Robert Gilesse; Digitaliseren van 2D materiaal

1,724 views

Published on

Published in: Entertainment & Humor
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,724
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
603
Actions
Shares
0
Downloads
19
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Robert Gilesse; Digitaliseren van 2D materiaal

  1. 1. Digitaliseren van 2D-materiaal<br />Studiedag VVBAD 28 april 2011<br />Robèrt Gillesse<br />Digitaal Erfgoed Nederland<br />
  2. 2. Digitaal Erfgoed Nederland (DEN)<br />Bevordering en bewaking van de kwaliteit van digitalisering en digitale dienstverlening door de erfgoedsector. Streeft naar kennisontwikkeling op het gebied van open ICT-standaarden en andere landelijke kwaliteitsprincipes voor duurzame digitalisering. <br />DEN maakt onderdeel uit van de basisinfrastructuur in de culturele sector, en wordt gefinancierd door het ministerie van OCW.<br />
  3. 3. ICT-Register en DE BASIS<br />
  4. 4. DE BASIS voor vervaardiging van beeld<br />
  5. 5. Vlaanderen: CEST<br />
  6. 6. Uw spreker<br /><ul><li>Senior medewerker kwaliteitszorg
  7. 7. Verantwoordelijk voor kennisvergaring en verspreiding over o.a. digitalisering, digitale duurzaamheid en kosten. Projectleider van DE BASIS.
  8. 8. Meegeschreven aan een aantal digitaliseringsrichtlijnen in Nederland waaronder die van het Geheugen van Nederland en Metamorfoze.</li></li></ul><li>Deze lezing<br /><ul><li>Uitgangspunt: doelstellingen project en de originelen
  9. 9. Overzicht kwaliteitscriteria
  10. 10. Bestandsformaten, compressie</li></li></ul><li>Pleidooi: niet beginnen bij technische kwaliteitseisen<br />Denk na over wat je wilt bereiken, de randvoorwaarden, en analyseer te digitaliseren originelen<br />
  11. 11. Doelstellingen<br />Vervangen, beschikbaar stellen, registreren, print service, OCR etc<br />
  12. 12. Randvoorwaarden<br />Beleid, beschikbaar personeel, budget (incidenteel en structureel)<br />
  13. 13. Te digitaliseren materiaal<br />Neem de tijd voor een grondige materiaalanalyse<br />
  14. 14. Materiaalanalyse<br />Beredeneerde schattingen hoeveelheden, diversiteit, materiële staat. Maak inschatting detaillering, heldersheidswaarden, kleurgebruik.<br />
  15. 15. Materiële zaken die reproductieproces kunnen bemoeilijken<br />A0+ originelen, strak ingebonden boekwerken, nietjes, paperclips, onduidelijke volgorde, moeilijk te hanteren originelen etc<br />
  16. 16. Bron: Stadsarchief Amsterdam https://stadsarchief.amsterdam.nl/archieven/archiefbank/indexen/tewerkgestelden/voorbeeld/index.nl.html<br />
  17. 17. <br />Bron: Stadsarchief Amsterdam <br />
  18. 18. In welke mate moet de digitale reproductie het origineel weerspiegelen?<br />
  19. 19. Wat zijn de essentiële eigenschappen van het origineel die ik in de digitale reproductie wil terugzien?<br />
  20. 20. Detaillering, helderheidswaarden, kleur<br />Echter niet vergeten: volledigheid en volgorde<br />
  21. 21. Detaillering<br />Wat is het kleinste betekenisvolle detail? <br />
  22. 22. Helderheidswaarden<br />In hoeverre wil je alle stapjes tussen de donkere en lichte partijen in het origineel waarheidsgetrouw in de digitale reproductie terugzien?<br />
  23. 23. Bron: Geheugen van Nederland. Collecties Rademaker Collectie en NAGO. <br />
  24. 24. Bron: KB Historische kranten: http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010340569%3Ampeg21%3Ap002%3Aa0067/layout/fullscreen<br />
  25. 25. Bron: KB Historische kranten: http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010018133%3Ampeg21%3Ap007%3Aa0136/layout/fullscreen<br />
  26. 26. Kleur<br />In welke mate van betrouwbaarheid wil je de kleurinformatie in de digitale reproductie bewaren?<br />
  27. 27. Bron: Geheugen van Nederland. Collectie Mauritshuis: http://www.geheugenvannederland.nl/?/nl/items/MAU01:0670<br />
  28. 28. Bron: KB Historische kranten: http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010340569%3Ampeg21%3Ap002%3Aa0067/layout/fullscreen<br />
  29. 29. Bron: KB Historische kranten: http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010018133%3Ampeg21%3Ap007%3Aa0136/layout/fullscreen<br />
  30. 30. Waarschuwing! <br />
  31. 31. Vanaf nu…<br />
  32. 32. Wordt het technisch….<br />Jargon, getallen, testkaarten, meten<br />
  33. 33. Vrees niet!<br />
  34. 34. Techniek is niet leidend, maar dienend<br />Blijf uitgaan van de originelen en onthoud de doelstellingen van het project<br />
  35. 35. Edoch, enige kennisontwikkeling kan geen kwaad<br />…al is het maar om een gesprek te kunnen voeren met de leveranciers en zelf te kunnen controleren<br />
  36. 36. Vertaling te reproduceren eigenschappen origineel in technische kwaliteitseisen<br />
  37. 37. Resolutie<br />Resolutie = oplossend/scheidend vermogen van een optisch apparaat. Voor scanners en digitale camera’s dit uitgedrukt in pixels per inch (ppi). In theorie: hoe hoger de resolutie, des te meer detail wordt er waargenomen.<br />
  38. 38. Resolutie scanner<br />De aantallen samples die de scanner per inch in de lengterichting produceert. 300 ppi zijn dus 300 samples per inch.<br />
  39. 39. Resolutie camera<br />Een digitale camera produceert over algemeen een vaste hoeveelheid pixels: megapixels. Door de camera op een bepaalde hoogte te fixeren wordt de resolutie ten opzichte van het opnamevlak bepaald. Hoe hoger de camera hangt, des te lager de resolutie. <br />
  40. 40. Koppelen detaillering aan resolutie<br />Bron: Aanbevelingen voor digitalisering van tekstdocumenten ten behoeve van het concern Amsterdam http://stadsarchief.amsterdam.nl/stadsarchief/e-depot/downloads_en_links/digitalisering_tekstdocumenten.pdf<br />
  41. 41. Koppelen resolutie aan afdrukgrootte<br />Waar kleinste betekenisvolle detail moeilijk vast te stellen en/of afdrukken een belangrijke rol speelt wordt soms gekozen voor koppeling afdrukgrootte aan resolutie. Bijv 300 ppi A4 of A3. DE BASIS: <A5 600 ppi, >A2 150 ppi.<br />
  42. 42. Resolutie en bestandsgrootte<br />De resolutie bepaalt deels de bestandsgrootte. Naarmate resolutie oploopt, neemt de bestandsgrootte exponentieel toe.<br />
  43. 43. Grote originelen en resolutie<br />Grote originelen met veel detaillering als bouwtekeningen of kaarten hebben hoge resolutie nodig, dus grote bestanden. Bestandsgrootte te temperen door toepassing compressie. <br />
  44. 44. Bron: Fries Scheepvaartmuseum, http://fsm.pictura-dp.nl/nl/zoeken-in-de-collectie/indeling/detail/start/725/trefwoord/Subcategorie/bouwtekeningen%20gebouwen<br />
  45. 45. Resolutie geen sluitend kwaliteitscriterium betreft detail reproductie<br />Scherptemeting middels fotografische testkaarten en software geeft pas echt indicatie waargenomen detail<br />
  46. 46. Dit is 300 ppi<br />
  47. 47. Dit is ook 300 ppi<br />
  48. 48. Helderheidswaarden<br />Gekoppeld aan kwaliteitscriteria bitdiepte en de tonale weergave<br />
  49. 49. Eerste keuze: bitdiepte. <br />Hoeveelheid helderheids- of kleurwaarden per pixel <br />
  50. 50. Bitonaal, in grijswaarden of in kleur reproduceren<br />
  51. 51. 1 bit bitonaal: de pixel is exclusief zwart of wit<br />Bron: KB Historische kranten: http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010018133%3Ampeg21%3Ap007%3Aa0136/layout/fullscreen<br />
  52. 52. 8 bits grijswaarden: de pixel heeft de keus tussen 256 grijswaarden<br />Bron: KB Historische kranten: http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010340569%3Ampeg21%3Ap002%3Aa0067/layout/fullscreen<br />
  53. 53. 24 bits RGB (Red, Green, Blue): de pixel heeft de keus tussen 16.7 miljoen kleurwaarden<br />Bron: KB Historische kranten: http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010340569%3Ampeg21%3Ap002%3Aa0067/layout/fullscreen<br />
  54. 54. Bitonale scanning <br />Alleen te overwegen voor niet vergeeld drukwerk met duidelijke drukletter. Voor gemiddeld archiefmateriaal dus minder geschikt. Ook minder geschikt voor OCR.<br />
  55. 55. Bitdiepte en bestandsgrootte<br />Bitdiepte bepaalt mede bestandsgrootte:<br />8 bits 8 maal zo groot als 1 bit, en 24 bits 3 maal zo groot als 8 bits.<br />
  56. 56. Tweede: bepalen kwaliteit van de tonale weergave<br />Kwaliteit van de gereproduceerde helderheidswaarden. In hoeverre moet het hele spectrum tussen de donkere en lichte partijen (=de tonale weergave) in het origineel in de digitale reproductie terugkeren?<br />
  57. 57. Eisen aan tonale weergave <br /><ul><li>Eis bij bitonale scanning: wordt de drempel tussen zwart en wit op een juiste manier bepaald?
  58. 58. Eis grijswaarden en kleurenscanning: Minimale aanbeveling: voorkomen overbelichting.
  59. 59. Verdergaand: vaststellen juiste belichting en contrastoverdracht (Metamorfoze richtlijnen). </li></li></ul><li>Optische testkaart: grijstrap<br />
  60. 60. Kleurweergave<br />In hoeverre moet de kleurinformatie van het origineel terugkeren in de digitale reproductie?<br />
  61. 61. Kleurbetrouwbaarheid<br />In drie stappen van toenemende betrouwbaarheid en complexiteit: <br />Visuele controle<br />Vaststellen kleurzweem<br />Vaststellen delta E waardes (kleurmanagement)<br />
  62. 62. Optische testkaart: GretagMacbeth<br />
  63. 63. Kleurruimte<br /><ul><li>Mathematisch driedimensionaal model dat kleur op numerieke manier beschrijft.
  64. 64. Elke scanner of camera werkt intern met een eigen unieke kleurruimte.
  65. 65. Vertalen naar een gestandaardiseerde kleurruimte die los staat van de hardware.
  66. 66. Keuze kleurruimte is belangrijk voor duurzame toegankelijkheid. </li></li></ul><li>Aanbevolen kleurruimtes<br /><ul><li>AdobeRGB
  67. 67. ECI-RGBv2
  68. 68. sRGB</li></li></ul><li>Bestandsformaten<br />Algemeen uitgangspunt: open standaarden, veel gebruikt.<br />
  69. 69. Bestandsformaten voor 2d afbeeldingen<br /><ul><li>TIFF en JPEG meest voor de hand liggende formaten
  70. 70. JPEG2000 in mindere mate
  71. 71. PDF/A kan worden gebruikt voor gedigitaliseerde tekstdocumenten</li></li></ul><li>Compressie<br />Slim hergroeperen (encoderen) van computerdata waardoor het bestand in omvang afneemt. Dit kan op een lossless of lossy manier.<br />
  72. 72. Bestandsformaten en compressie<br /><ul><li>TIFF veelal ongecomprimeerd
  73. 73. JPEG variabele lossy compressie
  74. 74. JPEG2000 lossless en variabele lossy compressie
  75. 75. PDF/A ondersteunt verschillende compressietechnieken</li></li></ul><li>Compressie en bestandsgrootte<br /><ul><li>JPEG2000 lossless compressie levert hoogstens 50% opslagwinst op
  76. 76. JPEG lossy compressie kan tot 90% opslagwinst opleveren zonder verlies beeldkwaliteit
  77. 77. JPEG2000 lossy compressie 95%
  78. 78. Wanneer enig verlies van kwaliteit aanvaardbaar is, kan nog veel meer opslagwinst worden behaald</li></li></ul><li>Veel discussie over toepassen van compressie<br />Ter relativering: hele reproductieproces is een vorm van “compressie” ten opzichte van het origineel <br />
  79. 79. Nadelen compressie<br /><ul><li>Kwetsbaarder voor omvallen bits
  80. 80. Complexiteit bestand zou duurzaamheid kunnen schaden
  81. 81. Verlies van beeldkwaliteit (bij lossy compressie)</li></li></ul><li>Voordelen compressie<br /><ul><li>Lagere kosten opslag
  82. 82. Eenvoudiger redundant op te slaan
  83. 83. Geen verschil tussen offline (master) en online (access) bestand</li></li></ul><li>Pragmatisch gebruik compressie<br />Bulkdigitalisering: voor gemiddeld archiefdocument gebruik lossy compressie geen enkel probleem. Zeker voor grotere originelen – bouwtekeningen – stevige lossy compressie aanbevolen. <br />
  84. 84. Aangaande discussie compressie <br />Lees: Marc Holtman, Digitalisering ontrafeld, Stadsarchief Amsterdam, 2006.<br />
  85. 85. Samenvattend: bestandsgrootte<br />Bestandsgrootte wordt bepaald door 4 factoren, waarvan de laatste 3 variabel:<br />Afmeting origineel<br />Resolutie<br />Bitdiepte<br />Al dan niet gebruik compressie<br />
  86. 86. Kwaliteitscontrole<br /><ul><li>Technische kwaliteitscriteria (met behulp testkaarten)
  87. 87. Volledigheid
  88. 88. Volgorde
  89. 89. Metadata</li></li></ul><li>Ten einde raad?<br />Lees verder:<br /><ul><li>eDavid richtlijnen
  90. 90. Use cases CEST
  91. 91. Metamorfoze richtlijnen, KB
  92. 92. DE BASIS richtlijn voor vervaardiging van beeld, DEN
  93. 93. Foto´s: Digitisationof PhotographicalMaterialsGuidelines, Nationaal Archief, Den Haag</li>

×