Workshop: De ongelijkheid in toegang tot en in gebruik van grondstoffen en materialen

503 views

Published on

ACW - Vlaamse Sociale Week 2011
17 november: Workshop "De ongelijkheid in toegang tot en in gebruik van grondstoffen en materialen" door Peter Tom Jones (KULeuven)

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
503
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
6
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Workshop: De ongelijkheid in toegang tot en in gebruik van grondstoffen en materialen

  1. 1. Grondstoffenschaarste en ongelijkheid als uitdagingen voor de transitie naar rechtvaardige duurzaamheid Dr. Ir. Peter Tom Jones (K.U.Leuven/Plan C/TNM) ACW, Sociale Week November 2011
  2. 2. Overzicht1. Inleiding2. Cijfermateriaal grondstoffenschaarste en ongelijke verdeling3. Verklaring voor deze tendensen4. Oplossing: transitie naar lage-C, circulaire economie5. Conclusie: rechtvaardige transities leveren massa‟s voordelen opwww.petertomjones.be 11/2011 | 2
  3. 3. Het preanalytische uitgangspuntEconomie = deelsysteem Aarde (cf. UNEP, 2010)www.petertomjones.be 11/2011 | 3
  4. 4. BAU is geen optie meer...www.petertomjones.be 11/2011 | 4
  5. 5. Grondstoffen als sources Biotische grondstoffen: biomassa voor voedsel, brandstoffen, kledij etc.  hernieuwbaar Abiotische grondstoffen:  niet-hernieuwbaar  Energetische grondstoffen: olie, steenkool, aardgas, uranium  “Niet-energetische grondstoffen”: FOCUS VANDAAG Water Landwww.petertomjones.be 11/2011 | 5
  6. 6. Het cijfermateriaal
  7. 7. Living Planet Report 2010 BAU = SC = Suicide Scenariowww.petertomjones.be 11/2011 | 7
  8. 8. Ongelijke verdeling van ecologischevoetafdrukwww.petertomjones.be 11/2011 | 8
  9. 9. Klimaatopwarming - gedeelde maargedifferentieerde verantwoordelijkheid? Verleden... Huidige en toekomstige emissies(Monastersky, Nature, 458, 2009)www.petertomjones.be 11/2011 | 9
  10. 10. Ecologische grenzen, “the non-negotiable basisfor our social and economic development” Rockström et al., Nature, 461, 2009www.petertomjones.be 11/2011 | 10
  11. 11. Total Material Requirement (TMR) te hoogen ongelijk verdeeld (TMR  Eco-impact)Total Material Requirement (TMR) TMR/capita = Direct Material Input (DMI) + Hidden Flows GDP/capita (Ecological rucksack) (Bartelmus, 2003)www.petertomjones.be 11/2011 | 11
  12. 12. Ongelijke consumptie van niet-hernieuwbare grondstoffenwww.petertomjones.be 11/2011 | 12
  13. 13. Uitputting van niet-hernieuwbaregrondstoffen Gelijkaardig probleem voor uitputting van fosfaatvoorradenwww.petertomjones.be 11/2011 | 13
  14. 14. Ecologische duurzaamheid: Vereist Factor 10 reductie milieu- impact (EVA, CO2(eq.), TMR, etc.)tegen 2050 voor Westerse landen www.petertomjones.be 11/2011 | 14
  15. 15. Verklaringen
  16. 16. Westers groeigerichtontwikkelingsmodel = achterhaald BNP-groeimodel nog steeds dominant (basis voor doorrekenen programma‟s en begrotingsvoorstellen politieke partijen… ) Nochtans, BNP-groeimodel:  Is ecologisch gezien niet veralgemeenbaar  Leidt in veel gevallen tot oneconomische groei  Draagt weinig bij tot welzijnsverhoging  Heeft verwaarloosbaar effect op (mondiale) armoedeverlichting  ongelijke verdeling van grondstoffenwww.petertomjones.be 11/2011 | 16
  17. 17. Index for Sustainable EconomicWelfare (ISEW) voor westerse landen Kritische drempelwaarde voor „oneconomische groei‟ al gepasseerd voor bestudeerde landen Economische welvaart daalt dankzij/ondanks verdere BNP-groei GDP Costanza et al., 2004www.petertomjones.be 11/2011 | 17
  18. 18. ISEW voor „ontwikkelingslanden‟ Cf. studies for Chili (Castaneda, 1999) en Thailand (Clarke & Islam, 2005) Rolmodellen voor andere „ontwikkelingslanden‟ Snelle economische groei… maar? Kritische drempelwaarde voor „oneconomische groei‟ overschreden… bij lage gemiddelde inkomens = „illusoire groei‟ (Muradian & Martinez-Alier, 2001) Groei door vernietiging van „natuurlijk kapitaal‟ (grondstoffenintensief, exportgeoriënteerd)www.petertomjones.be 11/2011 | 18
  19. 19. BNP-groei, ISEW en armoedebestrijding BNP-groei zonder „doorsijpeleffect‟ Study New Economic Foundation („Growth isn‟t working‟, 2006): $1 (extreme) armoedebestrijding vereiste (in 1990- 2001) $166 mondiale BNP-groei Groei met milieukost die armen disproportioneel treft Houdt onrechtvaardige economische verdeling in stand Armoedebestrijding vereist specifieke programma‟s i.p.v. economische groei Zoektocht naar alternatieve ontwikkelingsmodellen die „natuurlijk kapitaal‟ in stand houden en ISEW verhogen i.p.v. BNPwww.petertomjones.be 11/2011 | 19
  20. 20. Noord-Zuid-relaties “Evidence suggests that globalization may be undermining the conditions required for efficient market allocation, by creating fewer, bigger firms, more negative externalities, and more monopolies on nonrival information. (...) Empirical evidence also suggests that globalization under the principle of absolute advantage may simply reinforce existing patterns of winning and losing, leading to even greater concentrations of wealth, both within and between countries. (Daly & Farley, 2004:340)www.petertomjones.be 11/2011 | 20
  21. 21. N-Z-relaties Geen race to the bottom maar stuck at the bottom Ecologisch ongelijke ruil (Martinez-Alier)  Landen met exportgericht, milieuintensief ontwikkelingspad:  Specialisatieval: enkele specifieke producten (tropisch hout, ertsen, cash crops etc.)  Degenererende ruiltermen: dalende prijzen voor Z-producten, stijgende prijzen voor import van N-producten  Hulpbronnen van arm naar rijk  Gevolgen milieuvervuiling van rijk naar arm (cf. ecologische rugzak: 2 gouden ringen  zes ton afval in bv. Kirgystan)  Bemoeilijkt toekomstige ontwikkeling van die landen... export biocapaciteit afremmen, ecokartels oprichten?www.petertomjones.be 11/2011 | 21
  22. 22. The times they are changing Homogeen Noord versus Zuid verhaal is niet meer conform de huidige werkelijkheid die veel complexer en diverser is… Zuiden: steeds heterogener Opkomst van China…www.petertomjones.be 11/2011 | 22
  23. 23. De grondstofuitdagingen voor België en Europa
  24. 24. Materialenafhankelijkheidwww.petertomjones.be 11/2011 | 24
  25. 25. Kritische grondstoffen voor de EUSupply risk Economic importancewww.petertomjones.be 11/2011 | 25
  26. 26. Waarom zijn kritische grondstoffenkritisch? Economisch belang (transitie naar groene economie) Hoog aanbodrisico:  Beperkte/geografisch geconcentreerde voorraden,  Productieconcentratie in China (bv. Zeldzame aardmetalen), Rusland (edele metalen), Congo (bv. cobalt), Brazilië (bv. Niobium)…  Lage substitutie  Beperkt recyclingniveauwww.petertomjones.be 11/2011 | 26
  27. 27. …cruciaal voor de groene economie!Supply risk Wind energy, electric cars, energy saving lamps Catalysts PV energy Batteries Economic importancewww.petertomjones.be 11/2011 | 27
  28. 28. De zeldzame aarden…www.petertomjones.be 11/2011 | 28
  29. 29. www.petertomjones.be 11/2011 | 29
  30. 30. Uitdagingen zonder weerga voor Belgiëen EU Twee topprioriteiten voor EU:  Materialenonafhankelijkheid  TMR verlagen  Energieonafhankelijkheid  incl. CO2(eq) emissies verlagen Transitie naar een lage-C en materiaalefficiënte economie!  Transitie op energetisch vlak  Transitie naar duurzaam materialenbeheer (SMM)www.petertomjones.be 11/2011 | 30
  31. 31. Het Europese Raw Materials Initiativewww.petertomjones.be 11/2011 | 31
  32. 32. Transitie(management) als enthousiasmerend kader
  33. 33. Complexe systeemdynamiek (Rotmans,DRIFT) Toestand Transitie management Mismatch (preventief) Crisismanagement (reactief) Systeemcrisis Lock-in Systeem omgeving Breakdown Systeem Tijdwww.petertomjones.be 11/2011 | 33
  34. 34. Parallelle transities... Energiebeheer Materialenbeheer Financiën Mobiliteit Voeding Wonenwww.petertomjones.be 11/2011 | 34
  35. 35. Multi-actor, vernieuwingsgezindenetwerken  koplopersmodel“Triple helix” Kennisinstellingen Civiele MVO samenlevingwww.petertomjones.be Boycots & Bycots 11/2011 | 35
  36. 36. SocioTechnical (sustainable production)Behavioural (sustainable consumption)
  37. 37. 1. I love Techno Koppeling energie- en materialenbeleid:  Energie-efficiëntie, hernieuwbare energie, (Super)Smart Grids  Kernelementen duurzaam materialenbeheer:  Industriële ecologie – cradle to cradle – slim sluiten  Slimme producten: EcoDesign (LCA)  Van verbruikers naar gebruikers Voorwaarden?  Pro-actief overheidsbeleid  Groene fiscaliteit (taksombouw)  Gerichte sturing van onderzoeksprogramma‟s (cf. IWT, FP7)www.petertomjones.be 11/2011 | 37
  38. 38. EU-energiebeleid Grootschalige integratie hernieuwbare energie in EU is mogelijk:  68% in 2030; 99,5% in 2050  + 1,2 miljoen jobs in 2030 2030: Aardgas = flexibele backup voor wind en zon Steenkool en nucleaire energie: volledig uitdoofscenario Massale investering in electriciteitsnetwerk nodig Variatie mogelijk tussen High Grid en Low Gridwww.petertomjones.be 11/2011 | 38
  39. 39. Materialentransitie: slim sluitenwww.petertomjones.be 11/2011 | 41
  40. 40. Materialentransitie: slim sluitenwww.petertomjones.be 11/2011 | 42
  41. 41. The benefits of recycling... Diran Apelian, CR³ Presentation, Leuven, 2010www.petertomjones.be 11/2011 | 43
  42. 42. Recyclageratio‟s moeten naar boven!(cf. UNEP, 2011)www.petertomjones.be 11/2011 | 44
  43. 43. EoL recycling rates, UNEP 2011www.petertomjones.be 11/2011 | 45
  44. 44. Materialentransitie: slim sluiten WtPwww.petertomjones.be 11/2011 | 46
  45. 45. Materialentransitie: slim sluiten WtPwww.petertomjones.be 11/2011 | 47
  46. 46. Urban Mining (bv. Edele metalenrecycling in Umicore)www.petertomjones.be 11/2011 | 48
  47. 47. Sluiten van kringlopen voor zeldzameaardmetalen Centrale onderzoekslijn binnen K.U.Leuvenwww.petertomjones.be 11/2011 | 49
  48. 48. Materialentransitie: slim sluiten WtP (E)LFMwww.petertomjones.be 11/2011 | 50
  49. 49. Case-study: Closing the Circle/EnhancedLandfill Mining (ELFM)  2009:  Oprichting ELFM Consortium  K.U.Leuven, VITO, UH, OVAM, LRM, LNE, Group Machiels  EFRO Demonstratie CtC  2010:  1st Intern. ELFM Symposium  IWT O&O ELFM, 6 M€ budget  2011-2013:  Opstart CtC (230 M€ invest.)  ELFM Goes internationalwww.petertomjones.be 11/2011 | 51
  50. 50. EU FP7 ENV 6.1-3 ELMIRE: Conceptwww.petertomjones.be 11/2011 | 52
  51. 51. ELFM  Concept “Tijdelijke opslag” i.p.v.verbranding met energierecuperatiewww.petertomjones.be 11/2011 | 53
  52. 52. Slimme producten, materialen op maat Multifunctionaliteit & modulariteit Ecodesign:  Voor hergebruik, reassemblage, sluiten kringlopen, minimale impact tijdens gebruiksfase  Ook op systeemniveau (bv. stadsplanning) Nieuwe reguleringsvormen  Extended producer responsibility (EPR) & terugnameplichtwww.petertomjones.be 11/2011 | 54
  53. 53. Van producten naar dienstenwww.petertomjones.be 11/2011 | 55
  54. 54. Recyclage is slechts een deel van de oplossing(Groeiende vraag vereist primaire materialenstroom ondanksgoede recyclage (cf. aluminium)) Martchek (2007); Stijgende Al stock in technosfeerwww.petertomjones.be 11/2011 | 56
  55. 55. De essentie van (meta)transitie = veranderingenin normen, waarden en cultuur Material (β) Social (γ) Cultural (α)www.petertomjones.be 11/2011 | 57
  56. 56. 2. We need to change our behaviourwww.petertomjones.be 11/2011 | 58
  57. 57. World 2.0: Terug naar boomhutten?Neen, dankuwww.petertomjones.be 11/2011 | 59
  58. 58. Behoefte aan inspirerendetoekomstbeelden: „Leitbilder‟ Pull-effect even belangrijk als push- effect
  59. 59. Urgenda, 2010www.petertomjones.be 11/2011 | 61
  60. 60. Status transitie? Energie materialen voeding wonentoerisme mobiliteitwww.petertomjones.be 11/2011 | 62
  61. 61. De weg vooruit:rechtvaardige transities! Koppeling ecologische en sociale kwestie Rechtvaardige transitie  gedeeld, mobiliserend, enthousiasmerend Leitbild  Niet-handelen  ecologische impact treft vooral de zwakkeren  Opportuniteiten op het vlak van groene jobs, waardig werk  Transitie naar groene en sociale fiscaliteit OPRICHTING VAN HET VLAAMSE TRANSITIENETWERK VAN HET MIDDENVELD! (Sinds Mei 2010!)www.petertomjones.be 11/2011 | 63
  62. 62. De voordelen van een transitiebeleidnaar duurzaam grondstoffenbeleid Nieuwe jobs Energie- en materialenautonomie Leefbare steden – minder gezondheidskosten (Pittel en Rubbelke, 2008) Kenniseconomie cleantech & aantrekken investeringen Hier en nu, geen vrijbuiters! Bijdrage aan een (meer) rechtvaardige wereldwww.petertomjones.be 11/2011 | 64
  63. 63. Dank voor de aandacht!Foto Carl Vandervoort Dr. Ir. Peter Tom Jones IOF Research Manager Industrial Ecology and SMM Centre for high temperature processes, metallurgy and refractory materials Centre for Resource Recovery and Recycling (CR³) & SMaRT-Pro² IOF Knowledge Platform: http://smart-pro2.eu Enhanced Landfill Mining Research Consortium: http://www.elfm-symposium.eu Dept. MTM, K.U.Leuven peter.jones@mtm.kuleuven.be www.petertomjones.bewww.petertomjones.be 11/2011 | 65

×