sectorupdate 2013▶▶ Interviews▶▶ Trends & ontwikkelingen▶▶ Sectorvisievisieopfood
Geachte relatie,Voor u ligt Visie op Sectoren (VOS), de jaarlijkse dwarsdoorsnede van hetNederlandse bedrijfsleven. Om uw ...
visieopfoodsectorupdate20132
461012141618202224262830	 Nederlandse economie	interviews	dranken	foodservice	 groothandel in bloemen en	planten	 handel i...
Nederlandseeconomie:	 lichtherstelinloopvan2013De Nederlandse economie is vorig jaar 1% procent gekrompen. Dat kan geheel ...
EU blijft - een regio die vorig jaar een economische krimp kende van0,3%. Tegen die achtergrond valt de Nederlandse export...
MurkBoerstra,adjunct-directeurFNLI:‘Bezinteergijbegint’Murk Boerstra: ‘Voor echt succes is het belangrijk dat de retailer ...
RobertvanBallegooijen,lidvandedirectieA-wareFoodGroup:‘Doorstrategischesamenwerkingligtaccentnietalleenopprijs’Robert van ...
NickVisser,directeurDGSGroup:‘Wewerkenintensiefsamenmetbijnaallesupermarkten’Nick Visser: ‘In de categorie vleeswaren vers...
NielsDijkman,SectorBankerFood:‘Exclusiefsamenwerkenmetretailerkangoedmodelzijn’Niels Dijkman: ‘Toeleveranciers in de voedi...
In 2012 omzetstijging voor zowel groothandel als industrie	 Groei moet gezocht worden in de export, beste kansen buiten de...
-20-15-10-5051015202009 2010 2011 2012groeiin%j-o-jTotaal BinnenlandBuitenland-14-9-416112010 2011 2012groeiin%j-o-j0% 5% ...
Consumentenbestedingen aan foodservice daalden in 2012 met 1,1%	 Totale foodmarkt kende juist lichte groei van 0,2%	 Super...
0102030405060Foodservice kanalen Supermarkten Foodretail overig Totaal FoodxEUR1mrd2009 2010 2011 2012Overige kostenBedrij...
Consolidatie en samenwerking zetten versneld door	 Export van bloemen en planten groeit in 2012 ondanks eurocrisis	 Op lan...
3.3743.2432.9913.1513.2043.3141.8591.8541.8881.9932.0392.07605001.0001.5002.0002.5003.0003.5004.0002007 2008 2009 2010 201...
Bestedingen aan vis, schaal- en schelpdieren voor thuisconsumptie liepen in 2012 terug	 Export van vis en visproducten gro...
480 493 495514 520 530 52601002003004005006002006 2007 2008 2009 2010 2011 2012xEUR1mln41738542144346837336338343544030627...
Op de internationale groentemarkt neemt Nederland een sterke positie in	 In het voorjaar sterke concurrentie van Spanje	 G...
1.689 1.747 1.814 1.8211.729 1.709352 320 279 343 317 30404008001.2001.6002.0002.4002007 2008 2009 2010 2011 2012x1.000ton...
Hoge grondstofkosten en druk vanuit de grote handelspartners drukken de marges	 Schaalvergroting in de branche cruciaal om...
20 tot 50 werkzamepersonen50 en meer werkzamepersonen1 tot 5 werkzamepersonen5 tot 20 werkzamepersonen19% 63%9%9%621724763...
mengvoederindustrie	 Fusies en overnames houden aan	 Hoge prijzen van agrarische grondstoffen veranderen dynamiek in keten...
9094981020510152007 2008 2009 2010 2011 2012x1mlnx1mlnper 1 aprilRundvee (l.as) Varkens (l.as) Kippen (r.as)02.0004.0006.0...
Productie en export namen toe in 2012	 Opkomende markten moeten zorgen voor marktgroei	 Opwaartse druk op veeprijzen niet ...
01232009 2010 2011 2012x1mlntonSlachtingen Invoer Uitvoer Verbruik04008001.2001.6002005 2010 2011 2012x1.000tonRundvlees K...
zuivelindustrie	 Volop dynamiek in aanloop naar verdwijnen melkquota	 Verwerken van extra melkaanbod is een uitdaging	 Inn...
5.2944.8775.8806.4103.5343.8165.0525.3691.945 2.022 2.0622.27601.0002.0003.0004.0005.0006.0007.0002000 2005 2010 2011xEUR1...
leeswijzerDeze leeswijzer geeft u inzicht in de opbouw van de branche-analyses en geeft bovendien een verklaring van enkel...
Veel gebruikte termen, inclusiefdefinitiesTot slot van deze leeswijzer een opsomming van enkele veelgebruikte termen in de...
colofonDe Visie Op Food is een uitgave van ABN AMRO. Het rapport isgeschreven door ABN AMRO Economisch Bureau op verzoek v...
AA6585G©05-130900 - 0024 (E 0,10 per minuut)abnamro.nl/sectoren
Visie op Sectoren 2013 food
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Visie op Sectoren 2013 food

1,108 views

Published on

abnamro.nl/food
Het sectorrapport Visie op Food biedt naast een macro-economische visie op Nederland, de visie van ABN AMRO en omschrijving van de branches die onderdeel uitmaken van de food sector. Daarmee kunt u uw onderneming spiegelen aan de trends en ontwikkelingen en de actuele branchecijfers.

Published in: Health & Medicine
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,108
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Visie op Sectoren 2013 food

  1. 1. sectorupdate 2013▶▶ Interviews▶▶ Trends & ontwikkelingen▶▶ Sectorvisievisieopfood
  2. 2. Geachte relatie,Voor u ligt Visie op Sectoren (VOS), de jaarlijkse dwarsdoorsnede van hetNederlandse bedrijfsleven. Om uw bedrijf en business model echt te kunnenbegrijpen, verdiept ABN AMRO zich in uw sector. Het rapport geeft een schetsvan de stand van zaken en de vooruitzichten van een groot aantal branches.Zo kunt u een kijkje nemen achter de veelomvattende en daardoor somsverhullende macro-economische cijfers. Bovendien biedt het de mogelijkheidom na te gaan hoe uw onderneming het doet in vergelijking metbranchegenoten.Die macro-economische cijfers laten zien dat Nederland te maken heeft met een periode vanconjuncturele zwakte. De eurozone heeft de afgelopen jaren onder vuur gelegen. En de Nederlandseeconomie is in 2012 gekrompen. Het lijkt er niet op dat die krimp dit jaar zal plaatsmaken voor groei.De sombere consument houdt zijn hand op de knip. Daarmee doet de Nederlandse economie hetslechter dan die van de ons omringende landen.Gelukkig is dit niet het hele verhaal over de conjunctuur. De mondiale economische vooruitzichtenzijn beter dan een jaar geleden. Binnen de eurozone tekent zich een keer ten goede af. Dat is vooralte danken aan ingrepen van de Europese Centrale Bank. De periode van hoge nood lijkt voorbij, alblijft er reden voor bezorgdheid. Deze verbetering is goed nieuws, want vrijwel geen land is zo sterkop het buitenland gericht als Nederland.Bovendien zijn er meer lichtpunten in de Nederlandse economie. Onze economie wordt gevormddoor een bonte verzameling van marktpartijen: bedrijven, consumenten, overheden, et cetera. Inveel branches binnen de bedrijvensector zal de stemming onder ondernemers volgens dit rapportverbeteren. Exporterende ondernemingen profiteren van de aantrekkende wereldhandel. In hetkielzog daarvan zullen bedrijfstakken als de transportsector en de groothandel herstel laten zien.Andere sectoren, vooral de bouwsector, hebben in 2013 echter te maken met tegenwind.In deze turbulente tijd is de food sector als vanouds een stabiele factor. De directe volumes wordennauwelijks geraakt, maar margedruk is wel een groot thema. Grondstofprijsontwikkeling enerzijds eneen fel concurrerende food retail creëren grote druk op u en uw collega’s. Hoe hierin alert te onder-nemen? Het verbinden van de eigen belangen met die van de afnemer is een antwoord. Hoe? Zeergecommitteerde samenwerking tussen foodbedrijven en afnemers kan een unieke waardepropositieopleveren voor de eindconsument.Deze publicatie is geschreven voor u, ondernemers. Hoe Nederland presteert, hangt nauw samenmet hoe u presteert. Ondernemers staan vaak wat optimistischer in het leven dan de gemiddeldeNederlander. Dat optimisme heeft Nederland nodig om op een bestendiger groeipad te komen. Metkennis van uw sector helpen wij u graag uw plannen te realiseren.Goede zaken gewenst!Joop WijnLid Raad van Bestuur ABN AMRO1visie op food
  3. 3. visieopfoodsectorupdate20132
  4. 4. 461012141618202224262830 Nederlandse economie interviews dranken foodservice groothandel in bloemen en planten handel in en bewerking van vis handel in en bewerking van groente en fruit koek, snacks en zoetwaren mengvoederindustrie slachterijen en vleesverwerking zuivelindustrie leeswijzer colofon3visie op food
  5. 5. Nederlandseeconomie: lichtherstelinloopvan2013De Nederlandse economie is vorig jaar 1% procent gekrompen. Dat kan geheel worden toegeschrevenaan lagere binnenlandse bestedingen. De uitvoer is verder toegenomen en heeft een sterkere terugvalvan de economie voorkomen. Ook voor 2013 wordt een krimp van de economie voorzien – met 0,5 tot1%. En naar verwachting zijn wéér de binnenlandse bestedingen daar debet aan, terwijl de uitvoerverder groeit. We denken dat de economie in de loop van dit jaar weer voorzichtig wat groei zal latenzien. Dat herstel zet vermoedelijk door in 2014, waardoor de economische groei richting 1% kan gaan.De economie is afgelopen jaar gekrompen. Het bruto binnenlandsproduct (bbp) nam af met gemiddeld 1,0%. In de eerste tweekwartalen van het jaar liet de economie een heel lichte groei zienten opzichte van het voorgaande kwartaal. Daarmee leek een eindgekomen aan de recessie die was begonnen in het voorjaar van2011. Maar in het tweede halfjaar kromp de economie opnieuw - ensterk.Economie in tweede helft 2012 weer gekrompen-6-30361991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011607590105120bbp (% j-o-j; l.as)Economisch-sentimentindicator (r.as)%Bron: Thomson Reuters DatastreamBinnenlandse bestedingen nog onderdrukDe binnenlandse bestedingen hebben de bbp-groei in de rode cij-fers geduwd. De investeringen zijn (eind 2012) al zeven kwartalenop rij gedaald en de particuliere consumptie zelfs al acht kwartalen.Nadat de particuliere consumptieve bestedingen 1% waren ge-daald in 2011, namen ze vorig jaar nog eens 1,4% af. De ‘hoofd-schuldige’ aan deze daling is het reëel beschikbaar gezinsinkomen,dat vorig jaar fors afnam - nog aanzienlijk méér dan de consumptie-ve bestedingen. Deze stevige daling werd veroorzaakt door diversefactoren. Zo stegen de lonen vorig jaar fors minder dan de prijzen:reëel gingen de lonen omlaag. Verder drukten de bezuinigingen vande overheid en hogere pensioenpremies de koopkracht. En tenslotte daalde de werkgelegenheid. De consumptie werd bovendienontmoedigd door het lage consumentenvertrouwen en de zwakkehuizenmarkt.Voor 2013 is het beeld nog niet veel beter. Het reëel beschikbaarinkomen daalt opnieuw, door dezelfde factoren als in 2012. Wel lijktde daling van het reële loon wat lager uit te vallen. We verwachtendat in de nog af te sluiten cao’s zal worden geprobeerd de btw-verhoging deels te compenseren. Als gevolg van de (verdere)inkomensdaling zal de consument opnieuw minder uitgeven. Maarals het vertrouwen van de consument later in het jaar wat zouherstellen, dankzij de voorzichtige verbetering van het internationaleeconomisch klimaat, kan de daling van de consumptie iets lageruitvallen dan vorig jaar.Ook de investeringen daalden vorig jaar. Dat is niet verrassend alsde productie van het bedrijfsleven krimpt. Die krimp zien we terugin de mate waarin het machinepark in de industrie wordt benut: debezettingsgraad lag in het tweede halfjaar zo’n 2% lager dan in detweede helft van 2011. Dat is geen impuls om te investeren, zekerniet bij de nog altijd onzekere vooruitzichten. Met het voorzichtigeherstel dat wij voorzien, zijn er aanvankelijk nog weinig prikkels omte gaan investeren, al worden de perspectieven voor de export-sector wel beter. Bovendien kan de verbetering van het internatio-nale economisch beeld ook het vertrouwen van ‘binnenlandse’ondernemers schragen. Aan de krimp van de bedrijfsinvesteringenkan dan ook dit jaar een einde komen.Uitvoer is en blijft groeimotor voor deeconomieDe uitvoer van goederen en diensten is vorig jaar gestegen met3,3%. Na twee sterke kwartalen kwam de uitvoer in de zomerweliswaar in een dip, maar daarna tekende zich weer herstel af. Dater een terugval optrad mag geen verrassing heten, wanneer wordtbedacht dat maar liefst driekwart van de goederenuitvoer binnen de4
  6. 6. EU blijft - een regio die vorig jaar een economische krimp kende van0,3%. Tegen die achtergrond valt de Nederlandse exportprestatiemee.Wel merken we op dat de stijging van de uitvoer wordt geflatteerddoor de wederuitvoer (producten die worden ingevoerd door eenNederlandse partij en weer worden uitgevoerd zonder dat ze eennoemenswaardige bewerking hebben ondergaan). De uitvoer vanbinnenslands gefabriceerde goederen deed het vorig jaar mindergoed. Deze nam toe met een schamele 0,5%, terwijl de weder-uitvoer met 7% steeg.Dit jaar kan dat beeld dankzij de aantrekkende wereldhandel ver-beteren: de binnenslands geproduceerde uitvoer kan weer watmeer toenemen. Enkele indicatoren wezen in de eerste maandenvan 2013 op een aanhoudende groei van de uitvoer. Bovendien blijktuit diverse internationale ranglijsten dat de Nederlandse concurren-tiepositie goed is. Dat betekent dat ons land goed in staat zoumoeten zijn om te profiteren van de aantrekkende wereldhandel.We voorzien daarom een oplopende exportgroei.Huizenmarkt beweegt nog nietDe woningmarkt heeft opnieuw een mager jaar achter de rug. Hetaantal transacties daalde in 2012 voor het zesde jaar op rij. Aanvan-kelijk zal het transactievolume nog verder afnemen, onder invloedvan de minder gunstige fiscale behandeling van de eigen woning.Ook de krappere hypotheeknormen van het Nibud spelen een rol.Bovendien zijn de banken terughoudend bij de kredietverlening.Een belangrijke factor voor een herstel van de woningmarkt vormtde betaalbaarheid. Die verbetert door de lage rente en vooral doorde daling van de huizenprijzen. De betaalbaarheid beweegt door degedaalde prijzen geleidelijk weer richting het historisch gemiddelde.De voorzichtige kredietverlening, de nog fragiele economie en deminder gunstige fiscale voorwaarden voor eigen woningbezithouden voorlopig een rem op de markt voor koopwoningen. Maarde bodem komt in zicht door de verbeterde betaalbaarheid. Eenandere reden dat de markt kan stabiliseren, is de ontwikkeling vande woningvoorraad. Die wordt door de achterblijvende woningbouwsteeds krapper. In 2014 verwachten wij daarom een lichte stijgingvan het aantal transacties.Gemiddelde groei in 2013 nog negatief -volgend jaar weer positiefAl met al krimpt de economie dit jaar gemiddeld opnieuw - metnaar schatting 0,5 tot 1%. Dit negatieve cijfer is overigens groten-deels toe te schrijven aan de negatieve doorwerking van de forsekrimp in de tweede helft van 2012. In de loop van 2013 kan dankzijde uitvoer herstel optreden. Dat wordt echter afgeremd door deomvangrijke ombuigingen van de overheid. De economie heeft dustwee gezichten: de binnenlandse bestedingen krimpen, de uitvoergroeit. Sectoren die meer op het buitenland georiënteerd zijn,zullen beter presteren dan sectoren die (vooral) op de binnenlandsemarkt actief zijn.Dankzij de voorzichtige conjuncturele opleving kan de economiemet wat meer vaart 2014 binnengaan. In dat jaar kan de groei rich-ting 1% gaan. De werkloosheid, die doorgaans naijlt bij de ontwik-keling van de productie, zal echter nog enige tijd blijven oplopen.Uitvoer groeit verder-20-10010202001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 20123040506070Uitvoer goederen (% j-o-j; l.as)PMI exportorders (index; r.as)%Bron: CBS, Markit NEVIInflatie kan licht dalenDe inflatie liep eind 2012 snel op richting 3%, door de verhogingvan de btw in oktober. Begin 2013 liep de inflatie nog iets verderop, door onder meer de verhoging van enkele andere belasting-tarieven. Zonder het effect van die belastingverhogingen was hetinflatiecijfer in de eerste maanden slechts 1,6%. In de loop vanhet jaar kan de inflatie wat afnemen, doordat het opwaartse effectvan de eerdere energieprijsstijgingen afneemt en door de zwakkeconjunctuur. Bovendien valt in het najaar het effect van debtw-stijging weg uit het inflatiecijfer.Risico’sWat zijn nu de risico’s bij ons scenario? De kans op tegenvallers lijktwat groter dan die op meevallers. Wij gaan ervan uit dat de(systeem-)risico’s rond de staatsschuldencrisis, dankzij diversemaatregelen, zoveel zijn verminderd dat nieuwe, serieuze onrust opde financiële markten kan uitblijven en het vertrouwen in deeconomie geleidelijk kan verbeteren. Maar echt beteugeld is decrisis niet. Dat bleek in maart met Cyprus. De gevolgen van het‘geval Cyprus’ lijken mee te vallen. Maar dat betrof slechts een kleinland. Verder moet het economisch herstel in de eurozone, dat wij inde loop van dit jaar voorzien, op gang komen door de aantrekkendewereldeconomie. Als die opleving echter stagneert, blijft ook hetherstel hier dit jaar uit. Ook is denkbaar dat het drukkend effect datde ombuigingen van de overheid hebben op de groei, forser uitvalt.Aan de andere kant moet ook worden gezegd dat als het mondialeherstel daad-werkelijk doorzet, dit (tijdelijk) wat sneller kan gaan danverwacht. Op- en neergaande bewegingen na omslagen van deconjunctuur worden nogal eens onderschat.5visie op Nederland
  7. 7. MurkBoerstra,adjunct-directeurFNLI:‘Bezinteergijbegint’Murk Boerstra: ‘Voor echt succes is het belangrijk dat de retailer enfoodfabrikant een enigszins gelijkwaardige verhouding tot elkaarhebben, dat je elkaar iets bijzonders kunt bieden. Blijkens recentonderzoek dat de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industriesamen met GfK heeft gedaan, Top Topics 2013, hecht de retailerrelatief minder waarde aan de relatie dan de foodfabrikant. Dat ismisschien ook wel verklaarbaar: de foodindustrie kent hier en daarovercapaciteit en de onderlinge concurrentie is zeer groot.Het is cruciaal om je positie te bepalen als voedselproducent. Wiewil ik zijn? Waar wil ik bij horen? Er zijn grofweg tweehoofdcategorieën mogelijk. Eén. De producenten die meer hetaccent leggen op grote volumes tegen lage prijzen, een tak vansport die steeds meer geïnternationaliseerd is. Hieronder vallenveel private labelaars. Die fabrikanten willen geen exclusieve relatiemet één retailer, dat maakt ze te kwetsbaar.Twee. Producenten die meer service en toegevoegde waardeleveren, veelal door onder een sterk merk te leveren. Dat kunnende grote jongens zijn, zoals Unilever. Maar deze A-merkfabrikantenzullen hun producten natuurlijk in álle schappen willen zien liggen,daar is hun kostbare marketing ook op afgestemd. Al heb je ookhier een enkele uitzondering die de regel bevestigt. Unilever baktbijvoorbeeld het Blue Band Goede Start Witbrood, mettoegevoegde vezels, exclusief voor Albert Heijn.Er zijn producenten die nog niet duidelijk genoeg positie hebbengekozen. Die hangen tussen de verschillende categorieën in. Als jeniet duidelijk hebt hoe je je wilt onderscheiden, dan moet je je zeskeer achter de oren krabben, voordat je een exclusieve relatieaangaat met één retailer. En sowieso geldt: als het kan, zorg voorrisicospreiding, bijvoorbeeld door te exporteren of ook andereafzetkanalen te bedienen, zoals foodservice of horeca.’ retailalsexclusievepartner?6Vierkorteinterviewsoverexclusieverelatiesmetretailers.Datkáneenkansrijkestrategiezijnvoorondernemers.MurkBoerstra,adjunct-directeurFNLI:‘Jemoetófflinkemarktkrachthebben,ofopeenanderemaniereenbijzonderepropositiehebben.’RobertvanBallegooijen,lidvandedirectieA-wareFoodGroup:‘Onzerisicospreidingisgegarandeerd–wantA-wareFoodlevertookaanbuitenlandseretailers.’NickVisser,directeurDGSGroup:‘Indecategorie‘vleeswarenvers’iseenexclusieverelatievoorretailersmeestalnietinteressant.’NielsDijkman,SectorBankerFoodbijABNAMRO:‘Nauwsamenwerkenisgeensinecure,maarweleenmodeldatmeerenmeertezienzalzijn.Graagbespreekikdevoorsentegensinuwspecifiekegeval.Ikhebdiepgaandekennisover-enkennissenindesector.‘
  8. 8. RobertvanBallegooijen,lidvandedirectieA-wareFoodGroup:‘Doorstrategischesamenwerkingligtaccentnietalleenopprijs’Robert van Ballegooijen: ‘Wij rijpen, snijden en verpakken al dertigjaar alle kaas voor Albert Heijn. De hele kazen komen niet via ons,die koopt Albert Heijn rechtstreeks van de fabrikant. Andereretailers in Nederland beleveren we niet, die beschouwen we alsonze concurrent. Bouter Cheese, onderdeel van A-ware FoodGroup, heeft een strategisch partnerschap met de grootsteNederlandse retailer. In 2014 starten wij een eigen kaasfabriek. Ofdeze ook voor AH gaat produceren, wordt later apart bekeken.Andere ondernemers vragen me wel eens: beperken jullie jezelfniet door maar voor één klant te werken? Nee, waarom? We makeneen duidelijke keuze, AH is een uitstekende partner en we kunnenveel aan ze leveren. En onze risicospreiding is gegarandeerd – wantA-ware Food levert ook aan buitenlandse retailers: in heel Europaen Rusland. Ook dáár werken we met exclusieve klantrelaties; onzeklanten zitten niet in elkaars vaarwater. Onze jaaromzet is EUR 1,1miljard, het grootste deel daarvan realiseren we in het buitenland.Als je als bedrijf overweegt een exclusieve klantrelatie met eenretailer aan te gaan, zou ik adviseren goed te analyseren of het eenhoudbaar model is. Ben ik groot genoeg? Kan ik voldoende volumeleveren? Genoeg onderscheidend vermogen en innovatie leveren?En als je eraan begint, dan moet je er vól voor gaan en er niet vanalles bij doen. Je moet de consequenties van je keuze ervaren, enje moet de performance leveren die van je verwacht wordt, alleendán ben je niet inwisselbaar. Kijk of je het concept schaalbaar kanmaken. Minder grote bedrijven zijn er vaak huiverig voor, maarwees niet bang om aan buitenlandse retailers te leveren. Ze zijndichterbij dan je denkt. Samenwerking maakt export snellerhaalbaar.Exclusieve klantrelaties hebben een groot voordeel: het gaat nietalleen over de laagste prijs. Maar veel meer over delangetermijndrivers van de categorie: duurzaamheid, innovatie,nieuwe product-marktcombinaties.Dáár weten we heel veel van. Met onze kennis van kaas enlogistiek, zorgen we dat Albert Heijn, met al hun kaas, Nederlandseén buitenlandse soorten, concurrerend is en blijft. Samen met deklant bouwen we verder aan het succes. Dat is de win-winsituatiewaar een strategisch partnership om draait.’7interviews
  9. 9. NickVisser,directeurDGSGroup:‘Wewerkenintensiefsamenmetbijnaallesupermarkten’Nick Visser: ‘In de categorie vleeswaren vers is het voor retailersmeestal niet interessant om een exclusieve relatie met één pro-ducent aan te gaan. De voornaamste reden om dat te doen -ervan verzekerd zijn dat producten geleverd kunnen blijvenworden - is afwezig. Er is namelijk overcapaciteit.DGS Group bestaat uit Dutch Grill Specialities in Tilburg en TheFilet Company in Eersel. We produceren gegrilde vleeswaren, ro-tisserie producten en filet américain. Als we vanuit het niets lek-kere en gezonde producten zouden ontwikkelen, en die dan ver-volgens gingen verkopen aan retailers, dan zouden we vele malenminder succesvol zijn dan nu het geval is. We kijken heel goednaar de markt, de trends, voorkeuren van consumenten en dewerkwijze van een retailer,; uiteraard in de categorie waarin wijactief zijn: verse vleeswaren en bewerkte vleesproducten.En dan gaan we praten over onze inzichten, bij de inkooporganisa-ties van retailers. We komen niet met een worst onder de arm.Vaak blijkt dat de category manager en wij het eens zijn over deminder sterke kanten in het schap en hoe die beter ingevuldkunnen worden. Zodat de omzet daar weer interessanter wordt.Dat lukt natuurlijk alleen als je je werk méér dan uitmuntend doet,want category managers van supermarkten kun je echt niets opde mouw spelden.In 1997 ben ik met mijn compagnon een slagerij in Tilburg begon-nen. Nu zijn we een bedrijf met een miljoenenomzet. En winnenwe prijzen. De Industributie Trofee 2013, bijvoorbeeld, en op Sla-vakto 2012 wonnen we een prijs met gehaktballetjes waarin wevlees hebben vervangen door natuurlijke eiwitten, omdat vleesschaars gaat worden. Daarmee spelen we in op de trend dat eendeel van de consumenten minder vlees wil eten.Bij onze werkwijze hoort ook opleiding en training van het perso-neel in de supermarkten, dat deel verzorgen wij ook. Bij grillpro-ducten is het cruciaal dat ze professioneel aan de man gebrachtworden. We maken ook ons eigen reclamemateriaal en demo’sen etiketten. We proberen zó onderscheidend te zijn, dat retailerseen samenwerkingsmodel met ons aan willen gaan dat niet is ge-baseerd op jaarlijks tenderen, maar meer op wederzijds respecten elkaar helpen beter te worden.’8
  10. 10. NielsDijkman,SectorBankerFood:‘Exclusiefsamenwerkenmetretailerkangoedmodelzijn’Niels Dijkman: ‘Toeleveranciers in de voedingsindustrie met slechtséén grote supermarktketen als klant, dat zag je tien jaar terug amper.Liever koos men voor een zo groot mogelijk klantenbestand, om hetrisico te spreiden. Anno 2013 zie je die heel nauwe zakelijke relatiesmet maar één of enkele retailers, steeds vaker. Een intieme,exclusieve samenwerking waarin veel informatie digitaal gedeeldwordt, kan beide partijen ten goede komen. Een retailer krijgtoptimale dienstverlening tegen scherpe prijzen. En de leveranciereen voorspelbare, grotere vraag.Wel of niet voor zo’n exclusief partnership kiezen, wat is wijsheid?Een leverancier realiseert zich dat de retailer zeer machtig is. En moetdaarom realistisch zijn over zichzelf: wat kan ik, wat wil ik? Kan ik eenretailer brengen wat hij zoekt? Qua prijs, kwaliteit, qua logistiekeontzorging en vernieuwing? Verder: passen de waarden en culturenvan de bedrijven bij elkaar? De basis is een uitstekende operationeleprestatie, een hard gegeven. Er is echter ook de ‘zachte kant’. Eenexclusief partnership heeft uiteindelijk veel weg van een relatietussen twee mensen. Het gaat om vertrouwen, intuïtie, het gevoeldat het goed zit. Contracten moeten er uiteraard zijn om risico’sjuridisch af te dekken, maar ze geven bovendien een mooie kans omtijdens voorafgaande besprekingen de houding van de ander tepeilen.Als de kogel door de kerk is, zal een leverancier, om de retailer zogoed mogelijk van dienst te kunnen zijn, klantspecifiekeinvesteringen doen om productielijnen, ICT en logistiek aan tepassen.Tegelijkertijd moeten oude klanten nog bediend worden, ofmoet er afscheid van hen worden genomen. Het is eentransitieperiode, gekenmerkt door onzekerheden. Gaat het wellukken, verdienen we de investeringen terug? Krijgen we eenlangetermijnrelatie? Daarbij komt het aan op het juist inschatten vande sectordynamiek, ondernemerschap en wederzijds commitment.Zo nauw samenwerken is geen sinecure, maar wel een model datmeer en meer te zien zal zijn, naar mijn mening. Ik ben graag bereidom met ondernemers in gesprek te gaan over de voors en tegensvan dit model in hun specifieke situatie.’9interviews
  11. 11. In 2012 omzetstijging voor zowel groothandel als industrie Groei moet gezocht worden in de export, beste kansen buiten de EU Industrie meer mogelijkheden tot expansie dan groothandelBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe branche bestaat uit de drankenindustrie en de groothandel indranken. De drankenindustrie produceert, vermarkt en distribueertalcoholische dranken, zoals bier, gedistilleerd, wijn en likeur, maar ooknon-alcoholische dranken. Hiertoe behoren frisdranken, waters ensappen. Zuivel wordt niet tot de branche gerekend. De groothandel inde branche levert dranken aan de horeca, detailhandel, catering,bedrijfs- en sportkantines en tankstations. Ook zijn er groothandels diezich specifiek op export richten.De drankenindustrie is onderdeel van de voedings- en genotmiddelen-sector in Nederland, en heeft daarin een bijdrage aan de toegevoegdewaarde van circa 10-15%. Hiermee levert de sector ongeveer eenzelfde bijdrage aan de Nederlandse economie als bijvoorbeeld defarmaceutische industrie. De productie is vrij grootschalig en gecon-centreerd. Zo zijn er in Nederland 55 tot 60 actieve bierbrouwerijen,waarvan de grootste acht meer dan 99% van de productie leveren.Binnen het segment non-alcoholische dranken (circa 25 spelers) zijnde activiteiten ook grootschalig. Voor de distilleerderijen geldt dat ook,hoewel hier iets meer sprake is van diversiteit. Het buitenland is eenbelangrijk afzetkanaal. Ongeveer tweederde van de exportwaardebetreft alcoholhoudende dranken, waarbij bier het grootse export-product is. Opvallend is, dat van de alcoholische dranken ongeveertweederde niet-EU landen als bestemming heeft. Voor non-alcoholische dranken is dit nog geen kwart. Met de achterblijvendegroei van de bestedingen in de EU, bepalen deze verschillen inoriëntatie voor een belangrijk deel de financiële prestaties vanbedrijven.De groothandel in dranken levert vooral aan de horeca en verschillendedetailhandelskanalen. Bier wordt meestal direct door de brouwergeleverd. Bij de groothandel draait het erom waarde aan de keten toete voegen. Dat kan zijn door efficiëntie, snelheid van leveren ofassortiment. Naarmate het serviceniveau hoger is, speelt de prijs eenminder belangrijke rol.De consumptie van alcoholische dranken in Nederland staat onder druk.Sinds 2007 daalt de consumptie in volume met ruim 1% per jaar. Datheeft onder andere te maken met verminderd horecabezoek. Dit wordtals duur ervaren, terwijl het inkomen daalt. De consumptie van non-alcoholische dranken vertoont nog steeds een lichte jaarlijkse groei involume en omzet. De groei in de consumptie van frisdranken enmineraalwater lijkt daarbij tot stilstand gekomen. Wel een opvallendeopkomende concurrent is leidingwater. Er is inmiddels een heel scalaaan designflessen waarmee een toenemend aantal consumenten zijneigen water tapt, bijvoorbeeld op kantoor of op school. Voor dekomende jaren verwacht ABN AMRO een stabilisatie van omzet envolume. In sommige segmenten (zoals gedistilleerd) zal er een kleinekrimp zijn van de binnenlandse vraag. Bedrijfsresultaten kunnen jaarlijksflink fluctueren. Dat komt zowel van de kostenkant (volatiliteit vangrondstofprijzen) als van de vraagkant (voornamelijk het weer).De beste kansen liggen er voor de export, en dan met name buiten deEU. De groei in emerging markets zal beduidend hoger liggen dan die inde EU. Daarbij komt er bij een toenemend welvaartsniveau meer vraagnaar exclusieve producten, ook op het gebied van voedsel en drank.Het is niet zo dat daardoor het succes voor het oprapen ligt, maar doorsamenwerking met lokale partijen en de juiste marketing en distributiezijn er goede mogelijkheden voor internationale expansie.Aantal bedrijven in de branche:▶▶ bierbrouwerijen: 55-60▶▶ frisdrankindustrie: 25▶▶ distilleerderijen: 35-40▶▶ wijngaarden (> 1 hectare): ca. 75▶▶ groothandel in dranken: 1.555www.gdh.nlwww.productschapdranken.nlwww.commissiebier.nlwww.pd-cg.nldrankenActuele sectorprognoses vindt u in onze publicatie ’Prognoses economie en sectoren’10
  12. 12. -20-15-10-5051015202009 2010 2011 2012groeiin%j-o-jTotaal BinnenlandBuitenland-14-9-416112010 2011 2012groeiin%j-o-j0% 5% 10% 15% 20% 25% 30%Cola regularCola lightIJstheeKoolzuurvrij regularSinas regularKoolzuurvrij lightCassis regularBitter Lemon7uo/sprite regularSinas light00000002008 2009 2010 2011 2012groeiin%j-o-jalcoholvrije drankenalcoholhoudende drankenVrij goed jaar 2012 voor de drankenindustrieHotels, restaurants en export dragen bij aan omzetstijgingUitvoer neemt gestaag toeCola op afstand de meest gedronken frisdrankBron: CBS, ABN AMRO Economisch BureauBron: CBS, ABN AMRO Economisch BureauBron: CBSBron: FWS, Ruigrok Netpanel▶▶ De omzet van de drankenindustrie heeft zich in 2012 goedontwikkeld, met een plus van bijna 5%. Ook rekening houdendmet kostenstijgingen, bleef er sprake van een reële groei diegunstig afsteekt tegen de meeste andere branches.▶▶ Opvallend was dat de export van de drankenindustrie in 2012terugviel tot een groei van nog geen procent. De binnenlandseomzet trok de kar. Dit was afgelopen jaren precies andersom.▶▶ De omzet van de groothandel nam in 2012 met bijna 5% toe. In2012 wisten hotels en restaurants toenemende omzetcijfers terealiseren. Hiervan heeft de groothandel licht kunnen profiteren.▶▶ Naast een kleine impuls van de horeca, heeft de groothandelkunnen profiteren van de toename van de export van dranken,vooral alcoholische. De uitvoer daarvan nam met meer dan 10%toe in 2012. De export van non-alcoholische dranken nam slechtslicht toe in 2012.▶▶ Sinds 2010 groeit de uitvoer van dranken gestaag. Met name deuitvoer van alcoholische dranken doet het erg goed; in 2012 werdde groei zelfs met dubbele cijfers geschreven.▶▶ De totale export van dranken bedraagt in 2012 ruim EUR 3,5miljard. Daarvan betreft ongeveer tweederde de uitvoer vanalcoholische dranken. De afgelopen tien jaar nam de uitvoer vandranken met gemiddeld 3,5% per jaar toe.▶▶ In de afgelopen jaren zijn Nederlanders gemiddeld steeds minderbier en gedistilleerde dranken gaan drinken. Per capita wordt ermeer dan 100 liter frisdrank per jaar gedronken.▶▶ Nederlanders drinken 25% meer frisdrank dan in 2000. Cola is opafstand de meest gedronken frisdrank. Cola regular is daarbij nognet wat populairder dan de lightversie.▶▶ Opvallend is dat bij andere frisdranken dan cola, de lightversieweinig populair is onder de frisdrankdrinkers.11drankenindustrie en -groothandel
  13. 13. Consumentenbestedingen aan foodservice daalden in 2012 met 1,1% Totale foodmarkt kende juist lichte groei van 0,2% Supermarkten blijven hun aandeel in foodmarkt vergrotenBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesBij foodservicegroothandels onderscheiden we drie typen. Het eerstetype bevoorraadt de foodretailmarkt, zoals supermarkten. Het tweedetype foodservicegroothandel levert primair aan foodservicebedrijven,zoals horeca, bedrijfsrestaurants, zorginstellingen en cateraars. Hetderde type bedient beide markten. Alle soorten groothandels kennenzowel bezorgservices als cash-and-carry formules. Groothandels diefoodservicebedrijven beleveren, staan in deze Visie op Sectorencentraal. De concentratie in deze branche is hoog. Grote partijen zijnDeli XL, Sligro, Metro en Hanos.Volgens het FoodService Instituut Nederland (FSIN) stegen de uit-gaven van Nederlandse consumenten aan voedings- en genot-middelen in 2012 met 0,2% tot EUR 56,6 miljard. Vooral de ‘At Home’kanalen (supermarkten, speciaalzaken) profiteerden hiervan. De ‘Outof Home’ kanalen (horeca, catering) zagen hun omzetten juist ietsafnemen, met 1,1%. De nadruk die supermarkten leggen op hunversaanbod en de verbeteringen die zij in de presentatie hiervandoorvoeren, zal ook invloed hebben gehad op de bestedingen.Hetzelfde geldt voor het toenemende aandeel convenience food insupermarkten. Het aandeel van supermarkten in de foodservice-bestedingen door consumenten, steeg in 2012 dan ook tot 49,8%.Supers winnen niet alleen marktaandeel ten opzichte van horeca encatering, maar vooral ook van andere At Home branches: speciaal-akenen ambulante handel. Zij zagen hun aandeel dalen met respectievelijk2,3% en 2,9%. Sinds 2009 heeft de foodservice, onder invloed van deeconomische crisis, EUR 1 miljard aan omzet verloren. In tegenstellingtot 2011, zat er in 2012 geen enkele groeier tussen de foodservice-kanalen. Allemaal verloren ze terrein. Zelfs de fastservice, dankzijprijsconcurrentie in 2011 nog een groeier, zag nu de omzet teruglopen.Consumenten zijn, dankzij de economische tegenwind, enormprijsbewust geworden. Binnen de foodmarkt zijn supermarkten, diehun logistieke processen enorm hebben geoptimaliseerd en elkaar aljaren op prijs beconcurreren, hierin toonaangevend.In 2013 zullen aanhoudende economische onzekerheid en opbezuiniging gerichte overheidsmaatregelen de consumenten-bestedingen drukken. Ook toenemende werkloosheid zal de privateconsumptie negatief beïnvloeden, waardoor bestedingen in de food-service lager zullen uitkomen. De focus op prijs die 2012 zo lijkt tehebben bepaald, houdt volgens ABN AMRO in 2013 aan. Hierdoor zal deOut of Home foodservice meer terrein inleveren, vooral ten opzichtevan supermarkten. Dit wordt versterkt doordat foodretailers meer naarfoodservice toe bewegen, met een sterke focus op convenience food ofzelfs restauratiemogelijkheden in de winkel. En dit zonder huntraditionele, prijsgevoelige publiek uit het oog te verliezen. Doormargeverkrapping, vanwege druk op de afzet in vooral het horecakanaal,zal de focus op kostenbesparing voorlopig blijven. Groothandels zullende aanhoudende focus op prijs zeker merken in hun onderhandelingenmet grote afnemers, die steeds vaker extra korting zullen bedingen. Eris een stijgende vraag naar duurzame, lokale en gezonde productenvanuit de consument. Foodservice kan hierop inspelen door hetaanbieden van nieuwe producten, bijvoorbeeld streekgerechten. Omdeze producten snel en tegen een goede prijs te kunnen bieden, issamenwerking in de keten essentieel. Ook samenwerking met anderegroothandels op het gebied van inkoop en logistiek, kan helpen dekosten te beheersen.Totale voedingsconsumptie: EUR 56,6 mrd▶▶ Consumptie bij foodretail: EUR 38,6 mrd▶▶ Consumptie bij foodservice: EUR 17,9 mrdActuele sectorprognoses vindt u in onze publicatie ’Prognoses economie en sectoren’www.fsin.nlwww.foodholland.nlwww.distrifood.nlfoodservice12
  14. 14. 0102030405060Foodservice kanalen Supermarkten Foodretail overig Totaal FoodxEUR1mrd2009 2010 2011 2012Overige kostenBedrijfs-resultaatInkoopwaarde van de omzetArbeidskostenAfschrijvingen 1% 5%81%8%6%HorecaCateringSupermaktenSpeciaalzakenMarkten en overige retail10,0%49,8%5,9%15,8%Gemak5,3%13,2%Retail 68,3%Diverse brouwerijenHANOS/ISPCSligroDeli-XLMetro19,9%3,8%6,4%Overig9,6%LekkerlandKruidenier14,8%10,8%14,0%20,7%Bestedingen aan eten en drinken stabiliseerden in 2012Marges onder druk Marktaandeel blijft dalenMeeste groothandels aangesloten bij inkoopcombinatieBron: FSINBron: CBS, ABN AMRO Economisch BureauBron: FSINBron: Sligro▶▶ In 2012 stegen de consumptieve bestedingen aan voedings- engenotmiddelen marginaal, met 0,2% tot een totaalbedrag vanEUR 56,6 miljard.▶▶ Supermarkten vormden het enige segment in de foodmarkt dathiervan kon profiteren en een omzetgroei boekte.▶▶ Als gevolg van de daling in de consumentenbestedingen, is ergeen ruimte voor omzetgroei in de foodservice in 2013.▶▶ De bruto marge van foodretailgroothandels is gemiddeld lager dande marge van foodservicegroothandels. In de grafiek is eengemiddelde te zien van de verschillende groothandels.▶▶ De marges kwamen in 2012 onder druk te staan door de hogerevoedselprijzen en een sterkere focus op prijs bij afnemers.▶▶ De marges op huismerken zijn doorgaans hoger dan op A-merken.▶▶ Het marktaandeel van foodservice daalde van 32% in 2011, naar31,7% in 2012. Foodservice bestaat uit de segmenten horeca,catering en gemak.▶▶ Het marktaandeel van supermarkten groeide van 49% in 2011naar 49,8% in 2012. Deze groei ontstond voornamelijk doorkannibalisering van het aandeel van speciaalzaken, eveneenseen retailkanaal.▶▶ Aan de inkoopkant hebben vier grote grossiercombinaties meerdan 75% van de markt in handen.▶▶ Aan de omzetkant is de markt meer versnipperd. Zo zijn er groot-handels die zich hebben gespecialiseerd in een bepaald klant-segment, bijvoorbeeld een bepaald type horeca of zorginstellingen.▶▶ Het marktaandeel van marktleider Sligro groeide van 18,7% in 2011naar 19,9% in 2012.13foodservice
  15. 15. Consolidatie en samenwerking zetten versneld door Export van bloemen en planten groeit in 2012 ondanks eurocrisis Op langere termijn veel mogelijkheden voor verdere groeiBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe groothandel in bloemen en planten bestaat uit de binnenlandse ende exporterende groothandel. In het binnenland worden de activiteitenzowel door cash & carry bedrijven als door lijnrijders uitgevoerd.Op buitenlandse markten zijn verzendexporteurs, lijnrijders engespecialiseerde plantenexporteurs actief. De groothandel kooptin op de veiling, bij bemiddelingsbureaus en rechtstreeks bij telers-verenigingen of kwekers. De handel buiten de veiling om neemt sterktoe. Door de import van bloemen en planten kan de branche jaarrondbeschikken over een breed assortiment.De structuur van de groothandel in bloemen en planten wordtgekenmerkt door enkele grote bedrijven en een groot aantal kleinebedrijven. De 32 grootste exporteurs, elk met een omzet van meerdan EUR 40 miljoen, realiseerden in 2012 gezamenlijk 47% van deexportwaarde. Schaalvergroting, marktspecialisatie en een grotereprofessionalisering zetten onverminderd door. Alle marktsegmentenkunnen door de mix aan bedrijven optimaal worden beleverd. Deconcurrentie tussen de bedrijven is moordend. Er worden grotevolumes afgezet tegen krappe marges, terwijl de debiteurentermijnenoplopen. Goed creditmanagement is van groot belang. De branche issterk afhankelijk van de ontwikkeling van de export. Circa 86% van deexport wordt binnen de EU afgezet, maar het belang van niet-EUlanden zoals Rusland, neemt toe. In 2012 is de export, ondanks deeconomische tegenwind met 3% gestegen. De exportstijging isgeheel in het eerste halfjaar gerealiseerd; in het tweede halfjaar liepde export met 1% terug. Op de lange termijn laat de export een groeizien. De export wordt bevorderd door het brede en diepe assortimentdat beschikbaar is, de goede kwaliteit van het product, het grote aantalnoviteiten, de ontwikkeling van nieuwe markten, nieuwe distributie-kanalen op bestaande markten (bijvoorbeeld bouwmarkten, super-markten en woonwarenhuizen) en de efficiënte logistiek. Verder wordtde export beïnvloed door economische en valutaire ontwikkelingen opde afzetmarkten, de weersomstandigheden en de spreiding van debloemengeefdagen.ABN AMRO verwacht dat de consolidatie in de branche, doormargedruk de komende jaren versneld doorzet. De marktontwikkelingenworden in 2013 bepaald door de economische ontwikkelingen in deafzetlanden, de euro- en dollarkoers en de weersomstandigheden. Opde langere termijn kan de marktomvang verder toenemen. Er liggen nogveel groeimogelijkheden in Oost-Europa vanwege de grote bevolking,een groeiende middenklasse en grote belangstelling voor bloemen enplanten. De groothandel ondervindt meer concurrentie van recht-streekse import uit Afrika en van lokaal geproduceerde producten. Degroothandel kan haar marktpositie versterken door meer samenwerkingop gebied van productie, logistiek en verkoop. Nieuwe verkoop-concepten, inspelen op nieuwe distributiekanalen en het voeren vaneen ketenstrategie, waarbij wordt samengewerkt met lokale partners,kunnen daarbij helpen. Er ontstaan meer gesloten verticale ketens,waarbij product- en marktinformatie worden gedeeld en er afsprakenworden gemaakt op basis van exclusiviteit. Kwekers, handelaren en deretail krijgen hierdoor inzicht in productinformatie, verkoopcijfers,marges en derving. De potentie van deze ontwikkeling is erg groot:meer omzet, hogere marges en lagere dervingskosten. Kwaliteit,assortiment, service, creditmanagement en een goede logistiek blijvende komende jaren de kritische succesfactoren voor de groothandel.Aantal exporterende bedrijven: 686Aantal bedrijven met omzet > EUR 5 mln: 175Aantal bedrijven met omzet > EUR 40 mln: 32Export snijbloemen: EUR 3.314 mlnExport potplanten: EUR 2.076 mlnActuele sectorprognoses vindt u in onze publicatie ’Prognoses economie en sectoren’www.hbagbloemen.nlwww.tuinbouw.nlwww.vgb.nlwww.floraholland.comgroothandelinbloemenenplanten14
  16. 16. 3.3743.2432.9913.1513.2043.3141.8591.8541.8881.9932.0392.07605001.0001.5002.0002.5003.0003.5004.0002007 2008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnSnijbloemen Pot- en tuinplantenRuslandDuitslandFrankrijkItalië30%5%4%Overig6%Verenigd KoninkrijkBelgië15%12%28%2.4772.1942.3302.3532.4221.3771.4021.4451.4671.487316 355 355 338 36604008001.2001.6002.0002.4002.8002008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnSnijbloemen Potplanten Tuinplanten1.1731.2851.174 1.1701.2301.274702704706708701.0701.2701.4702007 2008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnExportgroei bloemen en planten ondanks economische crisisRusland in top-5 van Nederlandse exportbestemmingenGroei veilingomzetImport siergewassen in stijgende lijnBron: HBAG Bloemen en PlantenBron: HBAG Bloemen en PlantenBron: VBN, vanaf 2010 FloraHollandBron: Eurostat/Productschap Tuinbouw▶▶ De export van bloemen en planten is in 2012 met bijna 3%gegroeid tot een recordbedrag van EUR 5,4 miljard. Voor eenbelangrijk deel kan de exportstijging worden verklaard door hogereprijsniveaus.▶▶ De export van snijbloemen is met 3,4% gestegen. Deexportstijging vond in het eerste halfjaar van 2012 plaats; in hettweede halfjaar is de export gekrompen.▶▶ De export van potplanten heeft een beperkte groei van 1,8% latenzien.▶▶ De export naar Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Ruslandhebben naar waarde in 2012 de grootste groei laten zien. Er is naardeze landen voor EUR 150 miljoen meer aan snijbloemen afgezet.▶▶ De export naar Zuid-Europese bestemmingen zoals Italië, Spanjeen Griekenland staat door de economische crisis onder druk.Orders worden kleiner en betalingstermijnen lopen op.▶▶ De export naar Oost-Europa laat een tweedeling zien: de exportnaar Rusland groeide met ruim 26%, terwijl de export naar andereOost-Europese landen is teruggelopen.▶▶ De veilingomzet van snijbloemen is in 2012 met 2,9% gegroeid.De gemiddelde prijs lag op een hoger niveau, terwijl het volumeeen kleine daling liet zien van 1,4%.▶▶ De aanvoer van kamerplanten is met 0,7% gedaald. Door hethogere gemiddelde prijsniveau is de veilingomzet met 2%gestegen.▶▶ Via de veilingen worden zowel producten van Nederlandse bodemals importproducten verhandeld.▶▶ De import van siergewassen is in 2012 met bijna 4% gegroeid.▶▶ Kenia is de belangrijkste leverancier van siergewassen aanNederland, met een marktaandeel van 23%. In 2012 is deproductie in Kenia nauwelijks gestegen door minder goedeweersomstandigheden.▶▶ Er worden steeds meer bloemen door de groothandel in Nederlandgeïmporteerd, die buiten de veiling om worden verhandeld15groothandel in bloemen en planten
  17. 17. Bestedingen aan vis, schaal- en schelpdieren voor thuisconsumptie liepen in 2012 terug Export van vis en visproducten groeide in 2012 met 4% Veel mogelijkheden om afzet van vis en visproducten te vergrotenBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesOnder de handel in en bewerking van vis (groothandel in vis envisverwerkende industrie) valt een brede schakering aan bedrijven. Ditbetreft de groothandel, de bewerking en verwerking van rond- enplatvis, haring en andere pelagische vis, de verwerking vanschelpdieren en garnalen en het roken van vis. Veelvuldig wordenbedrijfsactiviteiten door de bedrijven gecombineerd. De bedrijvenhandelen in vis en verwerken vis, die op de visafslagen is aangevoerdof uit import afkomstig is. De distributie vindt plaats naar detailhandel,horeca en foodservice in binnen- en buitenland.Het aantal bedrijven in de visverwerkende industrie en de groothandelin vis is redelijk stabiel. De aanvoer van vis op de visafslagen isgelimiteerd door de vangstquotering. Voor de grondstofvoorzieningvan de bedrijven is de import van gekweekte en wild gevangen vis vangroot belang. Aanvullende importen bieden ook mogelijkheden vooreen verbreding en een verdieping van het assortiment met nieuweexotische vissoorten. De import neemt toe door een verderecommercialisering van relatief goedkope vissoorten, zoals pangasiusen tilapia en door het grotere aanbod van vis uit viskwekerijen in Aziëen Afrika. Bedrijven werken in verschillende vormen meer samen mettoeleveranciers om de grondstofvoorziening op langere termijn veiligte stellen. Soms vindt er ketenverkorting plaats, waarbij de retailrechtstreeks zaken doet met kwekers in het buitenland. In 2012 is deafzet van vis en visproducten voor thuisconsumptie teruggelopen. Ditwordt veroorzaakt door de gemakstrend in devoedingsmiddelenconsumptie; verse vis wordt door de consumentniet als een gemakkelijk te bereiden product ervaren. Verder wijkt deconsument door de economische crisis en het lageconsumentenvertrouwen, vaker uit naar goedkopere vissoorten of –producten (bijvoorbeeld vissticks). Er vindt een ‘trading down’ plaatsbij de visconsumptie. Het salmonella-incident met gerookte zalm in2012, heeft slechts een tijdelijke invloed gehad op de afzet vangerookte zalm. De export van vis en visproducten bevindt zich in eenstijgende trend.De binnenlandse consumptie van vis en visproducten neemt dekomende jaren verder toe. Daarbij spelen de volgende factoren een rol:vis heeft een gezond imago, er is meer vis verkrijgbaar tegen eenaantrekkelijke prijs, het assortiment wordt groter en er is meer vislaagdrempelig in de supermarkt verkrijgbaar. De consument heeft veelaandacht voor duurzaam en verantwoord gevangen vis. In de geheleketen, van voerleverancier tot consument, wordt er veel aandachtbesteed aan duurzaamheid en certificering door middel van het MSC-en ASC-label. Op de korte termijn heeft de consument meerbelangstelling voor goedkopere vissoorten, door minder goedeeconomische ontwikkelingen. ABN AMRO verwacht dat debedrijfsstructuur in de branche de komende jaren zal worden versterktdoor schaalvergroting, specialisatie en meer samenwerking. Debedrijven gaan zich meer specialiseren in bepaalde marktsegmenten ofin bepaalde distributiekanalen. Deze ontwikkelingen bieden ookmogelijkheden om de marktmacht van de afnemers te pareren. Demarktpositie van de bedrijven wordt versterkt door een keuze te makenten aanzien van de marktpositionering. Productontwikkeling,verpakkingen en service kunnen de marktpositie van de bedrijvenverder versterken. Een breed assortiment en allerlei nieuwe productenkunnen niet alleen bestaande klanten, maar ook nieuwe klantenaanzetten tot het kopen van vis.Aantal visverwerkende bedrijven: 120Aantal groothandels in vis: 470Bestedingen vis, schaal- en schelpdieren:EUR 526 mlnExport vis en visproducten: EUR 2.606 mlnImport vis en visproducten: EUR 2.227 mlnActuele sectorprognoses vindt u in onze publicatie ’Prognoses economie en sectoren’www.pvis.nlwww.visbureau.nlwww.dutchfish.nlwww.visserijnieuws.nlhandelinenbewerkingvanvis16
  18. 18. 480 493 495514 520 530 52601002003004005006002006 2007 2008 2009 2010 2011 2012xEUR1mln41738542144346837336338343544030627829128527428128732033032914711712213312301002003004005002008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnBelgië/Luxemburg Duitsland Italië Frankrijk Spanje2622872693303591551841801961941601341281261491009711713813901002003002008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnDuitsland België/Luxemburg Denemarken Verenigd Koninkrijk334 335295273295 28730801002003004005002006 2007 2008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnBestedingen voor het eerst in lange tijd gedaaldExport neemt verder toeImport van vis en visproducten met 1% gegroeidOmzet visafslagen gestegenBron: GfK, Nederlands VisbureauBron: CBSBron: CBSBron: LEI, ABN AMRO Economisch Bureau▶▶ De bestedingen aan vis, schaal- en schelpdieren voor thuisverbruikzijn in 2012 fractioneel gedaald, tot EUR 526 miljoen. Verse viswordt veel buitenshuis gegeten.▶▶ De consument koos in 2012 voor goedkopere vissoorten en zetteminder vis op tafel. De consumptie per hoofd van de bevolkingdaalde met 3,7%. Economische ontwikkelingen hebben invloed opde visconsumptie.▶▶ Tonijn in blik is de meest gegeten visconserve. Pangasius en zalmzijn de grootste volumemakers in diepvriesvis.▶▶ De export van vis en visproducten is in 2012 met 4% gestegen, totEUR 2.606 miljoen.▶▶ De vijf grootste afzetlanden in de EU nemen gezamenlijk circa63% van de Nederlandse export van vis en visproducten voor hunrekening. Elk land heeft zijn eigen kenmerken qua gevraagdeproducten. De scholexport naar Italië is bijvoorbeeld erg groot.▶▶ Pelagische vis wordt naar landen in West-Afrika geëxporteerd.Steeds meer wederuitvoer van vis en visproducten vindt viaNederlandse zeehavens plaats.▶▶ De import van vis en visproducten is in 2012 licht gegroeid. Erwerden vooral meer vis en visproducten geïmporteerd uitDuitsland en Denemarken.▶▶ Er werden veel exotische vissoorten, zoals pangasius, tilapia ennijlbaars, uit Azië en Afrika geïmporteerd.▶▶ Hollandse garnalen worden na de vangst geëxporteerd, in hetbuitenland gepeld en weer geïmporteerd.▶▶ De omzetstijging van de Nederlandse visafslagen kan in 2012geheel worden toegeschreven aan de sterke stijging van degarnalenprijs.▶▶ De omzet aan vis (exclusief garnalen) daalde, ondanks quotum-stijgingen en een grotere aanvoer van tong en schol door eenlagere gemiddelde visprijs.▶▶ De inkoop van platvis vindt voor een belangrijk deel op devisafslagen plaats.17handel in en bewerking van vis
  19. 19. Op de internationale groentemarkt neemt Nederland een sterke positie in In het voorjaar sterke concurrentie van Spanje Groeimogelijkheden buiten de eurozone en in Oost-EuropaBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe diversiteit aan bedrijven in de handel in en de bewerking vangroente en fruit is groot. De volgende segmenten kunnen wordenonderscheiden: groothandel (exporterend, importerend enbinnenlandse), tussenhandel (inclusief sorteer- en pakstations),groentebewerkingsbedrijven en groente- en fruitverwerkendeindustrie. De bedrijven kopen in op veilingen of rechtstreeks bijkwekers, telersverenigingen, akkerbouwers of handelaren in binnen-en buitenland. Veel bedrijven handelen ook in importproducten, zoalscitrusfruit en bananen. Uien worden in deze beschrijving buitenbeschouwing gelaten.In de branche is een mix van bedrijven actief. Er zijn veel kleinschaligebedrijven en een beperkt aantal grote bedrijven. De grotere bedrijvenrichten zich op supermarkten, terwijl de kleinere bedrijven werkzaamzijn op de foodservicemarkt of een regionale scope hebben. Debranche wordt gekenmerkt door een sterke concurrentie, mededoordat telersverenigingen steeds vaker rechtstreeks aan de retailafzetten. Er worden grote volumes afgezet tegen krappe marges. Debranche is sterk afhankelijk van de export, waarbij de wederuitvoer aanbelang wint. Bedrijven kunnen hierdoor naast exotische producten ookproducten waarvan de binnenlandse productie klein is, in het assor-timent opnemen. Bijna 90% van de export wordt binnen de EUafgezet. Buiten de EU is de export naar Rusland van groot belang. In2012 is de export iets teruggelopen. De exportdaling kan wordenverklaard door het minder gunstige voorjaarsweer, waardoor deproductie en de export trager op gang zijn gekomen dan in 2011, endoor de grotere concurrentie van groenten uit Spanje, de economischetegenspoed op belangrijke exportmarkten en de grotere lokaleproductie. Het Nederlandse productenpakket heeft een sterke positiedoor het brede assortiment, de goede en uniforme kwaliteit, deaandacht voor voedselveiligheid, het gebrek aan residuen vangewasbeschermingsmiddelen en een efficiënte logistiek. Bedrijvenleggen de grondstofvoorziening op langere termijn vast, door hetaangaan van contracten of door samenwerking met leveranciers.De komende jaren zetten schaalvergoting, samenwerking en meerspecialisatie door. Samenwerking zal steeds vaker optreden met telers,telersverenigingen, retail en foodservicebedrijven, maar ook tussenhandelsbedrijven onderling. Bedrijven gaan zich meer specialiseren inbepaalde marktsegmenten of bepaalde distributiekanalen. Er ontstaanmeer gesloten verticale ketens, waarbij product- en marktinformatiewordt gedeeld. Kwekers en handelaren krijgen hierdoor inzicht inproductinformatie, verkoopcijfers, marges en derving. De potentiehiervan is groot: meer omzet, hogere marges en lagere dervingskosten.De export van verse groenten en fruit naar West-Europa zal komendejaren weinig groei laten zien. Op Oost-Europese markten zijndaarentegen nog groeimogelijkheden. Het is van belang hetonderscheidend vermogen van het product te vergroten en de afzetmarktgerichter te organiseren. Kwaliteit leveren tegen een goede prijs isniet meer voldoende. Investeringen die de verkooppositie versterken:nieuwe producten, verkoopconcepten, duurzaamheid, verpakkingen,service, logistieke concepten voor optimalisatie van tracking & tracing,onlinediensten en social media. Op de internationale groente- enfruitmarkt met een sterke internationale concurrentie ziet ABN AMROnog ruimte voor leveranciers met een goede sourcing en een netwerkvan goede afzetkanalen, die een breed en diep assortiment voeren.Aantal groothandelaren in AGF: 1.045Aantal groente- en fruitverwerkers: 100Aantal groentesnijderijen: 88Export groente, Nederlands product:1,71 mln tonExport fruit, Nederlands product: 0,30 mln tonImport groente en fruit : EUR 6.692 mlnActuele sectorprognoses vindt u in onze publicatie ’Prognoses economie en sectoren’www.gfactueel.nlwww.frugiventa.nlwww.tuinbouw.nlwww.vigef.nlhandelinenbewerkingvangroenteenfruit18
  20. 20. 1.689 1.747 1.814 1.8211.729 1.709352 320 279 343 317 30404008001.2001.6002.0002.4002007 2008 2009 2010 2011 2012x1.000tonVerse groente, excl. uien Vers fruit1.5501.4501.435 1.637 1.638 1.6284.0114.6554.3104.7175.057 5.06406001.2001.8002.4003.0003.6004.2004.8002007 2008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnGroente Fruit240 247 270 242 209 237148 145143137147 12248 34373333 3058 68584844 4601002003004005006002006 2007 2008 2009 2010 2011x1.000tonGesteriliseerdDiepgevrorenTafelzurenOverige verwerking423488509 520 525 51401002003004005006002006 2007 2008 2009 2010 2011xEUR1mlnOmzetExport licht onder drukImport van groente en fruit stabiliseertIndustriële verwerking van verse groenten GroentebewerkingsbedrijvenBron: Productschap Tuinbouw, KCBBron: Eurostat/Productschap TuinbouwBron: VIGEF/Productschap TuinbouwBron: HBAG Groenten en Fruit▶▶ De export van groenten is in 2012 in volume licht gedaald (-1%); defruitexport nam met 4% af.▶▶ De EU neemt een dominante positie in als afzetmarkt vanNederlandse groenten en fruit, met een marktaandeel van 88%.Ruim 54% van de Nederlandse export gaat naar Duitsland en hetVerenigd Koninkrijk.▶▶ De belangrijkste exportbestemming buiten de EU is Rusland. Deexport naar dit land is in 2012 licht teruggelopen.▶▶ De importwaarde van fruit is in 2012 stabiel gebleven. De belang-rijkste herkomstlanden zijn Brazilië (14%), Zuid-Afrika (12%) enChili (8%).▶▶ De import van groente is fractioneel gedaald. De EU-lidstaten zijnde belangrijkste leveranciers. Er wordt ook veel geïmporteerd uitChina, Israël en Peru.▶▶ Bedrijven kunnen zich op een massamarkt onderscheiden met eengoede sourcing van producten, waarbij kwaliteit, herkomst,duurzaamheid en prijzen met de leveranciers worden vastgelegd.▶▶ De industriële verwerking van verse groenten daalt sinds 2008,waarbij in 2011 een licht herstel optrad.▶▶ Ruim 36% van de industrieel verwerkte groenten betreftchampignons. De verwerking van champignons fluctueert jaarlijks.▶▶ De grondstofvoorziening voor de verwerkende industrie isafhankelijk van het areaal van de contractteelt, aankopen op de vrijemarkt en de import. Het areaal van de contractteelt in Nederlandbevindt zich in een dalende lijn; er wordt een groter areaal in hetbuitenland gecontracteerd.▶▶ De binnenlandse omzet van de groentebewerkingsbedrijven is in2011 met 2% gedaald. De export is voor groentebewerkings-bedrijven van ondergeschikt belang.▶▶ De afzet van voorverpakte en bewerkte groente wordt bevorderddoor de belangstelling voor gemak van de consument. De retailneemt deze producten met een hogere marge, graag in hetassortiment op.▶▶ Supermarkten, foodservicebedrijven, horeca en bedrijven die deproducten verwerken tot eindproducten zijn de belangrijksteafnemers van groentebewerkingsbedrijven.19handel in en bewerking van groente en fruit
  21. 21. Hoge grondstofkosten en druk vanuit de grote handelspartners drukken de marges Schaalvergroting in de branche cruciaal om margedruk tegen te gaan Aanpassing Europees suikerbeleid nodig om kostprijs te verlagenBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesFabrikanten van koek, snacks en zoetwaren produceren een breedscala aan producten. Dit loopt uiteen van chocoladeproducten,suikerwerk, biscuit, banket en snijkoek tot hartige versnaperingen. Hetzijn alle zoete en hartige etenswaren die industrieel zijn vervaardigd enbuiten de maaltijden om worden genuttigd. De afzet vindt via eengroot aantal verkooppunten plaats, variërend van supermarkten tot hetgrijze kanaal (benzinestations, markten, drogisterijen en dergelijke).Nederland, en dan in het bijzonder de Amsterdamse haven, is groot inimport van cacao en verwerking.De consumptie van koek, snacks en zoetwaren nam in 2012 met 1,6%in waarde toe. Vooral de hartige versnaperingen liet met 5,2% eenaanzienlijke stijging zien. Deze stijging was vooral te danken aanscherpe prijsstijgingen op de grondstoffenmarkt. Het volume van dekoek, snacks- en zoetwarenmarkt bleef nagenoeg gelijk ten opzichtevan 2011. Een bekend verschijnsel voor de productcategorie koek,snacks en zoetwaren is second placement, waarbij je het product opmeer plekken in de winkel terugziet. Deze categorie is binnen de foodde meest gefragmenteerde branche, met relatief veel kleinschaligebedrijven. Toch zet de trend van concentratie binnen de snoepmarktdoor. Grotere producenten zoeken elkaar op, terwijl kleine fabrikantenfailliet gaan en worden overgenomen. Schaalvergroting en samen-werking zijn van strategisch belang in de branche, aangezien afnemershet productenpakket bij voorkeur op grootschalige wijze inkopen bijeen beperkt aantal ondernemingen. De marges staan onder druk doorde hoge suikerprijzen aan de ene kant, en de druk van grote afnemers– goed voor 73% van de totale omzet van koek, snacks en zoetwaren -aan de andere kant. De opmars van stevia als alternatief voor suiker,zet door met de introductie van diverse stevia-snoepjes. Steviabeantwoordt deels de vraag naar natuurlijke ingrediënten en calorie-arme producten. Toch blijft suiker het belangrijkste ingrediënt voor debranche. Cruciaal voor de suikerprijs in Europa is het suikerbeleid vande EU, dat deze zomer aangepast gaat worden.Grote fabrikanten hebben nu ongeveer driekwart van de markt inhanden. De overige 25% bestaat uit kleine bedrijven. De tendens vanschaalvergroting zal volgens ABN AMRO moeten doorzetten om eenbreder productenpakket aan te kunnen bieden, beter de grondstofprijs-schommelingen op te vangen en een sterkere vuist richting de retail tekunnen maken. Daarnaast zijn consumenten in deze tijd meer gefocustop de prijs-kwaliteit verhouding. De klant wil luxe producten, maartegen een schappelijke prijs. Dit zal de winstverwachtingen bij zoet-warenproducenten onder grote druk blijven houden. Door het Europesesuikerquotabeleid en de garantieprijzen aan boeren, is er een suiker-tekort in Europa en is suiker structureel te duur. Voor het seizoen2012/13 is er een tekort van 3,0 miljoen ton suiker bovenop de quotavan 13,8 miljoen ton. Het Europese Parlement wil - met steun vanDuitsland en Frankrijk - de suikerquota verlengen tot 2020, om desuikerbietentelers te beschermen. De Europese Commissie stelt juistvoor de quota af te schaffen in 2015. De Europese Raad van Ministerskwam met een tussenoplossing: september 2017. Een beslissing wordtverwacht in de zomer van 2013. Feit is, dat door de invoerheffingen deEuropese suikerprijs in 2013 en 2014 aanzienlijk hoger zal liggen dan de -overigens erg volatiele - wereldmarktprijs. Deze marktprijs blijft volgensABN AMRO volatiel, maar wel rond het huidige niveau schommelen.Aantal producenten van banket en koek: 130Aantal producenten chocolade/suikerwerk: 125Supermarktomzet suikerwerk: EUR 464 mlnSupermarktomzet chocolade: EUR 430 mlnSupermarktomzet koek en banket: EUR 802 mlnOmzetaandeel zoetwaren in supermarkt: 73%Actuele sectorprognoses vindt u in onze publicatie ’Prognoses economie en sectoren’www.ssz.nlwww.vbz.nlwww.consudel.nlwww.caobisco.eukoek,snacksenzoetwaren20
  22. 22. 20 tot 50 werkzamepersonen50 en meer werkzamepersonen1 tot 5 werkzamepersonen5 tot 20 werkzamepersonen19% 63%9%9%6217247637367487607968368408308388211.0351.1101.1241.0861.0921.0936907388078478529450200400600800100012002007 2008 2009 2010 2011 2012xEUR1mlnChocolade SuikerwerkBiscuit, banket, snijkoek Hartige versnaperingen80818884858510510910910810810823625025624824624312512413113813713701002003002007 2008 2009 2010 2011 2012x1mlnkgChocolade SuikerwerkBiscuit, banket, snijkoek Hartige versnaperingen051015202530352007 2008 2009 2010 2011 2012 2013Bedrijfsgrootte vervaardiging van chocolade en suikerwerkConsumptie snacks en zoetwaren gestegenTotale afzet snacks en zoetwaren neemt verder afSuikerprijzen op wereldmarkt dalenBron: CBSBron: SSZBron: Studiecentrum Snacks en Zoetwaren BeneluxBron: Thomson Reuters Datastream▶▶ Er zijn in Nederland 130 producenten van koek en banket en 125fabrieken die chocolade en suikerwerk produceren.▶▶ Meer dan de helft van de bedrijven in chocolade en suikerwerkheeft minder dan vijf werkzame personen in dienst. Nog geen 20%van de bedrijven heeft meer dan twintig werkzame personen indienst.▶▶ Opvallend is dat grotere bedrijven vaak bekendere merken hebben.Daarnaast is er in deze branche meer aandacht voor dooront-wikkeling van producten (zoals nieuwe verpakkingen) dan voorechte productinnovatie.▶▶ In 2012 is de consumptie van snacks en zoetwaren met 1,6% inwaarde gestegen. In 2011 bedroeg de omzet op de koek, snacksen zoetwarenmarkt bijna EUR 3,6 miljard. In 2012 nam de waardetoe met EUR 57 miljoen.▶▶ Alle productgroepen laten in 2012 een groei zien. Vooral dewaardegroei binnen de snacksmarkt is met 5,2% opvallend tenoemen.▶▶ Biscuit, banket en snijkoek vormt de grootste productgroep.Gedurende de afgelopen vijf jaar is de omzet van deze product-groep nagenoeg gelijk gebleven op ongeveer EUR 1,1 miljard.▶▶ In volume is de totale vraag naar snacks en zoetwaren in 2012 met0,5% gedaald. Hiermee zet de dalende trend, die startte in 2009,door.▶▶ Voor biscuit, banket en snijkoek daalde het volume met 1,2%. Deafzet in de suikerwerkmarkt daalde met 0,5%. De chocolademarkten snacksmarkt lieten wel een kleine volumestijging zien, vanrespectievelijk 0,2% en 0,6%.▶▶ De suikerprijs op de wereldmarkt blijft binnen een dalende trendsinds de top in 2011. De verwachting is dat de suikerprijs volatielblijft rondom het huidige niveau.▶▶ De suikerprijs is in Europa aanzienlijk hoger dan op de wereld-markt, als gevolg van de suikerquota van 13,8 miljoen ton en dehoge invoerheffing op de prijs van geïmporteerde suiker.▶▶ Bedrijven kunnen de steeds stijgende grondstofkosten slechts vooreen klein deel doorberekenen. Hierdoor komen de marges verderen verder onder druk te staan.21koek, snacks en zoetwaren
  23. 23. mengvoederindustrie Fusies en overnames houden aan Hoge prijzen van agrarische grondstoffen veranderen dynamiek in keten Branche ontwikkelt zich van leverancier tot probleemoplosserBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe mengvoederindustrie produceert voer voor landbouwhuisdieren. Inde loop der tijd is de concentratie door fusies en overnames toege-nomen. Het aantal spelers is vrij klein met enkele grote internationaalgeoriënteerde ondernemingen met een fors marktaandeel en dunnemarges. Daarnaast is er een aantal middelgrote bedrijven metvoerspecialiteiten en regionale marktfocus en kleine bedrijven metlokale binding. Zowel de coöperatieve als de private eigendoms-structuur komt voor. Nevedi vertegenwoordigt de Nederlandseproducenten en leveranciers van mengvoeders, premixen en vochtrijkediervoeders.De mengvoederindustrie opereert onder uitdagende omstandigheden.Zo staat de omvang van de Nederlandse veestapel door regelgevingrondom dierenwelzijn en milieu onder druk. Dit betekent dat er geenruimte is voor groei van veevoervolumes in Nederland. Daarnaast is ersprake van een opwaartse druk op de grondstofprijzen als gevolg vande aanhoudende groei van de mondiale vraag naar agrarische grond-stoffen. Omdat de voerkosten 55 tot 75% van de kostprijs in beslagnemen, is het effect op de resultaten van de veehouders groot. Bij deveehouders zelf neemt de schaalgrootte steeds verder toe. Vooral degrotere bedrijven voorzien steeds meer in hun eigen voerproductiedoor zelf voeders op te slaan, te bewerken en te mengen. De hiervoorbeschreven marktomstandigheden beïnvloeden de branche op tweemanieren. In de eerste plaats neemt ook bij de voerproducenten zelfde concentratie toe via fusies en overnames. Vergroting van efficiencyis hierbij een belangrijke drijfveer, waar ook de veehouder via devoerprijs uiteindelijk van profiteert. Daarnaast spelen een rol: groterdraagvlak voor investeringen; ook in R&D, grotere inkoopmacht,vergroting van het marktgebied en verbreding van het assortiment. Inde tweede plaats wordt de voerproducent steeds meer een partnervan de veehouder. Via innovatieve producten, voerconcepten en adviesondersteunt hij de veehouder bij het verhogen van de kwaliteit vande eindproducten, het verlagen van de kostprijs, het bevorderenvan diergezondheid en dierenwelzijn en het reduceren van demilieubelasting.Behoudens extreme weersomstandigheden verwacht ABN AMRO datde grondstofprijzen in de loop van de tweede helft van 2013 dalen. Optermijn moet echter met structureel hoge niveaus van grondstofprijzenrekening worden gehouden. Daarbij zorgen productiedalingen doorweersinvloeden, bij lage voorraden en groeiende vraag, voor een hogeprijsvolatiliteit. Dit stelt hoge eisen aan de kwaliteit van markt-verwachting, inkoop en risicomanagement. Door deze ontwikkelinggaan ook veehouders op zoek naar strategieën om minder kwetsbaar teworden voor ongunstige grondstofprijzen. Eigen inkoop en verwerkingvan enkelvoudige droge en natte bijproducten groeit. Daardoor groeit debehoefte aan markt- en grondstofkennis. ABN AMRO verwacht dat devoerproducent, naast mengvoerleverancier, meer een makelaar wordtvan voer-, markt- en grondstoffenkennis. Het proces van schaal-vergroting door middel van fusies en overnames houdt naarverwachting aan. Hierbij houden de grote spelers ook markten buitenNederland in de gaten. Wij verwachten relatief veel fusie- enovernamebewegingen bij de middelgrote spelers. Deze zijn niet grootgenoeg om dezelfde schaalvoordelen te behalen als het grootbedrijf,maar ook weer te groot om de voordelen van het kleinbedrijf (localheroe, zeer gespecialiseerd, korte lijnen, super flexibel, sterke bindingmet afnemers) volledig uit te buiten.Aandeel productie 106 leden Nevedi: 96%Marktaandeel top-3 in Nederland: 60%Afzet veevoer in Nederland: 18 mln tonAandeel varkensvoeders in mengvoerafzet: 44%Aandeel rundveevoeders in mengvoerafzet: 24%Aandeel pluimveevoeders in mengvoerafzet: 27%Actuele sectorprognoses vindt u in onze publicatie ’Prognoses economie en sectoren’www.pdv.nlwww.nevedi.comwww.lei.wur.nlwww.fefac.org22
  24. 24. 9094981020510152007 2008 2009 2010 2011 2012x1mlnx1mlnper 1 aprilRundvee (l.as) Varkens (l.as) Kippen (r.as)02.0004.0006.0008.00010.00012.00014.00016.0002006 2007 2008 2009 2010 2011productie,x1.000tonVarkensvoerRundveevoerPluimveevoerOverig50100150200250300150200250300350400450500550jan-11aprjuloktjan-12aprjuloktEUR/tonEUR/tonSojaschroot ZA, l.as Tarwe EU, r.as1020304050jan-11aprjuloktjan-12aprjuloktEUR/100kgVleesvarkensbrok,1.08Standaardbrok AVleeskuikenkorrel macDaling varkensstapel valt meeVoerproductie voor Nederlandse markt gedaaldSojaprijs enorm gestegen Voerprijzen stegen met vertraging in 2012Bron: CBSBron: FEFACBron: LEIBron: LEI▶▶ Sinds een paar jaar staat de veestapel onder druk als gevolg vanregelgeving rond verduurzaming van vlees.. De daling van dekippenstapel in 2012 was grotendeels het gevolg van minderleghennen (inclusief fokhennen).▶▶ Gezien de regelgeving voor groepshuisvesting valt de lichte dalingvan de varkensstapel in 2012 mee. In de rest van Europa nam devarkensstapel duidelijker af, vooral in Oost- en Zuid-Europa.▶▶ Na een herstel in 2010, daalde de totale Nederlandse veevoer-productie weer in 2011. De productie van rundvee- en pluimveevoergroeide nog wel iets in dat jaar. De productie van varkensvoerdaalde echter met 2,2% en die van het overige veevoer zelfs met6,7%.▶▶ Gezien de krimp van de veestapel in 2012 en de neiging vanboeren om steeds meer te voorzien in de eigen veevoerproductie,gaat ABN AMRO voor 2012 uit van een daling van deveevoerproductie voor de Nederlandse markt.▶▶ Belangrijke grondstoffen voor mengvoer zijn tarwe, maïs, soja entapioca. De prijzen hiervan worden op de mondiale markt bepaald.Tot ver in 2012 bewogen de wereldmarktprijzen van granen ensojabonen zich in een opgaande lijn.▶▶ Uiteindelijk nam de gemiddelde prijs van sojaschroot toe met bijna37% in 2012 en de tarweprijs met ongeveer 7,5%.▶▶ Voerproducenten kopen een deel van de grondstoffen op termijnin, wat mede leidt tot een vertraagd doorberekenen van prijs-mutaties op de grondstoffenmarkt. Daarnaast laat het prijsverloopvan mengvoer een veel minder volatiel patroon zien dan hetprijsverloop van agrarische grondstoffen.▶▶ Niettemin was een toename van de veevoerprijzen onvermijdelijkin 2012. Uiteindelijk stegen de prijzen van vleesvarkensbrok,standaardbrok en vleeskuikenkorrel met respectievelijk 9%, 8,5%en 7%. Dit bovenop de al forse prijsstijgingen in 2011.23mengvoederindustrie
  25. 25. Productie en export namen toe in 2012 Opkomende markten moeten zorgen voor marktgroei Opwaartse druk op veeprijzen niet volledig doorgegeven aan retailBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe slachterijbranche bestaat voornamelijk uit varkens- en pluimvee-slachterijen. De slachterij neemt de dieren af van de veehouder ofveehandelaar en slacht de dieren. Soms worden de deelstukkenverkocht aan uitsnijderijen of aan vleesveredelaars. Het vlees wordtvervolgens verwerkt tot halffabrikaten en eindproducten. Ook het zelfverpakken van vleesproducten komt voor. Er zijn ongeveer 60 grote enmiddelgrote slachterijen. De vleesverwerkende industrie kent enkelegrote ondernemingen. Het merendeel van de bedrijven betreftgespecialiseerde, ambachtelijke bedrijven met een meer regionalefunctie.De Nederlandse vleesproductie is in 2012 iets toegenomen, vooraldoor de pluimveevleesproductie. Export van vlees is belangrijk envindt vooral plaats naar landen binnen West-Europa. In 2012 nam denominale export verder toe, waarbij de export naar landen buitenWest-Europa een bovengemiddelde groei vertoonde. De export naardeze regio´s is van essentieel belang voor de branche, omdat de West-Europese markt kampt met verzadigingsverschijnselen. Daarbij komtdat de druk op de koopkracht in deze regio groot is als gevolg vanoverheidsmaatregelen om de begroting op orde te krijgen. Met degroeiende mondiale vraag naar agrarische grondstoffen komenveevoerprijzen op een historisch gezien structureel hoger niveau. Ditmondt uiteindelijk uit in structureel hogere inkoopkosten van vee.Rond dat hogere prijsniveau zorgen fluctuaties in de aanbod- envraagverhouding van vee voor een hoge mate van prijsvolatiliteit. DeNederlandse slachters kunnen de veeprijs praktisch niet beïnvloedenen hebben aan de afzetkant te maken met machtige retailorganisaties.Deze moeilijke omstandigheden hebben ertoe geleid dat de brancheeen proces van schaalvergroting doormaakt via sanering, fusies enovernames. Doelen zijn: efficiencyverhoging, een groter draagvlakvoor investeringen in productie en productontwikkeling, product- enregioverbreding, verzekering van veeaanvoer en waarborgen vanafzetkanalen. Inmiddels zijn er in de meeste segmenten dominantespelers in Nederland ontstaan. Op Europees niveau is de markt echternog gefragmenteerd.De vleesconsumptie in West-Europa blijft onder druk staan als gevolgvan de matige koopkrachtontwikkeling. Ook eten mensen in deze regiosteeds vaker uit overtuiging minder vlees. Afzetgroei moet komen uit deopkomende markten waar de vraag naar vlees toeneemt, zoalsCentraal- en Oost-Europa. Hier heeft men wel te maken met geduchteconcurrenten uit de VS en Zuid-Amerika. Specifieke aandacht vragen devarkensslachterijen. In Europa, vooral in Duitsland, is sprake van over-capaciteit en een strijd om de levering van varkens. Gecombineerd metde verwachte daling van het Europese varkensaanbod ontstaat er eenopwaartse druk op de varkensprijzen. Onder deze omstandighedenmoet gezocht worden naar verbeteringen van ketenefficiency, mogelijkmet een verhoogde fusie- en overnameactiviteit. Volgens ABN AMROis een verdere verhoging van consumentenprijzen uiteindelijk onont-koombaar. De branche werkt aan een betere verwaarding van vlees.Bijvoorbeeld door in te zetten op duurzamer vlees via het bevorderenvan dierenwelzijn, reductie van antibioticagebruik en het verlagen van demilieu-impact. Positief is dat retailers lijken te bewegen richting eenbetere waardering van kwaliteitsvlees, al dan niet in concepten.Tenslotte zal de gehele vleesketen de handen ineen moeten slaan omvleesschandalen te voorkomen en maatschappelijke acceptatie van hethouden van vee te bevorderen.Productie uit slachtingen: 2,9 mln ton▶▶ waarvan varkensvlees: 1,8 mln ton▶▶ waarvan pluimveevlees: 0,7 mln tonAantal varkensslachterijen met > 100.000slachtingen: 9Aantal vleeskuikenslachterijen met > 10.000 tongeslacht gewicht: 13Actuele sectorprognoses vindt u in onze publicatie ’Prognoses economie en sectoren’www.cov.nlwww.pve.nlwww.agriholland.nlwww.nepluvi.nlslachterijenenvleesverwerking24
  26. 26. 01232009 2010 2011 2012x1mlntonSlachtingen Invoer Uitvoer Verbruik04008001.2001.6002005 2010 2011 2012x1.000tonRundvlees Kalfsvlees Varkensvlees Pluimveevlees0%20%40%60%80%100%2000 2005 2010 2011 2012ExportvleesRest wereldRest W-EItaliëFrankrijkVerenigd KoninkrijkDuitsland19,2 19,2 19,2 18,8 18,443,6 41,9 41,8 41,4 41,021,6 22,1 22,8 22,3 22,22,7 2,4 2,5 2,5 2,60204060801002000 2005 2010 2011 2012inkgpercapitaAnder vleesPluimveevleesVarkensvleesRund-/kalfsvleesBinnenlands vleesverbruik daalde in 2012Marginale toename productie uit slachtingenExportaandeel West-Europa daalde in 2012Nederlandse vleesconsumptie verzadigdBron: PVEBron: PVEBron: CBSBron: PVE▶▶ De productie uit slacht en de vleesexport groeiden licht in 2012. Deinvoer van vlees, inclusief de producten die zonder bewerking weerworden uitgevoerd, daalde met 1%. Per saldo is de Nederlandseconsumptie van vlees (slachtingen minus uitvoer plus invoer) metongeveer 0,5% gedaald.▶▶ De invoer van vlees en vleesproducten kwam in 2012 voor 75% uitde EU met Duitsland (25% aandeel) als koploper, gevolgd doorBelgië (18% aandeel). Daarbuiten is Brazilië de belangrijksteleverancier met een aandeel van 13%.▶▶ De totale productie van vlees nam in 2012 licht toe. Terwijl deproductie van kippenvlees toenam, liet de productie van de overigevleessoorten een daling zien.▶▶ Pluimveevlees profiteert duidelijk van de druk op het reëel beschik-baar inkomen van de Europese consument. Het aandeel van dezevleessoort in de vleesproductie nam daardoor toe.▶▶ De vleesexport in waarde nam in 2012 toe. De export naargebieden buiten West-Europa nam veel sterker toe dan de exportbinnen West-Europa. Hierdoor boette West-Europa aan belang in.▶▶ De belangrijkste exportlanden zijn Duitsland, het Verenigd Koninkrijk,Frankrijk en Italië. Duitsland vormt de grootste exportmarkt. Naarhet Verenigd Koninkrijk wordt primair bacon uitgevoerd. Italië is degrootste afnemer van kalfsvlees. De moeizame economischeontwikkeling in dit land drukt de vraag naar deze vleessoort.▶▶ De Nederlandse vleesconsumptie is duidelijk verzadigd en groeitnauwelijks meer. In 2012 nam het verbruik per hoofd van debevolking met bijna 1% af tot iets meer dan 84 kilo.▶▶ De vier belangrijkste vleessoorten vertoonden een daling van deconsumptie per capita. Hierbij nam het verbruik van pluimveevleeshet minst af, waardoor het aandeel van deze relatief goedkopevleessoort in 2012 steeg.25slachterijen en vleesverwerking
  27. 27. zuivelindustrie Volop dynamiek in aanloop naar verdwijnen melkquota Verwerken van extra melkaanbod is een uitdaging Innovatie en marktgebieden buiten Europa sleutels tot succesBranchebeschrijvingTrends en ontwikkelingenOnze visieKerngegevens WebsitesDe zuivelindustrie produceert een breed assortimentbasiszuivelproducten, waarvan de belangrijkste kaas, melkpoeder,gecondenseerde melk en boter zijn. Daarnaast worden erconsumptiemelkproducten in allerlei varianten geproduceerd, zoalsmelk, karnemelk, yoghurt en vla. De concentratiegraad is hoog. Naasteen aantal grote spelers met een uitgebreid assortiment is er eengroep kleinere bedrijven met een smaller productenpakket. Ook zeerkleine nichespelers komen voor. Een groot deel van de Nederlandsezuivel wordt in het buitenland afgezet.Steeds meer worden productie, verwerking en handel door eencluster van bedrijven gedaan, waarbij de clusters onderling met elkaarconcurreren. De moeizame ontwikkeling van de Europese economiezette druk op de verzadigde Europese markt, vooral bij bulk. Autonomeproductiegroei wordt gerealiseerd door betreding van marktgebiedenbuiten Europa. Ook het ontwikkelen van innovatieve producten,appellerend aan gezondheid en duurzaamheid, stimuleren deproductie. In 2012 nam de zuivelproductie met 2% toe. Het grootstedeel van de Nederlandse zuivelproductie wordt uitgevoerd, vooralbinnen West-Europa. Het exportvolume groeide beperkt in 2012, maarde uitvoer in waarde nam af. Vooral de prijs van boter en boteroliedaalde sterk. De prijs van zuivelproducten wordt bepaald doormondiale vraag- en aanbodverhoudingen met sterk fluctuerendeprijzen tot gevolg. De branche is volop in beweging door de opheffingvan de markt- en prijssteun voor melk en het einde van quotering inEuropa in 2015. Een aantal Nederlandse spelers sorteert al voor opeen groter aanbod van melk vanaf dat tijdstip. Op belangrijke marktenwordt nu al een positie ingenomen, door vestiging ter plaatse of doorovernames. Ook worden productievestigingen onder de loep genomenen worden nieuwe fabrieken gebouwd. Tenslotte wordt de verhoudingtot melkveehouders tegen het licht gehouden. Hierbij komen zakenaan de orde als prijssystemen, leveringsrechten en de rolverdelingtussen coöperatie en privaat bedrijf.De markt in West-Europa blijft nog onder druk staan vanwege overheids-maatregelen om de begroting op orde te krijgen. Substantiële groeimoet uit gebieden daarbuiten komen. De buitenlandse interesse, uitvooral het Midden Oosten en Azië, voor Nederlandse zuivel (productenen bedrijven) groeit vanwege de kwaliteitsperceptie. Als gevolg van hetwegvallen van de quotering in 2015 neemt het melkaanbod toe.Schattingen van het extra aanbod variëren tussen de 10 en 20% in2020. ABN AMRO verwacht dat de impact van de Europese productie-toename op wereldzuivelprijzen wordt gedempt door de groeiendevraag naar zuivel in opkomende markten. Prijsvolatiliteit heeft echter zijnintrede gedaan en zal niet meer verdwijnen. De zuivelindustrie blijft voorde uitdaging staan het extra aanbod tot waarde te brengen. Een grootdeel van de extra melkaanvoer zal tot melkpoeder worden verwerkt.Daarnaast moeten de verkoopinspanningen op de wereldmarkt wordenopgeschroefd. Aan de innovatieve kwaliteiten worden hoge eisengesteld. Hieronder valt volgens ABN AMRO het inspelen op duurzaam-heid (biologisch melk), gezondheid en regionale afkomst van producten.Ook het vinden van basismateriaal voor bijvoorbeeld babymelk, lactose-vrije melk, sportdranken en dergelijke behoort daartoe. Hierdoorontstaan aantrekkelijke, innovatieve productsegmenten die een hogeretoegevoegde waarde genereren.Aantal grote ondernemingen: 20Aantal fabrieken van grote ondernemingen: 50▶▶ waarvan coöperatieve fabrieken: 31▶▶ waarvan particuliere fabrieken: 19Aantal werknemers: 9.800Verwerkte melk: 11.770 mln kgActuele sectorprognoses vindt u in onze publicatie ’Prognoses economie en sectoren’www.prodzuivel.nlwww.agriholland.nlwww.CBS.nlwww.lei.wur.nl26
  28. 28. 5.2944.8775.8806.4103.5343.8165.0525.3691.945 2.022 2.0622.27601.0002.0003.0004.0005.0006.0007.0002000 2005 2010 2011xEUR1mlnProductiewaarde Uitvoer Invoer02004006008001.0001.2001.4001.6002008 2009 2010 2011 2012productie,mlnkgFabriekskaasGecondenseerde melkMelkpoederBoter05001.0001.5002.0002.5003.0003.5002010 2011 2012export,mlneuroMelkprodukten Boter en boterolie Kaas75%80%85%90%95%100%2000 2005 2010 2011 2012aandeelregio´sEuropaAmerikaAzië en OceaniëAfrikaBinnenlands verbruik nam toe in 2011Productie van melkpoeder daalt derde jaar op rijNominale uitvoer zuivelproducten daalde in 2012 Exportaandeel Afrika groeitBron: Productschap ZuivelBron: CBSBron: CBSBron: CBS▶▶ In 2011 namen productie, uitvoer en invoer toe. Per saldo nam debinnenlandse marktvoorziening (productiewaarde plus invoer minusuitvoer) verder toe.▶▶ De uitvoer van zuivelproducten is voor bijna 95% van Nederlandseherkomst. De totale uitvoer omvat daarnaast ook geïmporteerdeproducten die,eventueel na een kleine bewerking, weer wordengeëxporteerd.▶▶ De zuivelproductie bestaat voor meer dan de helft uit kaas.Gecondenseerde melk neemt met ongeveer 25% de tweedepositie in.▶▶ Na een zeer lichte daling in 2011, nam de totale zuivelproductie in2012 toe met 2%. De grootste productiestijging werd genoteerd bijgecondenseerde melk: bijna 5%. Alleen de productie van melk-poeder daalde en wel met meer dan 2,5%. Ook in 2010 en 2011daalde de melkpoederproductie.▶▶ In 2012 daalde de totale zuivelexport in waarde met ongeveer 3%.Bijna de helft van de zuiveluitvoer bestaat uit kaas. Terwijl de kaas-export in kilo’s steeg, bleef de nominale uitvoer praktisch gelijk in2012. De uitvoer van boter en boterolie nam in volume fors toe,maar nam in waarde fors af.▶▶ Bij mager melkpoeder was er zowel in volume als in waarde sprakevan een zeer sterke daling van de uitvoer. Alleen bij gecondenseerdemelk kon een stijging van zowel het exportvolume als de export-waarde worden genoteerd.▶▶ Het belang van Europa in de kaasexport neemt – zij het zeergeleidelijk - sinds 2000 af. Deze regio vormt echter nog steeds debelangrijkste exportbestemming voor kaas. De Westeuropeselanden Duitsland, Frankrijk en België namen in 2012 gezamenlijk57% van de kaasexport voor hun rekening. In het Oosteuropesemarktgebied neemt Rusland de koppositie in met een exportaandeelvan 5%.▶▶ Buiten Europa is vooral de opkomst van Afrika opvallend. Hetexportaandeel van dit continent is inmiddels gegroeid van 2% in2000 naar 4% in 2012.27zuivelindustrie
  29. 29. leeswijzerDeze leeswijzer geeft u inzicht in de opbouw van de branche-analyses en geeft bovendien een verklaring van enkele veelgebruikte termen.De brancheanalyses bestaan uit twee volledige pagina’s. Op deeerste pagina staan achtereenvolgens de volgende onderdelen:De eerste pagina van debrancheanalyse▶▶ Drie bulletsDe drie bullets bovenaan de pagina geven de kern van de analyseweer. In drie korte zinnen wordt een kernachtige samenvattingvan de brancheanalyse weergegeven.▶▶ Het blok ‘Branchebeschrijving’Het blok ‘Branchebeschrijving’ geeft een beknopte omschrijvingen definitie van de branche. De belangrijkste karakteristieken vande branche worden hierin beschreven.▶▶ Het blok ‘Trends en ontwikkelingen’Het blok ‘Trends en ontwikkelingen’ gaat in op de huidigeontwikkelingen in de branche. De tijdspanne van dit blok ligt inveel gevallen tussen maart 2012 en maart 2013. In dit blok wordtin sommige gevallen ook enkele jaren teruggekeken om dehuidige ontwikkelingen en trends beter te kunnen begrijpen.▶▶ Het blok ‘Onze visie’Het blok ‘Onze visie’ geeft de visie over de branche weer van desector economen van ABN AMRO Economisch Bureau. Deanalyse heeft betrekking op het huidige jaar (2013) en in sommigegevallen het komende jaar (2014).▶▶ Het blok ‘Kerngegevens’Het blok ‘Kerngegevens’ geeft een overzicht van de meestrelevante (economische) indicatoren die kenmerkend zijn voor debranche. De gegevens hebben betrekking op 2012, tenzij andersvermeld. Bij het zoeken naar de gegevens voor dit blok is gebruikgemaakt van een veelheid van bronnen. Er is vooral gebruikgemaakt van de gegevens van het CBS, maar tevens zijn anderebronnen geraadpleegd, zoals brancheorganisaties, onderzoek- enadviesbureaus, kranten, tijdschriften, internet en overheids-instanties (waaronder product- en bedrijfschappen, ministeries).De tweede pagina van debrancheanalyseOp de tweede pagina van de brancheanalyse staan vierverschillende figuren. In de balk boven de figuren staat de titel vande figuur in het betreffende blok, inclusief een bronvermelding. Inveel gevallen heeft ABN AMRO Economisch Bureau eigenbewerkingen en ramingen gemaakt met behulp van de gegevensvan de genoemde dataleverancier. Indien een dergelijkebewerking heeft plaatsgevonden, dan staat dit vermeld in de balk.De figuren op pagina 2 hebben betrekking op economischeontwikkelingen. Onderwerpen die hier onder andere kunnenworden behandeld zijn: omzetontwikkeling, kostenontwikkeling,exploitatiebeeld, exportontwikkeling, aantal bedrijven,werkgelegenheid, marktaandelen, en dergelijke.Waar staan de letters ‘r’ en ‘v’ voorin de figuren?In de figuren treft u in sommige gevallen een letter ‘r’ of ‘v’ achterhet jaartal aan. In deze gevallen staat de ‘r’ voor een raming (opbasis van beschikbare gegevens t/m bijvoorbeeld november 2011is een inschatting gemaakt voor de rest van het jaar). De ‘v’ staatvoor voorspelling en betreft de verwachting van de betreffendesector econoom van ABN AMRO Economisch Bureau.28
  30. 30. Veel gebruikte termen, inclusiefdefinitiesTot slot van deze leeswijzer een opsomming van enkele veelgebruikte termen in deze publicatie, inclusief de definitie volgensABN AMRO.▶▶ Definitie ZZPZZP staat voor ‘Zelfstandigen Zonder Personeel’. Ondernemersdie geen personeel in dienst hebben. Het begrip verwijst ook naarde term ‘freelancer’.▶▶ Definitie MKBMKB staat voor Midden- en KleinBedrijf. In deze publicatiehanteren we als definitie voor MKB de volgende veel gebruiktetabel:Categorie onderneming Werknemers Jaaromzet of jaarlijks balanstotaalmiddelgroot < 250 ≤ € 50 mln. ≤ € 43 mln.klein < 50 ≤ € 10 mln. ≤ € 10 mln.micro < 10 ≤ € 2 mln. ≤ € 2 mln.▶▶ Definitie FTEFTE staat voor ‘full-time-equivalent’. Eén fte staat voor eenvolledige werkweek van 38 uur.▶▶ Definitie BBPBruto Binnenlands Product is de totale waarde van alle in een landgeproduceerde goederen en diensten in een bepaalde periode.29leeswijzer
  31. 31. colofonDe Visie Op Food is een uitgave van ABN AMRO. Het rapport isgeschreven door ABN AMRO Economisch Bureau op verzoek vanABN AMRO Sector Advisory.SectoranalyseThijs Pons (thijs.pons@nl.abnamro.com)Senior Sector EconoomABN AMRO Economisch BureauMacro economische analyseNico Klene (nico.klene@nl.abnamro.com)Senior EconoomABN AMRO Economisch BureauInterviewsJoep AuwerdaJournalist/tekstschrijverFotografie interviewsHannie VerhoevenCommercieel contactNiels Dijkman (niels.dijkman@nl.abnamro.com, 020-3439935)Sector Banker FoodABN AMRO Sector AdvisoryDistributieWebsite: www.abnamro.nl/foodTelefoon: 0900-0024 (e 0,10 per minuut)DisclaimerDe in deze publicatie neergelegde opvattingen zijn gebaseerd op doorABN AMRO betrouwbaar geachte gegevens en informatie, die op zorg-vuldige wijze in onze analyses en prognoses zijn verwerkt. NochABN AMRO, noch functionarissen van de bank kunnen aansprakelijkworden gesteld voor in deze publicatie eventueel aanwezige onjuist-heden. De weergegeven opvattingen en prognoses houden niet meer indan onze eigen visie en kunnen zonder nadere aankondiging wordengewijzigd.© ABN AMRO, mei 2013Deze publicatie is alleen bedoeld voor eigen gebruik. Het gebruik vantekstdelen en/of cijfers is toegestaan mits de bron duidelijk wordt ver-meld. Verveelvoudiging en/of openbaarmaking van deze publicatie is niettoegestaan, behalve indien hiervoor schriftelijk toestemming is gekregenvan ABN AMRO. Teksten zijn afgesloten op 15 april 2013.30
  32. 32. AA6585G©05-130900 - 0024 (E 0,10 per minuut)abnamro.nl/sectoren

×