Panitikan

32,172 views

Published on

just go to background for editing the transparency

Published in: Education
3 Comments
14 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
32,172
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
30
Actions
Shares
0
Downloads
574
Comments
3
Likes
14
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Panitikan

  1. 1. Panitikan Bago Dumating ang KastilaVience GrampilB A III SB
  2. 2. Ang panitikan sa panahong ito ay…• Karaniwang pasalindila (oral)• Tumatalakay sa paraan ng pamumuhay ng ating mga ninuno• Nagpapatunay na MAY SIBILISASYON/KABIHASNAN na ang mga katutubo sa Pilipinas bago pa dumating ang mga Kastila• Matatagpuan din sa mga palayok, banga, kawayang bumbong (isang species ng bamboo) atbp. kung nakasulat
  3. 3. Anyo ng Panitikan sa Panahong Katutubo• Alamat• Kwentong Bayan ANG DIWATA NG KARAGATAN ANG BATIK NG BUWAN SI JUAN AT ANG MGA ALIMANGO NAGING SULTAN SI PILANDOK
  4. 4. Awiting Bayan• Oyayi/hele (pagpapatulog ng bata)• Kalusan (paggawa)• Kundiman (pag-ibig)• Diona (kasal)• Kumintang/tagumpay (pandigma)• Dalit/himno (pagsamba sa anito/panrelihiyon)• Dung-aw (pagdadalamhati/pagluluksa sa patay)• Soliranin (pagsasagwan)• Talindaw (pamamangka)
  5. 5. Mga Bugtong• Gintong binalot ng pilak/pilak na binalot ng balat. (itlog)• Hindi hayop, hindi tao/walang gulong tumatakbo. (agos ng tubig)• Dahong pinagbungahan/bungang pinagdahunan. (pinya)• Bumili ako ng alipin/mataas pa sa akin. (sombrero)• Pinihit ko si kaibigan, bumukas ang daanan. (susi)
  6. 6. Mga Bugtong• Nang bata’y submarino, nang tumanda’y eroplano. (lamok)• Natuwa ang nawalan, nagalit ang nakakuha. (utot)• Prutas na kaysarap kainin, may itim na perlas kung hatiin. (papaya)• Isang pindot ng daliri, impormasyo’y sari-sari. (internet)• Tubig sa kaitaasan, ang ulo’y bilugan. (niyog/buko)
  7. 7. Salawikain at Kasabihan• Ang hipong palatulog, inaanod ng agos.• Kung may isinuksok, may madudukot.• Ang magtanim ng hangin, bagyo ang aanihin.• Kung may tiyaga, may nilaga.• Umiwas sa baga, sa apoy nasugba.• Ang maniwala sa sabi-sabi, walang bait sa sarili.
  8. 8. Iba’t Ibang Epiko• Bidasari (Moro)• Tatuang, Tulalang, Tuwaang (Bagobo)• Parang Sabir (Moro/Tausug)• Haraya (Bisaya)• Maragtas (Bisaya)• Kumintang (Tagalog)• Biag (Buhay) ni Lam-Ang (Ilokano)• Ibalon (Bicolano)• Bantugan (Muslim/Maranao)
  9. 9. PANITIKAN SA PANAHON NG KASTILA
  10. 10. K IGIRANG K AL ASAYSAYAN :Miguel Lopez de LegazpiKauna-unahang Kastilang gobernador-heneral.1965
  11. 11. MGA PAGBABAGONG NAGANAP SA BUHAY NG MGA PILIPINO:** tinangkilik angrelihiyong Katoliko** nagpalit sila ng pangalanat nagpabinyag** nagbago ang anyo ngkanilang pamamahay** magagandangkasangkapan tulad ngpiyano, muwebles at mgakagamitang pangkusina
  12. 12. ** nagkaroon ng mgasasakyang tulad ng karwahe,tren at bapor** natuto silang magdiwangng mga kapistahan bilangparangal sa mga santo atPapa** bilang libangan,nagkaroon ng mga sabong,karera ng kabayo at teatro
  13. 13. MGA IMPLUWENSYA NG KASTILA SA PANITIKANG FILIPINO1. Ang “Alibata”na ipinagmamalaki kauna-unahang abakadang Filipino na nahalinhan ng alpabetong Romano.2. Ang pagkakaturo ng Doctrina Cristiana na kinasasaligan ng mga gawang makarelihiyon.3. Ang wikang Kastila na naging wika ng Pantikan nang panahong yaon. Marami sa mga salitang ito ang naging bahagi ng wikang Filipino.4. Ang pagkakadala ng mga alamat ng Europa at tradisyong Europeo rito na naging bahagi ng Panitikang Filipino tulad ng awit, kurido, moro-moro at iba pa.
  14. 14. 5.Ang pagkakasinop at pagkakasalin ngmakalumang panitikan sa Tagalog at saibang wikain.6. Ang pagkakalathala ng iba’t ibang aklatna pambalarila sa wikaing Filipino tulad saTagalog, Ilokano at Bisaya.7. Ang pagkakaroon ng makarelihiyonghimig ng mga lathalain ng mga panahongyaon.
  15. 15. M UNANG AK AT SA P GA L ANAHON NG K IL AST ADoctrina Cristiana Padre Juan de Placencia Padre Domingo Nieva.Nuestra Senora del Rosario Padre Blancas de San JoseBarlaan at Josaphat Padre Antonio de Borja
  16. 16. Pasyon•Awit tungkol sa pagpapakasakit, pagkamatay at pagkabuhay ni Kristo•Tulang may limangsaknong na maywalong pantig. Binabasa ito tuwing Mahal na Araw.
  17. 17. Urbana at Feliza •Padre Modesto de Castro •Ama ng Klasikong Tuluyan sa tagalog •Kuwento ng dalawang magkapatid na nagsusulatan •Pinapaksa ay kagandahang asal
  18. 18. MGA AKDANG PANGWIKA1. Arte Y Regalas de la Lengua Tagala - sinulat ni Padre Blancas de San Jose at isinalin sa Tagalog ni Tomas Pinpin noong 1610.2. Compendio de la Lengua Tagala - inakda ni Padre Gaspar de San Agustin noong 1703.
  19. 19. 3.Vocabulario de la Lengua Tagala - kauna-unahang talasalitaan sa Tagalog na sinulat ni Padre Pedro de San Buenaventura noong 1613.4.Vocabulario de la Lengua Pampango - unang aklat na pangwika sa Kapampangan na sinulat ni Padre Diego Bergano noong 1732.5.Vocabulario de la Lengua Bisaya - pinakamahusay na aklat pangwika sa Bisaya na sinulat ni Mateo Sanchez noong 1711.
  20. 20. 6.Arte de la Lengua Bicolana - unang aklat pangwika sa Bikol na sinulat ni Padre Marcos Lisboa noong 1754.7.Arte de la Iloka - kauna-unahang balarilang Iloko na sinulat ni Francisco Lopez.
  21. 21. M URI NG P GA ANIT AN IKA. PASYON – inaawit tuwing Kwaresma, hinggil sa buhay , sakit at pagdurusa ni Kristo.B. KOMEDYA/MORO-MORO- isang KOMEDYA/MORO-MORO matandang dulang Kastila na naglalarawan ng pakikipaglaban ng Espanya sa mga Muslim noong unang panahon.
  22. 22. C. DALIT – ang pag-aalay ng bulaklakkasabay nang pag-awit bilang handogsa Birheng Maria. D. DUNG-AW –binibigkas nang paawitng isang naulila sa piling ng bangkayng yumaong asawa, magulang at anak. E. KARAGATAN – isang larong maypaligsahan sa tula ukol sa singsing ngisang dalagang nahulog sa gitna ngdagat at kung sinong binata angmakakuha rito ay siyangpagkakalooban ng pag-ibig ng dalaga.
  23. 23. F. DUPLO –larongpaligsahan sa pagbigkas ngtula na isinasagawa bilangpaglalamay sa patay.G. KARILYO – pagpapagalawng mga anino ng mga pira-pirasong kartong hugis taosa likod ng isang kumot naputi na may ilaw.H. SENAKULO – isangdulang nagsasalaysay ngbuhay at kamatayan ngPoong Hesuskristo.
  24. 24. I. TIBAG – isang pagtatanghal kung buwan ng Mayo, ng paghahanap ni Santa Elena sa krus na pinagpakuan kay Kristo.J. SARSUWELA- isang komedya o SARSUWELA melodramang may kasamang awit at tugtog, may tatlong (3)yugto, at nauukol sa mga masisidhing damdamin tulad ng pag-ibig, paghihiganti, panibugho, pagkasuklam at iba pa.
  25. 25. K. KURIDO – galing sa salitangMehikanong “corrido” na ang ibigsabihin ay “kasalukuyang pangyayari”(current event). Ito ay tulangpasalaysay na may sukat na walong (8)pantig at pumapaksa sa katapangan,kabayanihan at kababalaghan.L. AWIT – tulang pasalaysay na maysukat na labindalawang (12) pantig atmay mga pangyayaring hango sa tunayna buhay.
  26. 26. M. PARABULA – kwentong hango sa Banalna Kasulatan na maaaring umakay sa taosa matuwid na landas ng buhay.N. KANTAHING-BAYAN – (Folk Songs) angnilalaman ay nagpapakilala ng iba’t ibangpamumuhay at pag-uugali ng mga tao atng mga kaisipan at damdamin ng bayan.O. SAYNETE – itinuturing na isa sa mgadulang panlibangan nang mga huling taonng pananakop ng mga Kastila. Ang paksang dulang ito ay nahihinggil sa paglalahadng kaugalian ng isang lahi o katutubo.
  27. 27. M K GA ANT ING-B AH AYAN1. Leron-leron Sinta = Tagalog2. Pamulinawen = Iloko3. Dadansoy = Bisaya4. Sarong Banggin =Bikol5. Atin Cu Pung Singsing = Kapampangan
  28. 28. KAHALAGAHAN NG KANTAHING BAYANG PILIPINO• Ito ay nagpapakilala na ang ating diwang- makata ay katutubo sa ating lupain.• Ito ay nagpapahayag na tunay na kalinangan ng Pilipino• Ito ay bunga at bulaklak ng matulaing damdaming galling sa puso at kaluluwa ng bayan.
  29. 29. PANIT AN SA P IK ANAHON NG AM RIK E ANO
  30. 30. K IGIRANG K AL ASAYSAYAN== Ang mga Pilipinong mapanghimagsik ay nagwagilaban sa mga Kastila na sumakop sa atin nang higitsa tatlong daang taon. Naiwagayway ang atingbandila noong ika-12 ng Hunyo 1898, tanda ngpagkakaroon natin ng kalayaan.Nahirang si Hen.Emilio Aguinaldo noon bilang unang pangulo ngRepublika ng Pilipinas, subalit ang kalagayang ito’ynaging panandalian lamang sapagkat biglanglumusob ang mga Amerikano. Nagkaroon ngdigmaang Pilipino-Amerikano na siyang naging sanhing pagsuko ni Hen. Miguel Malvar noong 1903.Gayun pa man, ang kilusang pangkapayapaan aynagsimula noong pang 1900.
  31. 31. M K ANGIAN NG GA AT PANIT AN SA IK1. Hangaring makamit ang kalayaan2. Marubdob na pagmamahal sa bayan3. Pagtutol sa kolonyalismo at imperialismo
  32. 32. DIWANG NANAIG SA PANAH ON NG1. Nasyonalismo2. Kalayaan sa pagpapahayag3. Paglawak ng karanasan4. Paghanap at paggamit ng bagong pamamaraan
  33. 33. M IM L E GA P UW NSYA SA PANANAK NG M OP GA AM RIK E ANO1. Pagpapatayo ng mga paaralan2. Binago ang sistema ng edukasyon3. Pinaunlad ang kalusugan at kalinisan4. Ipinagamit ang wikang Ingles5. Pagpapalahok sa mga Pilipino sa pamamalakad ng pamahalaan6. Kalayaan sa pagpapahayag na may hangganan
  34. 34. M P AYAGAN SA GA AH PANAHON NG AM RIK E ANO1. EL GRITO DEL PUEBLO (Ang Sigaw/Tinig ng Bayan) itinatag ni Pascual Poblete noong 19002. EL NUEVO DIA (Ang Bagong Araw) itinatag ni Sergio Osmena noong 19003. EL RENACIMIENTO (Muling Pagsilang) itinatag ni Rafael Palma noong 19004. Manila Daily Bulletin-1900
  35. 35. 3PANGK NG M AT GA MANUNULAT1.Maka-Kastila2.Maka-Ingles3.Maka-Tagalog
  36. 36. M DUL GA ANG IPINATIGIL1. KAHAPON, NGAYON AT BUKAS – sinulat ni Aurelio Tolentino2. TANIKALANG GINTO- ni Juan Abad3. MALAYA –ni Tomas Remegio4. WALANG SUGAT – ni Severino Reyes
  37. 37. PANIT AN SA K IK AST A IL1. CECILIO APOSTOL- may pinakamabuting tulang papuri kay Jose Rizal ; OBRA-MAESTRA- A Rizal2. FERNANDO MA. GUERRERO- unang hari ng panulaan sa Kastila; OBRA-MAESTRA-Crisalidas (Mga Higad)3. JESUS BALMORI – “Batikuling”; OBRA-MAESTRA- El Recuerdo y el Olvido; nahirang siyang “poeta laureado” sa wikang Kastila4. MANUEL BERNABE- makatang liriko5. CLARO M. RECTO-Obra-maestra-BAJO LOS COCOTEROS ( Sa Lilim ng Niyugan)6. TRINIDAD PARDO DE TAVERA- ang nagpasok ng titik W at K sa abakadang Pilipino
  38. 38. IB P A ANG MANUNUL SA AT W ANG K IK AST A IL•ADELINA GURREA – kauna-unahang makatang babae saPilipinas na magaling sa Kastila; Obra-maestra- EL NIDO•ISIDRO MARPORI –obra-maestra-AROMAS DEL ENSUENO( Halimuyak ng Pangarap)•MACARIO ADRIATICO –obra-maestra-alamat”LA PUNTADE SALTO ( Ang Pook na Pamulaan )•EFIFANIO DELOS SANTOS- nakilala sa tawag na DONPANYONG; kilala bilang mahusay na mananalambuhay•PEDRO AUNARIO –sumulat ng DECALOGO DELPROTOCIONISMO
  39. 39. PANIT AN SA T IK AGALOG= Ang “FLORANTE AT LAURA” ni Francisco Balagtasat “URBANA AT FELIZA”ni Modesto de Castro angnaging inspirasyon naman ng mga manunulat saTagalog= Inuri ni Julian Balmaceda sa tatlo (3) ang mgamakatang Tagalog. Narito ang mga sumusunod:= MAKATA NG PUSO : Lope K. Santos; Inigo EdRegalado;Carlos Gatmaitan; Pedro Gatmaitan; JoseCorazon de Jesus; Cirio H. Panganiban; DeograciasA. Rosario; Ildefonso Santos; Amado V. Hernandez;Nemecio Carabana; Mar Antonio
  40. 40. MAKATA NG BUHAY : Lope K. Santos;Jose Corazon de Jesus; FlorentinoCollantes; Patricio Mariano; CarlosGatmaitan; Amado V. HernandezMAKATA NG DULAAN : AurelioTolentino; Patricio Mariano, SeverinoReyes; Tomas Remegio
  41. 41. •LOPE K. SANTOS – Ama ng Balarilang Tagalog;OBRA-MAESTRA-Banaag at Sikat•JOSE CORAZON DE JESUS- Huseng Batute; OBRA-MAESTRA-Isang Punungkahoy•FLORENTINO COLLANTES- Kuntil Butil; OBRA-MAESTRA- Lumang Simbahan•AMADO V. HERNANDEZ- Makata ng mgaManggagawa; MGA OBRA-MAESTRA- Isang DipangLangit;Mga Ibong Mandaragit; Luha ng Buwaya;Bayang Malaya; Ang Panday•VALERIANO HERNANDEZ-PENA- Tandang Anong atKintin Kulirat; OBRA-MAESTRA- Nena at Neneng•INIGO ED REGALADO – Odalager; OBRA-MAESTRA-Damdamin
  42. 42. ANG DULANG TAGALOG•SEVERINO REYES – Lola Basyang; Ama ng DulangTagalog; OBRA-MAESTRA- W alang Sugat•AURELIO TOLENTINO – ipinagmamalakingmandudula ng Kapampangan; OBRA-MAESTRA-Luhang Tagalog at Kahapon, Ngayon at Bukas•HERMOGENES ILAGAN- nagtayo ng samahang“COMPANA ILAGAN” na nagtanghal ng maramingdula sa kalagitnaang Luzon•PATRICIO MARIANO- sumulat ng “NINAY” at “ANAKNG DAGAT” na siya niyang OBRA-MAESTRA•JULIAN CRUZ-BALMACEDA- “Bunganga ng Pating”ang siya niyang OBRA-MAESTRA
  43. 43. PANIT ANG F IP IK IL INO SA INGL S E•JOSE GARCIA VILLA – “Doveglion”; pinakatanyagna Pilipinong manunulat sa Ingles•JORGE BACOBO – sinulat-”Filipino Contact withAmerica”; A Vision of Beauty•ZOILO GALANG – sumulat ng kauna-unahangnobelang Pilipino sa wikang Ingles napinamagatang “A Child of Sorrow”•ZULUETA DE COSTA-nagkamit ng unanggantimpala sa tulang “Like the Molave”•NVM GONZALES- may-akda ng “My Islands” at“Children of the Ash Covered Loom”. Ang huli ayisinalin sa iba’t ibang wika sa India
  44. 44. *ANGELA MANALANG GLORIA- umakda ng“April Morning”; nakilala sa pagsulat ng mgatulang liriko noong panahon ng Komomwelt•ESTRELLA ALFON – ipinalalagay napinakapangunahing manunulat na babae saIngles bago magkadigma. Sinulat niya ang“MAGNIFICENCE” at “GRAY CONFETTI”•ARTURO ROTOR – may-akda ng “THEWOUND AND THE SCAR”-kauna-unahangaklat na nalimbag sa Philippine Book Guild
  45. 45. IB P A ANG PANIT AN IK*PEDRO BUKANEG- Ama ng Panitikang Iloko;Bukanegan-kasingkahulugan ng Balagtasan*CLARO CALUYA- Prinsipe ng mga Makatang Iloko;kilala sa pagiging makata at nobelista*LEON PICHAY – kinilala bilang “pinakamabutingBUKANEGERO”*JUAN CRISOSTOMO SOTO- Ama ng PanitikangKapampangan; Crisostan-kasingkahulugan ngBalagtasan*ERIBERTO GUMBAN-Ama ng panitikang Bisaya
  46. 46. PANIT AN SA IKPANAHON NG H ON AP
  47. 47. K IGIRANG K AL ASAYSAYAN Ang P anitikang Filipino sa wikang Ingles sa pagitan ngtaong 1941-1945 ay nabalam sa kanyang tuluy-tuloy nasanang pag-unlad nang muli tayong sakupin ng isa nanamang dayuhan mapaniil-ang mga H apones. Natigil angpanitikan sa Ingles. M aliban sa Tribune at PhilippineR eview, ang lahat halos ng pahayagan sa Ingles aypinatigil ng mga H apones. Naging maganda naman ang bunga nito sa P anitikangTagalog. Patuloy na umunlad ito sapagkat ang mga datingsumusulat sa Ingles
  48. 48. ay bumaling sa pagsulat sa Tagalog. Si Juan Layana dating manunulat sa wikang Ingles ay nabalingsa Tagalog, dahil sa mahigpit na pagbabawal ngpamahalaang Hapon tungkol sa pagsulat nganumang akda sa Ingles. Ang lingguhang LIWAYWAY ay inilagay ng mgaHapones sa mahigpit na pagmamatyag hanggang saipabahala ito sa isang Hapong nagngangalangISHIKAWA. Ang naging paksain ng mga panitikan sapanahon ng Hapon ay pawang nauukol sa BUHAYLALAWIGAN.
  49. 49. M M GA ANUNULAT** SANGAY NG DULA:-JOSE MA. HERNANDEZ- Panday Pira-FRANCISCO RODRIGO- Sa Pula, Sa Puti-CLODUALDO DEL MUNDO –bULAGA-JULIAN CRIZ BALMACEDA- Sino Ba Kayo?;Dahil sa Anak ; Higanti ng Patay
  50. 50. SANGAY NG MAIKLING KWENTO*Naging maunlad ang larangan ng maikling kwentonoong panahon ng Hapon.-Narciso Reyes – Lupang Tinubuan-Liwayway Arceo- Uhaw ang Tigang naLupa-NVM Gonzales- Lunsod, Nayon atDagat-Dagatan
  51. 51. SANGAY NG T A UL-Ang karaniwang paksa ng mga tulanoong panahon ng Hapon ay tungkolsa BAYAN o sa PAGKAMAKABAYAN;PAG-IBIG; KALIKASAN; BUHAY-LALAWIGAN o NAYON;PANANAMPALATAYA at SINING
  52. 52. MGA URI NG TULA-HAIKU – isang tulang may malayang taludturan nakinagiliwan ng mga Hapones. Binubuo ng 17 pantigna nahahati sa tatlong taludtod. Unang taludtod-5;ikalawang taludtod-7 pantig; ikatlong taludtod-5Hal: TUTUBI – Gonzalo K. Flores-TANAGA – tulad ng haiku, ito’y maikli ngunit maysukat at tugma. Ang bawat taludtod nito ay maypitong (7) pantigHal : PALAY – Ildefonso Santos-KARANIWANG ANYO- ang mga katangian nito aynagtataglay ng sukat at tugma, indayog, aliw-iwHal. PAG-IBIG – Teodoro Gener

×