Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
UVOD U DALJINSKU DETEKCIJU
predavač spec.ing.geom. Čedomir Stanković
Predavanje u okviru projekat
“Astronomija selu u poho...
UVOD U DALJINSKU DETEKCIJU
Daljinska detekcija je metoda skupljanja
informacija o nekom objektu ili fenomenu
pomoću uređaj...
DALJINSKA DETEKCIJA KROZ ISTORIJU
• Anemometar – Uređaj za merenje brzine vetra. Pronalazač je bio Leon Batista Alberti, i...
DALJINSKA DETEKCIJA KROZ ne tako davnu
ISTORIJU
• Posle 1883. godine kada je bila erupcija vulkana Krakatau,
tadašnji mete...
Prva vremenska mapa Severne
Amerike sa iscrtanim frontovima
DALJINSKA DETEKCIJA DANAS
Danas je skoro nemoguće zamisliti da prođe jedan dan, a da ne
upotrebimo neki vid daljinske dete...
AERO FOTOGRAMETRIJA
Za aero-foto snimak je potrebno:
• Postaviti optičku osu kamere u vertukalu libelom
• Barometrom određ...
AERO FOTOGRAMETRIJA
• Najveća primena je u geodeziji
• Snimanje se vrši iz aviona, helikoptera ili cepelina (u novije vrem...
AERO FOTOGRAMETRIJA
Na snimak se preslikavaju sledeće informacije
• Broj snimka
• Vreme
• Visina leta (±50m)
• Centrična l...
AERO FOTOGRAMETRIJA
Da bi se snimak mogao napraviti, potrebno je i
još:
• Ciklus kamere izvodi se automatski nakon što je
...
AERO FOTOGRAMETRIJA
Zeiss Jena i Zeiss Oberkochen nude
poseban regulator preklopa sa tražilom koji
se montira iznad sopstv...
AERO FOTOGRAMETRIJA
Stereoskop sa ogledalima
Za dobijanje jednog aero fotograskog snimka
neophodan je jedna stereo par
AERO FOTOGRAMETRIJA
Aero fotografski snimak dela Ade Ciganlije
DIGITALNA AERO FOTOGRAMETRIJA
Digitalne kamere za snimanje iz vazduha. Prednosti
• Fleksibilnost tokom snimanja
• Geometri...
DIGITALNA AERO FOTOGRAMETRIJA
U rizičnim zonama, moguće je slati male
bespilotne letelice koje su opremljene
najsavremenij...
DIGITALNA AERO FOTOGRAMETRIJA
Sa druge strane, bespilotne letelice
za potrebe aerofotogrametrijskih
snimanja mogu dosta ol...
DIGITALNA AERO FOTOGRAMETRIJA
Komplet sadrži:
- eBee RTK (mini drone spreman za let,
s ugrađenim autopilotom za potpuno
au...
World View - 1
World View - 2
World View - 3
Radarsat 1
Radarsat 2
TerraSAR – X Envisat
PALSAR
Quick Bird
GEOEYE - 2
SLEDE...
• DEM (digitalni elevacioni model)
• DTM (digitalni terestički model)
• DSM (digitalni površinski model)
• SAR (Sintetic A...
DEM, DTM, DSM
DEM ili digitalni
elevacioni model je
snimak površine
Zemlje (ili neke
druge planete ili
asteroida) sa svim
...
DEM, DTM, DSM
DTM je najosnovnija komponenta DEMa
Dok sa druge strane DSM predstavlja puniju sliku predela koji je obuhvać...
TerraSAR-X
HRWS
TanDEM-X
TerraSAR-X2
2015
~ 2019
2010
2007
TerraSAR/
PAZ
Constellation
2013
WorldSAR
Constellation
2017
SA...
Značajnosti TerraSAR-X
Kvantitativna merenja Kvalitativna merenja i
mapiranje
Digital Elevation Models
(rel. vertical accu...
• Digitalni Elevacioni Model (DEM)
– Korekcija DSM
– Determinacija Datum/Elipsoid: WGS84
• HEM Height Error Map: automatsk...
Detaljni monitoring kretanja tla iznad
podzemne železnice
Vigriranje
Heterogeno sleganje
-30 +30mm/11 dana
Detaljni monitoring kretanja aerodromske
piste koja je na stubovima iznad...
Priobalne vetrenjače
Santa leda Kopno
Brodovi
TSX Automatsko detektovanje brodova i ostalih
plocećih obijekata i tela
Brod...
LiDAR
LiDAR = Svetlosna detekcija i rangiranje
je radarska tehnologija DEMa visoke rezolucije sa vertikalnom tačnošću od o...
LiDAR
Primeri daljinske detekcije u astronomiji
Primeri daljinske detekcije u astronomiji
Primeri daljinske detekcije u astronomiji
Površina Venere snimljena Magelanom, tehnologijom SAR (Sintetic Aperture Radar)
Površina Venere snimljena Magelanom, tehnologijom SAR (Sintetic Aperture Radar)
Površina Venere snimljena Magelanom, tehnologijom SAR (Sintetic Aperture Radar)
Površina Venere snimljena Magelanom, tehnologijom SAR (Sintetic Aperture Radar)
Misija Clementine
Reljef na Mesečevoj površini je snimila Klementina metodom LiDAR
Misija Clementine
Ultraviolet/Visible Camera (UV/Vis)
Near-Infrared Camera (NIR)
Long-Wave Infrared Camera (LWIR)
High Res...
Primeri daljinske detekcije u astronomiji
• Doplerov efekat je pojava da usled relativnog kretanja prijemnika ili
izvora d...
Primeri daljinske detekcije u astronomiji
• Spektroskopija je disciplina koja se bavi proučavanjem međudelovanja
elektroma...
Primeri daljinske detekcije u astronomiji
Danas najpoznatiji radio teleskopi su:
• Aresibo u Portoriku, prečnika 305 m, iz...
Hvala na pažnji
"Daljinska detekcija" - Čedomir Stanković
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

"Daljinska detekcija" - Čedomir Stanković

653 views

Published on

"Daljinska detekcija" - predavanje Čedomira Stankovića u okviru projekta "Astronomija selu u pohode".

Projekat "Astronomija selu u pohode" realizuje Astronomsko društvo "Alfa" iz Niša u saradnji sa Prirodno-matematičkim fakultetom u Nišu uz poršku Centra za promociju nauke.

Published in: Education
  • Be the first to comment

"Daljinska detekcija" - Čedomir Stanković

  1. 1. UVOD U DALJINSKU DETEKCIJU predavač spec.ing.geom. Čedomir Stanković Predavanje u okviru projekat “Astronomija selu u pohode” koji realizuje AD “Alfa” uz poršku Centra za promociju nauke.
  2. 2. UVOD U DALJINSKU DETEKCIJU Daljinska detekcija je metoda skupljanja informacija o nekom objektu ili fenomenu pomoću uređaja za snimanje i istraživanje u realnom vremenu koji nije u bliskom fizičkom kontaktu s objektom. • Osmatranje Zemlje • Meteorološka snimanja • Praćenje trudnoće (Ultrazvuk) • Marnetna rezonanca (MRI) • Pozitronska emisijska tomografija (PET) SAR - slika Doline smrti obojena metorom polarimetrije
  3. 3. DALJINSKA DETEKCIJA KROZ ISTORIJU • Anemometar – Uređaj za merenje brzine vetra. Pronalazač je bio Leon Batista Alberti, italijanski arhitekta 1450 godine • Galileo Galilej je 1592-1593. gdoine osmislio uređaj za merenje temperaturnih razlika poznatiji kao termoskop • Barometar - uređaj za merenje vazdušnog pritiska, nastao 1643. godine. Toričeli • Bendžamin Frenklin je 1743. godine otkrio da se oluje kreću • 1806: Francis Bofort je klasifikovao vetrove po brzinama • Rendgenski zraci su otkriveni 1895 godine. Otkrio ih je Vilijem Konrad von Rentgen • Gajgerov brojač je nastao 12.1908. Malo kasnije, od 1928 je to Gajger-Milerov brojač • Karl Goye Jansky je američi radio inženjer i smatra se pionirom radio astronomije. 1932. godine je detektovan prvi radio izvor iz kosmičkog izvora i to iz centralnog dela Mlečnog puta • 1873. godine je vojska objavila prvo upozorenje na uragan • 1900. godine je napravljena prva vremenska mapa sa pretpostavkom kretanja uragana
  4. 4. DALJINSKA DETEKCIJA KROZ ne tako davnu ISTORIJU • Posle 1883. godine kada je bila erupcija vulkana Krakatau, tadašnji meteorolozi su pratili dešavanja u atmosferi narednih nekoliko godina. Fenomen koji su primetili su nazvali "equatorial smoke stream„. Radi se o prvoj vizuelnoj detekciji Džeta • 1902. godine je otkrivena stratosfera • 1930. je pronađena radio sonda • 1944. prvi radar za detektovanje uragana • 1948. prvo uspešno rano upozorenje na tornado
  5. 5. Prva vremenska mapa Severne Amerike sa iscrtanim frontovima
  6. 6. DALJINSKA DETEKCIJA DANAS Danas je skoro nemoguće zamisliti da prođe jedan dan, a da ne upotrebimo neki vid daljinske detekcije • Svakodnevna vremenska prognoza • GPS navođenje • Aero fotogrametrija, DEM, DTM, DSM, SAR, Polarimetrija, LiDAR, • Geološka istraživanja • Istraživanja morskog dna • Istraživanja u petrohemijskoj industriji • Policijski radari rade po principu doplerovog efekta • Magnetna rezonanca (MRI) • Pozitronska emisijska tomografija (PET) • Ultrazvučno praćenje trudnoće • ASTRONOMIJA – nauka sa možda najvećom primenom daljinske detekcije kao motode određivanja određenih parametara
  7. 7. AERO FOTOGRAMETRIJA Za aero-foto snimak je potrebno: • Postaviti optičku osu kamere u vertukalu libelom • Barometrom određivati visinu leta koji ima toleranciju +-1m • Kontrola podužnog preklopa – regulator preklopa • Korekcije kursa se mogu raditi samo između ekspozicija – geodeta i pilot treba da imaju vizelni signal trenutka ekspozicije • Ekspozicija rubnih markica mora biti usklađena sa glavnom ekspozicijom u okviru 1ms • Konstanta kamere je skoro uvek fiksirana – za objektive sa velikim žižnim daljinama fokusiranje je izvršeno na oko 1000m • Film se održava ravnim korišćenjem vakuuma • Mora se voditi računa o temperaturnim razlikama (aerodrom i rad na visini leta) – korištenje materijala sa istim koeficijentima temperaturne ekspanzije, odbijanje hladnog vazduha
  8. 8. AERO FOTOGRAMETRIJA • Najveća primena je u geodeziji • Snimanje se vrši iz aviona, helikoptera ili cepelina (u novije vreme to mogu raditi i bespilotne letelice kojima se upravlja daljinskim putem • Uslov je dobro vreme i odlična vidljivost • Vreme snimanja kada je sunce oko zenita i kada je vegetacija niska • Pravac kretanja aviona Sever – Jug • Visina leta zavisi od razmere u kojoj se snima
  9. 9. AERO FOTOGRAMETRIJA Na snimak se preslikavaju sledeće informacije • Broj snimka • Vreme • Visina leta (±50m) • Centrična libela • Datum, broj kamere i magacina • Ime projekta • Konstanta kamere • Podaci o spoljnoj orijentacijai (INS/GPS) • Podaci o ekspoziciji (blenda, vreme ekspozicije i kompenzacija za • kretanje slike)
  10. 10. AERO FOTOGRAMETRIJA Da bi se snimak mogao napraviti, potrebno je i još: • Ciklus kamere izvodi se automatski nakon što je zadata komanda za ekspoziciju prvog snimka • Signal može davati operater manuelno ili uređaj za kontrolu preklopa • Najkraći ciklus kamere 1.6 do 2 s. U tražilu operator vidi teren koji se prividno kreće, a moguća je i: • Kontrola vidnog polja preko niza ramova koji odgovaraju vidnim poljima različitih objektiva • Kontrola horizontiranja preko centrične libele • Kontrola tačke u nadiru preko krsta končanice • Kontrola i korekcija zaokretanja preko praćenja kretanja tačke na terenu u odnosu na centralnu liniju u pravcu leta aviona - istovremeno se prati i kurs leta • Kontrola i regulacija poprečnog preklopa preko niza zakrivljenih linija (ekscentrične spirale). Linije treba da se kreću istom brzinom kao i teren.
  11. 11. AERO FOTOGRAMETRIJA Zeiss Jena i Zeiss Oberkochen nude poseban regulator preklopa sa tražilom koji se montira iznad sopstvenog otvora – koriste se pokretne stepenice čija brzina se usklađuje sa brzinom kretanja terena • INS/GPS – beleženje pozicije φ,λ,h i nagiba kamere ω i Φ, kursa i zakošenja, datuma i vremena, kao i automatska kontrola zakošenja i preklopa. • Zeiss Jena – LMK 2000 (objektivi sa 89, 152, 210, 305mm, AWAR=76L/mm, FMC do 64mm/s, srednja radijalna distorzija manja od 2µm, najveća blenda 5.6, 8 rubnih markica) • Wild – RC30 (kamera sa postoljem, teleskopom sa tražilom, objektivi sa 88, 152, 210 i 303mm, najveća blenda 4, odvojena kontrola jedinica, FMC, standardizovane kasete sa filmom)
  12. 12. AERO FOTOGRAMETRIJA Stereoskop sa ogledalima Za dobijanje jednog aero fotograskog snimka neophodan je jedna stereo par
  13. 13. AERO FOTOGRAMETRIJA Aero fotografski snimak dela Ade Ciganlije
  14. 14. DIGITALNA AERO FOTOGRAMETRIJA Digitalne kamere za snimanje iz vazduha. Prednosti • Fleksibilnost tokom snimanja • Geometrijska tačnost (nema deformacija filma, nepromenljiva unutrašnja orijentacija) • Visoka moć razlučivanja i radiometrijski kvalitet • Slike u startu u digitalnom obliku (nema naknadnog skeniranja) • Na nivou piksela sinhronizovano prikupljanje panhromatskih i multispektralnih slika • Visok odnos signala i šuma • Kvantitativno merenje sivih tonova na nivou piksela – veće mogućnosti za kasniju obradu • Proširenje elektromagnetskog spektra koji se registruje • Viša spektralna rezolucija • Eliminacija nekih koraka obrade (fotolaboratorijska obrada, skeniranje, rekonstrukcija unutrašnje orijentacije) • Neograničen broj kopija bez gubitka kvaliteta • Potencijali za rad u realnom vremenu • Što je najbitnije, moguć je skening terena
  15. 15. DIGITALNA AERO FOTOGRAMETRIJA U rizičnim zonama, moguće je slati male bespilotne letelice koje su opremljene najsavremenijim senzorima za merenje toplote, radijacije i emisije stetnih i otrovnih gasova. Takođe mogu biti opremljeni za ranu detekciju požara, malih divljih deponija, nalaženje i identifikaciju lokacija koja su kontaminirana azbestom, analizu termalnih i hemijskih promena u tekućim i stajaćim vodama, detekciju usevnih kultura.
  16. 16. DIGITALNA AERO FOTOGRAMETRIJA Sa druge strane, bespilotne letelice za potrebe aerofotogrametrijskih snimanja mogu dosta olakšati posao. Tako su 23. maja 2014. godine, u prostorijama Republičkog geodetskog zavoda (RGZ), predstavnici preduzeća Livona d.o.o, regionalnog distributera američke kompanije Trimble, prezentovali karakteristike tipičnih bespilotnih aerofotogrametrijskih sistema (BAS), kao nove tehnologije koja se ubrzano razvija, sa akcentom na velikim potencijalima primenjivosti u geodeziji i srodnim strukama (rudarstvo, šumarstvo, poljoprivreda, urbanizam).
  17. 17. DIGITALNA AERO FOTOGRAMETRIJA Komplet sadrži: - eBee RTK (mini drone spreman za let, s ugrađenim autopilotom za potpuno automatsku navigaciju, poletanje, sletanje i upravljanje kamerom) - WX 18MP RGB kamera potpuno integrirana s autopilotom - eMotion 2 (desktop softver za planiranje i praćenje leta) - Postflight Terra 3D EB (desktop softver za izradu Orthomozaika, DEM-a i PointClouda) - 2.4GHz USB radio modem EB za data link - 2.4GHz remote control (za ručno upravljanje u slučaju da je potrebno) U eBee ugrađen RTK GNSS prijemnik omogućava generiranje preciznih orthophoto mozaika, point clouda i DSM-a i bez korištenja orijentacijskih točaka na terenu, što u znatnoj mjeri olakšava snimanje nepristupačnih terena, a ubrzava i pojednostavljuje sve vrste snimanja.
  18. 18. World View - 1 World View - 2 World View - 3 Radarsat 1 Radarsat 2 TerraSAR – X Envisat PALSAR Quick Bird GEOEYE - 2 SLEDEĆI SU SATELITI
  19. 19. • DEM (digitalni elevacioni model) • DTM (digitalni terestički model) • DSM (digitalni površinski model) • SAR (Sintetic Aperture Radar) • Polarimetrija • Spektroskopija • LiDAR (Light Detection And Ranging) svetlosna detekcija i klasifikacija • GTOS (Global Terrestrial Observing System) cryosphere networks, morski led, glečeri stalni led i njegovo kretanje JEDNE OD METODA SNIMANJA I DETEKCIJE
  20. 20. DEM, DTM, DSM DEM ili digitalni elevacioni model je snimak površine Zemlje (ili neke druge planete ili asteroida) sa svim elementima koji je prate (vegetacija, objekti, zgrade...) Na slici je DEM 3D prikaz Tithonium Chasma sa Marsa sa velikom količinom detalja na prikazu.
  21. 21. DEM, DTM, DSM DTM je najosnovnija komponenta DEMa Dok sa druge strane DSM predstavlja puniju sliku predela koji je obuhvaćen. DEMDSM DTM
  22. 22. TerraSAR-X HRWS TanDEM-X TerraSAR-X2 2015 ~ 2019 2010 2007 TerraSAR/ PAZ Constellation 2013 WorldSAR Constellation 2017 SAR (Sintetic Aperture Radar) KAPACITETI I BUDUĆI PLANOVI
  23. 23. Značajnosti TerraSAR-X Kvantitativna merenja Kvalitativna merenja i mapiranje Digital Elevation Models (rel. vertical accuracy < 2 m) Topographic Mapping (better than 1:25,000) Ground Control Points (3D accuracy < 1 m) Change Detection (ACD, CCD) Surface Movement Monitoring (velocity < 5mm/year) Ship Detection (ship length > 10 m)
  24. 24. • Digitalni Elevacioni Model (DEM) – Korekcija DSM – Determinacija Datum/Elipsoid: WGS84 • HEM Height Error Map: automatsko generisanje • FLM Flag Mask: markiranje --Praćenje svih vrsta voda i indikacija – Zonirana interpolacija – Lociranje i detekcija ugrođenih i devastiranih područja • Metadata (XML, ISO 19115) • Buduci globalni projekti – Mapiranje svih voda – Precizno mapiranje granica između svetskog mora i kopna – Detaljno mapiranje svih urbanih područja TanDEM-X: Globalni DEM
  25. 25. Detaljni monitoring kretanja tla iznad podzemne železnice
  26. 26. Vigriranje Heterogeno sleganje -30 +30mm/11 dana Detaljni monitoring kretanja aerodromske piste koja je na stubovima iznad mora
  27. 27. Priobalne vetrenjače Santa leda Kopno Brodovi TSX Automatsko detektovanje brodova i ostalih plocećih obijekata i tela Brod Golar Arctic (dužina: 279m) Nysted Windfarm, Denmark TerraSAR-X StripMap © DLR Obalska straža
  28. 28. LiDAR LiDAR = Svetlosna detekcija i rangiranje je radarska tehnologija DEMa visoke rezolucije sa vertikalnom tačnošću od oko 10cm. LiDAR tehnologija radi po principu lasera uz neizostavnu asistenciju GPS i INS (internacionalni navigacioni sistem). On radi po principu laserskog skeninga gde se viši detekcija reflektovane svetlosti. Metodom LiDAR se može snimati teren i noću kao i pri uslovima smanjene vidljivosti. LiDAR metoda snimanja se takođe može koristiti za čuvanje tačnog oblika fasada zgrada i istorijskih lokaliteta. Koristi se i u saobraćajnim nesrećama da se napravi precizan 3D digitalni model oštećenja radi detaljne obrade i komjuterske simulacije
  29. 29. LiDAR
  30. 30. Primeri daljinske detekcije u astronomiji
  31. 31. Primeri daljinske detekcije u astronomiji
  32. 32. Primeri daljinske detekcije u astronomiji Površina Venere snimljena Magelanom, tehnologijom SAR (Sintetic Aperture Radar)
  33. 33. Površina Venere snimljena Magelanom, tehnologijom SAR (Sintetic Aperture Radar)
  34. 34. Površina Venere snimljena Magelanom, tehnologijom SAR (Sintetic Aperture Radar)
  35. 35. Površina Venere snimljena Magelanom, tehnologijom SAR (Sintetic Aperture Radar)
  36. 36. Misija Clementine Reljef na Mesečevoj površini je snimila Klementina metodom LiDAR
  37. 37. Misija Clementine Ultraviolet/Visible Camera (UV/Vis) Near-Infrared Camera (NIR) Long-Wave Infrared Camera (LWIR) High Resolution Camera (HIRES) Star Tracker Cameras Laser Altimeter (LIDAR) Bistatic Radar Experiment Gravity Experiment Charged Particle Telescope (CPT) Plava boja označava mesto bogato kapilarnom vodom. Lunar Prospector je svoju misiu završio 31.7.1999. tako što je pao u krater blizu južnog pola nakon čega je u njemu otkrivena ledena voda zbog materijala mesečeve površine koja se podigla kao posledica udara
  38. 38. Primeri daljinske detekcije u astronomiji • Doplerov efekat je pojava da usled relativnog kretanja prijemnika ili izvora dolazi do menjanja frekvencije elektromagnetnog talasa. Udaljavanje izvora vidimo kao crveni pomak ili pomak ka crvenom delu spektra, a plavi pomak je približavanje izvora • Fotometrija je precizno merenje blistavosti, boje i spektra zvezda i drugih nebeskih tela kako bi se došlo do podataka o njihovoj strukturi, temperaturi i sastavu. Grčki astronom i matematičar Hiparh primenio je, oko 130. godine p.n.e., sistem kojim je zvezde podelio u šest magnituda, od najsvetlijih do najtamnijih.
  39. 39. Primeri daljinske detekcije u astronomiji • Spektroskopija je disciplina koja se bavi proučavanjem međudelovanja elektromagnetnog zračenja i materije. • Polarimetrija je merenje i interpretacija polarizacije transverzalnih talasa, najčešće elektromagnetih talasa, kao što su radio ili svetlosni talasi. Tipično se polarimetrija izvodi na elektromagnetnim talasima koji su prošli kroz, i koji su reflektovani, refraktovani, ili difraktovani nekim materijalom da bi se karakterisao taj objekat • Radio-astronomija je grana astronomije koja proučava pojave na nebu kroz merenje osobina radio talasa koje posmatrane pojave zrače. Radio-astronomija je nastala sredinom 20. veka otkrićem radio-zračenja koje potiče iz svemira. Do tada se vasiona proučavala jedino preko posmatranja u vidljivom spektru. Godine 1933, inženjer Karl Janski koji je radio za američku telefonsku kompaniju Bel, kada je pokušavao da reši probleme koji su nastali u komunikaciji sa avionima, konstruisao je antenu. Antena je radila na talasnoj dužini od 4 metra i pomoću nje je Janski mogao da utvrdi vrste smetnji koje su se pojavljivale na telefonskim linijama. Utvrdio je da postoje dve vrste smetnji, jedne koje su izazivala nevremena, dok se za druge kasnije ispostavilo da su to kosmički izvori radio-zračenja.
  40. 40. Primeri daljinske detekcije u astronomiji Danas najpoznatiji radio teleskopi su: • Aresibo u Portoriku, prečnika 305 m, izgrađen 1963. godine • Efelsberg 100-metarski radio teleskop, prečnika 100 m, izgrađen u Nemačkoj 1971. godine • Veliki milimetarski teleskop, prečnika 50 m, nalazi se u Portoriku, a izgrađen je 2010. godine • Jedni od najvećih i najvažnijih radio teleskopa interferometra: • VLA teleskop u Novom Meksiku koji radi od 1980. godine • Mreža teleskopa Alen u Kaliforniji izgrađen 2007. godine • Mreža velikih milimetarskih Atakama teleskopa u Čileu izgrađen 2011. godine • Australijska mreža kompaktnih teleskopa aktivna od 1994. • Kombinovana mreža teleskopa za istraživanja u milimetarskom talasnom opsegu u Čileu • Evropska mreža VLBI u Evropi aktivna od 1980. godine • Gigantski metrotalasni teleskop u Indiji • LOFAR u Holandiji od 2012. godine • Mreža Murišonovih teleskopa koja snima u širokomm spektru, Australija, od 2012. godine
  41. 41. Hvala na pažnji

×