Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

1_MONEOS, veel werelden en één realiteit: de genese van geïntegreerde monitoring van het Schelde-estuarium

820 views

Published on

Het Schelde estuarium vervult veel functies en in de loop der jaren werden stap voor stap gegevens verzameld met het oog op het beter vervullen van die functies. Voor de diverse functies waren verschillende administraties verantwoordelijk en bovendien zijn de bevoegdheden nog eens verdeeld over Vlaanderen en Nederland. Het gevolg was dat heel wat gegevens op een ongecoördineerde manier werden verzameld waardoor er aan de ene kant overlappingen waren en aan de andere kant hiaten. Bovendien werd de behoefte aan extra informatie steeds groter. Waar oorspronkelijk de interesse beperkt was tot getijgegevens en waterdieptes groeide de behoefte naar meer gegevens over slib in het water, over waterkwaliteit, over ecologische parameters etc. Deze behoefte volgde enerzijds vanuit wetenschappelijke zijde maar in zeer belangrijke mate ook vanuit de wetgeving die vereist dat bepaalde parameters worden opgevolgd als toetssteen voor het beleid. De wetenschappelijke onderbouwing van beheer en de evaluatie van het gevoerde beheer vereisen inderdaad dat we nauwkeurig “de vinger aan de pols houden”.
Aanvullend op de lopende metingen werd in 1996 gestart met een geïntegreerd meetprogramma (OMES) om beter inzicht te krijgen in het ecologisch functioneren van het estuarium en de impact van het Sigmaplan op dat ecologisch functioneren beter te begrijpen. Immers er had zich in die periode een fundamentele wijziging voorgedaan. De ingrepen in de rivier waren niet alleen meer in het voordeel van de gebruiksfuncties ten koste van het ecosysteem, maar nu werden projecten geïmplementeerd die zowel de gebruiks- als de ecologische functies moesten verbeteren. Hoewel het OMES project een sterke mate van interne integratie had, stond het helaas nog te los van de vele andere monitoringsprojecten in het Schelde estuarium. Daarom werd in 2008 het MONEOS programma opgesteld. In de onderliggende nota werd een overzicht gemaakt van alle lopende initiatieven en op basis daarvan werd een voorstel voor een geïntegreerd monitoring programma voor het volledige Schelde estuarium gemaakt, later gevolgd door de ontwikkeling van een evaluatiemethodiek. Grote delen van dit programma zijn nu in uitvoering en het Schelde estuarium heeft nu niet meer alleen de reputatie van het meest vervuilde estuarium, maar ook die van het best bemeten systeem. In deze bijdrage zal het huidige programma kritisch geëvalueerd worden en suggesties naar de toekomst gemaakt worden.

Published in: Science
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

1_MONEOS, veel werelden en één realiteit: de genese van geïntegreerde monitoring van het Schelde-estuarium

  1. 1. MONEOS, veel werelden en één realiteit: de genese van geïntegreerde monitoring van het Schelde estuarium Prof. dr. Patrick Meire en ir. Tom Maris, University of Antwerp Ecosystem management research group
  2. 2. Eén estuarium 2
  3. 3. Eén estuarium: veel werelden
  4. 4. Eén estuarium: een continue verandering 4
  5. 5. Eén estuarium: een veelheid aan monitoring Voor operationele doelstellingen: hydrografie 5
  6. 6. Eén estuarium: een veelheid aan monitoring Voor operationele doelstellingen: hydrografie Tijhoogtes  Zeer lange datasets!  Continue registratie vanaf 1891 6
  7. 7. Eén estuarium: een veelheid aan monitoring Voor wettelijke doelstelling Waterkwaliteit 7 1965
  8. 8. Eén estuarium: een veelheid aan monitoring Voor wetenschappelijke doelstellingen vogeltellingen 8
  9. 9. 1994 Algemene Milieu Impact Studie Nood en urgentieplan waterbeheersing:  actualisatie Sigmaplan Overleg Uitvoering ONDERZOEK
  10. 10. OMES onderzoek Het “Onderzoeksproject Milieu Effecten Sigmaplan (OMES)” werd opgestart met centrale vragen: 1) Wat is de rol van slikken en schorren in het Schelde ecosysteem 2) Wat draagt bij aan een verbeterde veiligheid EN het ecologisch functioneren,  met speciale aandacht voor de overstromingsgebieden
  11. 11. OMES onderzoek Een meet programma werd opgesteld op basis van de behoeften van een ecosysteemmodel gericht op: 1) Het beschrijven van de pelagische processen  Waterkwaliteit 2) Het uitwisselen tussen het pelagiaal en de slikken en schorren  Een gecoördineerd programma van metingen uitgevoerd door 8 partners en gefinancierd door de Vlaamse overheid  Daardoor ook enkel in Vlaanderen, maar samenwerking met NIOZ Yerseke 11
  12. 12. Eén estuarium: een veelheid aan monitoring • Een veelheid aan instanties: • Overheden, instituten, vrijwilligers,… • Vlaanderen/Nederland • Metingen zijn niet gecoördineerd • Methoden • Frequenties • Bemonsteringsplaatsen •  2006 opdracht tot inventarisatie en opstellen van een plan 12
  13. 13. VMM OMES CEME GHA RWS .... Wetgeving Onderhoud veiligheid, .... INVENTARIS Wat? Hoe? wanneer? Waarom? Waarom niet? Wat werd gemeten?
  14. 14. Wat werd gemeten? Enorm veel MAAR: Vaak overlap Verschillende methodes Verschillende frequenties Veel hiaten Rationalistatie en integratie was meer dan nodig
  15. 15. Wat werd gemeten? ruimtelijke spreiding meetpunten -2 -25 0 25 50 75 100 125 150 afstand tot monding (km) omes VMM CEME RIKZ WL MONEOS Before 2009
  16. 16. wetgeving (EU – nationaal) beleidskaders Beheer/onderhoud Objectieven Monitorings- verplichtingen Wat en waarom meten?
  17. 17. Beleidskaders Doelstellingen Verdrag Bepaalde morfologie vaargeul Milieuregelgeving Bepaalde concentraties Natuur regelgeving oppervlaktes populaties soortensamenstelling veiligeheid Kans op overstromingen Uitgangspunt: effecten ingrepen op doelstellingen meten
  18. 18. Wat en waarom meten? Anderzijds worden er heel wat parameters gemeten zonder enig beleidskader!  gebiedsdekkende bathymetrie  Debietsraaien en sedimenttransport  Zoutgehaltes vaartochten Beneden Zeeschelde  Deel parameters OMES vaartochten  ……   toch is duidelijk dat dit gegevens zijn die voor de beheerder vaak bijzonder essentieel zijn!!!   monitoring MOET verder gaan dat “verplichte parameters”
  19. 19. Monitoring gegevens 1 consistente database Evaluatie effecten Denkmodel effecten Data Analyse rapportage Evaluatie systeem Denkmodel systeem Data Analyse rapportage Basis data Bewerkte gegevens Effect versus systeem monitoring
  20. 20. Filosofie van het monitoringplan Basis systeem monitoring tijd Project 1 Project monitoring Project 2 Project monitoring Kennisleemte onderzoeksmonitoring
  21. 21. Data en modellen hand in hand Mathematische modellen zijn nodig als tools om ontwikkelingen te beschrijven en veranderingen te interpreteren  Hydrodynamische modellen  Morfologische modellen  Ecologische modellen   Modelvereisten hebben grote impact op te verzamelen monitoring gegevens
  22. 22. Vereisten Voldoen aan verschillende juridische vereisten Rationeel en economisch 1 consistent programma dat voldoet als basis voor alle vereiste elementen. Dit wil zeggen dat alle data, nodig voor:  de nationale en internationale raportages, KRW, EU VR-HR,…)  Inschatten van effecten (T, V, N)  evaluatietools (modellen) moeten beschikbaar zijn.
  23. 23. VMM OMES NIOZ GHA RWS .... wetgeving onderhoud, veiligheid, .... INVENTARIS CONSULTATIE BELANGHEBBENDEN INDIVIDUELE EXPERTS WERK DOCUMENT THEMATISCHE EXPERT GROUPEN HYDR. MORF. HABIT. F.CHEM. ECOL. DIV. DRAFT PLAN EXPERTS AND STAKEHOLDERS MONEOS Naar een geïntegreerd programma: Werkwijze
  24. 24. Monitoring data modellen kennis Gestelde doelen aan systeem denkmodel evaluatietools Evaluatie
  25. 25. Uitgangspunt:  Aantal meetpunten beperken indien er nu overlap is, of meetpunten redundant zijn  Homogene spreiding van de punten over het volledige estuarium gericht op het meten van de:  Longitudinale variatie  Diepte variatie indien relevant  Temporele variatie   vereist een combinatie van puntmetingen en continue metingen  en zoveel mogelijk gegevens op dezelfde plaats verzamelen:
  26. 26. ruimtelijke spreiding meetpunten -2 -25 0 25 50 75 100 125 150 afstand tot monding (km) omes VMM CEME RIKZ WL MONEOS Spacial distribution of monitoring stations for basic water quality Distance to mouth (km)
  27. 27. Ruimtelijke resolutie Punt metingen Temporele resolutie Continue metingen (eco)systeem modellen ruimtelijk/temporeel Transecten tij campagnes MONEOS: Basis systeem monitoring Algemene kader
  28. 28. 28 Opschaling in ruimte Remote sensing Punt en raaimetingen Gebiedsdekkende info Modellen
  29. 29. 29 Chlorofyl microfytobenthos Macrozoobenthos Granulometrie Bathymetrie sedi/ero Microtopografie
  30. 30. MONEOS: Basis systeem monitoring Doelstelling  Opvolgen van alle paramaters noodzakelijk voor de evaluatie van het functioneren van het ecosysteem  Opvolgen van alle parameters vereist binnen de verschillende wettelijke kaders  Verzamelen van geschikte data voor (eco)syteemmodellen  Programma zo opstellen dat data maximaal compatibel zijn.  Staalnamecampagnes optimaal combineren om kost efficiënt te zijn
  31. 31. Hydrodynamiek Morfodynamiek Habitats Fysico-chemie Soortendiversiteit Ecologie Meire & Maris, 2008 MONEOS: Basis systeem monitoring Geïntegreerde monitoringsprogramma – 6 disciplines
  32. 32. HYDRO- DYNAMIEK Tijposten Tij campagnes Transect- metingen Punt data Data slikken Waterstanden Verticaal getij Horizontaal getij Debiet snelheid snelheid Debieten snelheden Temporele variatie ruimtelijke variatie snelheid snelheidBoundary stations zoetwater debiet golven Grondwater Golf stations Piezo- meters debiet golfhoogte waterstanden MONEOS: Hydrodynamiek Overzicht
  33. 33. Hydrodynamiek Morfodynamiek Habitats Fysico-chemie Soortendiversiteit Ecologie Meire & Maris, 2008 MONEOS: Basis systeem monitoring Geïntegreerde monitoringsprogramma – 6 disciplines
  34. 34. vlucht schip terrein Lidar Multi- beam Transect Bathymetrie Multi- spectral Geomorf. units Geomorf. kaart Lithologische kaart Granulo- metrie Granulo- metrie Macro- morfo- logie Micro, meso morfo- logie Hydro- dynamiek Sediment transport Continue stations Transect Punt meting MONEOS: Morfodynamiek Overzicht
  35. 35. Basis systeem monitoring tijd Project 1 Project monitoring Project 2 Project monitoring Kennisleemte onderzoeksmonitoring MONEOS: Project monitoring
  36. 36. Voldoen aan de specifieke vereisten van een bepaald project Genest binnen de bestaande (systeem)monitoring Gelimiteerd in tijd en ruimte ⇒Verhoogde frequentie (tijd/ruimte) van bepaalde parameters ⇒Bijkomende parameters, eigen aan het project MONEOS: Project monitoring Strategie
  37. 37. MONEOS Project monitoring: voorbeeld: monitoring van herstelprojecten HeusdenBergenmeersen Stormtij 6/12/2013
  38. 38. Basis systeem monitoring tijd Project 1 Project monitoring Project 2 Project monitoring Kennisleemte Onderzoeksmonitoring MONEOS: Onderzoeksmonitoring
  39. 39. Kennisleemten opvullen Genest binnen de bestaande (systeem)monitoring Beperkt in tijd en ruimte ⇒Verhoogde frequentie (ruimte/tijd) van bepaalde parameters ⇒Bijkomende parameters, eigen aan de onderzoeksvraag MONEOS: onderzoeksmonitoring Strategie
  40. 40. Durme Bovenschelde Dender Zandvliet sluices Lippenbroek MONEOS: Onderzoeksmonitoring Lippenbroek
  41. 41. MONEOS Data management All (meta) data stored at one place: ScheldeMONITOR, hosted by VLIZ http://www.scheldemonitor.be
  42. 42. Moneos anno 2018: waar staan we? De Schelde is één van de best bemeten estuaria in de wereld! MAAR, There is always a but 42
  43. 43. Groot hiaat aan meetpunten in de Westerschelde
  44. 44. Hiaat in gemeten parameters • Primaire productie • Zooplankton • Uitrol continue metingen nog niet helemaal rond •  nieuwe inzichten leiden tot behoefte aan extra parameters • EPS 44
  45. 45. Moneos: hiaten Rapportage:  Verzameling van onafhankelijk van elkaar geschreven rapporten  T2009, T2015 geven compilatie, maar is gedreven door evaluatie methodiek en is geen integratie 45
  46. 46. Conclusie • Moneos is een cruciale stap geweest naar een efficiënt monitoringprogramma • Een volledige uitvoering dringt zich alsnog op • Herevaluatie wenselijk op basis van • Nieuwe inzichten • Evolutie in meetmethoden • Besparing op monitoring leidt rechtstreeks tot grotere kosten  evidence based management • Meer geïntegreerde rapportage en opvolging is wenselijk 46
  47. 47. Conclusie MONEOS zou kunnen/moeten uitgroeien tot een programma dat de samenwerking tussen beheerders, onderzoeksinstellingen (instituten en universiteiten) en privé partners (bedrijven, haven,..) bevordert en op die manier de basis vormen voor een kennis gedreven economie. 47
  48. 48. De Schelde is een goed monitoringsprogramma waard

×