EUSKARA Hegoaldearen suspertzea XVIII.mendean
Gipuzkera literarioaren hasiera <ul><li>Euskal Herriaren Adiskideen Elkartea  Xabier Munibegatik sortua izan zen, noble tx...
Larramendi <ul><li>Aita Manuel Larramendi  Andoainen jaio zen 1690ean, eta 1766an hil zen Loiolan. Jatorriz Aita Manuel de...
<ul><li>Jesuitetan giro literarioaren suspertzailea izan zen. Hainbat euskaldun kultu euskara defendatzera eta euskaraz id...
Larramendiren obra <ul><li>Hona hemen izenburu garrantzitsuenak: </li></ul><ul><ul><li>De la antigüedad y universalidad de...
Kardaberaz <ul><li>Agustin Kardaberaz  1703. urtean jaio zen Hernanin, eta 1770. urtean hil zen Bolognan. 1731. urtera art...
Mendiburu <ul><li>Sebastian Mendiburu  Oiartzunen jaio zen, 1708an, eta Bolognan hil, 1782an. Iruñean egin zituen Filosofi...
Añibarro <ul><li>Idazle ospetsua izateaz gain, apaiza eta misiolaria ere izan zen. Mogelen erabat aurkakoa zen, eta ez bak...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

10 Hegoaldearen Suspertzea 18. Mendean Arial

1,028 views

Published on

10 Hegoaldearen suspertzea

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,028
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
27
Actions
Shares
0
Downloads
46
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

10 Hegoaldearen Suspertzea 18. Mendean Arial

  1. 1. EUSKARA Hegoaldearen suspertzea XVIII.mendean
  2. 2. Gipuzkera literarioaren hasiera <ul><li>Euskal Herriaren Adiskideen Elkartea Xabier Munibegatik sortua izan zen, noble txikiengatik eta erlijiosoengatik osatuta zegoen. Hauek europear humanismoa zabaldu nahi zuten euskal gazteen artean. Entitate honek Bergarako Erret Mintegia sortu zuen, bertan bilera-egoitza moduan. </li></ul>
  3. 3. Larramendi <ul><li>Aita Manuel Larramendi Andoainen jaio zen 1690ean, eta 1766an hil zen Loiolan. Jatorriz Aita Manuel de Garagorri zen arren, Larramendik amaren abizena erabili zuen, dirudienez, ez zelako aitarekin ondo konpontzen. </li></ul><ul><li>Hamabi urte zituela aita hil zitzaion, eta horrek erabaki zuen Larramendiren etorkizuna. Antonio de Miner izeneko osaba jesuita Bilboko Lagundian zebilen lanean, eta Larramendi hara eraman zuen morroi txiki gisa aritzera. 17 urterekin Lagundi horretan hasi zen ikasten. Ondoren, Salamancan ikasketak jarraitu zituen. Irakasle ere izan zen, besteak beste, Salamancan eta Valladoliden. 1730ean Baionara joan eta han erreginaren konfesore lanetan aritu zen. 1733an, ordea, Donostiara ihes egin, eta azkenik, 1734an Loiolara erretiratu zen. </li></ul><ul><li>Larramendi euskararen apologista sutsua izan zen, Sarako Etxeberri bezala. Hala ere, Sarakoak ez bezala, ia lan guztiak gazteleraz idatzi zituen. Euskaraz dauden lanen artean zenbait gutun eta hitzaurre besterik ez du: guztira 200 orritara ere ez dira iristen. </li></ul>
  4. 4. <ul><li>Jesuitetan giro literarioaren suspertzailea izan zen. Hainbat euskaldun kultu euskara defendatzera eta euskaraz idaztera bultzatu zituen. Jarraitzaile ugari izan zituen: Kardaberaz, Mendiburu, Ubillos, Lizarraga Elkanokoa, etab </li></ul>
  5. 5. Larramendiren obra <ul><li>Hona hemen izenburu garrantzitsuenak: </li></ul><ul><ul><li>De la antigüedad y universalidad del bascuence en España. </li></ul></ul><ul><ul><li>El imposible vencido: arte de la lengua bascongada. Lehen euskal gramatika. </li></ul></ul><ul><ul><li>Discurso histórico sobre la antigua famosa Cantabria. </li></ul></ul><ul><ul><li>Diccionario Trilingüe. Bi ale. </li></ul></ul><ul><ul><li>Corografía de Guipúzcoa, Autobiografía y otros escritos eta </li></ul></ul><ul><ul><li>Sobre los Fueros de Guipúzcoa. </li></ul></ul>
  6. 6. Kardaberaz <ul><li>Agustin Kardaberaz 1703. urtean jaio zen Hernanin, eta 1770. urtean hil zen Bolognan. 1731. urtera arte Oñatin Teologiako irakasle ibili zen. Ondoren, 1731n, Loiolara joan zen, eta geroztik Euskal Herria osoan sermoigile aritu zen; horregatik menperatzen zituen euskalki guztiak. Bere hizkera gipuzkera zen. Oso erretorikoa zen, eta horregatik Erretorikoa goitizena ipini zioten. </li></ul><ul><li>Kardaberazen estiloa ahozkotasunean oinarritzen zen, hau da, esaten zituen bezala idazten zituen gauzak. Hori dela eta, garbizaleen indarra handitu ahala, Kardaberazena behera zihoan. </li></ul><ul><li>Hainbat obrak osatzen dute haren bibliografia: </li></ul><ul><ul><li>San Isidororen bizitza. </li></ul></ul><ul><ul><li>San Ignazioren bizitza. </li></ul></ul><ul><ul><li>San Ignazioren ejerzizio zabalduak. </li></ul></ul><ul><ul><li>Eusqueraren berri onac </li></ul></ul><ul><ul><li>Cristauaren bizitza. </li></ul></ul>
  7. 7. Mendiburu <ul><li>Sebastian Mendiburu Oiartzunen jaio zen, 1708an, eta Bolognan hil, 1782an. Iruñean egin zituen Filosofia eta Teologia ikasketak. Berak zerabilen hizkera gipuzkera eta goi-nafarrera zen. Estilo bikaina zuen; hizkuntza ondo menperatzen zuen, zalantzarik gabe. Hori zela eta, askok Zizeron euskalduna deitzen zioten. </li></ul><ul><li>Mendiburuk dantza eta zezenketa gorrotatzen zituenez, horri buruzko hainbat lan argitaratu zituen. </li></ul><ul><li>Bere lanen artean honakoak aurki ditzakegu: </li></ul><ul><ul><li>Jesusen bihotzaren debozioa . </li></ul></ul><ul><ul><li>Jesusen amore nequeei dagozten cenbait otoitz gai . </li></ul></ul><ul><ul><li>Kristau onaren biziera . </li></ul></ul><ul><ul><li>Euskal Doktrina (Larramendi eta Kardaberazen laguntzarekin). </li></ul></ul><ul><ul><li>Hamar mandamentuen inguruko zenbait idazki (Larramendik zentsuratutako lana). </li></ul></ul>
  8. 8. Añibarro <ul><li>Idazle ospetsua izateaz gain, apaiza eta misiolaria ere izan zen. Mogelen erabat aurkakoa zen, eta ez bakarrik euskalkiei dagokienez. Pedro Antonio Añibarrok ahalik eta jende gehienak ulertzeko moduan idatzi nahi zuen, eta Mogelek, berriz, bere herrikoa hartzea erabaki zuen, Markinakoa, nahiz eta euskaldun guztiek ez ulertu. Batez ere bizkaieraz idatzi arren, beste euskalkiak ere ezagutzen zituen. Ez zuen Markinako euskara bakarrik landu, alegia, bizkaiera osotasunean landu nahi izan zuen. Estiloari dagokionez, oso aberatsa da: sinonimo asko darabiltza, eta, ondorioz, sarritan astun samarra gertatzen dira bere lanak. Bere lan asko argitaratu gabe geratu ziren. </li></ul>

×