Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Van loopgravenkaart tot  ruimtelijk uitvoeringsplan  Voorstelling van het WO I onderzoek door   Onroerend Erfgoed, Vlaamse...
Inhoudstafel      Aanpak en methodiek – Hilde Verboven      Overzicht van resultaten – Hilde Verboven      Case Drie Grach...
Aanpaken methodiek-
Middelkerke                                                           Nieuwpoort                                          ...
7 maart 2012 — Hier komt de Footer-titel — © Onroerend Erfgoed   5
Verschillende                                                                      landschapskenmerken7 maart 2012 — WO I ...
De belangrijkste front-                                                               verschuivingen bevinden             ...
Middelkerke                   Nieuwpoort     Koksijde  Veurne                             Diksmuide                       ...
Onderzoeksopzet  Twee deelonderzoeken: archeologie en  oorlogslandschap    Archeologisch onderzoek     Doel: bewaringstoes...
OnderzoeksopzetOnderzoek archeologie      Methode proefsleuvenonderzoek      •   Keuze van interessante sites in overleg m...
18 locaties en                                                                      32 proefsleuven                       ...
St-Elooi 2:Britse,elkaar opvolgendeloopgraven1915-1917.
OnderzoeksopzetLandschapsonderzoek Doel: selectie van WO I oorlogslandschappen Uitdaging: Hoe differentiëren? Voorwaarden ...
Zonnebeke, Polygoonbos                                                            Zonnebeke,vroege Britse loopgraaf, april...
Britse slachtoffers in een ondiepeloopgraaf in ZonnebekeBroodseinde,mei 1915                                              ...
Kaaskerke, loopgravenMassart 1919                                                           Bron: Sites de guerre 1924 7 m...
Zonnebeke Wilhelmstellung, 1917                                                                               Bron: IFFMBr...
Bunkerlinie op frontzate                                                                         Massart 1919   7 maart 20...
Diksmuide, redoute Elisabeth                                                             Tasnier & Van Overstraeten 1926  ...
Artillerie, scheepskanon                  Bron: Michelin 1920                                                             ...
Passerel in inundatie Ramskapelle, 1918                                                                         Massart 19...
Franse observatiepost, 1915                                                                       Bron: Illustrated War Ne...
ObservatieboomHouthulstbos                                                               Observatieboom                   ...
Boezinge dorp                                                               Bron: Baccarne&Steen 19797 maart 2012 — WO I o...
Geluveld - granaattrechtersBron: Beumelburg 1928.    7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
Zillebeke, Hooge                                                                         Michelin 1919   7 maart 2012 — WO...
Scherpenberg, Heuvelland                                                                           Michelin 1919     7 maa...
Slagveld Passendale, 1917                                                              Smalspoor7 maart 2012 — WO I onderz...
Passendale             Massart 1919
Passendale ridge7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
OnderzoeksopzetLandschapsonderzoek  Methode  Bronnenmateriaal: loopgravenkaarten 1914-187 maart 2012 — WO I onderzoek- Hil...
Georefereren7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed           33
Intekenen in GIS7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed                34
Vergelijken met hedendaagse datalagen7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed      35
Historische literatuur en foto’s: plaatsbeschrijvingenScharnhorsstellung                                                  ...
Sites afgebakend en gedocumenteerd7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed    37
Overzicht      onderzoeksresultaten      -Aan
28 herinneringsplaatsen7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed                  39
InundatiegebiedRamskapelle. Bron Thys 1922  tussen frontzate en  Ijzer   •   Landschap: Ijzervlakte,       netwerk van kan...
• Tussen frontzate en IJzer                                                     (Ramskapelle)                             ...
Kanaalzone engebied van de eerstegasaanval•   Landschap: overgang tss    laaggelegen polders en    zacht glooiende landsch...
7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed   43
• Drie Grachten                                                 • Kanaalzone                                              ...
1815                                                                                                                      ...
Slagveld Passendale                                                    Zichtas                                            ...
Geluveldplateau•   Landschap: hoogte•   Kasteelparken•   Bebost•   Fel bevochten hoogte op de    midden West-Vlaamse    he...
• Wieltje-Frezenberg                                                       • Hooge – Bellewaarde hv                       ...
Wijtschateboog•   Landschap: heuvelrug    Wijtschate-Mesen•   Frontlijn (1914-17) heeft    lang stand gehouden•   Dieptemi...
• Hill 60                                                     • Palingbeek                                                ...
West-Vlaamse heuvels•   Landschap: heuveltoppen•   Geallieerd hinterland•   Frontlijn van de 4de slag7 maart 2012 — WO I o...
West-Vlaamse heuvelsKemmel_19180519_28SW1_wo297_0755                                                                     B...
West-VlaamseheuvelsDuits lenteoffensief   (april 1918) 7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed...
• Vierstraat-Hoge Basseie                                                     • Kemmelberg                                ...
Houthulstbos•   Duits hinterland – front•   Artilleriebolwerk7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend E...
Case Drie GrachtenEen voorpost in het inundatiegebied van het IeperleekanaalThomas Van Driessche
Inhoudstafel     Drie Grachten: historisch overzicht     Relicten WO I in Drie Grachten1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onr...
Drie Grachten  1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed
Herinneringsplaats ‘Drie Grachten’1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed
De Drie Grachtenbrug vóór 1914.                                                    (Debaeke & Lermytte 1995, p. 12)1 maart...
Drie Grachten tijdens de Eerste Slag•     10 oktober 1914: aanleg verdedigingslinie      langs kanaal.•     16 oktober 191...
militaire inundaties1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed       62
• Drie Grachten is aan alle kanten  omgeven door water.• Belgische voorpost op linkeroever.• Voorpost kan alleen ‘s nachts...
Bulletin belge des Sciencesmilitaires, 1932, 1/11 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed                         ...
De strijd om Drie Grachten (26 maart – 8 april 1915)                     De Cayennemolen bij Drie Grachten in april 1915  ...
Weg naar Luigem                                                    Van Overstraeten & Tasnier 19261 maart 2012 — Drie Grac...
Drie Grachten in Duitse handen (april 1915 - augustus 1917)      “Stellung bei Drie Grachten, Herbst 1915” (Fuhrmann, Pfoe...
Drie Grachten in Duitse handen (april 1915 - augustus 1917)                        Drie Grachten, Duitse loopbrug naar Lui...
Stellungskarte Diksmuide-Süd                                                    20.7.1917, In Flanders Fields             ...
Drie Grachten tijdens de Derde Slag •   11 juli 1917: Fransen nemen     Belgische stellingen in     Noordschote over. •   ...
Drie Grachten na deDerde Slag(Chielens P., DendoovenD. e.a. 2006.)     1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed  ...
Drie Grachten in 1918Artillerie Monatskarte Ieperen-Nord,1 september 1918, Legermuseum. 1 maart 2012 — Drie Grachten— © On...
De Driegrachtenbrug na de oorlog(Debaeke & Lermytte 1995, p. 133) 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed       ...
1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed                                                    74
zichtlijnen             Blik vanaf de brug naar het noorden (Ieperleekanaal)1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfg...
zichtlijnenweg naar Noordschote                                weg naar Merkem1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Er...
zichtlijnen                                 Blik op Noordschotebroek1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed     ...
zichtlijnen                                 Zichtlijn naar Noordschote1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed   ...
Relicten in Drie GrachtenAlgemeen Rijksarchief,Verwoeste Gewesten,nr. 105941 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgo...
1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed   80
1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed   81
1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed                                                    (Bron: Bachten de Kup...
Demarcatiesteen nr. 5(1922)“HIER WERD DE OVERWELDIGER TOTSTAAN GEBRACHT – ICI FUT ARRETEL’ENVAHISSEUR – HERE THE INVADERWA...
NaamsteenDrie Grachten    1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed
HerinneringsplaatsDrie Grachten•   Twee assen: weg Noorschote-    Merkem en kanaal Ieper-IJzer•   Open karakter van het   ...
CaseWijtschateboogHerinneringsplaats met een explosief verleden
Inhoudstafel     Situering     Mijnenslag     Relicten en ruimtelijke dragers     Gewenste situatie”7 maart 2012 — WO I on...
SitueringHerinneringsplaats Wijtschateboog• Geografisch• Binnen verloop WOI7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © ...
1ste slag (21/10–16/12/1914)                                       3de slag, Mijnenslag                                   ...
• “stabiel” front tussen 1ste  en 3de slag (17 december  1914 - 6 juni 1917)• Toneel van de Mijnenslag  (7-14 juni 1917)  ...
7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed   91
7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed   92
Situering“Stabiele frontlinies”7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed   93
MijnenslagStart van de 3de slag bij Ieper• Britse Generaal Plumer: doorbreken Wijtschateboog  cruciaal voor doorbraak in V...
MijnenslagOndergrondse oorlog• Ondermijnen oplossing voor vastgelopen front?  o Op 5-10 m diepte; 750 Britse vs. 696 D mij...
Mijnenslag     Ondergrondse oorlog                                        Bron: Johan Vandewalle,                         ...
Mijnenslag        Ondergrondse oorlog        • Moeizame graafwerkzaamheden:        clay kicking, stalen schachten, ….Bron:...
Mijnenslag   Ondergrondse oorlog   • Mineure graven afluisterschachten en                                                 ...
• Ondergrondse oorlog                                                    Bron: Die Große Zeit. Illustrierte Kriegsgeschich...
MijnenslagOndergrondse oorlog• 25 Britse dieptemijn-  ladingen op 13 locaties• Duitse Luitenant-kolonel  Füsslein: “alle B...
MijnenslagGrondige voorbereidingPlumer was doordacht planner:O.a. schaalmodellen op terrein,Oefenterreinen, …7 maart 2012 ...
Grondige voorbereiding:                             gedetailleerd aanvalsplan 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn —...
Zero hour                                                           • Zero hour (7 juni 1917 3u10):                       ...
MijnenslagResultaat• Dood en vernieling in  Duitse stellingen• Engelsen, Ieren (uit  noord en zuid),  Australiers, Nieuw- ...
Relicten en RuimtelijkedragersDieptemijnkraters als opvallende getuigenGeneral Charles Harington Harington, 06-06-1917:“Ge...
Relicten enRuimtelijkeDragersDieptemijnkraters7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed   106
Hollandse Schuur-kraters op Luchtfoto 8-10-1917 (bron: Australian War Memorial)       7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïr...
7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed   108
Hollandse Schuur-kraters op Britse Loopgravenkaart 10-3-1918                                                              ...
Hollandse Schuur-kraters op Orthofoto 2005 (Bron:                                                                         ...
Hollandse Schuur-kraters op Luchtfoto 1998 (Bron: VVV Heuvelland)        7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © On...
Relicten enRuimtelijkeDragersDieptemijnkraters                                                                          Kr...
Relicten enRuimtelijkeDragersDieptemijn-kratersAchteruitgang                                                              ...
Relicten en Ruimtelijke Dragers                                                                   DieptemijnkratersAantast...
Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen           h                                 g    (...
Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt                        g              ...
Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt                        g              ...
Relicten en ruimte- lijke dragers overzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g )                        g• niet-o...
Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g )                        g• niet-ont...
Relicten en ruimte- lijke dragers overzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g )                        g• niet-o...
Relicten en ruimte- lijke dragers overzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g )                        g• niet-o...
Relicten en ruimte- lijke dragers overzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g )                        g• niet-o...
Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g )                        g• niet-ont...
Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g )                        g• niet-ont...
Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g )                        g• niet-ont...
Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g )                        g• niet-ont...
Relicten en ruimtelijke dragersPetit Bois en omgeving7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed   127
GewenstesituatieMijnkraters• Bescherming, inclusief  kraterlip• Aangepast beheer  waterlichaam en  oevervegetatie• Grassig...
GewenstesituatieMijnkraters• Zichtbaarheid vanop  openbare plaats garanderen  door behoud vista’s7 maart 2012 — WO I onder...
GewenstesituatieMijngangen• Bouwvrij houden van  schachten en tracé inclusief  buffer  Visuele beleving van traject  Veili...
GewenstesituatieWederopbouwbos• Behoud/herstel vooroorlogse  perimeter• Omgevende percelen bouwvrij  houden• Archeologisch...
GewenstesituatieGrasland micro-reliëf• Verbod op scheuren• Voorkeur extensief  graslandbeheer7 maart 2012 — WO I onderzoek...
GewenstesituatieContext• Behoud leesbaarheid oorlogslandschap door behoud  onderlinge visuele relaties en door vista’s op ...
Conclusies enaanbevelingenvanuit WO I onderzoek
Conclusies en aanbevelingen   Bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening houden   met WO I landschappen    Aandachtspunten   ...
Turco farm              Belle Alliance                                          St-Maartenskerk              Hof van Vor B...
Conclusies en aanbevelingen   Bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening houden   met WO I landschappen    Aandachtspunten   ...
Bos 1911 (donkergroen)      Bos 2001 (lichtgroen)                  Aanbeveling:       Perimeter, bosvolume         herkenb...
Conclusies en aanbevelingen    Beschermen van WO I landschappelijke   relicten    •   Mijnkraterrestanten, loopgraventracé...
Nog bestaande                                                                      mijnkratersites                        ...
Loopgraventracé Kattenkerkhof (Heuvelland)7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed   141
Loopgraventracé Kattenkerkhof (Heuvelland)7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed   142
Conclusies en aanbevelingen    WO I-reliëfsporen    • Microreliëf: voorzichtig bij de interpretatie van de        oorzaken...
Conclusies en aanbevelingen     Archeologische WO I sporen zijn goed bewaard    in het zuidelijke front     •   Schaars aa...
Conclusies en aanbevelingen    Archeologische bescherming   Plaatsen waarvan een uitstekende bewaring is aangetoond:   Pil...
Archeologische                                              Stoffelijke resten van Franse gesneuvelden© Onroerend Erfgoed....
Conclusies en aanbevelingen     Archeologische “hot spots”    Plaatsen waar een goede bewaring kan worden vermoed         ...
Conclusies en aanbevelingen    Diepliggende structuren: ondergrondse    schuilplaatsen en mijntunnels Registratie en moni...
Deep dugouts                                                                      spreiding7 maart 2012 — WO I onderzoek- ...
Conclusies en aanbevelingen  Verdwenen WO I begraafplaatsen=> Archeologisch onderzoek op bedreigde site              Met d...
Einde            Geïnteresseerd?      Hilde.verboven@rwo.vlaanderen.be      Marc.dewilde@rwo.vlaanderen.be      Moïra.heyn...
Van loopgravenkaart tot RUP (Hilde Verboven, Marc Dewilde, Moira Heyn, Pieter Trogh, )
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Van loopgravenkaart tot RUP (Hilde Verboven, Marc Dewilde, Moira Heyn, Pieter Trogh, )

4,772 views

Published on

  • Be the first to comment

Van loopgravenkaart tot RUP (Hilde Verboven, Marc Dewilde, Moira Heyn, Pieter Trogh, )

  1. 1. Van loopgravenkaart tot ruimtelijk uitvoeringsplan Voorstelling van het WO I onderzoek door Onroerend Erfgoed, Vlaamse overheidHilde Verboven, Marc Dewilde, Moïra Heyn,Pieter Trogh, Thomas Van Driessche1 maart 2012
  2. 2. Inhoudstafel Aanpak en methodiek – Hilde Verboven Overzicht van resultaten – Hilde Verboven Case Drie Grachten – Thomas Van Driessche Case Wijtschateboog - Moïra Heyn Aanbevelingen – Hilde Verboven7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed 2
  3. 3. Aanpaken methodiek-
  4. 4. Middelkerke Nieuwpoort Koksijde Frontzonein de Westhoek Veurne Diksmuide Kortemark Alveringem Lo-Reninge Houthulst Staden Vleteren Langemark-Poelkapelle Moorslede Poperinge Zonnebeke Ieper Wervik Heuvelland MesenMesen7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed 4
  5. 5. 7 maart 2012 — Hier komt de Footer-titel — © Onroerend Erfgoed 5
  6. 6. Verschillende landschapskenmerken7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed 6
  7. 7. De belangrijkste front- verschuivingen bevinden zich in de Ieperboog7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed 7
  8. 8. Middelkerke Nieuwpoort Koksijde Veurne Diksmuide 1378 relicten WO I Kortemark Andere 13%Alveringem Lo-Reninge Houthulst Staden Gedenktekens 41% Bunkers Vleteren Langemark-Poelkapelle 29% Moorslede Poperinge Zonnebeke Ieper Oorlogsgraven 17% Wervik Bron: Heuvelland http://inventaris.vioe.be/woi MesenMesen 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed 8
  9. 9. Onderzoeksopzet Twee deelonderzoeken: archeologie en oorlogslandschap Archeologisch onderzoek Doel: bewaringstoestand WO I sporen in de bodem • Geografische verschillen in de bewaring? • Bedreigd? • Plaatsen met goede bewaring7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 9
  10. 10. OnderzoeksopzetOnderzoek archeologie Methode proefsleuvenonderzoek • Keuze van interessante sites in overleg met regiospecialisten • Vooraf documenteren van de sites: luchtfotografische informatie B. Stichelbaut (UGent) • Veldwerk • Geofysisch onderzoek7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 10
  11. 11. 18 locaties en 32 proefsleuven 2 vlakgravingen7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed 11
  12. 12. St-Elooi 2:Britse,elkaar opvolgendeloopgraven1915-1917.
  13. 13. OnderzoeksopzetLandschapsonderzoek Doel: selectie van WO I oorlogslandschappen Uitdaging: Hoe differentiëren? Voorwaarden • Historisch betekenisvolle plaats zijn voor WO I • Oorlogslandschap moet er nog beleefbaar zijn • Zichtbare relatie tussen huidige landschap en oorlogslandschap • Archeologisch potentieelLeidde tot de identificatie van landschappen waar de oorlognog beleefbaar is en herinnerd kan worden7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 14
  14. 14. Zonnebeke, Polygoonbos Zonnebeke,vroege Britse loopgraaf, april 1915 Scharnhorststellung Bron: Schlachten in Flandern 1918 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  15. 15. Britse slachtoffers in een ondiepeloopgraaf in ZonnebekeBroodseinde,mei 1915 Höhelinie – Wijtschate, 1917 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  16. 16. Kaaskerke, loopgravenMassart 1919 Bron: Sites de guerre 1924 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  17. 17. Zonnebeke Wilhelmstellung, 1917 Bron: IFFMBron: Schlachten in Flandern 1918 Langemark-Poelkapelle, 1930 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  18. 18. Bunkerlinie op frontzate Massart 1919 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  19. 19. Diksmuide, redoute Elisabeth Tasnier & Van Overstraeten 1926 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  20. 20. Artillerie, scheepskanon Bron: Michelin 1920 Bron: Australian War Memorial7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  21. 21. Passerel in inundatie Ramskapelle, 1918 Massart 1919 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  22. 22. Franse observatiepost, 1915 Bron: Illustrated War News 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  23. 23. ObservatieboomHouthulstbos Observatieboom Beselare 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  24. 24. Boezinge dorp Bron: Baccarne&Steen 19797 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  25. 25. Geluveld - granaattrechtersBron: Beumelburg 1928. 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  26. 26. Zillebeke, Hooge Michelin 1919 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  27. 27. Scherpenberg, Heuvelland Michelin 1919 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  28. 28. Slagveld Passendale, 1917 Smalspoor7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  29. 29. Passendale Massart 1919
  30. 30. Passendale ridge7 maart 2012 — WO I onderzoek – Hilde Verboven— © Onroerend Erfgoed
  31. 31. OnderzoeksopzetLandschapsonderzoek Methode Bronnenmateriaal: loopgravenkaarten 1914-187 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 32
  32. 32. Georefereren7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 33
  33. 33. Intekenen in GIS7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 34
  34. 34. Vergelijken met hedendaagse datalagen7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 35
  35. 35. Historische literatuur en foto’s: plaatsbeschrijvingenScharnhorsstellung Sc h ar n ho rs ts t e l l un g A19 7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 36
  36. 36. Sites afgebakend en gedocumenteerd7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 37
  37. 37. Overzicht onderzoeksresultaten -Aan
  38. 38. 28 herinneringsplaatsen7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 39
  39. 39. InundatiegebiedRamskapelle. Bron Thys 1922 tussen frontzate en Ijzer • Landschap: Ijzervlakte, netwerk van kanaaltjes en waterlopenPervijze. Bron Thys 1922 • Militaire inundaties • Frontzate (Belgische linie) • Ijzer (Duitse linie) • Breed niemandswater 7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 40
  40. 40. • Tussen frontzate en IJzer (Ramskapelle) • Oud Stuivekenskerke • Dodengang7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 41
  41. 41. Kanaalzone engebied van de eerstegasaanval• Landschap: overgang tss laaggelegen polders en zacht glooiende landschap bij Ieper• Overgang tss Belgisch en internationaal verdedigd front.• Overgang water-landfront• Eerste gasaanval in de militaire geschiedenis (april 1915)7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 42
  42. 42. 7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 43
  43. 43. • Drie Grachten • Kanaalzone • Slagveld van Merkem • Langemark • Pilkem en Ceasar’s Nose7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 44
  44. 44. 1815 j k 538 GSlagveld Passendale 540541 j k jj kk 549 1531 753 1530 542 G j k G• Landschap: midden West- Vlaamse heuvelrug 573 501502 G " 563564 "" j k 515 j k 507 506 j504 kj j k509 505k j k j k 514 3de slag (1917), laatste fase j k• jj kk 516 1309 " 503 Vistas j k• 593 " 565 497 " 585500 499 j k j k G " 498 " " 562 581 G 550 " 537 " 749490 G 518 j k j k 2037519 j k 735 j k 491 3 j k j k 554 " 526 G 524 525 j k 560587 G523j k 590 " " 842 j k " 557 556 " "7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 45
  45. 45. Slagveld Passendale Zichtas Bezoekers centrum Tynecotstraat Vijfwegestraat7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 46
  46. 46. Geluveldplateau• Landschap: hoogte• Kasteelparken• Bebost• Fel bevochten hoogte op de midden West-Vlaamse heuvelrug: frontlijnen op oostelijke en westelijke rand• Landschappelijke relicten: mijnkraters7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 47
  47. 47. • Wieltje-Frezenberg • Hooge – Bellewaarde hv • Polygoonbos • Kasteelparken • Drieblotenbos • Gasthuisbossen7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 48
  48. 48. Wijtschateboog• Landschap: heuvelrug Wijtschate-Mesen• Frontlijn (1914-17) heeft lang stand gehouden• Dieptemijnen• Ondergrondse oorlog7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 49
  49. 49. • Hill 60 • Palingbeek • Bernikkewalle • St-Elooi • Wijtschate-Mesen • Bossen Vorfeldzone7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 50
  50. 50. West-Vlaamse heuvels• Landschap: heuveltoppen• Geallieerd hinterland• Frontlijn van de 4de slag7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 51
  51. 51. West-Vlaamse heuvelsKemmel_19180519_28SW1_wo297_0755 Bron: Westhoek verbeeldt 7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 52
  52. 52. West-VlaamseheuvelsDuits lenteoffensief (april 1918) 7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 53
  53. 53. • Vierstraat-Hoge Basseie • Kemmelberg • Scherpenberg • Slagvelden Loker7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 54
  54. 54. Houthulstbos• Duits hinterland – front• Artilleriebolwerk7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 55
  55. 55. Case Drie GrachtenEen voorpost in het inundatiegebied van het IeperleekanaalThomas Van Driessche
  56. 56. Inhoudstafel Drie Grachten: historisch overzicht Relicten WO I in Drie Grachten1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed
  57. 57. Drie Grachten 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed
  58. 58. Herinneringsplaats ‘Drie Grachten’1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed
  59. 59. De Drie Grachtenbrug vóór 1914. (Debaeke & Lermytte 1995, p. 12)1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 60
  60. 60. Drie Grachten tijdens de Eerste Slag• 10 oktober 1914: aanleg verdedigingslinie langs kanaal.• 16 oktober 1914: Duitsers bezetten Houthulst en Klerken.• 21 oktober 1914: Duitsers veroveren Merkem, Drie Grachtenbrug wordt opgeblazen.• Begin november: Fransen nemen Belgische stellingen over, inundatie komt op gang.• 9-12 november 1914: zware gevechten in Drie Grachten.1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 61
  61. 61. militaire inundaties1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 62
  62. 62. • Drie Grachten is aan alle kanten omgeven door water.• Belgische voorpost op linkeroever.• Voorpost kan alleen ‘s nachts bevoorraad worden via weg naar Noordschote Stellungskarte Diksmuide-Süd 20.7.1917 (In Flanders Fields museum) 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed
  63. 63. Bulletin belge des Sciencesmilitaires, 1932, 1/11 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 64
  64. 64. De strijd om Drie Grachten (26 maart – 8 april 1915) De Cayennemolen bij Drie Grachten in april 1915 (Fuhrmann, Pfoertner & Fries 1933)1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 65
  65. 65. Weg naar Luigem Van Overstraeten & Tasnier 19261 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed
  66. 66. Drie Grachten in Duitse handen (april 1915 - augustus 1917) “Stellung bei Drie Grachten, Herbst 1915” (Fuhrmann, Pfoertner & Fries 1933)1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 67
  67. 67. Drie Grachten in Duitse handen (april 1915 - augustus 1917) Drie Grachten, Duitse loopbrug naar Luigem (Debaeke en Lermytte 1995, p. 68)1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 68
  68. 68. Stellungskarte Diksmuide-Süd 20.7.1917, In Flanders Fields Museum1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 69
  69. 69. Drie Grachten tijdens de Derde Slag • 11 juli 1917: Fransen nemen Belgische stellingen in Noordschote over. • 31 juli 1917: begin van de Derde Slag. • 16 augustus 1917: Fransen veroveren Drie Grachten. • 27 oktober 1917: Fransen veroveren Merkem. • Drie Grachten blijft strategisch belangrijk. Bouw van een Merkem in december 1917 dubbele brug. (Debaeke & Lermytte 1995, p. 100)1 maart 2012 — DrieGrachten— © Onroerend 70Erfgoed
  70. 70. Drie Grachten na deDerde Slag(Chielens P., DendoovenD. e.a. 2006.) 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 71
  71. 71. Drie Grachten in 1918Artillerie Monatskarte Ieperen-Nord,1 september 1918, Legermuseum. 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 72
  72. 72. De Driegrachtenbrug na de oorlog(Debaeke & Lermytte 1995, p. 133) 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 73
  73. 73. 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 74
  74. 74. zichtlijnen Blik vanaf de brug naar het noorden (Ieperleekanaal)1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 75
  75. 75. zichtlijnenweg naar Noordschote weg naar Merkem1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 76
  76. 76. zichtlijnen Blik op Noordschotebroek1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 77
  77. 77. zichtlijnen Zichtlijn naar Noordschote1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 78
  78. 78. Relicten in Drie GrachtenAlgemeen Rijksarchief,Verwoeste Gewesten,nr. 105941 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 79
  79. 79. 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 80
  80. 80. 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 81
  81. 81. 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed (Bron: Bachten de Kupe 14/18, 2009, p. 52)
  82. 82. Demarcatiesteen nr. 5(1922)“HIER WERD DE OVERWELDIGER TOTSTAAN GEBRACHT – ICI FUT ARRETEL’ENVAHISSEUR – HERE THE INVADERWAS BROUGHT TO A STANDSTILL”.1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 83
  83. 83. NaamsteenDrie Grachten 1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed
  84. 84. HerinneringsplaatsDrie Grachten• Twee assen: weg Noorschote- Merkem en kanaal Ieper-IJzer• Open karakter van het landschap• Zichtlijnen naar Noordschote en Luigem• Gedenktekens en wederopbouwarchitectuur• Sluit in het zuiden aan op herinneringsplaats Niemandswater.1 maart 2012 — Drie Grachten— © Onroerend Erfgoed 85
  85. 85. CaseWijtschateboogHerinneringsplaats met een explosief verleden
  86. 86. Inhoudstafel Situering Mijnenslag Relicten en ruimtelijke dragers Gewenste situatie”7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moira Heyn — © Onroerend Erfgoed 87
  87. 87. SitueringHerinneringsplaats Wijtschateboog• Geografisch• Binnen verloop WOI7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 88
  88. 88. 1ste slag (21/10–16/12/1914) 3de slag, Mijnenslag (7–14/06/1917) 4de slag (10–29/04/1918)7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 89
  89. 89. • “stabiel” front tussen 1ste en 3de slag (17 december 1914 - 6 juni 1917)• Toneel van de Mijnenslag (7-14 juni 1917) 1ste slag (21/10–16/12/1914) 3de slag, Mijnenslag (7–14/06/1917) 4de slag (10–29/04/1918) 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 90
  90. 90. 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 91
  91. 91. 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 92
  92. 92. Situering“Stabiele frontlinies”7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 93
  93. 93. MijnenslagStart van de 3de slag bij Ieper• Britse Generaal Plumer: doorbreken Wijtschateboog cruciaal voor doorbraak in Vlaanderen o Gepland voorjaar 1916 o Verschillende keren uitgesteld o Uiteindelijke start 7 juni 1917 (zero hour) Sir Herbert Plumer (bron: http://www.firstworldwar.com)7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 94
  94. 94. MijnenslagOndergrondse oorlog• Ondermijnen oplossing voor vastgelopen front? o Op 5-10 m diepte; 750 Britse vs. 696 D mijnen in 1916; soms geïntegreerd in linies o Veel experimenten bij het Hooge en St-Elooi o Tunnellers vs. Mineure (mijnwerkers, rioolarbeiders)• Ir. Norton Griffiths nieuw idee o Dieper: 15-40 m in Ieperse klei o Ongeziene hoeveelheid munitie o Gelijktijdige ontploffing• Ondermijnen van Duitse bolwerken tussen Hill 60 en Ploegsteert7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 95
  95. 95. Mijnenslag Ondergrondse oorlog Bron: Johan Vandewalle, Barton et al. 2010 • Lager gelegen Britse posities plots een troef! Toch waren soms nog diepe schachten nodig, Duitse nog dieperDwarsdoorsnedeHier komt de Footer-titel — © Onroerend Erfgoed 7 maart 2012 — tunnel Spanbroekmolen 01 / DEEL 1(Bron: Der Weltrkrieg 1914-1918)
  96. 96. Mijnenslag Ondergrondse oorlog • Moeizame graafwerkzaamheden: clay kicking, stalen schachten, ….Bron: Wiggins 2003 7 maart 2012 — WOI onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed Bron: Johan Vandewalle, 97 Barton et al. 2010
  97. 97. Mijnenslag Ondergrondse oorlog • Mineure graven afluisterschachten en Bron: IWM tegenmijnen (camouflets) waarop Tunnellers weerom reageren • Claustrofobe, paranoïde tijden: oorlog onder de Salient 7 maart 2012 — WOI onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 98Bron: Royal Engineers Library
  98. 98. • Ondergrondse oorlog Bron: Die Große Zeit. Illustrierte Kriegsgeschichte 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 99
  99. 99. MijnenslagOndergrondse oorlog• 25 Britse dieptemijn- ladingen op 13 locaties• Duitse Luitenant-kolonel Füsslein: “alle Britse mijnen uitgeschakeld”• Uiteindelijk aanvalsplan: 19 ladingen op 11 locaties• Britse Mijngangen tot 659m lang en tot 38m diep7 maart 2012 — WOI onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 100
  100. 100. MijnenslagGrondige voorbereidingPlumer was doordacht planner:O.a. schaalmodellen op terrein,Oefenterreinen, …7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 101 Bron: AWM
  101. 101. Grondige voorbereiding: gedetailleerd aanvalsplan 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 102 Bron: Western Front Association
  102. 102. Zero hour • Zero hour (7 juni 1917 3u10): simultane ontploffing 19 mijnen; grootste kunstmatige explosie tot dan • Achiel van Walleghem: “het reusachtigste en tevens het ijselijk prachtigste vuurwerk… een ware volkaan… een ware aardbeving…” (gevoeld en gehoord tot in Londen en Parijs)7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 103
  103. 103. MijnenslagResultaat• Dood en vernieling in Duitse stellingen• Engelsen, Ieren (uit noord en zuid), Australiers, Nieuw- Zeelanders, … reeds in de namiddag de heuvelkam over• 14 juni nieuwe frontlijn• Brits succesverhaal7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 104 Bron: http://www.wereldoorlog1-locaties.nl
  104. 104. Relicten en RuimtelijkedragersDieptemijnkraters als opvallende getuigenGeneral Charles Harington Harington, 06-06-1917:“Gentlemen, I don’t know whether we are going tomake history tomorrow, but at any rate we shallchange geography”Mijne heren, ik weet niet of we morgen geschiedenis zullenschrijven, maar in ieder geval zullen we de geografie veranderen7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 105
  105. 105. Relicten enRuimtelijkeDragersDieptemijnkraters7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 106
  106. 106. Hollandse Schuur-kraters op Luchtfoto 8-10-1917 (bron: Australian War Memorial) 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 107
  107. 107. 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 108
  108. 108. Hollandse Schuur-kraters op Britse Loopgravenkaart 10-3-1918 (bron: National Archives)7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 109
  109. 109. Hollandse Schuur-kraters op Orthofoto 2005 (Bron: AGIV)7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 110
  110. 110. Hollandse Schuur-kraters op Luchtfoto 1998 (Bron: VVV Heuvelland) 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 111
  111. 111. Relicten enRuimtelijkeDragersDieptemijnkraters Krater(s) in Wijtschate tijdens en kort na de oorlog (Bron: boven AWM, links Westhoek Verbeeldt)7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 112
  112. 112. Relicten enRuimtelijkeDragersDieptemijn-kratersAchteruitgang Iets over kraterlippenoriginele omvangdoor erosie endempingPeckham krater in‘1930 en 2012 I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 7 maart 2012 — WO 113
  113. 113. Relicten en Ruimtelijke Dragers DieptemijnkratersAantasting kraterlippen Aandacht voor kraterlippen • Boven: weg rond Pool of Peace op kraterlip • Onder: uitgesproken kraterlippen Kruisstraat7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 114
  114. 114. Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h g (1gedempt g) 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 115de oostelijke Hollandse Schuur-krater
  115. 115. Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g g)• niet-ontplofte dieptemijnen h g 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 116
  116. 116. Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g g)• niet-ontplofte dieptemijnen h g• kleinere kraters hg 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 117Kleine krater bij “Ferme Gerardyn”
  117. 117. Relicten en ruimte- lijke dragers overzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g ) g• niet-ontplofte dieptemijnen h g• kleinere kraters hg• mijngangen en mijnschachten• toegang ondergrondse constructie Ì Ì1 vd 2 gerestaureerde mijnschachten in Bayernwald Erfgoed 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend 118Bron: inventaris.vioe.be
  118. 118. Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g ) g• niet-ontplofte dieptemijnen h g• kleinere kraters hg• mijngangen en mijnschachten• toegang ondergrondse constructie Ì Ì• weiland met opvallend micro-reliëf 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 119
  119. 119. Relicten en ruimte- lijke dragers overzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g ) g• niet-ontplofte dieptemijnen h g• kleinere kraters hg• mijngangen en mijnschachten• toegang ondergrondse constructie Ì Ì• weiland met opvallend micro-reliëf• bunkers $+Bunker langs Nieuwkerkestraat in Mesen — © Onroerend Erfgoed 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn 120Bron: inventaris.vioe.be
  120. 120. Relicten en ruimte- lijke dragers overzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g ) g• niet-ontplofte dieptemijnen h g• kleinere kraters hg• mijngangen en mijnschachten• toegang ondergrondse constructie Ì Ì• weiland met opvallend micro-reliëf• bunkers $+• begraafplaatsen æ 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 121Spanbroekmolen Cemetery
  121. 121. Relicten en ruimte- lijke dragers overzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g ) g• niet-ontplofte dieptemijnen h g• kleinere kraters hg• mijngangen en mijnschachten• toegang ondergrondse constructie Ì Ì• weiland met opvallend micro-reliëf• bunkers $+• begraafplaatsen æ• monumenten en herdenkingssites k 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 122Messines Ridge Memorial to the Missing
  122. 122. Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g ) g• niet-ontplofte dieptemijnen h g• kleinere kraters hg• mijngangen en mijnschachten• toegang ondergrondse constructie Ì Ì• weiland met opvallend micro-reliëf• bunkers $+• begraafplaatsen æ• monumenten en herdenkingssites kRuimtelijke dragers• “wederopbouw”-bossen 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 123
  123. 123. Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g ) g• niet-ontplofte dieptemijnen h g• kleinere kraters hg• mijngangen en mijnschachten• toegang ondergrondse constructie Ì Ì• weiland met opvallend micro-reliëf• bunkers $+• begraafplaatsen æ• monumenten en herdenkingssites kRuimtelijke dragers• “wederopbouw”-bossen• straten als ruimtelijke drager 7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 124
  124. 124. Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g ) g• niet-ontplofte dieptemijnen h g• kleinere kraters hg• mijngangen en mijnschachten• toegang ondergrondse constructie Ì Ì• weiland met opvallend micro-reliëf• bunkers $+• begraafplaatsen æ• monumenten en herdenkingssites kRuimtelijke dragers• “wederopbouw”-bossen• straten als ruimtelijke drager• hoeves met historische rol ² ³• hoeves bijzondereonderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 7 maart 2012 — WO I locatie ² ³ 125
  125. 125. Relicten en ruimte-lijke dragersoverzichtRelicten• kraters dieptemijnen h (1gedempt g ) g• niet-ontplofte dieptemijnen h g• kleinere kraters hg• mijngangen en mijnschachten• toegang ondergrondse constructie Ì Ì• weiland met opvallend micro-reliëf• bunkers $+• begraafplaatsen æ• monumenten en herdenkingssites kRuimtelijke dragers• “wederopbouw”-bossen• straten als ruimtelijke drager• hoeves met historische rol ² ³• hoeves bijzondereonderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 7 maart 2012 — WO I locatie ² ³ 126
  126. 126. Relicten en ruimtelijke dragersPetit Bois en omgeving7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 127
  127. 127. GewenstesituatieMijnkraters• Bescherming, inclusief kraterlip• Aangepast beheer waterlichaam en oevervegetatie• Grassige bufferstrook (uitgezonderd bosrand), preferentieel het hele omliggende perceel in extensief graslandbeheer• Archeologische begeleiding noodzakelijke grondwerken (slibruiming, oeverherstel, …)7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 128
  128. 128. GewenstesituatieMijnkraters• Zichtbaarheid vanop openbare plaats garanderen door behoud vista’s7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 129
  129. 129. GewenstesituatieMijngangen• Bouwvrij houden van schachten en tracé inclusief buffer Visuele beleving van traject Veiligheidsaspecten• Monitoring grondverzakking• Hoeve als herkenningspunt7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 130
  130. 130. GewenstesituatieWederopbouwbos• Behoud/herstel vooroorlogse perimeter• Omgevende percelen bouwvrij houden• Archeologische begeleiding bosbeheerswerken7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 131
  131. 131. GewenstesituatieGrasland micro-reliëf• Verbod op scheuren• Voorkeur extensief graslandbeheer7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 132
  132. 132. GewenstesituatieContext• Behoud leesbaarheid oorlogslandschap door behoud onderlinge visuele relaties en door vista’s op geheel7 maart 2012 — WO I onderzoek – Moïra Heyn — © Onroerend Erfgoed 133
  133. 133. Conclusies enaanbevelingenvanuit WO I onderzoek
  134. 134. Conclusies en aanbevelingen Bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening houden met WO I landschappen Aandachtspunten • Bouwvrij houden van bestaande open ruimtes • Wederopbouwbossen in de frontzone - Perimeter - Bos- en natuurbeheerwerken archeologisch begeleiden • Vistas vrijhouden7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 135
  135. 135. Turco farm Belle Alliance St-Maartenskerk Hof van Vor Berghen Zwanebeekvallei Moortelweg7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 136
  136. 136. Conclusies en aanbevelingen Bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening houden met WO I landschappen Aandachtspunten • Bouwvrij houden van bestaande open ruimtes • Wederopbouwbossen in de frontzone - Perimeter - Bos- en natuurbeheerwerken archeologisch begeleiden • Vistas vrijhouden7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 137
  137. 137. Bos 1911 (donkergroen) Bos 2001 (lichtgroen) Aanbeveling: Perimeter, bosvolume herkenbaar houdenBeheerwerken archeologisch begeleiden 7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 138
  138. 138. Conclusies en aanbevelingen Beschermen van WO I landschappelijke relicten • Mijnkraterrestanten, loopgraventracés Mijnkrater Hooge7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 139
  139. 139. Nog bestaande mijnkratersites -Ondiep ten noorden van Hill 60 - Dieptemijnen vanaf Hill 607 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 140
  140. 140. Loopgraventracé Kattenkerkhof (Heuvelland)7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 141
  141. 141. Loopgraventracé Kattenkerkhof (Heuvelland)7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 142
  142. 142. Conclusies en aanbevelingen WO I-reliëfsporen • Microreliëf: voorzichtig bij de interpretatie van de oorzaken van kleine niveauverschillen (natuurlijk reliëf, antropogeen) • Kan wel een aanwijzing zijn voor goede bewaring van eventuele WO I-sporen, zeker in natuurlijke graslanden met langdurig gebruik. • Advies: graslanden met langdurig gebruik niet scheuren7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 143
  143. 143. Conclusies en aanbevelingen Archeologische WO I sporen zijn goed bewaard in het zuidelijke front • Schaars aan het Ijzerfront • Bewaringscondities zijn lokaal erg verschillend en dus moeilijk voorspelbaarBron: Massart 1919 Bron: Schlachten in Flandern 1918. 1 maart 2012 — Persontbijt Colloquium WO I — © Onroerend Erfgoed 144
  144. 144. Conclusies en aanbevelingen Archeologische bescherming Plaatsen waarvan een uitstekende bewaring is aangetoond: Pilkem, Hooge, St-Elooi7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 145
  145. 145. Archeologische Stoffelijke resten van Franse gesneuvelden© Onroerend Erfgoed. Pilkem :Een loopgraaf opgebouwd met A frames vervangt een greppel met duckboards op de bodem. © Onroerend Erfgoed.7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 146
  146. 146. Conclusies en aanbevelingen Archeologische “hot spots” Plaatsen waar een goede bewaring kan worden vermoed - graslanden met langdurig gebruik, bos, met microreliëf - langdurige frontlijn 2de slag - dijken, voormalige spoorwegbermen Graslanden met langdurig gebruik niet scheuren Archeologisch onderzoek bij ruimtelijke ontwikkelingen of bedreiging Werken aan dijken (of wegen) archeologisch begeleiden Bos- en natuurbeheerwerken archeologisch begeleiden 7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 147
  147. 147. Conclusies en aanbevelingen Diepliggende structuren: ondergrondse schuilplaatsen en mijntunnels Registratie en monitoring Bij voorkeur bouwvrij houden Archeologisch onderzoek gericht op bewaringstoestand Verder documenteren van de ligging en de omvang van deep dugouts Bremen redoubt © Onroerend Erfgoed 7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 148
  148. 148. Deep dugouts spreiding7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 149
  149. 149. Conclusies en aanbevelingen Verdwenen WO I begraafplaatsen=> Archeologisch onderzoek op bedreigde site Met dank aan Aurel Sercu 7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 150
  150. 150. Einde Geïnteresseerd? Hilde.verboven@rwo.vlaanderen.be Marc.dewilde@rwo.vlaanderen.be Moïra.heyn@rwo.vlaanderen.be Thomas.Vandriessche@rwo.vlaanderen.be7 maart 2012 — WO I onderzoek- Hilde Verboven — © Onroerend Erfgoed 151

×