De Ruggie Principes voor Bedrijfsleven en Mensenrechten                                     Een praktische handleiding    ...
Vraag:                                                                 Wat kun jij als vakbondsbestuurder,                ...
inleiding                             eeN belaNgRijK hulPMiDDel                             Herken je deze situatie? Al ja...
Binnen het CNV is MVO een vast onderdeel van de            Deze folder gaat over die Ruggie Principes. Op de              ...
Het wat, hoe & waarom           “Met de komst van de Ruggie Principes worden bedrijven aangesproken op           hun veran...
1.1 Wat zijn de Ruggie Principes voor bedrijfsleven en mensenrechten?                  De ‘Ruggie PRinciPes’              ...
1.3 Wat zijn de krenten uit de pap?                                                                                    OND...
De Ruggie                                                                                                                 ...
9CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 9   10/15/12 1:16 PM
Bedrijven,                                                                                                                ...
Aan de slag                     “MVO is een vast onderdeel in onze Algemene Arbeidsvoorwaarden Nota.                     H...
De Ruggie Principes kun je in veel                 2.1 De Ruggie Principes, wat kun jij ermee?                          ve...
2.2 Zelf aan de slag                              De Ruggie Principes bieden vakbondsbestuurders, kaderleden en OR-leden e...
staP 2: Verbeteren MVO-beleid               Doel: verbeteren van het MVO-beleid van bedrijven.                   Stap 2a: ...
staP 3: aankaarten van arbeidsrechtenschending                            Doel: aankaarten van een misstand op de werkvloe...
16CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 16   10/15/12 1:18 PM
staP 4: Onderhandelingspositie bij reorganisatie                             Doel: onderhandelingspositie claimen bij een ...
2.3 Wat kan CNV internationaal voor je betekenen?                   CNV Internationaal wil samenwerken met bestuurders, ka...
Voorbeelden uit de praktijk                                                                           19CNVI-0812-ruggie h...
3.1 Voorbeelden uit de praktijk                   Het lukt vakbonden regelmatig om met succes misstanden ergens anders in ...
Voorbeeld 3: JAck WolfSkin                             Een groot deel van de buitensportkleding van Jack Wolfskin komt    ...
22CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 22   10/15/12 12:03 PM
CNV & MVO
CNV & MVO
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

CNV & MVO

6,946 views

Published on

Wat kun jij als vakbondsbestuurder, kaderlid of OR-lid doen tegen schendingen van mensenrechten door jouw bedrijf in Nederland of daarbuiten? Of beter nog: hoe voorkom jij dat de rechten van werknemers worden geschonden?

De Ruggie Principes geven je een internationaal geaccepteerd en vooral bruikbaar handvat om misstanden aan de kaak te stellen én te voorkomen

Published in: News & Politics
1 Comment
0 Likes
Statistics
Notes
  • Wil je meer weten over (internationale) MVO, eerlijke inkoop, mensenrechten op je werk? Kijk ook ns op http://www.cnvinternationaal.nl/mvo/ voor handige stappenplannen en praktijkvoorbeelden.
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
6,946
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
159
Actions
Shares
0
Downloads
15
Comments
1
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

CNV & MVO

  1. 1. De Ruggie Principes voor Bedrijfsleven en Mensenrechten Een praktische handleiding CNV & MVO Wat doe jij aan mensenrechten binnen je bedrijf, branche of sector? 1CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 1 10/15/12 12:02 PM
  2. 2. Vraag: Wat kun jij als vakbondsbestuurder, kaderlid of OR-lid doen tegen schendingen inhoudsopgave van mensenrechten door jouw bedrijf in Nederland of daarbuiten? Of beter nog: hoe voorkom jij dat de rechten van werknemers De Ruggie PRinciPes worden geschonden? Wat? (pagina 5) Waar hebben we het eigenlijk over? De Ruggie Principes in het kort. inhoud? (pagina 6 en op de voorflap) De belangrijkste principes voor het bedrijfsleven die jij kunt gebruiken. Kenmerken? (pagina 7) Waarin onderscheiden de principes zich? Waarom? (pagina 10) De principes worden steeds bekender én belangrijker. En dus zinvoller voor vakbondsbestuurders, OR- en kaderleden. Zelf aan de slag! (pagina 11) Handige stappenplannen helpen je op weg. cnV internationaal? (pagina 18) Je staat er niet alleen voor, Antwoord: CNV Internationaal biedt ondersteuning. De Ruggie Principes geven je een internationaal geaccepteerd en vooral Voorbeelden uit de praktijk (pagina 19) Goed voorbeeld doet goed volgen. bruikbaar handvat om misstanden aan de kaak te stellen én te voorkomen. 2CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 2 10/15/12 12:21 PM
  3. 3. inleiding eeN belaNgRijK hulPMiDDel Herken je deze situatie? Al jarenlang onderhandel je Duurzaamheid en internationale solidariteit behoren met een groot Nederlands bedrijf, dat inmiddels ook tot onze kernwaarden. We vinden het belangrijk dat stevig voet aan de grond heeft gekregen in de ‘lage mensenrechten van werknemers wereldwijd worden lonenlanden’. Je onderhandelt over cao-afspraken gerespecteerd. en het lukt je om goede afspraken te maken over lonen en arbeidsomstandigheden voor werknemers Maar meer factoren spelen een rol. Werknemers in Nederland. Je bent tevreden. Totdat je hoort dat in Nederland worden steeds kritischer. In een door het bedrijf in Nederland de zaakjes wel voor elkaar internet steeds kleiner wordende wereld weten heeft, maar dat het er in de fabrieken in Macedonië werknemers heel goed wat er aan de andere kant of Indonesië minder rooskleurig aan toe gaat. Wat van onze aardbol te koop is. En dus ook in welke doe je? omstandigheden mensen in andere werelddelen werken. Als een werkgever duurzaam en Maat- Als vakbondsbestuurder heb je een bijzondere schappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) hoog in verantwoordelijkheid binnen je bedrijf, sector of het vaandel heeft staan, heeft dat zondermeer een bedrijfstak: je beschermt en bevordert arbeidsrech- positief effect op het imago van het bedrijf. Jij kunt ten. Het is zeker niet makkelijk om misstanden bij daar iets mee! buitenlandse afdelingen van Nederlandse bedrijven aan de kaak te stellen. Nog moeilijker is het om In het kader van preventie kun jij als bestuurder, het bedrijf aan te spreken op ‘vervelende’ zaken die kaderlid of OR-lid aandacht vragen voor thema’s als elders in de productieketen spelen. milieu, duurzaam consumeren (catering), duurzaam inkoopbeleid, duurzaam produceren, outsourcing, Toch kun jij hierin vanuit je CNV-achtergrond wél ketenverantwoordelijkheid, het respecteren van een belangrijke rol spelen. Uiteraard richt jij je mensen- en werknemersrechten wereldwijd. Het als CNV-bestuurder, kaderlid of lid van de onder- gaat daarbij vooral om het welzijn van mensen bin- nemingsraad in eerste instantie op je leden of je nen een bedrijf, sector of branche. Maar zeker ook collega’s; de werknemers van een bedrijf in Ne- over de mensen die via toeleveringsketens aan het derland. Maar het CNV werkt met oog voor mens bedrijf of de bedrijfstak verbonden zijn. en omgeving en kijkt verder dan de landsgrenzen. > 3CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 3 10/15/12 12:03 PM
  4. 4. Binnen het CNV is MVO een vast onderdeel van de Deze folder gaat over die Ruggie Principes. Op de Algemene Arbeidsvoorwaarden Nota (AAVN). De komende pagina’s vind je geen lange verhalen over richtlijnen in deze AAVN kunnen je helpen bij het de achtergronden, maar een praktische handleiding aankaarten van MVO bij werkgevers in Nederland en over de mogelijkheden die je met deze principes nu daarbuiten. in handen hebt gekregen. Je krijgt tips, ideeën en voorbeelden om zelf Het CNV werkt Het CNV richt zich vooral op de sociale aspecten van cao-afspraken te maken over met oog voor mens en het internationaal ondernemen. Zijn de materia- MVO. En om als bestuurder, omgeving en kijkt verder len die hier verwerkt of verhandeld worden op een kaderlid of OR-lid actie te on- dan de landsgrenzen. sociaal verantwoorde manier geproduceerd? Hoe dernemen bij misstanden in Duurzaamheid en interna- is het gesteld met de arbeidsverhoudingen binnen een buitenlands onderdeel tionale solidariteit behoren een bedrijf of sector? Zorgt een onderneming bij van de productieketen. tot onze kernwaarden. We vinden het belangrijk activiteiten in het buitenland voor bepaalde mini- dat mensenrechten van male omstandigheden en werkt zij aan verbetering Veel succes! werknemers wereldwijd daar waar misstanden zijn? Er bestaan verschillende worden gerespec- internationale verdragen, richtlijnen en instrumen- teerd. ten op dit gebied. Voor het CNV zijn er daarbij enkele Decent Work agenda? leidend, namelijk de Universele Verklaring van de Het concept ‘Decent Work’ is Rechten van de Mens, de ILO-verdragen (arbeids- geïntroduceerd door de ‘International Labour Organisation’ (ILO). Het concept is normen vastgesteld door de International gebaseerd op het idee dat werk een bron is Labour Organisation, de VN-organisa- voor persoonlijke waardigheid. Werk zorgt MVO staat tie voor arbeid), de ILO tripartiete dat mensen in de behoeften van hun gezinnen steeds hoger op de verklaring inzake multinationale kunnen voorzien. Ook verzekert werk hen van agenda bij bedrijven. ondernemingen en de richtlij- inkomen bij ziekte of pensioen. Maar het moet Er is alle reden om hier nen van de OESO voor multi- wel gaan om werk waarbij zij rechtvaardig als bestuurder over mee nationale ondernemingen. In worden behandeld en waarbij hun rechten te praten. Over MVO in Nederland, maar ook 2011 is daar de UN Protect, worden gerespecteerd. De Decent Work in de internationale Respect and Remedy Frame- agenda van de ILO richt zich dan ook op: toeleveringsketen van work bijgekomen; ook wel de • het bevorderen van de fundamentele het bedrijf. Guiding Principles van John rechten van werknemers; Ruggie genoemd. In het Neder- • het creëren van passende werkgelegenheid voor mannen en vrouwen, het verbeteren lands: de Ruggie Principes. van de sociale bescherming en het versterken van de sociale dialoog. 4CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 4 10/15/12 12:03 PM
  5. 5. Het wat, hoe & waarom “Met de komst van de Ruggie Principes worden bedrijven aangesproken op hun verantwoordelijkheid. Ook de vakbond – actief binnen sectoren, branches en bedrijven – heeft de verantwoordelijkheid om duurzame bedrijfsvoering in Nederland aan te kaarten. Het CNV gaat voor het welzijn van werkenden in Nederland, maar indirect ook voor mensen die via toeleveringsketens aan het bedrijf gelieerd zijn.” Roel Rotshuizen, algemeen secretaris CNV Dienstenbond 5CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 5 10/15/12 1:18 PM
  6. 6. 1.1 Wat zijn de Ruggie Principes voor bedrijfsleven en mensenrechten? De ‘Ruggie PRinciPes’ gezegd: stel dat er ondanks alle In totaal zijn er De nieuwe United Nations Guiding Principles on inspanningen toch rechten 31 Ruggie Principes. Business and Human Rights (in het Nederlands: worden geschonden, wat dan? Je vindt ze op de website van CNV Internationaal: VN Principes voor Bedrijfsleven en Mensenrechten) (principe 25 tot en met 31) www.cnvinternationaal.nl/ worden meestal kortweg aangeduid als de Ruggie mvo Principes, naar hun ontwerper John Ruggie. De De geDachte eRachteR In deze folder beperken we principes beschrijven de plicht van overheden ons tot de belangrijkste in De gedachte achter de en de verantwoordelijkheid van bedrijven om vakbondsperspectief. principes is als volgt: mensenrechten te respecteren. Deze voorkomen is beter dan genezen. overheidsplicht en deze bedrijfs- Als mensenrechtenschendingen We hebben verantwoordelijkheid bestaan ondanks alle inspanningen uit de delen 1 het liever onafhankelijk van elkaar. Dit en 2 toch voorkomen, dienen ze te worden verholpen over de ‘Ruggie is goed om te weten! Want het Principes’; kort volgens de principes uit deel 3. betekent dat bedrijfsleven en en duidelijk! overheden zich niet langer achter niet binDenD, maaR ook niet vRijblijvenD elkaar mogen verschuilen als het De Ruggie Principes zijn niet bindend. Een gaat om mensenrechten. gebrekkige naleving door overheden en/of bedrijven levert geen directe straf op. Maar vrijblijvend zijn DRie onDeRDelen ze zeker ook niet. De principes zijn gebaseerd op In totaal zijn er 31 Ruggie Principes. Deze zijn op te internationaal erkende richtlijnen en verdragen. De splitsen in drie gedeelten: principes zijn daarnaast unaniem aangenomen door de VN mensenrechtenraad en gelden voor alle VN- Deel 1 > De eerste principes gaan over de plicht landen. Ze hebben daarmee een hoog aanzien. En van overheden (principe 1 - 10). dat betekent dat gebrekkige naleving zowel politieke als maatschappelijk gevolgen kunnen hebben, op z’n Deel 2 > Daarna komen de principes over de minst op het punt van reputatie. verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven. (principe Maar dat niet alleen. Naar verwachting worden 11 tot en met 24) de principes de komende jaren in steeds meer nationale en internationale regelgeving opgenomen. Deel 3 > Het derde deel bevat ‘effectieve Zo worden de principes dus ook steeds dwingender. mechanismes voor genoegdoening van slachtoffers Misschien is het daarom beter om te zeggen: nog van mensenrechtenschendingen’. Simpeler niet bindend, en zeker niet vrijblijvend. 6CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 6 10/15/12 1:06 PM
  7. 7. 1.3 Wat zijn de krenten uit de pap? ONDeRgReNs ligt iN ilO-KeRNVeRDRageN Arbeidsrechten zijn mensenrechten, maar Arbeidsrechten zijn mensenrechten: op het werk. dan op het werk. De Ruggie Principes verwijzen nadrukkelijk naar de ILO 1.2 Wat staat er in de Ruggie Principes? ILO- kernverdragen als onderdeel kernverdragen van het internationaal erkende geven de Voor jou als vakbondsbestuurder, kader- of OR-lid mensenrechtenpakket. ondergrens aan, Hiermee onderstrepen de waar bedrijven zijn vooral de bedrijfsprincipes zinvol. En dat zijn zich minimaal aan er nogal wat! Want ruim de helft van de 31 Ruggie nieuwe Ruggie Principes dat moeten houden. Principes is gericht op de verantwoordelijkheid van de ILO-kernverdragen een bedrijven om mensenrechten te respecteren. ondergrens aangeven, waaraan het bedrijfsleven zich dient te FuNDaMeNteel Deel houden. De principes 11 tot en met 15 vormen het fundamentele deel van deze ‘bedrijfsprincipes’. beDRijVeN ZijN ZelF VeRaNtWOORDelijK Eigenlijk gaat het ons als vakbond hier om. Deze De Ruggie Principes maken bedrijven principes beschrijven de normatieve basis. verantwoordelijk voor de bescherming van mensenrechten, los van de plicht van OPeR OPeRatiONeel Deel overheden. Dat maakt de principes bijzonder De resterende ‘bedrijfsprincipes’ ten opzichte van al langer bestaande richtlijnen De officiële tekst (16 tot en met 24) werken de voor MVO. Anders gezegd: de Ruggie Principes van de principes is fundamentele principes verder zijn een aanvulling op MVO-richtlijnen en gaan in het Engels. Aan de uit. Dit operationele deel geeft zelfs nog een stap verder. Bedrijven kunnen binnenkant van de kaft in feite aan hoe bedrijven nu ook internationaal worden aangesproken, van deze handleiding hun verantwoordelijkheid zij kunnen zich niet langer verschuilen achter hebben we ze voor je daadwerkelijk kunnen vormgeven. nationale en lokale wetgeving. Bedrijven zijn samengevat in het voortaan dus zelf verantwoordelijk voor het Nederlands. beschermen van mensenrechten. 7CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 7 10/15/12 12:03 PM
  8. 8. De Ruggie Principes keren de bewijslast om: niet KeteNVeRaNtWOORDelijKheiD Vakbondsbestuurders, kaderleden het slachtoffer moet De verantwoordelijkheid van bedrijven voor en OR-leden kunnen pleiten voor bewijzen dat het bedrijf mensenrechtenschendingen gaat volgens de Ruggie een klachtenloket. Bij zo’n loket fout zat, maar het Principes zover als de impact van de bedrijfsvoering kunnen werknemers binnen het bedrijf moet bewijzen reikt. Hiermee heeft het principe bedrijf een klacht indienen en/of om dat het goed zit. van ‘ketenverantwoordelijkheid’ genoegdoening vragen. Dankzij de internationale erkenning Ruggie Principes gekregen. Een individueel zijn bedrijven voortaan bedrijf draagt volgens LET OP! zélf verantwoordelijk de principes dus Klachtenmechanismen zijn effectief in een open, prettige voor het beschermen verantwoordelijkheid werkomgeving. In veel landen en bedrijven zal dit niet reëel van mensenrechten. voor het reilen en zeilen zijn. Ook moet je ervoor waken dat een bedrijf met een Verschuilen achter klachtenmechanisme niet de vakbond buiten spel zet. De Ruggie nationale en lokale van haar (contractuele) Principes erkennen dat risico. Dus houd als vakbondsbestuurder wetten is er niet partners, inclusief de vinger aan de pols! meer bij. dochterondernemingen en Functioneert het klachtenmechanisme naar behoren? Pleit dan toeleveranciers. Ook dat maakt de voor opvolging van de klachten via dialoog met diverse partijen, Ruggie Principes bijzonder. waaronder de vakbond. Due DiligeNCe Een ander kenmerkend aspect van eeN VOORbeelD De verant- woordelijkheid van de Ruggie Principes is het due In Prilep (Macedonië) bezocht CNV Internationaal via het bedrijfs-leven diligence concept. Dit betekent vakbondspartner UNASM het bedrijf Comfy Angel. houdt niet op bij de dat bedrijven moeten voorkomen Zij maken dekbedden, kussens en bedlinnen voor bedrijfsmuur. dat zij het risico lopen in hun de Engelse markt. De HR-dame van Comfy Angel bedrijfsvoering (zelf of via hun vertelde uitvoerig hoe goed het bedrijf met personeel bedrijfsrelaties) mensenrechten omgaat. Inderdaad, er was gedacht aan mondkapjes, te schenden. Gaat het onverhoopt een werktijdenschema, brandveiligheid en in de toch mis? Dan moet het bedrijf er alles kantine hing een klachten- en ideeënbox. Op de aan doen om de schending te minimaliseren én te vraag of er ook sprake was van vakbondsactiviteiten, repareren. De bewijslast is dus omgedraaid: waar reageerde zij dat die helemaal niet nodig waren. eerst een slachtoffer moest bewijzen dat het bedrijf Werknemers konden immers bij haar terecht en als fout zat, moet nu het bedrijf bewijzen dat het goed zit. bedrijf hadden ze toch een klachten- en ideeënbox? Dat zou afdoende moeten zijn, vond ze… Maar dat is KlaChteNMeChaNisMeN het natuurlijk niet. Houd als vakbondsbestuurder, De Ruggie Principes sporen bedrijven aan om kaderlid of OR-lid de vinger aan de pols! Een vakbond klachtenmechanismen voor werknemers en hun zou altijd aanwezig moeten zijn. gemeenschappen op te zetten. 8CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 8 10/15/12 12:03 PM
  9. 9. 9CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 9 10/15/12 1:16 PM
  10. 10. Bedrijven, groot en kleiner 1.4 Waarom zijn de principes zo belangrijk? hechten publiekelijk waarde aan de Ruggie Principes. De Ruggie Principes zijn om meerdere redenen van belang voor Nederlandse bedrijven. Als vakbondsbestuurder, kaderlid of OR-lid kun je deze redenen als sterke argumenten inzetten bij het pleidooi voor naleving van de Ruggie Principes (en natuurlijk MVO): 1 > steeDs VaKeR ONDeRDeel VaN (iNteR)NatiONaal beleiD De Nederlandse regering en de Europese Unie het gOeDe VOORbeelD ondersteunen de Ruggie Principes en dragen deze De Rijksoverheid geeft het goede voorbeeld met ook actief uit. Het resultaat is dat de overheid steeds de ambitie om bij alle inkopen duurzaamheid vaker van bedrijven gaat verlangen dat ze aan de als criterium mee te nemen. Bij provincies en Ruggie Principes voldoen. Verder zijn de waterschappen is de ambitie om bij 50 procent principes inmiddels ook verwerkt in van de inkopen op duurzaamheid te letten, voor De Ruggie de richtlijnen voor multinationale gemeenten ligt dat streven op 75 procent. Alle Principes zijn ondernemingen van de OESO, de partijen streven naar 100 procent in 2015. Zo krijgt inmiddels een Organisatie voor Economische de markt van duurzame producten en diensten begrip en worden Samenwerking en Ontwikkeling. een stevige impuls. internationaal Daardoor is het nu mogelijk een erkend. klachtenprocedure te starten tegen een bedrijf dat de OESO-richtlijnen (en 3 > iN De PRijZeN Met MVO-beleiD daarmee de Ruggie Principes) schendt. Met aandacht voor MVO zijn ook prijzen te winnen. Het meedingen in wedstrijden kan zelfs tot mooie 2 > PROFileRiNg bedragen of echte investeringen leiden. Want vaak Niet alleen toonaangevende multinationale is dat de beloning. Wat ook absoluut zeker ondernemingen spreken uit dat zij de Ruggie is: positieve (en vaak gratis) publiciteit Principes ondersteunen. Ook steeds meer als een initiatief eenmaal is Het goede ondernemers in het midden- en kleinbedrijf genomineerd. Voor veel bedrijven voorbeeld geven, nemen de principes op in hun MVO-beleid. Met de is dat heel wat waard. Het kan wordt vaak beloond. principes kunnen bedrijven zich positief profileren. dus geen kwaad om het idee van Er bestaan talloze Zij stralen immers uit: ‘Wij maken actief werk meedoen aan zo’n wedstrijd te wedstrijden. Een prijs van mensenrechten.’ Daarmee trekken bedrijven opperen! Zeker als er in jouw betekent op z’n minst gemotiveerde werknemers aan én maken zij zichzelf bedrijf, sector of branche echt free publicity! interessanter bij (internationale) investeerders. goede MVO-initiatieven zijn. 10CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 10 10/15/12 12:03 PM
  11. 11. Aan de slag “MVO is een vast onderdeel in onze Algemene Arbeidsvoorwaarden Nota. Het is belangrijk dat bestuurders en kaderleden MVO aankaarten binnen bedrijven en sectoren. De Ruggie Principes geven hiervoor concrete handvatten.” Arend van Wijngaarden, voorzitter CNV Vakmensen 11CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 11 10/15/12 1:17 PM
  12. 12. De Ruggie Principes kun je in veel 2.1 De Ruggie Principes, wat kun jij ermee? verschillende situaties inzetten vanuit diverse rollen als bestuurder, OR-lid en / of kaderlid bestuuRDeR / ONDeRhaNDelaaR Als onderhandelaar kun jij tijdens cao-onderhandelingen kwesties op de agenda plaatsen, maar denk vooral ook aan het periodieke overleg met een bedrijf om MVO aan de orde te stellen. OR-liD Als OR-lid heb je ook periodiek overleg met de werkgever. Ook dan kun je MVO als agendapunt agenderen KaDeRliD Als kaderlid heb je de mogelijkheid om bij cao-onderhandelingen inbreng te geven of om onderwerpen aan te dragen bij de OR of de vertegenwoordiger van jouw bond. Wanneer vraag je aandacht voor sociale MVO- - Het verbeteren van het MVO-beleid van het kwesties die buiten Nederland spelen? Dat kan bedrijf (zie principes 12 en 16). bijvoorbeeld bij: - Het versterken van de onderhandelingspositie - Het aankaarten van een bestaande schending in tijden van herstructurering (zie principes 17, van arbeidsrechten in de internationale 18 en 20). bedrijfsstructuur of toeleveringsketen van een Nederlands bedrijf (zie principes 17, 18 en 19). - Het inbrengen van een MVO-paragraaf in cao’s. - Het verzamelen van informatie over de naleving - Het zoeken naar nieuwe leveranciers. van arbeidsrechten door het bedrijf en haar bedrijfsrelaties (zie principes 15 en 21). - Het plannen voor offshoring/outsourcing. 12CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 12 10/15/12 12:03 PM
  13. 13. 2.2 Zelf aan de slag De Ruggie Principes bieden vakbondsbestuurders, kaderleden en OR-leden een nieuw hulpmiddel. Maar hoe benut je dit nieuwe hulpmiddel? Het volgende stappenplan helpt je op weg. Voor elke genoemde situatie staat omschreven wat je wanneer kunt doen. En wat erbij komt kijken. staP 1: Verzamelen van informatie Doel: inzicht verkrijgen in hoe een bedrijf zich inzet voor het respecteren van de mensenrechten. Stap 1a: Vraag een gesprek aan met het Stap 1b: Leg jouw positie uit. Vertel waarom je het management van bedrijf X, voor een toelichting op gesprek aanvraagt. de mensenrechten due diligence procedures. > Een bedrijf kan een gesprek maar op één > De Ruggie Principes steunen je bij dit verzoek. manier weigeren, namelijk door de vakbond niet als De principes stellen namelijk dat bedrijven moeten belanghebbende aan te merken. Als dit gebeurt, onderzoeken én laten zien (letterlijk: to know and schiet CNV Internationaal je graag te hulp. show) dat ze zich verantwoordelijk gedragen, dat ze mensenrechtenschendingen vermijden en waar nodig Stap 1c: aanpakken en verhelpen. Volgens de Ruggie Principes Informeer je achterban over (de resultaten van) moeten bedrijven over hun mensenrechtenaanpak je actie. Vaak is het zinvol om hen ook bij de zodanig communiceren, dat belanghebbenden voorbereiding op het gesprek te betrekken. genoeg informatie hebben om de aanpak Je vindt het van het bedrijf adequaat te beoordelen. > Voor de Ondernemingsraad is vaak een belangrijke overzicht van rol weggelegd. Zowel wanneer het gaat om het de stappen ook aandragen van informatie, als bij het bepalen van op de uitklapbare de meest effectieve wijze waarop de zaak wordt binnenkant van neergelegd bij de directie. Als vakbondsbestuurder de achterflap kun je hier je voordeel mee doen. En als OR- en kaderlid is het goed om je dit te realiseren. 13CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 13 10/15/12 12:03 PM
  14. 14. staP 2: Verbeteren MVO-beleid Doel: verbeteren van het MVO-beleid van bedrijven. Stap 2a: Neem het bestaande MVO-beleid van bedrijf Stap 2c: Vraag om betrokkenheid bij de formulering X door. Leg het beleid langs de eisen in de Ruggie van nieuw beleid. Ook hiervoor bieden de Ruggie Principes. Je kunt hiervoor de hulp van Principes een goede basis. CNV Internationaal inschakelen. > De Ruggie Principes schrijven voor dat het beleid > De Ruggie Principes stellen minimale eisen aan ontwikkeld moet worden op basis van relevante mensenrechtenbeleid van bedrijven. Concreet: expertise. En over die expertise beschik bedrijven moeten de ILO kernverdragen erkennen, jij! Of in ieder geval je achterban. Ook het beleid moet ondersteund worden door het hierbij geldt: betrek je achterban CNV topmanagement en consistent zijn met ander bij wat je doet. Internationaal bedrijfsbeleid. Als aan één van deze voorwaarden niet organiseert is voldaan, bieden de Ruggie Principes speciale trainingen voor een goede onderhandelingsbasis om Ondernemingsraden. het MVO-beleid op het gebied van de ook over hoe jij als OR-lid mensenrechten te verbeteren. kunt meepraten over nieuw VO-beleid. Stap 2b: Vraag het bedrijf om het MVO-beleid in lijn te brengen met de Ruggie Principes. Dit kan bijvoorbeeld ook via de Ondernemingsraad. > Het is slim om ook hierbij je achterban te betrekken. Dus als vakbondsbestuurder kun je je kaderleden betrekken of de OR-leden in het bedrijf. Als kaderlid kun je je collega’s deelgenoot maken. Laat hen weten waarmee je bezig bent! 14CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 14 10/15/12 12:03 PM
  15. 15. staP 3: aankaarten van arbeidsrechtenschending Doel: aankaarten van een misstand op de werkvloer of in de keten Stap 3a: Overleg (als vakbondsbestuurder) met Stap 3d: Als het bedrijf niet op de hoogte kaderleden en/of OR-leden of er aanwijzingen zijn was, dan dient het bedrijf alsnog de eigen voor een schending van arbeidsrechten in relatie tot verantwoordelijkheid (positie) te onderzoeken en het bedrijf. acties te ondernemen. > De schending hoeft niet direct door het bedrijf > Let op! Het veelgehoorde argument dat het bedrijf zelf veroorzaakt te zijn, maar kan ook plaatsvinden geen invloed heeft op de situatie bij contractpartners, bij bedrijfspartners of in de keten van het bedrijf. is achterhaald. Want volgens de Ruggie Principes Contractuele relaties vallen volgens de Ruggie moet het bedrijf in zo’n geval proberen de invloed te Principes ook onder de verantwoordelijkheid van het vergroten. Dat kan bijvoorbeeld door de samenwerking bedrijf. Daardoor is het bijvoorbeeld mogelijk om met andere bedrijven op te zoeken. Ook kan een bedrijf flexwerk aan te kaarten. zich niet meer verschuilen achter nationale wetgeving die indruist tegen de ILO kernverdragen. Stap 3b: Vraag het management in Nederland of en in hoeverre men het risico op deze schending al had > Tip! Pleit voor oprichting van een klachtenloket. erkend. En welke maatregelen het bedrijf neemt of heeft genomen. Stap 3e: Verzoek het bedrijf om de (lokale) vakbond op de hoogte te houden van de voortgang van de Stap 3c: Als het bedrijf al op de hoogte was en ingezette acties. actie onderneemt, beoordeel dan of deze acties de schending daadwerkelijk tegengaan. > Volgens de Ruggie Principes is het bedrijf verplicht om betrokkenen over de voortgang te informeren. Dus > Tip! CNV Internationaal en de CNV-bonden ook de vakbond en eventueel de Ondernemingsraad. hebben contacten met vakbonden in veel landen. Zij kunnen je helpen met het verzamelen van informatie. Stap 3f: Houd zelf je eigen achterban ook op de Bijvoorbeeld of er contact kan worden gelegd met hoogte. vakbonden ter plaatse. > (Kader)leden en collega’s hier in Nederland mogen best weten waarvoor jij je hard maakt. Of liever nog: betrek hen bij wat je doet. 15CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 15 10/15/12 12:03 PM
  16. 16. 16CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 16 10/15/12 1:18 PM
  17. 17. staP 4: Onderhandelingspositie bij reorganisatie Doel: onderhandelingspositie claimen bij een reorganisatie of andere koerswijziging van het bedrijf. Stap 4a: Wijs het management op de eigen verantwoordelijkheid voor het regelmatig in kaart brengen van de mensenrechtenrisico’s. > Dit staat letterlijk in de Ruggie Principes! Het geldt zeker als binnen het bedrijf koerswijzigingen in aantocht zijn. Dit kun je doen als bestuurder, maar zeker ook als kader- of OR-lid. Stap 4b: Wijs het management ook op de eigen verantwoordelijkheid voor ‘betekenisvolle consultatie’ met belanghebbenden en mogelijk getroffenen. Bij een reorganisatie zijn dit in ieder geval de werknemers en hun vertegenwoordigers. staP 5: MVO-paragraaf in de cao Doel: opnemen van een MVO-paragraaf in de cao. Stap 5a: Wijs het bedrijf tijdens de cao- Stap 5c: Doe een voorstel voor een cao-paragraaf onderhandelingen op de verantwoordelijkheid om waarin expliciet verwezen wordt naar de ILO- mensenrechtenbeleid te ontwikkelen. kernverdragen en de Ruggie Principes. Stap 5b: Wijs het bedrijf op de minimumvereisten voor > Tip! Een voorbeeld cao-paragraaf is bij dergelijk beleid. CNV Internationaal beschikbaar. Vraag ernaar! > De minimumvereisten zijn: de ILO kernverdragen Stap 5d: Breng je achterban op de hoogte van je moeten worden erkend, het beleid moet worden actie. Zij mogen best weten dat jij je inspant voor ondersteund door het topmanagement, het beleid moet mensenrechtenbeleid in het bedrijf. consistent zijn met ander bedrijfsbeleid en ontwikkeld worden op basis van relevante expertise. 17CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 17 10/15/12 12:03 PM
  18. 18. 2.3 Wat kan CNV internationaal voor je betekenen? CNV Internationaal wil samenwerken met bestuurders, kaderleden en OR-leden. Op deze manier wil CNV Internationaal werknemers in Nederland én in het buitenland met elkaar verbinden en versterken. In deze Ruggie-folder zijn al enkele mogelijkheden de revue gepasseerd. Maar CNV Internationaal kan meer voor jou betekenen. Zeker als het gaat om het promoten van de Decent Work agenda en internationale solidariteit bij Nederlandse bedrijven: MisstaNDeN sigNaleReN > CNV Internationaal kan met behulp van de CNV-partners in het buitenland misstanden in de keten signaleren en deze doorspelen aan helPeN beOORDeleN bestuurders, kaderleden en OR-leden. > CNV Internationaal kan bestuurders, kaderleden en OR-leden helpen bij de beoordeling of het bedrijf voldoet aan de Ruggie Principes. VOORbeReiDeN gesPReKKeN > CNV Internationaal kan helpen bij de voorbereiding van gesprekken (met werkgevers) die gericht zijn op het onder best PRaCtiCes aaNDRageN de aandacht brengen van de Ruggie > CNV Internationaal kan goede voorbeelden Principes. aandragen, die bestuurders kunnen gebruiken in onderhandelingen. De voorbeelden kunnen ook voor kaderleden en OR-leden zinvol zijn, in de contacten met de Nederlandse leiding van het bedrijf. iNDieNeN KlaChteN > CNV Internationaal kan helpen bij het indienen van klachten wanneer het bedrijf niet meewerkt. 18CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 18 10/15/12 12:03 PM
  19. 19. Voorbeelden uit de praktijk 19CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 19 10/15/12 1:19 PM
  20. 20. 3.1 Voorbeelden uit de praktijk Het lukt vakbonden regelmatig om met succes misstanden ergens anders in de wereld aan te kaarten. Een paar voorbeelden die jou als vakbondsbestuurder, kaderlid of OR-lid kunnen helpen: Voorbeeld 1: Shell Voorbeeld 2: Ahold Als de Ruggie Principes ten tijde van dit Al jarenlang staat Shell in het nieuws vanwege de Ahold-dochter Stop voorbeeld al hadden bestaan, zou het voor Ahold een stuk moeilijker activiteiten in onder andere Nigeria. Niet alleen & Shop verkoopt zijn geweest om het verzoek af te in Nederland zijn de ogen op Shell gericht. Ook tomaten uit Florida. schuiven op nationale omstandigheden. internationaal is er veel aandacht. In Nederland De arbeiders in de De Ruggie Principes roepen bedrijven houdt het MVO Platform de schendingen van kwekerijen werken namelijk op om hun invloed te gebruiken Shell nauwlettend in de gaten. Het CNV zit bij het onder zware bij het aan de kaak stellen én verhelpen MVO Platform in de speciale ‘werkgroep Shell’. omstandigheden van misstanden in de keten. En Regelmatig ondernemen de werkgroepleden voor een honger- Ahold? Die zou ongetwijfeld hebben gezamenlijk lobbyacties. Bij deze acties wordt loontje. Hun meegewerkt, om te voorkomen gebruik gemaakt van de Ruggie Principes. Zo arbeidsrechten dat het als schender van deze ging in het voorjaar van 2012 een brief vanuit de worden op allerlei principes te boek zou komen werkgroep naar de Nederlandse minister van fronten ernstig te staan. Buitenlandse Zaken. Reden was de steun van geschonden. De vakbond, de Nederland aan Shell in de rechtszaak omtrent Coalition of Immokalee Workers, de moord op twaalf Nigerianen die begin jaren besluit contact te zoeken met bedrijven hogerop 90 tegen het bedrijf hadden geprotesteerd. Shell in de keten. Zij eisen dat afnemers, zoals Ahold, zou verantwoordelijk zijn voor deze moorden. one penny per pound meer gaan betalen aan de De rechtszaak speelde in de Verenigde Staten. kwekers. Zo kunnen die hun arbeiders vervolgens Nederland stuurde een brief ter verdediging een penny meer betalen. Ahold reageert afwijzend, van Shell. Het MVO Platform liet weten deze verwijzend naar de Amerikaanse wet- en Nederlandse steun ‘bevreemdend’ te vinden. regelgeving en de certificering van de sector. Vooral omdat deze Nederlandse inmenging niet in lijn zou zijn met de Ruggie Principes. Het platform wees daarbij op het Ruggie Principe dat Zonder slachtoffers (betere) toegang moeten krijgen tot de Ruggie Principes zou de lobby tegen Shell recht en genoegdoening. Naast deze ‘Nederlandse’ een stuk lastiger zijn. De Ruggie lobbyacties steunt de werkgroep ook procedures Principes zorgen voor de juiste, sterke van lokale vakbonden, tegen schendingen die daar argumenten. Ook de komende jaren blijft gebeuren of al zijn gebeurd. het CNV via de werkgroep betrokken. Of zoals Piet Verburg, bestuurder van CNV Vakmensen, zegt: “We blijven op het vinkentouw zitten.” 20CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 20 10/15/12 1:07 PM
  21. 21. Voorbeeld 3: JAck WolfSkin Een groot deel van de buitensportkleding van Jack Wolfskin komt Bij het voorbeeld van uit de Indonesische fabriek BPG. De arbeidsomstandigheden cementproducent Holcim had van werknemers zijn allesbehalve rooskleurig. Overwerk wordt stille diplomatie effect. Dat is mooi, niet uitbetaald, tijdelijke arbeidskrachten krijgen minder dan het want anders was de kans groot geweest minimumloon, verbale bedreigingen door leidinggevenden en dat het van kwaad tot erger was gegaan. (kader)leden van vakbonden krijgen ontslag. Jack Wolfskin besloot zelf Toch hadden ook hier de Ruggie Principes om hiertegen actie te ondernemen. Oftewel: het bekende kledingmerk prima kunnen helpen. Want met de principes hebben we een sterk wapen in handen om nam zelf de verantwoordelijkheid om deze schendingen van arbeids- het moederbedrijf aan te spreken op de en mensenrechten tegen te gaan. Onder andere door zelf onderzoek verantwoordelijkheid voor arbeidsverhoudingen in te stellen. En door contact te zoeken met andere afnemers van bij internationale dochters. Ook (dreiging met) deze leverancier, om zo gezamenlijk meer druk uit te oefenen op reputatieschade is nu makkelijker; je kunt het management van de BNG-fabriek. Met als belangrijkste doel het verwijzen naar gebrekkige naleving van een respecteren van de vrijheid van vakvereniging. Het kledingmerk kan internationaal erkend normenkader. En hierbij rekenen op ondersteuning van Fair Wear Foundation. daar zijn grote internationale bedrijven doorgaans erg gevoelig voor. De actie van Jack Wolfskin is een voorbeeld van hoe bedrijven invulling kunnen geven aan het due dilligence-concept uit de Voorbeeld 4: SerViSche dochteronderneming Ruggie Principes. Van bedrijven wordt cementproduct holcim verwacht dat zij onderzoeken welke risico’s op het gebied van mensenrechten in hun De Servische dochteronderneming van cementproducent keten plaatsvinden. Fair Wear Foundation heeft Holcim weigert een bond te erkennen als Jack Wolfskin kunnen helpen bij het opzetten van het monitoringssysteem en vervolgens bij de onderhandelingspartner. Dit nieuws komt terecht bij de stappen die nodig zijn om de schendingen tegen Europese Bond voor Bouw- en Houtarbeiders. Vervolgens te gaan. Ook jij als vakbondsbestuurder, kaderlid kaart de adviseur van de Europese OR (EOR) het aan bij het of OR-lid kan een bedrijf hierbij te hulp schieten. verantwoordelijke lid van de Raad van Bestuur van Holcim. Minimaal door het bedrijf te ondersteunen bij de Holcim geeft gehoor aan het verzoek en erkent de vakbond onderzoeken of door het bedrijf bijvoorbeeld in als onderhandelingspartner. Na een maand is het conflict contact te brengen met lokale vakbonden ter verholpen. Maar wat als Holcim geen gehoor had gegeven? Dan plaatse. CNV Internationaal beschikt over had deze case zonder meer tot discussie in de EOR geleid. En veel contacten wereldwijd. Jij kunt de als de bedrijfsleiding dan nog geen gehoor zou geven, dan zou noodzakelijke verbindingen tot stand publiciteit een prima volgende stap zijn geweest. brengen. 21CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 21 10/15/12 1:07 PM
  22. 22. 22CNVI-0812-ruggie handleidinglos.indd 22 10/15/12 12:03 PM

×