SlideShare a Scribd company logo
1 of 30
Predmet: Fizika
Razred: Prvi - svi smjerovi
Broj časa: 69/70
Tema: Važnost eksperimenta i
ogleda u fizici radi istraživanja i
spoznaje prirodnih pojava
Profesor fizike: Zijad Begić
Važnost eksperimenta i
ogleda u fizici radi
istraživanja i spoznaje
prirodnih pojava
Riječ fizika potiče od grčke
riječi phisis koja znači
priroda.
Fizika je prirodna nauka koja
proučava prirodu u najširem
smislu. Let ptica ili aviona,
putovanje brodova na vodi ili
svemirskih brodova, plivanje riba
ili podmornica, sudari automobila
ili čestica, kretanje jabuka ili
planeta, sastav i struktura
galaksija, zvijezda, planeta, svega
što nas okružuje – od kvarkova do
kvazara, pa čak i sam nastanak i
sudbina Univerzuma, sve to
proučava fizika.
U savremenom svijetu sve fizičke teorije
se najčešće izražavaju kao matematičke
formule, ali, kao što je rekao Ajnštajn,
suština svake teorije nije u formulama već
u ideji i dokazivanju pomoću
eksperimenata.
Od davnina su ljudi pokušavali da shvate
ponašanje i osobine materije, zašto objekti
padaju na zemlju kada izgube oslonac,
zašto različiti materijali imaju različite
osobine, i slično.
Tajnovita je bila i priroda svemira, kao na
primjer oblik Zemlje, ponašanje i kretanje
Sunca i Mjeseca. Mnogo teorija je
pokušavalo da objasni te pojave, ali većina
od njih na pogrešan način, jer nikada nisu
bile potvrđene eksperimentom.
Bez obzira na netačnost tih
teorija, one su ipak dale
ogroman doprinos daljem
razvoju fizike i ljudskog
društva uopšte.
Istorija nauke pa i fizike obično
počinje sa Talesom iz Mileta, koji
je postao slavan nakon što je uspješno
predvidio pomračenje Sunca 585.
godine prije nove ere. On je bio prvi
koji je pokušao da objasni prirodu na
naučan način.
Posmatrajući pojedine predmete, pojave i
procese u prirodi, organskoj i anorganskoj,
on je nalazio promjenu, a u toj promjeni
našao nešto nepromjenljivo, iz čega sve
proizilazi i u što se sve razrješava, a to
je vοda. Kao praosnovu svega on je,
dakle, uzeo materiju koja se može
empirijski provjeravati, i voda je za njega
ne samo opšta prapodloga života nego i
apsolutni kosmički princip, i to zato što
bez vode nema vlage ni žitkosti, a bez
vlage nema hrane, života, ni toplote. Voda
se očevidno mijenja u paru, snijeg, led:
tako od vode postaje i sve drugo i
pretvara se natrag u vodu.
Priča se da je ustanovio godišnja doba i da je
godinu podijelio na trista šezdeset i pet
dana. Mornare je uputio da paze na Malog
medvjeda, jer on najbolje pokazuje sjever;
prorekao je pomračenje sunca od 28. maja
585 (Herod. I 74); za Zemlju je smatrao da,
kao okrugla ploča, pliva na vodi. U Egiptu je
razmišljao o poplavi Nila i zaključio da
„egesije“, tj. godišnji vjetrovi na Egejskom
moru, ometaju vodu da teče u more. Tu je
naučio i usavršio geometriju.
Priča da je Tales izmjerio i visinu piramida po
njihovoj sjenci, posmatrajući trenutak kad je
naša sjenka iste dužine kao naše tijelo.
Teško je izdvojiti najvažnije ideje iz tog
najranijeg perioda ali sigurno treba
pomenuti učenja Pitagorejaca o tome da
je Zemlja okrugla (500. g.p.n.e),
Anaksagore da su Sunce, Mjesec i
zvijezde sastavljene od istog materijala
kao i Zemlja, sa tom razlikom da su
stijene na Suncu usijane (470. g.p.n.e),
Demokrita koji je shvatio da se Mliječni
put sastoji od mnogo zvijezda (385.
g.p.n.e) i naravno Aristotelovih prvih
zakona fizike o kretanju tijela.
Osim posmatranja i tumačenja
kako se stvari oko njih kreću
stari narodi pokušavali su da
razumiju od čega je svijet u
kome žive izgrađen. Aristotel,
i njegovi prethodnici, smatrali
su da je svijet izgrađen od
nekoliko elemenata. Ideja o
tome koji su to elementi i
koliko ih zapravo ima vremenom
se mijenjala, ali u osnovi uvijek
je bila ista:
voda, vazduh, vatra i zemlja.
Prvi čovjek koji je vjerovao da je priroda
izgrađena od istih, malih i nevidljivih djelića
bio je Leukip. Te djeliće on je nazvao atomi,
od grčke riječi atomos koja znači nedjeljiv.
Leukipovu ideju donekle je izmjenio Demokrit
koji je smatrao da se atomi međusobno
razlikuju, i da je svijet izgrađen od više
vrsta atoma. Osnove Demokritove ideje
potvrdio je Mendeljejev mnogo vijekova
kasnije (1869. god) kada je postavio periodni
sistem elemenata.
Nakon Aristotela sve do XVII vijeka nije bilo
nekih većih događaja na polju fizike, a u tom
vijeku Galileo Galilej svojim otkrićima stvorio je
fiziku koju danas poznajemo. Galilej je sumnjao u
zakone koje je postavio Aristotel, ali što je još
važnije on je sumnjao u metod istraživanja koji
je do tada primjenjivan.
Za razliku od Aristotela i njegovih sljedbenika,
koji su smatrali da se priroda može opisati samo
razmišljanjem, Galilej je počeo da provjerava
zaključke do kojih se došlo razmišljanjem.
Jednom rječju Galilej je uveo eksperiment u
fiziku.
Od Galilejevih okrića sigurno treba izdvojiti:
Jupiterove satelite (1610. g), zakon inercije
(1613), teorija plime i oseke (1624) i princip
relativnosti (1632).
Godine 1687. Njutn je objavio Philosophiae
Naturalis Prinicpia Mathematica, vjerovatno
najznačajnije pojedinačno djelo u istoriji
fizike.
U toj knjizi Njutn je postavio osnovne zakone
kretanja (tzv. Njutnovi zakoni mehanike) i
gravitacije. Na ovim zakonima bazirana je
cjelokupna klasična mehanika do današnjih
dana. Njutnov zakon gravitacije doveo je do
prvog ujedinjenja fizike. On je pokazao da
isti zakoni upravljaju zemaljskom i nebeskom
mehanikom.
Dalji doprinos razvoju mehanike dali su
Lagranž (1788. god, Lagranžev formalizam) i
Hamilton (1834. g, princip najmanjeg
dejstva), a osim njih značajan dopinos dali su
Ojler, Dalamber, Laplas, Poason, Jakobi i
mnogi drugi.
Početkom XVIII vijeka počinje intenzivan razvoj i
drugih grana fizike. Otkrićima Bojla (1662, Bojl-
Mariotov zakon koji pokazuje vezu između pritiska i
temperature idealnih gasova) i Bernulija (1733,
kinetička teorija gasova) postavlja se temelj za dalji
razvoj termodinamike i statističke mehanike.
Tompson je 1789. godine demonstrirao pretvaranje
mehaničkog rada u toplotu, a 1847 Džul je
formulisao zakon o održanju energije.
Veliki doprinos razumijevanju električnih i
magnetnih pojava dali su Amper (1822, dvije
žice kroz koje protiče struja međusobno se
privlače) i Faradej (1831, magnet koji se kreće
proizvodi struju, dinamo, transformator, zakoni
elektrolize).
Maksvel je 1855. godine ujedinio elektricitet i
magnetizam u jedinstvenu teoriju elektro-
magnetizma, četiri osnovne jednačine kojima su ove
pojave opisane i pokazao da elektricitet i
magnetizam ne mogu da postoje nazavisno jedno od
drugog. Maksvelova teorija pokazala je da je
svjetlost zapravo elektromagnetni talas.
U XIX vijeku istraživanja u oblasti
fizike sve više kreću u pravcu
proučavanja strukture materije i
elektromagnetnog zračenja.
Rentgen je 1895. godine otkrio X-
zrake, koji su elektromagnetno
zračenje visoke frekvencije i energije.
Godine 1896. Bekerel je otkrio
radioaktivnost. Radioaktivne pojave
dalje su proučavali Pjer i Marija Kiri.
Njihovi radovi postavili su temelj
razvoju nuklearne fizike.
• Elektron, prva poznata elementarna čestica,
otkrio je J. J. Tomson 1897. godine.
• Sedam godina kasnije (1904) Tomson je
postavio model atoma sličan ovom koji se i
danas koristi.
• Godine 1913. Bor je postavio dva postulata
kojima je gotovo u potpunosti opisao strukturu
atoma.
Dvije nedjelje prije početka XX vijeka, 14. decembra 1900.
godine, Plank je postavio hipotezu da se energija ne emituje
kontinualno već u paketićima, tzv. kvantima. Uvođenjem kvanta
Plank je pokrenuo razvoj nove fizike, kvantne mehanike, koja će
obilježiti vijek koji je počinjao. Veliki doprinos početku razvoja
kvantne mehanike dao je i Albert Ajnštajn 1905. godine zakonom
o fotoelektričnom efektu.
Ogroman doprinos razvoju kvantne mehanike i
savremene fizike uopšte dali su 1926. godine
Hajzenberg, koji je formulisao princip
neodređenosti, prema kome je u mikrosvijetu
nemoguće istovremeno tačno izmjeriti položaj i
impuls neke čestice, i Šredinger poznatom
talasnom jednačinom (koja nosi njegovo ime). Dalji
doprinos razvoju kvantne mehanike dao je Dirak
1928. godine kada je postavio relativističku
jednačinu za elektron.
Godine 1905, jedan tada potpuno
nepoznati fizičar, Albert Ajnštajn,
objavio je članak pod naslovom „O
elektrodinamici tijela u kretanju“.
Upravo taj članak predstavljao je
specijalnu teoriju relativnosti,
teoriju koja je opisivala kretanja
tijela koja putuju brzinama
približnim brzini svjetlosti.
Ajnštajn je uočio problem u ovoj
teoriji, ona nije bila saglasna sa
Njutnovim zakonom gravitacije i
pokušavao je da to riješi. To
njegovo traganje za teorijom koja
će opisati gravitaciju dovelo ga je
1916. godine do Opšte teorije
relativnosti.
Tokom drugog svjetskog rata fizika bilježi nagli
napredak, ali najveći napredak postiže se u
nuklearnoj fizici.
Njemački pokušaji, koje je predvodio Hajzenberg,
pravljenja atomske bombe, srećom, ne postiže
uspjeh. Za to vrijeme saveznički projekat
Menhetn ostvaruje cilj. Tim fizičara predvođen
Fermijem je 1942. godine ostvario prvu nuklearnu
lančanu reakciju, a 1945. godine izvršena je
proba prve atomske bombe u Alamagordu, Novi
Meksiko.
Sredinom XX vijeka veliki značaj dobila je kvantna
teorija polja koja je formulisana da bi obezbjedila
vezu kvantne mehanike i specijalne teorije relativnosti.
Kvantna teorija polja obezbjedila je i uslove za razvoj
moderne teorije elementarnih čestica, koja izučava
najfundamentalnije stvari u prirodi – sile i najsitnije
čestice koje izgrađuju čitav Univerzum.
Od vremena Galileja do današnjih dana fizika
je bilježila sve brži i brži napredak.
Najintenzivniji razvoj desio se početkom XX
vijeka.
Ono što je prije nekoliko decenija, godina ili
dana bila fizika, ili neka druga nauka, postalo
je, ili će tek postati, tehnologija.
Koliko god neka istraživanja djelovala
„besmislena“, sa praktične strane, nikada se ne
zna šta od neke teorije ili iz istraživanja može
da nastane i kakvu će primjenu ona imati u
budućnosti.
Počeo eksperiment vijeka – simuliranje
Velikog praska
Simulacija Velikog praska, za koji neki govore da nas
dovodi na prag najvećeg naučnog otkrića u istoriji, a drugi da je
početak smaka svijeta, startovao je u Evropskom centru za
nuklearna istraživanja (CERN), u podzemnom objektu nadomak
Ženeve.
Cio istraživački postupak, koji bi trebalo da otkrije tajne
nastanka kosmosa i njegove budućnosti, trajaće oko 15 godina.
Eksperiment je postao predmet žestokih rasprava, pošto su
se neki bojali da bi iz njega mogle da se izrode crne rupe, koje će
rasti i na koncu progutati Zemlju. Prva faza eksperimenta u LHC
uspješno je završena.
Počeo eksperiment vijeka – simuliranje
Velikog praska
Nakon nekoliko testova, pojavile su se dvije bijele tačke
na ekranu kompjutera što znači da je protonski snop uspio da
pređe punu dužinu tunela LHD-a. Početak eksperimenta je
nestrpljivo iščekivalo 9.000 fizičara širom svijeta. Puštanje prvog
snopa protona je simbolično važno kao ostvarenje sna koji je
ogromna ekipa naučnika sanjala skoro dvije decenije, ali neće se
dogoditi ništa opasno ni spektakularno, a ponajmanje famozne crne
rupe.
Počeo eksperiment vijeka – simuliranje
Velikog praska
Sljedeća faza je ubacivanje snopa već ubrzanih čestica u
akcelerator, gdje će biti dovedene do brzine neznatno manje od
brzine svjetlosti. Mnoge stvari naučnici rade prvi put u istoriji i
još ne znaju hoće li sve funkcionisati prema napravljenim
proračunima.
Cilj eksperimenta je simuliranje Velikog praska, u uslovima
sličnim onima koji su postojali milijarditi dio sekunde poslije
postanka svemira. Mjerenja u kolajderu daće šansu naučnicima da
predvide dalji tok razvoja kosmosa i pronađu Higsov bozon, česticu
koja je ključ za objašnjenje mase i suštine univerzuma, zbog čega
je prozvana „Božja čestica“.
Plan eksperimenta:
21. oktobra 2008-e prvi sudar čestica
2010. postizanje maksimalne energije čestica
2028. kraj eksperimenta

More Related Content

What's hot (20)

Elektricno delovanje obnavljanje 6
Elektricno delovanje  obnavljanje 6Elektricno delovanje  obnavljanje 6
Elektricno delovanje obnavljanje 6
 
Pitagorina teorema primjena na romb
Pitagorina teorema  primjena na rombPitagorina teorema  primjena na romb
Pitagorina teorema primjena na romb
 
Površina kocke
Površina kockePovršina kocke
Površina kocke
 
Pravougaonik i kvadrat temena i stranice.pptx
Pravougaonik i kvadrat  temena i stranice.pptxPravougaonik i kvadrat  temena i stranice.pptx
Pravougaonik i kvadrat temena i stranice.pptx
 
Duz, prava, poluprava, merenje duzine
Duz, prava, poluprava, merenje duzineDuz, prava, poluprava, merenje duzine
Duz, prava, poluprava, merenje duzine
 
Pravougaonik i kvadrat- zadaci
Pravougaonik i kvadrat-   zadaciPravougaonik i kvadrat-   zadaci
Pravougaonik i kvadrat- zadaci
 
Trougao, vrste, crtanje lekcija
Trougao, vrste, crtanje   lekcijaTrougao, vrste, crtanje   lekcija
Trougao, vrste, crtanje lekcija
 
VIII razred - Tacka, prava, ravan
VIII razred - Tacka, prava, ravanVIII razred - Tacka, prava, ravan
VIII razred - Tacka, prava, ravan
 
Materijali
MaterijaliMaterijali
Materijali
 
Pitagorina teorema
Pitagorina teoremaPitagorina teorema
Pitagorina teorema
 
Biologija kao prirodna nauka
Biologija kao prirodna naukaBiologija kao prirodna nauka
Biologija kao prirodna nauka
 
Merenje mase
Merenje maseMerenje mase
Merenje mase
 
Gradivne imenice slavica radojicic
Gradivne imenice slavica radojicicGradivne imenice slavica radojicic
Gradivne imenice slavica radojicic
 
Sabiranje i oduzimanje do 100
Sabiranje i oduzimanje do 100Sabiranje i oduzimanje do 100
Sabiranje i oduzimanje do 100
 
Naelektrisanje
NaelektrisanjeNaelektrisanje
Naelektrisanje
 
Hemija
HemijaHemija
Hemija
 
Algoritam.pptx
Algoritam.pptxAlgoritam.pptx
Algoritam.pptx
 
Pitagorina teorema primjena na kvadrat i pravougaonik
Pitagorina teorema  primjena na kvadrat i pravougaonikPitagorina teorema  primjena na kvadrat i pravougaonik
Pitagorina teorema primjena na kvadrat i pravougaonik
 
Snalazenje u naselju i okolini
Snalazenje u naselju i okoliniSnalazenje u naselju i okolini
Snalazenje u naselju i okolini
 
Glagoli kontrolni
Glagoli kontrolniGlagoli kontrolni
Glagoli kontrolni
 

Similar to Eksperimenti u fizici

Albert einstein za pocetnike
Albert einstein   za pocetnikeAlbert einstein   za pocetnike
Albert einstein za pocetnikeDesanka Jovanovic
 
Einstein za pocetnike
Einstein za pocetnikeEinstein za pocetnike
Einstein za pocetnikeamyasx
 
Inflaciona paradigma - Kosmos kao “štamparija”
Inflaciona paradigma - Kosmos kao “štamparija”Inflaciona paradigma - Kosmos kao “štamparija”
Inflaciona paradigma - Kosmos kao “štamparija”SEENET-MTP
 
Druga industrijska revolucija
Druga industrijska revolucijaDruga industrijska revolucija
Druga industrijska revolucijabatica1
 
Kosmoloski_preduslovi_zivota_MCIRKOVIC.ppt
Kosmoloski_preduslovi_zivota_MCIRKOVIC.pptKosmoloski_preduslovi_zivota_MCIRKOVIC.ppt
Kosmoloski_preduslovi_zivota_MCIRKOVIC.pptMiroslavMarinkovic6
 
Услови живота на замљи
Услови живота на замљиУслови живота на замљи
Услови живота на замљиGlorija Jovanović
 
Услови живота на замљи
Услови живота на замљиУслови живота на замљи
Услови живота на замљиglorija cirkovic
 

Similar to Eksperimenti u fizici (12)

Albert einstein za pocetnike
Albert einstein   za pocetnikeAlbert einstein   za pocetnike
Albert einstein za pocetnike
 
Einstein za pocetnike
Einstein za pocetnikeEinstein za pocetnike
Einstein za pocetnike
 
Fizičari
FizičariFizičari
Fizičari
 
Naučnici
NaučniciNaučnici
Naučnici
 
Dan nauke-1
Dan nauke-1Dan nauke-1
Dan nauke-1
 
Vekovi Traganja - Jupiter
Vekovi Traganja - JupiterVekovi Traganja - Jupiter
Vekovi Traganja - Jupiter
 
Inflaciona paradigma - Kosmos kao “štamparija”
Inflaciona paradigma - Kosmos kao “štamparija”Inflaciona paradigma - Kosmos kao “štamparija”
Inflaciona paradigma - Kosmos kao “štamparija”
 
Tamna energija nobelovci
Tamna energija nobelovciTamna energija nobelovci
Tamna energija nobelovci
 
Druga industrijska revolucija
Druga industrijska revolucijaDruga industrijska revolucija
Druga industrijska revolucija
 
Kosmoloski_preduslovi_zivota_MCIRKOVIC.ppt
Kosmoloski_preduslovi_zivota_MCIRKOVIC.pptKosmoloski_preduslovi_zivota_MCIRKOVIC.ppt
Kosmoloski_preduslovi_zivota_MCIRKOVIC.ppt
 
Услови живота на замљи
Услови живота на замљиУслови живота на замљи
Услови живота на замљи
 
Услови живота на замљи
Услови живота на замљиУслови живота на замљи
Услови живота на замљи
 

More from ZijadBegic1

Mileva Maric-Ajnstajn
Mileva Maric-AjnstajnMileva Maric-Ajnstajn
Mileva Maric-AjnstajnZijadBegic1
 
Zivot i djelo nikole tesle
Zivot i djelo nikole tesleZivot i djelo nikole tesle
Zivot i djelo nikole tesleZijadBegic1
 
Elektromagnetna samoindukcija
Elektromagnetna samoindukcijaElektromagnetna samoindukcija
Elektromagnetna samoindukcijaZijadBegic1
 
Faradejev zakon elektromagnetne indukcije
Faradejev zakon elektromagnetne indukcijeFaradejev zakon elektromagnetne indukcije
Faradejev zakon elektromagnetne indukcijeZijadBegic1
 
Elektromagnetno polje
Elektromagnetno poljeElektromagnetno polje
Elektromagnetno poljeZijadBegic1
 
2. kretanje naelektrisanih cestica u magnetnom polju
2. kretanje naelektrisanih cestica u magnetnom polju2. kretanje naelektrisanih cestica u magnetnom polju
2. kretanje naelektrisanih cestica u magnetnom poljuZijadBegic1
 
1. magnetno polje strujnih provodnika
1. magnetno polje strujnih provodnika1. magnetno polje strujnih provodnika
1. magnetno polje strujnih provodnikaZijadBegic1
 
Elektricna struja - rijeseni zadaci
Elektricna struja -  rijeseni zadaciElektricna struja -  rijeseni zadaci
Elektricna struja - rijeseni zadaciZijadBegic1
 
Elektricna struja sistematizacija teme
Elektricna struja   sistematizacija temeElektricna struja   sistematizacija teme
Elektricna struja sistematizacija temeZijadBegic1
 
Elektricna struja sistematizacija teme
Elektricna struja   sistematizacija temeElektricna struja   sistematizacija teme
Elektricna struja sistematizacija temeZijadBegic1
 
Magnetno polje elektricne struje
Magnetno polje  elektricne strujeMagnetno polje  elektricne struje
Magnetno polje elektricne strujeZijadBegic1
 
Rad i snaga elektricne struje
Rad i snaga elektricne strujeRad i snaga elektricne struje
Rad i snaga elektricne strujeZijadBegic1
 

More from ZijadBegic1 (16)

Mileva Maric-Ajnstajn
Mileva Maric-AjnstajnMileva Maric-Ajnstajn
Mileva Maric-Ajnstajn
 
Zivot i djelo nikole tesle
Zivot i djelo nikole tesleZivot i djelo nikole tesle
Zivot i djelo nikole tesle
 
Festival nauke
Festival naukeFestival nauke
Festival nauke
 
Elektromagnetna samoindukcija
Elektromagnetna samoindukcijaElektromagnetna samoindukcija
Elektromagnetna samoindukcija
 
Faradejev zakon elektromagnetne indukcije
Faradejev zakon elektromagnetne indukcijeFaradejev zakon elektromagnetne indukcije
Faradejev zakon elektromagnetne indukcije
 
Elektromagnetno polje
Elektromagnetno poljeElektromagnetno polje
Elektromagnetno polje
 
3. ciklotron
3. ciklotron3. ciklotron
3. ciklotron
 
2. kretanje naelektrisanih cestica u magnetnom polju
2. kretanje naelektrisanih cestica u magnetnom polju2. kretanje naelektrisanih cestica u magnetnom polju
2. kretanje naelektrisanih cestica u magnetnom polju
 
1. magnetno polje strujnih provodnika
1. magnetno polje strujnih provodnika1. magnetno polje strujnih provodnika
1. magnetno polje strujnih provodnika
 
Amperova sila
Amperova silaAmperova sila
Amperova sila
 
Lorencova sila
Lorencova silaLorencova sila
Lorencova sila
 
Elektricna struja - rijeseni zadaci
Elektricna struja -  rijeseni zadaciElektricna struja -  rijeseni zadaci
Elektricna struja - rijeseni zadaci
 
Elektricna struja sistematizacija teme
Elektricna struja   sistematizacija temeElektricna struja   sistematizacija teme
Elektricna struja sistematizacija teme
 
Elektricna struja sistematizacija teme
Elektricna struja   sistematizacija temeElektricna struja   sistematizacija teme
Elektricna struja sistematizacija teme
 
Magnetno polje elektricne struje
Magnetno polje  elektricne strujeMagnetno polje  elektricne struje
Magnetno polje elektricne struje
 
Rad i snaga elektricne struje
Rad i snaga elektricne strujeRad i snaga elektricne struje
Rad i snaga elektricne struje
 

Eksperimenti u fizici

  • 1. Predmet: Fizika Razred: Prvi - svi smjerovi Broj časa: 69/70 Tema: Važnost eksperimenta i ogleda u fizici radi istraživanja i spoznaje prirodnih pojava Profesor fizike: Zijad Begić
  • 2. Važnost eksperimenta i ogleda u fizici radi istraživanja i spoznaje prirodnih pojava
  • 3. Riječ fizika potiče od grčke riječi phisis koja znači priroda. Fizika je prirodna nauka koja proučava prirodu u najširem smislu. Let ptica ili aviona, putovanje brodova na vodi ili svemirskih brodova, plivanje riba ili podmornica, sudari automobila ili čestica, kretanje jabuka ili planeta, sastav i struktura galaksija, zvijezda, planeta, svega što nas okružuje – od kvarkova do kvazara, pa čak i sam nastanak i sudbina Univerzuma, sve to proučava fizika.
  • 4. U savremenom svijetu sve fizičke teorije se najčešće izražavaju kao matematičke formule, ali, kao što je rekao Ajnštajn, suština svake teorije nije u formulama već u ideji i dokazivanju pomoću eksperimenata.
  • 5. Od davnina su ljudi pokušavali da shvate ponašanje i osobine materije, zašto objekti padaju na zemlju kada izgube oslonac, zašto različiti materijali imaju različite osobine, i slično. Tajnovita je bila i priroda svemira, kao na primjer oblik Zemlje, ponašanje i kretanje Sunca i Mjeseca. Mnogo teorija je pokušavalo da objasni te pojave, ali većina od njih na pogrešan način, jer nikada nisu bile potvrđene eksperimentom.
  • 6. Bez obzira na netačnost tih teorija, one su ipak dale ogroman doprinos daljem razvoju fizike i ljudskog društva uopšte.
  • 7. Istorija nauke pa i fizike obično počinje sa Talesom iz Mileta, koji je postao slavan nakon što je uspješno predvidio pomračenje Sunca 585. godine prije nove ere. On je bio prvi koji je pokušao da objasni prirodu na naučan način.
  • 8. Posmatrajući pojedine predmete, pojave i procese u prirodi, organskoj i anorganskoj, on je nalazio promjenu, a u toj promjeni našao nešto nepromjenljivo, iz čega sve proizilazi i u što se sve razrješava, a to je vοda. Kao praosnovu svega on je, dakle, uzeo materiju koja se može empirijski provjeravati, i voda je za njega ne samo opšta prapodloga života nego i apsolutni kosmički princip, i to zato što bez vode nema vlage ni žitkosti, a bez vlage nema hrane, života, ni toplote. Voda se očevidno mijenja u paru, snijeg, led: tako od vode postaje i sve drugo i pretvara se natrag u vodu.
  • 9. Priča se da je ustanovio godišnja doba i da je godinu podijelio na trista šezdeset i pet dana. Mornare je uputio da paze na Malog medvjeda, jer on najbolje pokazuje sjever; prorekao je pomračenje sunca od 28. maja 585 (Herod. I 74); za Zemlju je smatrao da, kao okrugla ploča, pliva na vodi. U Egiptu je razmišljao o poplavi Nila i zaključio da „egesije“, tj. godišnji vjetrovi na Egejskom moru, ometaju vodu da teče u more. Tu je naučio i usavršio geometriju. Priča da je Tales izmjerio i visinu piramida po njihovoj sjenci, posmatrajući trenutak kad je naša sjenka iste dužine kao naše tijelo.
  • 10. Teško je izdvojiti najvažnije ideje iz tog najranijeg perioda ali sigurno treba pomenuti učenja Pitagorejaca o tome da je Zemlja okrugla (500. g.p.n.e), Anaksagore da su Sunce, Mjesec i zvijezde sastavljene od istog materijala kao i Zemlja, sa tom razlikom da su stijene na Suncu usijane (470. g.p.n.e), Demokrita koji je shvatio da se Mliječni put sastoji od mnogo zvijezda (385. g.p.n.e) i naravno Aristotelovih prvih zakona fizike o kretanju tijela.
  • 11. Osim posmatranja i tumačenja kako se stvari oko njih kreću stari narodi pokušavali su da razumiju od čega je svijet u kome žive izgrađen. Aristotel, i njegovi prethodnici, smatrali su da je svijet izgrađen od nekoliko elemenata. Ideja o tome koji su to elementi i koliko ih zapravo ima vremenom se mijenjala, ali u osnovi uvijek je bila ista: voda, vazduh, vatra i zemlja.
  • 12. Prvi čovjek koji je vjerovao da je priroda izgrađena od istih, malih i nevidljivih djelića bio je Leukip. Te djeliće on je nazvao atomi, od grčke riječi atomos koja znači nedjeljiv. Leukipovu ideju donekle je izmjenio Demokrit koji je smatrao da se atomi međusobno razlikuju, i da je svijet izgrađen od više vrsta atoma. Osnove Demokritove ideje potvrdio je Mendeljejev mnogo vijekova kasnije (1869. god) kada je postavio periodni sistem elemenata.
  • 13. Nakon Aristotela sve do XVII vijeka nije bilo nekih većih događaja na polju fizike, a u tom vijeku Galileo Galilej svojim otkrićima stvorio je fiziku koju danas poznajemo. Galilej je sumnjao u zakone koje je postavio Aristotel, ali što je još važnije on je sumnjao u metod istraživanja koji je do tada primjenjivan. Za razliku od Aristotela i njegovih sljedbenika, koji su smatrali da se priroda može opisati samo razmišljanjem, Galilej je počeo da provjerava zaključke do kojih se došlo razmišljanjem. Jednom rječju Galilej je uveo eksperiment u fiziku. Od Galilejevih okrića sigurno treba izdvojiti: Jupiterove satelite (1610. g), zakon inercije (1613), teorija plime i oseke (1624) i princip relativnosti (1632).
  • 14. Godine 1687. Njutn je objavio Philosophiae Naturalis Prinicpia Mathematica, vjerovatno najznačajnije pojedinačno djelo u istoriji fizike. U toj knjizi Njutn je postavio osnovne zakone kretanja (tzv. Njutnovi zakoni mehanike) i gravitacije. Na ovim zakonima bazirana je cjelokupna klasična mehanika do današnjih dana. Njutnov zakon gravitacije doveo je do prvog ujedinjenja fizike. On je pokazao da isti zakoni upravljaju zemaljskom i nebeskom mehanikom.
  • 15. Dalji doprinos razvoju mehanike dali su Lagranž (1788. god, Lagranžev formalizam) i Hamilton (1834. g, princip najmanjeg dejstva), a osim njih značajan dopinos dali su Ojler, Dalamber, Laplas, Poason, Jakobi i mnogi drugi.
  • 16. Početkom XVIII vijeka počinje intenzivan razvoj i drugih grana fizike. Otkrićima Bojla (1662, Bojl- Mariotov zakon koji pokazuje vezu između pritiska i temperature idealnih gasova) i Bernulija (1733, kinetička teorija gasova) postavlja se temelj za dalji razvoj termodinamike i statističke mehanike. Tompson je 1789. godine demonstrirao pretvaranje mehaničkog rada u toplotu, a 1847 Džul je formulisao zakon o održanju energije.
  • 17. Veliki doprinos razumijevanju električnih i magnetnih pojava dali su Amper (1822, dvije žice kroz koje protiče struja međusobno se privlače) i Faradej (1831, magnet koji se kreće proizvodi struju, dinamo, transformator, zakoni elektrolize).
  • 18. Maksvel je 1855. godine ujedinio elektricitet i magnetizam u jedinstvenu teoriju elektro- magnetizma, četiri osnovne jednačine kojima su ove pojave opisane i pokazao da elektricitet i magnetizam ne mogu da postoje nazavisno jedno od drugog. Maksvelova teorija pokazala je da je svjetlost zapravo elektromagnetni talas.
  • 19. U XIX vijeku istraživanja u oblasti fizike sve više kreću u pravcu proučavanja strukture materije i elektromagnetnog zračenja. Rentgen je 1895. godine otkrio X- zrake, koji su elektromagnetno zračenje visoke frekvencije i energije. Godine 1896. Bekerel je otkrio radioaktivnost. Radioaktivne pojave dalje su proučavali Pjer i Marija Kiri. Njihovi radovi postavili su temelj razvoju nuklearne fizike.
  • 20. • Elektron, prva poznata elementarna čestica, otkrio je J. J. Tomson 1897. godine. • Sedam godina kasnije (1904) Tomson je postavio model atoma sličan ovom koji se i danas koristi. • Godine 1913. Bor je postavio dva postulata kojima je gotovo u potpunosti opisao strukturu atoma.
  • 21. Dvije nedjelje prije početka XX vijeka, 14. decembra 1900. godine, Plank je postavio hipotezu da se energija ne emituje kontinualno već u paketićima, tzv. kvantima. Uvođenjem kvanta Plank je pokrenuo razvoj nove fizike, kvantne mehanike, koja će obilježiti vijek koji je počinjao. Veliki doprinos početku razvoja kvantne mehanike dao je i Albert Ajnštajn 1905. godine zakonom o fotoelektričnom efektu.
  • 22. Ogroman doprinos razvoju kvantne mehanike i savremene fizike uopšte dali su 1926. godine Hajzenberg, koji je formulisao princip neodređenosti, prema kome je u mikrosvijetu nemoguće istovremeno tačno izmjeriti položaj i impuls neke čestice, i Šredinger poznatom talasnom jednačinom (koja nosi njegovo ime). Dalji doprinos razvoju kvantne mehanike dao je Dirak 1928. godine kada je postavio relativističku jednačinu za elektron.
  • 23. Godine 1905, jedan tada potpuno nepoznati fizičar, Albert Ajnštajn, objavio je članak pod naslovom „O elektrodinamici tijela u kretanju“. Upravo taj članak predstavljao je specijalnu teoriju relativnosti, teoriju koja je opisivala kretanja tijela koja putuju brzinama približnim brzini svjetlosti. Ajnštajn je uočio problem u ovoj teoriji, ona nije bila saglasna sa Njutnovim zakonom gravitacije i pokušavao je da to riješi. To njegovo traganje za teorijom koja će opisati gravitaciju dovelo ga je 1916. godine do Opšte teorije relativnosti.
  • 24. Tokom drugog svjetskog rata fizika bilježi nagli napredak, ali najveći napredak postiže se u nuklearnoj fizici. Njemački pokušaji, koje je predvodio Hajzenberg, pravljenja atomske bombe, srećom, ne postiže uspjeh. Za to vrijeme saveznički projekat Menhetn ostvaruje cilj. Tim fizičara predvođen Fermijem je 1942. godine ostvario prvu nuklearnu lančanu reakciju, a 1945. godine izvršena je proba prve atomske bombe u Alamagordu, Novi Meksiko.
  • 25. Sredinom XX vijeka veliki značaj dobila je kvantna teorija polja koja je formulisana da bi obezbjedila vezu kvantne mehanike i specijalne teorije relativnosti. Kvantna teorija polja obezbjedila je i uslove za razvoj moderne teorije elementarnih čestica, koja izučava najfundamentalnije stvari u prirodi – sile i najsitnije čestice koje izgrađuju čitav Univerzum.
  • 26. Od vremena Galileja do današnjih dana fizika je bilježila sve brži i brži napredak. Najintenzivniji razvoj desio se početkom XX vijeka. Ono što je prije nekoliko decenija, godina ili dana bila fizika, ili neka druga nauka, postalo je, ili će tek postati, tehnologija. Koliko god neka istraživanja djelovala „besmislena“, sa praktične strane, nikada se ne zna šta od neke teorije ili iz istraživanja može da nastane i kakvu će primjenu ona imati u budućnosti.
  • 27. Počeo eksperiment vijeka – simuliranje Velikog praska Simulacija Velikog praska, za koji neki govore da nas dovodi na prag najvećeg naučnog otkrića u istoriji, a drugi da je početak smaka svijeta, startovao je u Evropskom centru za nuklearna istraživanja (CERN), u podzemnom objektu nadomak Ženeve. Cio istraživački postupak, koji bi trebalo da otkrije tajne nastanka kosmosa i njegove budućnosti, trajaće oko 15 godina. Eksperiment je postao predmet žestokih rasprava, pošto su se neki bojali da bi iz njega mogle da se izrode crne rupe, koje će rasti i na koncu progutati Zemlju. Prva faza eksperimenta u LHC uspješno je završena.
  • 28. Počeo eksperiment vijeka – simuliranje Velikog praska Nakon nekoliko testova, pojavile su se dvije bijele tačke na ekranu kompjutera što znači da je protonski snop uspio da pređe punu dužinu tunela LHD-a. Početak eksperimenta je nestrpljivo iščekivalo 9.000 fizičara širom svijeta. Puštanje prvog snopa protona je simbolično važno kao ostvarenje sna koji je ogromna ekipa naučnika sanjala skoro dvije decenije, ali neće se dogoditi ništa opasno ni spektakularno, a ponajmanje famozne crne rupe.
  • 29. Počeo eksperiment vijeka – simuliranje Velikog praska Sljedeća faza je ubacivanje snopa već ubrzanih čestica u akcelerator, gdje će biti dovedene do brzine neznatno manje od brzine svjetlosti. Mnoge stvari naučnici rade prvi put u istoriji i još ne znaju hoće li sve funkcionisati prema napravljenim proračunima. Cilj eksperimenta je simuliranje Velikog praska, u uslovima sličnim onima koji su postojali milijarditi dio sekunde poslije postanka svemira. Mjerenja u kolajderu daće šansu naučnicima da predvide dalji tok razvoja kosmosa i pronađu Higsov bozon, česticu koja je ključ za objašnjenje mase i suštine univerzuma, zbog čega je prozvana „Božja čestica“.
  • 30. Plan eksperimenta: 21. oktobra 2008-e prvi sudar čestica 2010. postizanje maksimalne energije čestica 2028. kraj eksperimenta