολα, η ελιά και η πηγή με το θαλάσσιονερό, τα δώρα που πρόσφεραν οι δύο θεοί για να αποκτήσουν την προστασία της πόλης. 21
  22. 22. Δεξιά και αριστερά από τους θεούς ήταν τα άρματα που τους έφεραν στα βράχια τηςΑκρόπολης για τον αγώνα. Το άρμα της Αθηνάς το οδηγούσε η Νίκη και το άρμα τουΠοσειδώνα η Αμφιτρίτη ή κάποια άλλη από τις Νηρηίδες. Τα άρματα τα συνόδευαν οιαγγελιοφόροι των θεών, ο Ερμής και η Ίρις. Τον αγώνα παρακολουθούσαν ο Κέκροπας και οΕρεχθέας με τις οικογένειές τους. Τις δυο γωνιές του αετώματος εικονίζονται ο Κηφισός και οΙλισός ή ίσως δύο άλλοι ήρωες της Αττικής. Εικόνα 10 - Το δυτικό αέτωμα (αναπαράσταση) Αμφισβητήσεις και ποικίλες γνώμες διατυπώθηκαν σχετικά με το ποιος καλλιτέχνηςδημιούργησε τα αετώματα του Παρθενώνα. Τελικά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι και το έργοαυτό είναι του μεγάλου γλύπτη Φειδία και των μαθητών του. 22
  23. 23. µετόπες Οι µετόπες Γύρω από τον Παρθενώνα, πάνω από τους εξωτερικούς κίονες, βρίσκονταν εναλλάξ τατρίγλυφα και οι μετόπες. Αντίθετα από τη ζωφόρο που φαινόταν δύσκολα πίσω από τουςκίονες του ναού, οι μετόπες βλέπονταν ελεύθερα. Ήταν 92 στο σύνολό τους, 32 σε κάθεμεγάλη πλευρά του ναού και 14 σε κάθε μικρή. Κάθε μετόπη είχε δύο ανθρώπινες μορφές ήσύμπλεγμα ανθρώπου και ζώου. Οι παραστάσεις είναι εμπνευσμένες από τη μυθολογία. Ταθέματά τους είναι επιλεγμένα ώστε να συμβολίζουν και να θυμίζουν τους παλαιούς και τουςπρόσφατους νικηφόρους αγώνες των Ελλήνων κατά των εχθρών, που απείλησαν τη γη και τηνελευθερία τους. Ειδικότερα • Η βόρεια πλευρά ιστορούσε σκηνές από τον Τρωικό πόλεμο. • Η νότια πλευρά ιστορούσε τον αγώνα των Ελλήνων κατά των Κενταύρων (Κενταυρομαχία). • Η δυτική πλευρά ιστορούσε τη μάχη των Αθηναίων με τις Αμαζόνες (Αμαζονομαχία). • Η ανατολική πλευρά ιστορούσε τον αγώνα των θεών του Ολύμπου εναντίον των Γιγάντων (Γιγαντομαχία). Οι μετόπες της ανατολικής, της βόρειας και της δυτικής πλευράς είχαν απολαξευτείβάρβαρα από τους Χριστιανούς όταν μετέτρεψαν τον Παρθενώνα σε χριστιανική εκκλησία (5ος– 6ος αι. μ.Χ.). Από την καταστροφή αυτή εξαιρέθηκαν οι νότιες μετόπες. Σήμερα από τις 92μετόπες, 39 βρίσκονται στην Αθήνα και 15 στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου. Αναλυτικός Πίνακας με τις σωζόμενες Μετόπες του Παρθενώνα Ανατολική πλευρά (Γιγαντομαχία)στο Μουσείο Ακροπόλεως: όλες οι πλάκες (14) - στη θέση τους έχουν τοποθετηθεί αντίγραφα Δυτική πλευρά (Αμαζονομαχία)στη θέση τους στο μνημείο: όλες οι πλάκες (14) Βόρεια πλευρά (Τρωικός Πόλεμος)στη θέση τους στο μνημείο ή στο Μουσείο Ακροπόλεως: 13 πλάκες ακέραιες ή σε θραύσματα Νότια πλευρά (αγώνας Λαπιθών-Κενταύρων)στη θέση τους στο μνημείο: 1 πλάκα, στο Μουσείο Ακροπόλεως: 11 πλάκες ακέραιες ή σεθραύσματα, στο Βρετανικό Μουσείο: 16 πλάκες ακέραιες ή σε θραύσματα (θραύσματα των 6από αυτές φυλάσσονται και στο Μουσείο Ακροπόλεως) 23
  24. 24. Η πρώτη νοτιοδυτική μετόπη της Κενταυρομαχίαςείναι μια από τις παλαιότερες (Βρετ. Μουσείο). Παρουσιάζειέναν ισόπαλο αγώνα Κενταύρου-Λαπίθη με καταφανείςτάσεις αρχαισμού στην κίνηση. Ο Λαπίθης μοιάζει πολύ μετο Δισκοβόλο του Μύρωνα, γι’ αυτό υποτίθεται ότι και αυτόςείναι έργο του Μύρωνα. H τέταρτη νότια μετόπη από ταδυτικά δείχνει ότι η μάχη για το σωριασμένο καταγής Λαπίθηέχει λήξει. Ο θηριώδης Κένταυρος έχει αρπάξει μια υδρία και Εικόνα 11 - Κένταυρος και Λαπίθηςετοιμάζεται να του δώσει το τελειωτικό χτύπημα. Ο (Βρετ. Μουσείο)αρχαιολόγος Langlotz πιστεύει ότι ο Φειδίας απέδωσε τα δικά του χαρακτηριστικά στοπρόσωπο του Κενταύρου. Μια άλλη μετόπη αποδίδεται στον Κολώτη και είναι περίφημη γιατο άπλωμα της χλαμύδας του Λαπίθη, ενώ μια άλλη δείχνει τον Κένταυρο να καλπάζειθριαμβευτικά πάνω στο νεκρό Λαπίθη ανεμίζοντας τη δορά -ασπίδα του (βρίσκεται στοΒρετανικό Μουσείο). Το Χρυσελεφάντινο άγαλµα Από τα πιο ονομαστά έργα του Φειδία ήταν το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς Παρθένου και ολοκληρώθηκε σε 9 χρόνια το 438 π.Χ., τοποθετημένο στον σηκό του Παρθενώνα. Παρίστανε την θεά πάνοπλη, με Νίκη στο προτεταμένο και στηριγμένο σε μικρό κίονα δεξί χέρι της, ενώ το αριστερό συγκρατούσε την ασπίδα όρθια δίπλα στο αριστερό πόδι της. Το δόρυ της θεάς στηριζόταν όρθιο στο έδαφος και στον αριστερό της ώμο. Την ασπίδα της διακοσμούσε εξωτερικά ανάγλυφη παράσταση Αμαζονομαχίας. Σε μία από τις μορφές μάλιστα που αντιμάχονταν τις Αμαζόνες Εικόνα 12 - Αναπάρασταση του είχε δώσει ο Φειδίας τα χαρακτηριστικά του Περικλή και σε μίαΧρυσελεφάντινου Αγάλματος της Αθηνάς 24
  25. 25. άλλη τα δικά του, πράγμα για το οποίο κατηγορήθηκε αργότερα. Στο εσωτερικό της ασπίδαςυπήρχε γραπτή παράσταση Γιγαντομαχίας, ενώ στα πέδιλά της απεικονιζόταν ανάγλυφηΚενταυρομαχίας. Τέλος, στην βάση του αγάλματος υπήρχε ανάγλυφη η παράσταση τουμύθου της Πανδώρας. Το συνολικό ύψος αγάλματος και βάσης έφθανε τα 12 μ. Τα γυμνά μέρη της μορφήςήταν από ελαφαντοστούν, ντυμένα από φύλλα χρυσού που μπορούσαν να αφαιρεθούν και ναεπανατοποθετηθούν. Δεν είναι γνωστό πότε καταστράφηκε το πρωτότυπο. Ιδέα του έργου μαςδίνουν τα πολύ κατώτερης ποιότητας αντίγραφά του, που σώζονται και φυλάσσονται σεδιάφορα μουσεία. Το καλύτερο είναι εκείνο που έχει στηθεί στη βιβλιοθήκη της Περγάμουκατά την ελληνιστική περίοδο και βρίσκεται σήμερα στο Pergamon Museum του Βερολίνου.Δύο άλλα αντίγραφα του έργου εκτίθενται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας: ηΑθηνά του Βαρβακείου, που σώζει την Νίκη και, η Αθηνά Lenormant, που σώζει τμήμα από τηγέννηση της Πανδώρας. Το 295 π.Χ. ο Λάχαρις, τοπικός τύρρανος, αφαίρεσε τα 3/4 από τοχρυσό φόρεμα της θεάς και το 250 π.Χ. αυτό καταστράφηκε από πυρκαγιά στο εσωτερικό τουναού. Πώς χτίστηκαν αυτά τα µνηµεία; Από το λατοµείο της Πεντέλης στον βράχο της Ακρόπολης: η εξόρυξη Πεντέλης Ακρόπολης: του µαρµάρου.2 µαρµάρου. Στα νότια της κορυφής του Πεντελικού όρους, περίπου στα μισά του ύψους του,αναπτυσσόταν κάθε μέρα ένα μεγάλο και βαθύ λατομείο. Αυτό έγινε εξαιτίας του Παρθενώνα.Μέχρι τότε οι ναοί φτιάχνονταν με πωρόλιθο, το κατεξοχήν υλικό της δωρικής αρχιτεκτονικής.Το μάρμαρο χρησιμοποιούνταν μόνο σε αγάλματα και μικρές αρχιτεκτονικές μορφές, καισυνήθως το έφερναν από την Πάρο. Στο μέσο του μεγάλου μεταλλείου η εξόρυξη είχε φτάσει σε βάθος 20 μέτρων. Τοπέτρωμα εκτείνεται καθαρό δεν είναι όμως συνεχές. Φυσικοί αρμοί, άλλοι όρθιοι και άλλοικεκλιμένοι διακόπτουν τη συνέχειά του. Οι αρμοί θέτουν αξεπέραστα όρια μεγέθους για τους2 Οι αναφορές που ακολουθούν, όπως και οι εικόνες, προέρχονται από το βιβλίο του Μ. Κορρέ, «Από τηνΠεντέλη στον Παρθενώνα», Εκδόσεις Μέλισσα, Αθήνα 1994 25
  26. 26. λατομήσιμους ωφέλιμους όγκους, αλλά εξυπηρετούν και την εξόρυξη. Οι αποστάσεις τωναρμών δεν είναι σταθερές και κάνουν το υλικό άχρηστο όταν απέχουν λίγο μεταξύ τους ή ανείναι πολύ μεγάλες απαιτούν αυλάκια για να χωριστεί το πέτρωμα στα ζητούμενα μεγέθη. Οιτεχνίτες λοιπόν έπρεπε να κάνουν σωστή διαλογή των λατομήσιμων όγκων, όχι μόνο με τοκριτήριο των αρμών, αλλά και με το κριτήριο της ποιότητας, και αυτό απαιτούσε επιδέξιουςκαι έμπειρους λιθοτεχνίτες. Οι περισσότεροι από αυτούς είχαν δουλέψει στις Κυκλάδες καιτην Ιωνία, περιοχές στις οποίες δούλευαν το μάρμαρο, όπως απαιτούσε η ιωνικήαρχιτεκτονική. Στο λατομείο είχαν εξορυχτεί 4.200 κυβικά μέτρα λατομήσιμου μαρμάρου για τηνπαραγωγή 1400 κ.μ. ωφέλιμου όγκου υλικού. Το πιο δύσκολο έργο ήταν να αποσπασθεί τομάρμαρο από το μητρικό πέτρωμα. Κατά μήκος των φυσικών αρμών και των ρηγμάτων γύρωαπό τον όγκο οι τεχνίτες διάλεγαν τη καταλληλότερη θέση για να μπουν οι σφήνες και οιμεγάλοι μοχλοί. Στις θέσεις αυτές λάξευαν βαθιές φωλιές, ενώ πρόσεχαν την ακριβή σύγκλισητων επιφανειών στις φωλιές των σφηνών. Με βαρείες οι εργάτες χτυπούσαν τις σφήνες για νααποσχίσουν το μάρμαρο. Μετά την αποκόλληση του όγκου και την πρώτη χαλάρωση τωναρμών του η προσπάθεια των εργατών συνεχιζόταν με τη χρήση μεγαλύτερων μοχλών. Οπροϊστάμενος των λατόμων γνώριζε ότι τα μεγάλα αποκόμματα του μαρμάρου είναι πιοχρήσιμα για τη λάξευση κάποιων μικρότερων στοιχείων του κτηρίου. Αυτό δεν ήταν δυνατόνχωρίς την τοποθέτηση σφηνών και στις τέσσερις πλευρές. Έπρεπε δηλαδή να γίνει η μετατόπιση του όγκου και μετά η αποκοπή των πλεονασμάτων. Για πολλές μέρες οι εργάτες ετοίμαζαν εσοχές, βαθιές αυλακώσεις και φωλιές σφηνών για να αποσχίσουν το επάνω μέρος. Οι σφήνες χτυπιούνταν με τα σφυριά ρυθμικά. Οι σφήνες πρέπει να δέχονται την ίδια περίπου δύναμη. Κατά Εικόνα 13 - Η εξαγωγή του κιονόκρανου από το λατομείο την αδρή αφαίρεση του υλικού γύρω από 26
  27. 27. το μελλοντικό κιονόκρανο, οι κομμοί και οι άλλες φυσικές ατέλειες έπρεπε να επισημαίνοντανεγκαίρως, ώστε τα ελαττώματα να μένουν στα αποκόμματα και όχι στον κύριο όγκο. Κατόπιντο ωφέλιμο μάρμαρο καθαριζόταν με νερό και με σκληρή βούρτσα. Τα μεγάλα αποκόμματαμετακινούνταν για να μην εμποδίζουν τις εργασίες, ενώ άρχιζε το επόμενο στάδιο παραγωγής,η απολάξευση σε όλες τις πλευρές του κύριου όγκου. Η μορφή ήταν ακόμη ακανόνιστη. Έμπειροι τεχνίτες επιστρατεύονταν για να λαξεύσουνκάθετους οδηγούς στις τέσσερις γωνίες, οι οποίοι θα ήταν χρήσιμοι για την επιπέδωση τωνπλευρικών επιφανειών, αλλά και για την ακριβή εύρεση των ορίων κάθε πλευράς. Τηνεπεξεργασία της άνω πλευράς ενός όγκου και των γωνιακών οδηγών της λάξευσης ακολουθείη ανατροπή του, ώστε να γίνει δυνατή η χονδρική κατεργασία της κάτω πλευράς. Οι τεχνίτεςχρησιμοποιώντας μοχλούς ανασήκωναντο μεγάλο μάρμαρο για να μπουν απόκάτω μερικά σιδερένια κυλινδρικάκυλίστρα. Οι έμπειροι λατόμοι είχαντοποθετήσει ισχυρά ξύλα, επάνω σταοποία θα γινόταν η οριζόντια κίνηση τουόγκου καθώς και ένα σωρό λατύπης γιανα μετριασθεί η ορμή της πτώσης τουμαρμάρου. Τώρα το μάρμαρο ήταν έτοιμο Εικόνα 14 - Η μεταφορά του κιονόκρανουνα δεχτεί την απαραίτητη κατεργασία,ώστε να αποκτήσει μια γεωμετρική κατασκευή, όσο το δυνατόν πιο κοντά στην τελική.Απαραίτητα εργαλεία ήταν οι κανόνες, οι διαβήτες και οι γωνιές. Το βάρος του ημίεργουκιονόκρανου ήταν περίπου 12 τόνοι· για την τόσο εντυπωσιακή εργασίας της εξόρυξης και τηςλάξευσης του ημι-κατεργασμένου κιονόκρανου απαιτήθηκαν δυο μήνες. Για την απόσπασητου μαρμάρου να σημειωθεί ότι χρειάστηκαν τροχαλίες, βαρούλκα, στρωτήρες ξύλινοι,κύλινδροι και άλλα εργαλεία, ενώ για την έξοδό του από το βάθος του λατομείου και τοκατέβασμα του από το βουνό είχε δημιουργηθεί ένα είδος έλκηθρου φτιαγμένο με ξύλα. Το πιο δύσκολο μέρος αυτής της εργασίας ήταν η έξοδος του μαρμάρου από το βάθοςκαι αυτό γινόταν με δυο βαρούλκα και γερά σχοινιά, τους καλωστρόφους. Συγχρόνως οι πιο 27
  28. 28. δυνατοί λατόμοι έβαζαν στο πίσω μέρος του έλκηθρου πέδη για να μην κυλίσει ο μαρμάρινοςόγκος προς τα πίσω, ενώ τον τραβούσαν προς τα πάνω και φάλαγγες (κυλινδρικά πολύ σκληράπρινόξυλα). Το βαρύ φορτίο αφού ανέβαινε το λατομείο, κατέβαινε (καταγωγή) μια στενήλιθόστρωτη, ευθύγραμμη και πολύ κατηφορική οδό με τη βοήθεια σχοινιών που είχαν δεθείσε πασσάλους για να σταματάνε την ορμή του όγκου. Στο τέλος του δρόμου περίμενε μιαάμαξα τετράκυκλη, η οποία θα διένυε 17 χιλιόμετρα μέχρι την Αθήνα. Σε αυτήν φορτωνότανμε δυο ισχυρές δοκούς, μερικές φάλαγγες και μοχλούς το μάρμαρο. Στο πέρασμά της η μεγάληκαι βαριά άμαξα προκαλούσε τον θαυμασμό στους κατοίκους. Η λιθαγωγία διευκολυνόταν καιμε τους καλούς δρόμους και 12 περίπου ζώα-σε κάποια σημεία γίνονταν 20, βόδια καιγαϊδούρια, που έσερναν την άμαξα. Το δύσκολο ήταν να ανέβουν τηνανηφόρα προς την Ακρόπολη. Εκεί είχεφτιαχτεί από παλιά ένα ευθύ κεκλιμένοεπίπεδο πλάτους 10 μέτρων και μήκους80μ. Ο τρόπος ανόδου ήταναξιοθαύμαστος: μια κενή άμαξα που τηνσέρνουν τα ζώα κατέβαινε την πλαγιά τηςΑκρόπολης, ενώ το σχοινί, ο καλώς, με τοοποίο ήταν δεμένη, ήταν πιασμένο σε μια Εικόνα 15 - Η άνοδος του κιονόκρανου στον βράχο της Ακρόποληςτροχαλία στο πάνω μέρος της διαδρομής,και στη βαριά άμαξα που ανεβαίνει την ανηφόρα με το μάρμαρο, χωρίς τα ζώα. Κάθε βήμα τηςκενής άμαξας προς τα κάτω ανέβαζε τη φορτωμένη άμαξα προς τα πάνω. Αφού το μάρμαρομεταφερόταν πάνω, με βαρούλκα μετακινούνταν στο πλάτωμα όπου θα γινόταν η τελικήεπεξεργασία του και θα έπαιρνε το επιθυμητό σχήμα. Σε αυτή τη φάση χρειάζονταν γεωμετρικές γνώσεις και επιστρατεύονταν διαβήτες,αλφάδια και γνώμονες. Ετοιμάζονταν οι πρώτοι οδηγοί της λάξευσης της έδρας τουκιονόκρανου, ενώ ελεγχόταν η ποιότητα του μαρμάρου. Εάν ο αρχιτέκτονας θεωρούσε ότι δενενδείκνυται για περαιτέρω επεξεργασία, δεν χρησιμοποιούνταν. Πάντως πάνω από εκατό 28
  29. 29. χιλιάδες τόνοι μαρμάρου χρησ χρησιμοποιήθηκαν για να φτιαχτούν τα μνημεί και τα γλυπτά της ημείαΑκρόπολης. Εικόνα 16 - Οι τελευταίες βελτιώσεις ... Εικόνα 17 - Η ανύψωση τμημάτων στον Παρθενώνα Εικ 29
  30. 30. Τα Προπύλαια Παλαιότατη ήταν η συνήθεια των αρχαίων Ελλήνων να διαχωρίζουν τους ιερούςχώρους από την υπόλοιπη έκταση της γης. Έτσι τα Προπύλαια της Ακρόπολης των Αθηνώνκτίσθηκαν στη δυτική πλευρά του βράχου, στη θέση όπου τοποθετείται και η πύλη του οχυρούτης μυκηναϊκής ακρόπολης. Το πέρασμα προς το ιερό γινόταν από ένα πρόπυλο, μία είσοδοςεπιβλητική, που έκανε το πιστό να αισθανθεί πως αφήνει πια τον οικείο του χώρο, το κοσμικό,για να πατήσει στο χώρο του θεού. Από τα χρόνια του Πεισίστρατου, στα μέσα του 6ου ου αι.π.Χ. και ενώ ο χώρος είχε διαμορφωθεί σε ιερό αφιερωμένο στη θεά Αθηνά, κτίστηκε τοπρώτο πρόπυλο. Ακόμα, ένα νέο πρόπυλο κατασκευάσθηκε μεταξύ των ετών 510-480 π.Χ., αλλά καταστράφηκε από τους Πέρσες το 480 π.Χ. Μετά τα Περσικά επισκευάσθηκε ή ξαναοικοδομήθηκε κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του προγράμματος τειχισμού της Ακρόπολης, από τον Θεμιστοκλή και τον Κίμωνα. Επιπλέον, τα μνημειώδη Προπύλαια των κλασικών χρόνων, Εικόνα 18 - Τα Προπύλαια (Αναπαράσταση) που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης,αποτελούν μέρος του μεγαλεπήβολου οικοδομικού προγράμματος που συντελέσθηκε στηνΑκρόπολη από τον Περικλή. Κτίσθηκαν μεταξύ των ετών 437-432 π.Χ., μετά την ολοκλήρωσητου Παρθενώνα, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Μνησικλή. Αν και το αρχικό σχέδιο τουοικοδομήματος ήταν πρωτοποριακό από αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική άποψη, δενολοκληρώθηκε ποτέ στο σύνολό του. Το οικοδόμημα έχει κατασκευασθεί κυρίως από πεντελικό μάρμαρο και χωρίζεται σετρία τμήματα. Το κεντρικό ορθογώνιο τμήμα είναι το κυρίως πρόπυλο. Στην ανατολική καιδυτική όψη έχει δύο εξάστυλες στοές δωρικού ρυθμού, μεταξύ των οποίων παρεμβάλλεταιεγκάρσιος τοίχος με πέντε θύρες. Η δίοδος προς την Ακρόπολη γινόταν από την κεντρική θύρα, 30
  31. 31. που πλαισιώνεται, μεταξύ της δυτικής στοάς και του εγκάρσιου τοίχου, από τρεις κίονεςιωνικού ρυθμού σε κάθε πλευρά. Επίσης, το κεντρικό οικοδόμημα ακολουθούσε τηνανωφέρεια του εδάφους και η ανατολική στοά βρισκόταν ψηλότερα από τη δυτική, το ίδιο καιη αετωματική στέγη, ενώ τα δύο πλευρικά οικοδομήματα ήταν χαμηλότερα. Το πρόβλημα τηςανωφέρειας του εδάφους αντιμετωπιζόταν και στο εσωτερικό του κτηρίου, με βαθμίδες πουυπήρχαν στην πρόσοψη και στον εγκάρσιο τοίχο. Η βόρεια πτέρυγα των Προπυλαίων αποτελείται από ένα δωμάτιο, γνωστό από τηνπεριγραφή του περιηγητή Παυσανία ως Πινακοθήκη, επειδή η αίθουσα ήταν κοσμημένη μεζωγραφικούς και ξύλινους γραπτούς πίνακες, ανάμεσα στους οποίους και έργα των ζωγράφωνΠολυγνώτου και Αγλαοφώντος. Μπροστά του έχει μίαμικρή δωρική στοά από τρεις κίονες και η είσοδος σε αυτόγινόταν από πόρτα που πλαισιώνεται από δύο παράθυρα.Σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, η αίθουσα αυτή ήτανχώρος ανάπαυσης ή εστιάσεων των επισκεπτών τηςΑκρόπολης και στο εσωτερικό της πιθανολογείται ότιυπήρχαν κλίνες. Η νότια πτέρυγα των Προπυλαίων αρχικάφαίνεται να σχεδιάσθηκε όμοια με τη βόρεια, η ύπαρξη,όμως, του προγενέστερου ιερού της Νίκης ανάγκασε τοναρχιτέκτονα να μην υλοποιήσει το αρχικό σχέδιο. Για τολόγο αυτό κατασκευάσθηκε μόνο μία στοά, σε αντιστοιχία Εικόνα 19 - Τμήμα των Προπυλαίωνμε τη βόρεια, αποτελούμενη από τρεις κίονες. Από τηδυτική πλευρά της ήταν δυνατή η πρόσβαση στο ναό της Αθηνάς Νίκης. Το αρχικό σχέδιο τουοικοδομήματος φαίνεται ότι προέβλεπε την κατασκευή πλευρικών δωματίων και στηνανατολική πλευρά, αυτά, όμως, δεν κατασκευάσθηκαν ποτέ. Η μορφή των Προπυλαίων παρέμεινε ίδια μέχρι την παλαιοχριστιανική περίοδο (4οςoς-7ος ος αι. μ.Χ.), οπότε η νότια πτέρυγα μετατράπηκε σε εκκλησία, ενώ τον 10ο αιώνα τοκεντρικό τμήμα επίσης λειτούργησε ως εκκλησία αφιερωμένη στους Ταξιάρχες. Κατά τηδιάρκεια της Φραγκοκρατίας (13-14ος αι.) τα Προπύλαια αποτέλεσαν την κατοικία τουΦράγκου ηγεμόνα, και την ίδια εποχή, για την ενίσχυση της οχύρωσης της Ακρόπολης, στη 31
  32. 32. δεξιά πτέρυγα του οικοδομήματος κατασκευάσθηκε ο πύργος, ο γνωστός ως Κουλάς, που δενυπάρχει σήμερα. Επιπρόσθετα, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας (1458-1830) ταΠροπύλαια έγιναν η έδρα του Τούρκου φρούραρχου. Το κεντρικό κτήριο χρησιμοποιήθηκε ωςπυριτιδαποθήκη, χρήση στην οποία οφείλεται η πρώτη μεγάλη καταστροφή του μνημείου,που ανατινάχθηκε από έκρηξη το 1640. Επιπλέον, μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκουςκατεδαφίστηκαν οι μεσαιωνικές και τουρκικές προσθήκες και έγιναν ανασκαφές στην περιοχήτων Προπυλαίων. Μετά από αυτά, πραγματοποιήθηκαν αναστηλωτικές επεμβάσεις στομνημείο μεταξύ των ετών 1909 και 1917 από το μηχανικό Νικόλαο Μπαλάνο. Τέλος, τοσύγχρονο έργο αποκατάστασης των Προπυλαίων άρχισε το 1982, στο πλαίσιο του ευρύτερουαναστηλωτικού προγράμματος που πραγματοποιείται στην Ακρόπολη από το 1975 από τηνΥπηρεσία Αναστήλωσης Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α΄ ΕφορείαΠροϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, υπό την επίβλεψη της Επιτροπής ΣυντήρησηςΜνημείων Ακροπόλεως. Το Ερέχθειο Αν ο Παρθενώνας είναι η ενσάρκωση της μεγαλοπρέπειας, της δύναμης και τηςαρρενωπής ομορφιάς, ο ναός του Ερεχθείου είναι η μετουσίωση της θηλυκής χάρης καικομψότητας. Ο ιωνικός αυτός ναός στα βόρεια του Παρθενώνα, που χτίστηκε στα τέλη του5ου αιώνα π.Χ., δημιουργήθηκε για να αντικαταστήσει τον «ἀρχαῖον νεώ» της ΠολιάδοςΑθηνάς. Ο αρχικός ναός λέγεται ότι κτίστηκε και πήρε την ονομασία του από τον Ερεχθέα, όπουλατρευόταν μαζί με την Αθηνά, αλλά κάηκε από τους Πέρσες το 480 π.Χ.. Επίσης, ηαναστήλωση του, έργο που ξεκίνησε ο Περικλής, τελείωσε το 406 π.Χ. με σχέδια τουαρχιτέκτονα Καλλίμαχου. Κατά τη μυθολογία στο σημείο αυτό, όπου βρίσκεται ο ναός, έγινε ηφιλονικία της Αθηνάς και του Ποσειδώνα για την κυριαρχία της πόλης. Ο θεός της θάλασσαςΠοσειδώνας χτύπησε το βράχο με τη τρίαινα και ξεπήδησε θαλασσινό νερό. Με τη σειρά της ηΑθηνά χτύπησε με το δόρυ της και φύτρωσε η ελιά. Οι θεοί που ήταν κριτές έδωσαν τη νίκηστην Αθηνά. Οι Αθηναίοι όμως θέλοντας να συμβιβάσουν τους δύο αντίπαλους θεούς, τους 32
  33. 33. αφιέρωσαν από ένα ιερό κάτω από την ίδια στέγη. Έτσι χτίστηκε το πιο ιδιόμορφο από ταοικοδομήματα της Ακρόπολης από άποψη αρχιτεκτονικού σχεδίου. Ο ναός παρουσιάζει μεγάλες ιδιορρυθμίες στην κάτοψη και σε πολλές λεπτομέρειεςτης ανωδομής του, που τον ξεχωρίζουν από τους συνηθισμένους. Υπάρχουν τρεις κύριοι λόγοιπου τον κάνουν να διαφέρει: α) στη διαμόρφωση του εδάφους, β) στην ύπαρξη στο τμήμααυτού του βράχου και γ) στις λατρείες που τελούνταν στο Ερέχθειο. Το ύφος του ναού και τηςδιακόσμησης θυμίζει το λεγόμενο «πλούσιο» ρυθμό. Ο πλούτος της διακόσμησης συνδυάζεταιμε τη λεπτότητα και την ευαισθησία του σχεδίου, καθώς και με την εκτέλεση της πιο μικρήςλεπτομέρειας κάνει το Ερέχθειο το κομψότερο κτήριο της Ακρόπολης. Επιπλέον, εδώβρίσκονταν οι αρχαιότεροι βωμοί των θεών και το πρώτο παλάτι των πρώτων βασιλιάδων τωνΑθηναίων, όπως ήταν ο Ερεχθεύς, που αργότερα ταυτίστηκε με τον Ποσειδώνα. Εικόνα 20 - Το Ερέχθειο (σχεδιακή αναπαράσταση) Το Ερέχθειο διαιρείται σε τρία επίπεδα και τα θεμέλια των νότιων και των ανατολικώνπλευρών είναι ψηλότερα από αυτά των βόρειων και δυτικών. Το κύριο μέρος του ναού, τοανατολικό, ήταν αφιερωμένο στην Πολαιάδα Αθηνά και αποτελείται από τον σηκό, τον κύριοχώρο δηλαδή, που ήταν αποκλειστικά αφιερωμένος και χρησίμευε για τη φύλαξη τωναγαλμάτων των θεών, γι’ αυτό ήταν κλειστός προς το κοινό. Για να μπορέσουν να μπουν στοανατολικό τμήμα έπρεπε να περάσουν από μια πρόσταση, έτσι εμπρός από τον σηκόβρίσκεται μια σειρά από έξι ιωνικούς κίονες εξαιρετικής τέχνης που σχηματίζει ένα πρόστυλο, 33
  34. 34. πέντε από τους οποίους υπάρχουν ακόμα. Στο βάθος του σηκού ήταν τοποθετημένο το αρχαίοξόανο (άγαλμα) από ξύλο ελιάς της Πολαιάδος Αθηνάς, για το οποίο πιστευόταν ότι είχε πέσειαπό τον ουρανό. Επιπλέον, μπροστά από το ξόανο έκαιγε μέρα νύχτα μια χρυσή λυχνία. Αυτόςο χώρος, εκτός από ιερό, χρησίμευε και για τη φύλαξη των πολύτιμων λαφύρων των Μηδικώνπολέμων. Επίσης εκεί ήταν ο χάλκινος φοίνικας, ένας εγκάρσιος τοίχος χωρίς θύραεπικοινωνίας και χώριζε το ανατολικό τμήμα από το δυτικό στο οποίο μπορούσε να μπεικάποιος από ΒΔ. Η έξοχη είσοδος προς τα δυτικά διαμερίσματα έχει υποφέρει τόσο πολύ απότις καταστροφές και τον χρόνο, ώστε είναι δύσκολο να τη φανταστεί κανείς σε όλο το μεγαλείοτης. Παρ’ όλα αυτά, η βόρεια πρόσταση (προστέγασμα) ακόμα διακρίνεται για την άψογητελειότητα της διακόσμησής της. Στο κέντρο της βρίσκεται ο βωμός του Θυητού. Σύμφωνα μειερή παράδοση της εποχής, η στέγη σ’ ένα σημείο ήταν ξηλωμένη, διότι πίστευαν ότι από αυτήτη θέση έπληξε ο Ποσειδώνας με την τρίαινά του τον βράχο της Ακρόπολης. Πράγματι, πάνωστο βράχο, κάτω από ένα αντίστοιχο άνοιγμα του πατώματος, διακρίνεται το τριπλό σημείοτης τρίαινας. Μέσα στο άνοιγμα διακρίνονται και τα πέτρινα θεμέλια μιας κρύπτης, η οποίαεπικοινωνεί με το υπόγειο του ναού, όπου πιστεύεται ότι οι Αθηναίοι έδειχναν το σημάδι μετο οποίο ο Δίας σκότωσε τον μυθικό βασιλιά Ερεχθέα. Το δυτικό τμήμα του ναού ήταν αφιερωμένο στο Ποσειδώνα, Ερεχθέα. Όμως, επειδή τοέδαφος στα δυτικά ήταν χαμηλότερο σε σχέση με το ανατολικό, παρουσιάζει περισσότερεςιδιορρυθμίες. Όλο το δυτικότμήμα ήταν χωρισμένο σε δύοκαθ’ ύψος μέρη. Το επάνωτμήμα ήταν ο κύριος χώροςλατρείας, όπου υπήρχαν τρειςβωμοί, ένας αφιερωμένος απόκοινού στο Ποσειδώνα και τονΕρεχθέα, ένας στον Ήφαιστο καιο τρίτος στον Αθηναίο ήρωαΒούτη. Το κάτω μέρος του Εικόνα 21 - Το Ερέχθειο (δυτική όψη) 34
  35. 35. δυτικού αυτού τμήματος ονομαζόταν «φρέαρ», στο σημείο όπου σύμφωνα με τον αττικό μύθοξεχύθηκε η Ερεχθηίς θάλασσα από το χτύπημα της τρίαινας του Ποσειδώνα. Επίσης, από τοδυτικό τμήμα προεξείχαν δύο προστάσεις, η μια κοντά στη ΝΔ γωνία του κτιρίου και η άλληκοντά στη ΒΔ γωνία του. Η πρώτη ήταν η «πρόστασις των Κορών ή Καρυατιδών», η οποίααναφέρεται στην επιγραφή του ναού ως «ΠΡΟΤΑΣΙΣ ΠΡΟ ΤΟΥ ΚΕΚΡΟΠΕΙΟΥ». Επιπλέον,κάτω από το δάπεδο της προστάσεως ήταν ο τάφος του Κέκροπος. Μια μικρή σκάλα, πίσω απότη πρόσταση, οδηγούσε στο προθάλαμο του Ερεχθείου. Πάνω σε μια μαρμάρινη βάση στέκονται οι έξι φημισμένες Καρυάτιδες, τέσσεριςεμπρός και δύο πίσω, ντυμένες με τα χαριτωμένα ιωνικά τους πέπλα. Αυτές οι μεγαλοπρεπείςκόρες, αντικαθιστούν τους κίονες και κρατούν στα κεφάλια τους τα κιονόκρανα που στηρίζουντο επιστύλιο και τα οποία έχουν τη μορφή ωραία διακοσμημένων καλαθιών. Πίσω από τιςοπίσθιες κόρες υψώνονται δύο παραστάδες με πλούσια διακοσμημένα κιονόκρανα. Από τοσχεδιασμό και τη τοποθεσία, μπροστά από το Κεκρόπειο, φαίνεται ότι η νότια πρόστασηπροοριζόταν για μαυσωλείο του Κέκροπα και ότι οι Καρυάτιδες δεν ήταν απλώς διακοσμητικέςμορφές, αλλά παρίσταναν τις ιέρειες του ναού, οι οποίες φύλασσαν το τάφο τουθεοποιημένου βασιλιά. Η πρόσταση αυτή δικαίως θεωρείται το αριστούργημα της αττικήςτέχνης. Η τέχνη του γλύπτη αποκαλύπτεται από τη λανθάνουσα δύναμη που κρύβουν ταευλύγιστα νεανικά σώματα των παρθένων, τα οποία αντί να υποχωρούν κάτω από το βάροςτης υπερκατασκευής, κρατούν το φορτίο με άνεση και χωρίς να θυσιάζουν τίποτε από τηθηλυκότητά τους. Οι Καρυάτιδες έχουν διαφορετικές κομμώσεις- εντυπωσιάζουν οι χυτές περίτεχνεςπλεξούδες τους- και λεπτομέρειες στα ρούχα, γι αυτό οι ερευνητές πιστεύουν ότι τις έφτιαξανδιαφορετικοί καλλιτέχνες. Επίσης φορούν σκουλαρίκια και διάδημα. Οι κόρες έχουν ύψος2.20μ και πατούν πότε στο ένα πόδι και πότε στο άλλο ανάλογα με τη θέση τους. Εικάζεται ότιμε το ένα χέρι τους κρατούσαν αφιερώματα και με το άλλο ανασήκωναν το πέπλο τούς. Οικόρες ονομάστηκαν Καρυάτιδες αργότερα από τα κορίτσια από τις Καρυές της Λακωνίας πουχόρευαν προς τιμή της Αρτέμιδος. 35
  36. 36. Εικόνα 22 - Οι Καρυάτιδες (Νέο Μουσείο Ακρόπολης) Με θέματα αθηναϊκής παράδοσης μια ανάγλυφη ζωφόρος περιέβαλλε το κυρίωςκτήριο και τη βορειοδυτική πρόσταση, όπου οι μορφές ήταν ξεχωριστές από το φόντο και οιοποίες είναι φτιαγμένες από λευκό πεντελικό μάρμαρο και το φόντο από σκούρα ελευσινιακήπέτρα. Βέβαια υπάρχουν και πολλές άλλες απόψεις για τη διάταξη των τμημάτων στοΕρέχθειο, όπως για παράδειγμα ο Ι. Τραυλός, βασισμένος στην περιγραφή του Παυσανία,υποστήριζε ότι στο ανατολικό τμήμα ήταν οι βωμοί του Ποσειδώνος-Ερεχθέως και στο δυτικότμήμα ήταν το ξόανο της Πολιάδος-Αθηνάς. Η βορειοδυτική πρόσταση αποτελείται από έξι κίονες, πάλι σε σχήμα Πδιατεταγμένους. Κάτω από το δάπεδό της βρισκόταν ο τάφος του Ερεχθέως. Ακόμη, στοδάπεδο υπήρχε ένας βωμός που δεχόταν προσφορές υγρών, οι οποίες κυλούσαν κάτω προς τοιερό «σημείον». Στο Ερέχθειο είχε την κατοικία του και ο «οἰκουρό̋ ὄφι̋», το ιερό φίδι τηςΑθηνάς που ήταν ο Εριχθόνιος δηλαδή η άλλη μορφή του Ερεχθέως. Δεξιά της βόρειαςπρόστασης, μια μικρή σκάλα κατεβαίνει στο περίβολο του Πανδροσείου, το οποίο οφείλει τηνονομασία του στην Πάνδροσο, θυγατέρα του βασιλιά Κέκροπα και πρώτη ιέρεια της Αθηνάς.Εδώ ήταν η ιερή ελιά, που ξεπήδησε από το βράχο με το άγγιγμα του δόρατος της θεάς και τηςέδωσε τη νίκη επί του Ποσειδώνα. Στο ίδιο σημείο είναι φυτεμένη και σήμερα μια ελιά, για ναθυμίζει στους επισκέπτες τον προσφιλή μύθο. 36
  37. 37. Τον 6ο αιώνα π.Χ. το Ερέχθειο μετατράπηκε σε χριστιανική εκκλησία και το εσωτερικότου άλλαξε ριζικά. Το μνημείο υπέστη σοβαρές βλάβες και κατά τη πολιορκία της Ακρόποληςαπό τον Μοροζίνι, το 1687, ενώ σχεδόν καταστράφηκε το 1826, κατά τη διάρκεια τηςεπανάστασης, όταν μια τουρκική οβίδα κομμάτιασε την οροφή. Ο λόρδος Έλγιν, ο οποίοςαφαίρεσε τον ανατολικό πρόστυλο, τους κίονες, δηλαδή που βρίσκονταν σε μια στενή πλευράτου ναού και μία από τις Καρυάτιδες (τη δεύτερη από αριστερά), πρέπει να θεωρηθεί καιαυτός υπεύθυνος για την πρόσθετη καταστροφή του μνημείου. Εικόνα 23 - Η κλεμμένη Καρυάτιδα (Βρετανικό Μουσείο) 37

×