VAN GEVAARLIJKE GELIJKHEID NAAR GEVAARLIJKE ONGELIJKHEID lezing van Hans Achterhuis  18 november 2011
De noodzaak van herbronning <ul><li>In de ongekend nieuwe situatie van een wereldwijd proces van neoliberale globalisering...
De mimetische begeerte van René Girard <ul><li>In het laatste voorbeeld worden een aantal hedendaagse denkers genoemd, die...
De gevaarlijke gelijkheid en de zondebok <ul><li>Girard leest de traditionele mythen en Bijbelverhalen (Kaïn en Abel, Romu...
De ontmaskering van het zondebokmechanisme en de evangelische gelijkheid <ul><li>Het voorbeeld van Jezus laat zien dat de ...
Mechanismen om een maatschappij van gelijken vreedzaam te ordenen. <ul><li>De eerste denker die voluit de wezenlijke gelij...
De gevaarlijke gelijkheid van de markt <ul><li>Markten als plaatsen waar individuen met elkaar goederen uitruilden, waren,...
De opkomst van de marktsamenleving en het individualisme <ul><li>Vanaf de 17e eeuw wordt de markt steeds belangrijker om e...
Gelijke individuen op de markt?   <ul><li>De opkomende marktrelaties leiden tot nieuwe, extreme vormen van ongelijkheid. V...
De verzorgingsstaat als de kostbare uitkomst van de strijd om gelijkheid. <ul><li>Besproken wordt het Rijnlandse model teg...
Gevaarlijke ongelijkheid   <ul><li>Een samenleving die gelijkheid als belangrijke waarde heeft erkend, maar waarin, zoals ...
De nieuwe strijd tegen ongelijkheid <ul><li>Het neen van de Occupybeweging. Het belang van hedendaagse vormen van de drie ...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Lezing: De utopie van de vrije markt - door Hans Achterhuis

648 views

Published on

ACW - Vlaamse Sociale Week 2011
18 november: "De utopie van de vrije markt". Lezing door Hans Achterhuis, sociaal filosoof (Nl)

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
648
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
7
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Lezing: De utopie van de vrije markt - door Hans Achterhuis

  1. 1. VAN GEVAARLIJKE GELIJKHEID NAAR GEVAARLIJKE ONGELIJKHEID lezing van Hans Achterhuis 18 november 2011
  2. 2. De noodzaak van herbronning <ul><li>In de ongekend nieuwe situatie van een wereldwijd proces van neoliberale globalisering gaan traditionele maatschappelijke organisaties als vakbonden en politieke partijen op zoek naar een manier om hun oorspronkelijke, christelijke of socialistische inspiratiebronnen te herformuleren. </li></ul><ul><li>Voorbeelden in Nederland: de Partij van de Arbeid, het Christen Democratisch Appel, de Christen Unie. </li></ul><ul><li>Voorbeeld in Vlaanderen: het christendemocratisch manifest Wie mooi wil zijn, moet leiden van Rik Torfs en Pieter Marechal. </li></ul>
  3. 3. De mimetische begeerte van René Girard <ul><li>In het laatste voorbeeld worden een aantal hedendaagse denkers genoemd, die het proces van ‘terug naar de roots’ kunnen ondersteunen. Voor één hiervan, de Franse filosoof en literatuurwetenschapper René Girard, wil ik hier ook de aandacht vragen. Zijn centrale idee van de mimetische begeerte leg ik uit via romans ( Don Quichot van Cervantes en Rood en Zwart van Stendhal) en mijn kleinkinderen. </li></ul>
  4. 4. De gevaarlijke gelijkheid en de zondebok <ul><li>Girard leest de traditionele mythen en Bijbelverhalen (Kaïn en Abel, Romulus en Remus) als weergave van een mimetische strijd die de oorsprong van de menselijke cultuur vormt. Het offer van de zondebok is een tijdelijke oplossing voor het mimetische conflict. </li></ul><ul><li>Een meer permanente oplossing is het instellen van maatschappelijke hiërarchieën om aan de strijd tussen gelijken te ontkomen. De traditionele mens is een Homo Hiërarchicus. </li></ul>
  5. 5. De ontmaskering van het zondebokmechanisme en de evangelische gelijkheid <ul><li>Het voorbeeld van Jezus laat zien dat de zondebok onschuldig is. Daarnaast werkt de prediking van de evangelische gelijkheid langzaam door in de christelijke Europese samenleving. De grote negentiende-eeuwse sociale filosoof Alexis de Tocqueville becommentarieert deze onweerstaanbare opmars van de gelijkheid </li></ul>
  6. 6. Mechanismen om een maatschappij van gelijken vreedzaam te ordenen. <ul><li>De eerste denker die voluit de wezenlijke gelijkheid van mensen erkent, is de Engelse filosoof Thomas Hobbes. In zijn meesterwerk Leviathan leidt dit echter, precies zoals Girard het beschrijft, tot een “oorlog van allen tegen allen”. Hobbes ontwerpt een sterke, absolute staat die over het geweldsmonopolie beschikt, om de rechten van de individuele burgers te beschermen. </li></ul>
  7. 7. De gevaarlijke gelijkheid van de markt <ul><li>Markten als plaatsen waar individuen met elkaar goederen uitruilden, waren, bijna gelijkend op de oersituatie van de mimetische strijd die Girard beschrijft, plaatsen waar strijd en conflict voortdurend dreigden. Ze werden daarom altijd streng in toom gehouden en soms buiten de samenleving geplaatst. Belangrijker dan markten waren in traditionele samenlevingen dan ook andere mechanismen om de economie te regelen: wederkerigheid, herverdeling en de commons (gemeenschappelijkheid) </li></ul>
  8. 8. De opkomst van de marktsamenleving en het individualisme <ul><li>Vanaf de 17e eeuw wordt de markt steeds belangrijker om economische uitwisselingen te regelen. Mensen worden daarom steeds meer gereduceerd tot individuen die op de markt kopen en verkopen. Loonarbeid als verkoop van arbeidskracht wordt van een vervloeking (loonslavernij) tot een vanzelfsprekendheid. </li></ul>
  9. 9. Gelijke individuen op de markt? <ul><li>De opkomende marktrelaties leiden tot nieuwe, extreme vormen van ongelijkheid. Vanuit de nu breed beleden waarde van de gelijkheid probeert de samenleving deze ongelijkheden zoveel mogelijk te beteugelen. De Franse filosoof Emile Durkheim formuleert in dit verband het nieuwe principe van de maatschappelijke solidariteit. Op de arbeidsmarkt wordt de individualisering doorbroken door de gezamenlijke vakbondsstrijd. </li></ul>
  10. 10. De verzorgingsstaat als de kostbare uitkomst van de strijd om gelijkheid. <ul><li>Besproken wordt het Rijnlandse model tegenover het Angelsaksische model. </li></ul><ul><li>De utopie van de totale marktsamenleving van Ayn Rand, die veel invloed heeft in de Verenigde Staten, wordt ook in Europa vaker aangeroepen. </li></ul>
  11. 11. Gevaarlijke ongelijkheid <ul><li>Een samenleving die gelijkheid als belangrijke waarde heeft erkend, maar waarin, zoals tegenwoordig gebeurt, de ongelijkheid op veel plaatsen weer toeneemt, dreigt vast te lopen en uiteen te vallen. Het is letterlijk een ‘Verdraaide Wereld’. De bonussen als voorbeeld. </li></ul>
  12. 12. De nieuwe strijd tegen ongelijkheid <ul><li>Het neen van de Occupybeweging. Het belang van hedendaagse vormen van de drie traditionele mechanismes van wederkerigheid, herverdeling en gemeenschappelijkheid. </li></ul>

×