18 februari 2011  VLAAMS INSTITUUT VOOR HET ONROEREND ERFGOED  Foreesten, warandes en kluizenaars  de Stroopers in Stekene...
Foreesten, warandes en kluizenaars: de Stroopersin Stekene/Sint-Gillis-Waas  Inleiding: situering van het gebied  1: Een W...
Foreesten, warandes en kluizenaarsInleiding: situering van de Stroopers
Foreesten, warandes en kluizenaars1: Een Waas middeleeuws foreest: het Koningsforeest De Stroopers maakte deel uit van het...
Foreesten, warandes en kluizenaarsWat is een foreest?  Het begrip foreest slaat oorspronkelijk op een strikt  door en voor...
Foreesten, warandes en kluizenaarsHet foreest en zijn ambtenaren   Forestiers (forestarii): ambtenaren die instonden voor ...
Foreesten, warandes en kluizenaarsDe Stroopers en het Koningsforeest  Forestier: woonde in het  kasteel van Voorhoute (de ...
Foreesten, warandes en kluizenaarsHet Hof van Voorhoute in 1393  Staat van goed:   – Alse van den husinghen     up tgoet t...
Foreesten, warandes en kluizenaars De jacht in het foreest                             Toponiem: TrompeToponiem: W(u)lfspu...
Foreesten, warandes en kluizenaarsValkenjacht in het foreest                                                              ...
Foreesten, warandes en kluizenaarsVogelherde (vogelvangst)  Pachtcontract Voorhoute  1514:  – Item de voorn. pachtre    en...
Foreesten, warandes en kluizenaars2: Over warandes en konijnenbergenIn en om deStrooperstreffen we deplaatsnaamWarande opd...
Foreesten, warandes en kluizenaarsGesloten warandes (jachtbegrip)  Omvatten meestal tot enkele hectaren grote  terreinen: ...
Foreesten, warandes en kluizenaarsWarandetoponiemen uit de Stroopers (vb.)Warande van Voorhoute       Warande van Boudelo
Foreesten, warandes en kluizenaarsVb. warande van Boudelopachtcontract uit 1599: “Pieter Cornelissen fs.Franchoys heeft gh...
Foreesten, warandes en kluizenaars Vb. warande van Hulsterlo                                    "MCCCCXLIV: Proventus     ...
Foreesten, warandes en kluizenaarsHet begrip konijnenberg - conijnerije  “Conninière: lieu peuplé de lapins, terrier. La  ...
Foreesten, warandes en kluizenaars  Situering Alvinusberg t.o.v. VoorhouteKaart van deheerlijkheid vanVoorhoute uit       ...
Foreesten, warandes en kluizenaarsWas de Alvinusberg een conijnerije?  “… tgoet te Voorhaute  met allen den gelaghen /  en...
Foreesten, warandes en kluizenaars3: De ontginning van het Koningsforeest1: lokaleontginningen?2: grafelijke enandere adel...
Foreesten, warandes en kluizenaarsHet kluizenaarsfenomeen                                Gerwin        Boudewijn van Boeke...
Foreesten, warandes en kluizenaarsDe aard en het resultaat van de ontginningOver de aard van deontginning tasten wij nogen...
Foreesten, warandes en kluizenaarsBesluit1: De Stroopers maakte deel uit van het Wase Koningsforeest:archiefstukken geven ...
De Alvinusberg: een konijnenberg of een verzinsel van Alvinnen?
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Paul Van den Bremt - Foreesten, warandes en kluizenaars: de stroopers in Stekene/Sint-Gillis-Waas

1,095 views

Published on

Published in: Sports
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Paul Van den Bremt - Foreesten, warandes en kluizenaars: de stroopers in Stekene/Sint-Gillis-Waas

  1. 1. 18 februari 2011 VLAAMS INSTITUUT VOOR HET ONROEREND ERFGOED Foreesten, warandes en kluizenaars de Stroopers in Stekene/Sint-Gillis-Waas — Paul Van den Bremt“Int oostende van Vlaendren staet een bosch, ende heet Hulsterloo.Coninc, ghi moghet wesen vro, …” (uit: Van den Vos Reynaerde)
  2. 2. Foreesten, warandes en kluizenaars: de Stroopersin Stekene/Sint-Gillis-Waas Inleiding: situering van het gebied 1: Een Waas middeleeuws foreest: het Koningsforeest 2: Over warandes en konijnenbergen 3: De ontginning van het Koningsforeest: – Grafelijke en andere adellijke ontginningen – Kolonisten, kluizenaars en abdijen Besluit
  3. 3. Foreesten, warandes en kluizenaarsInleiding: situering van de Stroopers
  4. 4. Foreesten, warandes en kluizenaars1: Een Waas middeleeuws foreest: het Koningsforeest De Stroopers maakte deel uit van het Koningsforeest dat nog tot in de 12de en de 13de eeuw meer dan de helft van het huidige land van Waas bedekte. – Conegesfurst (1136) – Conincsforest (1150)
  5. 5. Foreesten, warandes en kluizenaarsWat is een foreest? Het begrip foreest slaat oorspronkelijk op een strikt door en voor de koning gereserveerd gebied voor de jacht en/of de visvangst. = juridisch begrip dat opduikt in de Merovingische tijd en zijn volle betekenis krijgt tijdens de Karolingische tijd; ≠ een synoniem voor bos. Tot een dergelijk jachtgebied konden niet alleen bossen en woeste gronden behoren, maar ook waterpartijen, cultuurland en zelfs hele nederzettingen.
  6. 6. Foreesten, warandes en kluizenaarsHet foreest en zijn ambtenaren Forestiers (forestarii): ambtenaren die instonden voor de naleving van de wetten en verordeningen in verband met het beheer van het foreest; Jagers (venatores): ambtenaren die instonden voor de jacht; Valkeniers (falconarii): ambtenaren die instonden voor de jacht met de valk.
  7. 7. Foreesten, warandes en kluizenaarsDe Stroopers en het Koningsforeest Forestier: woonde in het kasteel van Voorhoute (de heerlijkheid Forolta) Jager: woonde in de heerlijkheid Lijkvelde (Likevelde) Valkenjacht: Hulsterlo
  8. 8. Foreesten, warandes en kluizenaarsHet Hof van Voorhoute in 1393 Staat van goed: – Alse van den husinghen up tgoet te Vuerhoute te wetene es de casteel up den wal, item int nederhof een woenhuus, drie scuren, een stal met Gaston Phébus: Livre de Chasse, 14de eeuw eenre camere overzoldert, item een hondehuus met eenen camerkine deran, item een valchuus, een valchuus duufhuus ende een hovenbuur. Stadsarchief Gent, Reeks 330, nr. 9, 1392-93, f° 52 v° Falconry Book of Frederick II 1240s
  9. 9. Foreesten, warandes en kluizenaars De jacht in het foreest Toponiem: TrompeToponiem: W(u)lfsputte Gaston Phébus, Livre de chasse Ci devise comment onGaston Phébus, Livre de doit aller laisser courrechasse pour le cerf.Ci devise une manière pourprendre les loupsDat elck hem verdraeghe te jaeghene op troo of tzwarte … (Keurenvan het Land van Waas, 1553)
  10. 10. Foreesten, warandes en kluizenaarsValkenjacht in het foreest GiervalkFalconry Book of Frederick II 1240s Deer and Birds
  11. 11. Foreesten, warandes en kluizenaarsVogelherde (vogelvangst) Pachtcontract Voorhoute 1514: – Item de voorn. pachtre en mach ooc gheen beesten ouden gaende in den bosch daer de / vesten up staen van ghevoghelthe de … (sic) SAG, Reeks 301, 73, 1513-1514, f° 129 v° (19 mei 1514)
  12. 12. Foreesten, warandes en kluizenaars2: Over warandes en konijnenbergenIn en om deStrooperstreffen we deplaatsnaamWarande opdiverse plaatsenaan: het betrefthier geslotenwarandes
  13. 13. Foreesten, warandes en kluizenaarsGesloten warandes (jachtbegrip) Omvatten meestal tot enkele hectaren grote terreinen: – Kunstmatig omheind: muren, houten palissades met vlechtwerk, brede grachten of een combinatie ervan. – Vaak bevolkt met konijnen vandaar: lapin de garenne Gaston Phébus, Livre de chasse Du lapin et de toute sa nature.
  14. 14. Foreesten, warandes en kluizenaarsWarandetoponiemen uit de Stroopers (vb.)Warande van Voorhoute Warande van Boudelo
  15. 15. Foreesten, warandes en kluizenaarsVb. warande van Boudelopachtcontract uit 1599: “Pieter Cornelissen fs.Franchoys heeft ghepacht de warande van dencloostere voor zes jaeren deerste vallendekerss. XVc neghenentneghentich gheeft tsjaersvijf coppelen conijnen”RAG, Abdij van Boudelo, nr. 516 (pacht- en tiendenboek, 1599),p. 228 Gaston Phébus, Livre de chasse Ci devise comment on doit chasser et prendre le lapin.
  16. 16. Foreesten, warandes en kluizenaars Vb. warande van Hulsterlo "MCCCCXLIV: Proventus bonorum de Hulsterloo hoc anno 57 lb. 12 sol. 6 d. grossorum (...) De warande van Hulsterloo buten den Beverschen wegh is weerdt 12 coppelen coninen, ... mijn heere den prelaet 30 coppelen, ... Joris Braderick, ... ende 30 coppelen ... den meester van Hulsterloo.“ Bron: J.-J. De Smet, Recueil des Chroniques de Flandre, tome 1er,, 1837, p. 629“Int oostende van Vlaendren staetEen bosch, ende heet Hulsterloo.”
  17. 17. Foreesten, warandes en kluizenaarsHet begrip konijnenberg - conijnerije “Conninière: lieu peuplé de lapins, terrier. La conninière est une structure archéologique tenant lieu de terrier. Á ne pas confondre avec une garenne qui est le lieu peuplé de lapins à la fin du Moyen Âge, ou avec le droit de garenne qui répresente la forme juridique de l’exercice de la chasse. Son équivalent médiéval en Anjou est “la motte à conils”. Le terme usuel contemporain est celui de garennière.” (Duceppe-Lamarre, 2006) Uit: Queen Mary’s Psalter, begin 14de eeuw (Brit. Libr.)
  18. 18. Foreesten, warandes en kluizenaars Situering Alvinusberg t.o.v. VoorhouteKaart van deheerlijkheid vanVoorhoute uit Voorhoute1674 (?)RAGent, Kaartenen Plans nr. 2731bis Alvinusberg
  19. 19. Foreesten, warandes en kluizenaarsWas de Alvinusberg een conijnerije? “… tgoet te Voorhaute met allen den gelaghen / ende aysementen diere ancleven in winnende lande, gheweede, bogaerden, in slachaute, in cheynsrenten, voghelrien / vischerijen, warande ende conijnerije …” SAG, Reeks 301, 73, 1513-1514, f° 129 v° (19 mei 1514) 1: La Garenne dAnneville (Guernsey)
  20. 20. Foreesten, warandes en kluizenaars3: De ontginning van het Koningsforeest1: lokaleontginningen?2: grafelijke enandere adellijkeontginningenvanaf het beginvan de 12de eeuw3:abdijontginningen De voornaamste ontginningen tijdens de Middeleeuwse ontginningsbeweging
  21. 21. Foreesten, warandes en kluizenaarsHet kluizenaarsfenomeen Gerwin Boudewijn van BoekelDe kluizenaars van dienst – ca. 1105: de zalige Gerwin (2de abt van Oudenburg) ter hoogte van het latere Kluize Gentse Sint-Pietersabdij vanaf 1123 – ca. 1197-1198: de boomheilige Boudewijn van Boekel abdij van Boudelo vanaf 1205Vraag: hoe eenzaam waren de kluizenaars?
  22. 22. Foreesten, warandes en kluizenaarsDe aard en het resultaat van de ontginningOver de aard van deontginning tasten wij nogenigszins in het duister:mogelijk betrof het nietalleen ontginning van bosen woeste gronden, maarook veenontginning. Hoedan ook, tegen het eindevan de 16de eeuw bestondhet onderzochte gebiedbijna uitsluitend uitcultuurland.
  23. 23. Foreesten, warandes en kluizenaarsBesluit1: De Stroopers maakte deel uit van het Wase Koningsforeest:archiefstukken geven aanwijzingen over het belang van hetkasteel van Voorhoute, dat bewoond werd door de forestier.2: Binnen het gebied bevonden zich verschillende warandes,een vogelherde en een konijnenberg. Het is niet uitgeslotendat de Alvinusberg ooit werd gebruikt als konijnenberg.3: In de loop van de 16de eeuw was het gebied volledigontgonnen en vrijwel volledig omgezet in cultuurland. Naastde graven van Vlaanderen en de lagere adel speelden tweeabdijen (Sint-Pietersabdij Gent, Boudelo) een grote rol in hetontginningsproces. De abdijen werden voorafgegaan doorkluizenaars.
  24. 24. De Alvinusberg: een konijnenberg of een verzinsel van Alvinnen?

×