Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
1 
Åðºíõèé õèìèéí ëåêö¿¿ä 
Ëåêö ¹4 
1. Àòîìûí íàðèéí íèéëìýë á¿òýö 
2. Àòîìûí ýëåêòðîíò á¿òýö. 
Àòîìûí ýëåêòðîíò á¿òöèéã ò...
2 
1. Àòîìûí íàðèéí íèéëìýë á¿òýö 
19-ð çóóíû ýöýñ õ¿ðòýë àòîì íü öààø ¿ë õóâààãäàõ áîäèñûã 
á¿ðä¿¿ëýã÷ æèæèã õýñýã ãýæ ¿ç...
3 
Òýìäýãëýý Цýíýã Õàðüöàíãóé àòîì 
ìàññ /relative/ 
Үíýìëýõ¿é àòîì ìàññ /actual/ 
e- ýëåêòðîí 1- 1/1840 
(ïðîòîíû ìàññ) 
...
4
5 
Àòîìûí á¿òöèéí çàãâàðóóä 
1. 1904 îíä Àíãëèéí ôèçèê÷ Òîìñîí áºìáºðöºã çàãâàð ãàðãàñàí e-, 
Ẻìñ ìåòàëë ÿëòàñ äóíäóóð í...
6 
Òîìñîíû 
çàãâàð 
Õ. Íàãàîêàûí 
çàãâàð 
Í.Áîðûí 
çàãâàð 
Peçåðôîðäûí 
çàãâàð 
Êâàíò ìåõàíèêèéí 
çàãâàð 
Орбиталын энегий...
7 
Òîìñîí òóðøëàãà 
Ðåçåðôîðäûí òóðøëàãà 
~3 ìÿíãàí àòîì àãóóëàõ 0.0001 ñì çóçààíòàé öàãààí àëòàí (Pt) ÿëòñûã a–Ẻ캺ð áº...
8 
 Ðåíòãåí ñïåêòð, Ìîçëèéí õóóëü. 
- Ðåíòãåí òóÿà íü êàòîäààñ ãàð÷, àíòèêàòîä äýýð òóñàõ ¿åä /Õóðä = 0 ¿åä/ ¿¿ñíý. 
- Ðå...
9 
Ðåíòãåí ñïåêòð ¿¿ñýõ ÿâö
10 
H 
Hg
11 
1. Н. Áîðûí õàãàñ êâàíòûí îíîë 
Онол дэвшигдэх үндэслэл: 
Àòîìûí ýëåêòðîíò á¿òöèéí ãàðèãàí çàãâàð ñîíãîäîã öàõèëãààí 
...
• Ýëåêòðîí òîäîðõîé ýíåðãèò òºëºâ á¿õèé 
çºâøººðºãäñºí òîéðîã îðáèòîîð ýðãýнэ. 
Эíý ¿åä атом ýíåðãè öàöðóóëàõã¿é, 
øèíãýýõ...
ò v e 
2 
2 
r 
e 
1). n– ýëåêòðîíû øóãàìàí õóðä ãýâýë ýëåêòðîíû òºâººñ çóãàòàõ õ¿÷ íü òºâä òýì¿¿ëýõ õ¿÷ -òýé 
òýíöýõ ¿åä ...
1. Ãýðëèéí ñïåêòðèéí ìºí ÷àíàðûã 
òàéëñàí. 5-20 ý ýíåðãè ºãºõºä, 
Ëàéìàí - óëüòðà ÿãààí, 
Áàéëìàð - ¿çýãäýõ ãýðýë, 
Ïàéøè...
2. Ðåíòãåí ñïåêòðèéí ìºí ÷àíàðûã òàéëáàðëàñàí. Àòîìûí 
äîòîîä äàâõðààíààñ ýëåêòðîí ñóãàëàí ò¿¿íèé áàéðûã 
õàìãèéí îéð äàâõ...
Áîðûí îíîëûã õºãæ¿¿ëñýí íü: 
Ñïåêòð àíàëèçûí áàãàæ óëàì áîëîâñðîíãóé áîëîõûí õèðýýð ñïåêòðèéí íýã á¿ëýã øóãàì äîòðîî íàðèé...
1920 –èîä îíä Ôðàíöûí Ëóé Äå – Áðîéë, Ãåðìàíû Ãåéçåíáåðã, Àâñòðèéí Ý. Øðåäèíãåð, 
Äàíèéí Í.Áîð, Àíãëèéí Äèðàê Ï.À., Ôîê .Â...
Дэлгэрүүлэн унших ñýäýâ 
 1900 îíä Ì.Ïëàíê àòîìààñ öàöðàõ ãýðëèéí ýíåðãè áàãöààð/êâàíòààð/öàöàðäàã áºãººä öàöàðãàëòûí 
ýí...
Õî¸ðäìîë øèíæ ÷àíàðòàé ýëåêòðîíû òºðõ öºìèéí ¿éë÷ëýëèéí îðîíä èëðýõ 
ìàãàäëàëààð òîäîðõîëîãäîíî. Ýíýõ¿¿ ìàãàäëàëûí îðîí çà...
Y ôóíêöèéí ôèçèê óòãà: 
Y 2 íü àòîìûí îðîí çàéí òóõàéí öýãò áàéõ ýëåêòðîíû ìàãàäëàëûã èëýðõèéëíý. 
Y 2 dV – ýëåìåíòàð ýçýë...
Øðåäèíãåðèéí òýãøèòãýëèéã áîäîõîä 1 îëîí òîîíû õàðèó ãàðäàã. Ò¿¿íèé øèéä 
àòîìä îðøèõ ýëåêòðîíû ìàãàäëàë, ò¿¿íèé òºðõèéã è...
Õýðýâ ýëåêòðîíû ìàãàäëàëûã 3 õýìæýýñò áºìáºðöºã ãàäàðãóóä òîäîðõîéëæ áàéâàë, 
Y = Y(r,q ,j ) j,q, r 
áóþó ãýñýí 3 êîîðäèíà...
Ðàäèàë áîëîí ºíöãºí ôóíêö¿¿äèéí äèôôåðåíöèàë òýãøèòãýëèéã áîäîõîä òîäîðõîé 
á¿õýë òîîí óòãóóäààð èëýðõèéëýãäýõ øèéäèéí õàð...
Äîëãèîíû ôóíêöèéí øèéäèéí õàðèó ml – êâàíòûí òîîã ñîðîíçîí êâàíòûí òîî ãýíý. 
Äîëãèîíû ôóíêöèéí ðàäèàëü õýñãýýð òîäîðõîé...
ÀÒÎÌÛÍ ÎÐÁÈÒÀË ÒªËªÂ ÁÀÉÄÀË 
Ýíåðãèéí ò¿âøèí K L M 
¯íäñýí ò¿âøèí, 
ãîë êâ. òîî 
n 1 2 3 
Äýä ò¿âøèí, 
îðáèòàë êâ. òîî 
l ...
Àòîìûí îðáèòàëûí ýíåðãèò òºëºâ áºéäàë
ÀÒÎÌÛÍ ÎÐÁÈÒÀËÛÍ ÕÝËÝЯ¯Ä , ÎÐÁÈÒÀËÛà ÎÐÎÍ ÇÀÉÍ ÁÀÉÐËÀË 
s - îðáèòàë 
p - îðáèòàë 
d - îðáèòàë
ÀÒÎÌÛÍ ÎÐÁÈÒÀËÛÍ ÕÝËÝЯ¯Ä , ÎÐÁÈÒÀËÛà ÎÐÎÍ ÇÀÉÍ ÁÀÉÐËÀË 
3 3 2 
5 
f 
3 3 2 - 
5 
- 3 3 2 
x xr 
f 
y yr 
5 
z zr 
f 
- 
x...
1925 îíä ýðäýìòýí Óéëåíáåê, Ãàóäñìèäò íàð ø¿ëòèéí ìåòàëëûí àòîìûí 
ñïåêòðèéí øóãàìûí ìàø íàðèéí ñàëààëàõ ¿çýãäëèã ñóäëàí ý...
Îëîí ýëåêòðîíò àòîìûí äîëãèîíû òýãøèòãýë, 
ýíåðãèéí ò¿âøèí. 
 Øð¸äèíãåðèéí òýãøèòãýëèéí øèéäèéí õàðèó áîëñîí êâàíòûí ãóðâ...
Îéðîëöîî òîîöîëîõ àðãûã Òîìàñà, Ôåðìè íàð õýðýãëýí ¿åëýõ ñèñòåìèéí 
èõýíõ ýëåìåíòèéí ñòàòèê çàãâàð ãàðàí ýëåêòðîí ¿¿ëíèé º...
ÀÒÎÌÛÍ ÎÐÁÈÒÀË ÝËÅÊÒÐÎÍÎÎÐ ÁªÃ˪ÃÄªÕ Ç¯É ÒÎÃÒÎË 
Àòîìûí îðáèòàëûí ýíåðãèéí äàðààëàë 
Ýíåðãèéí ºñºõ äàðààëàë Ïàóëûí õîðèãèé...
Ïàóëèéí õîðèãèéí çàð÷èì: 
Àòîì õè÷íýýí ýëåêòðîíòîé áàéñàí êâàíòûí 
äºðâºí òîî äºðâ¿¿ëýý èæèë õî¸ð ýëåêòðîí 
áàéäàãã¿é. 
̺...
Àòîìûí îðáèòàë ýëåêòðîíîîð áºãëºãäºõ ä¿ðýì çºð÷èãäºõ îíöãîé 
òîõèîëäîë: 
Æèøýý íü : Cr, Cu 
2 2 6 2 6 4 2 5 1 
Cr s s p s ...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Lecture 4 abi

270 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Lecture 4 abi

  1. 1. 1 Åðºíõèé õèìèéí ëåêö¿¿ä Ëåêö ¹4 1. Àòîìûí íàðèéí íèéëìýë á¿òýö 2. Àòîìûí ýëåêòðîíò á¿òýö. Àòîìûí ýëåêòðîíò á¿òöèéã òàéëáàðëàõ êâàíò ìåõàíèêèéí îíîë • 19 -ð çóóíû ýöýñ. Ôèçèêèéí øèíæëýõ óõààíû íýýëò¿¿ä • Àòîìûí á¿òöèéí çàãâàðóóä • Àòîìûí á¿òöèéí îíîëóóä • Àòîìûí ýëåêòðîíò á¿òýö áà êâàíò ìåõàíèê • Óñòºðºã÷èéí àòîìä áè÷ñýí Øðåäèíãåðèéí òýãøèòãýë, ò¿¿íèé øèéäèéí õàðèó • Êâàíòûí òîî (n, l, ml) –íóóä, òýäãýýðèéí àâàõ óòãà • Àòîìûí îðáèòàëü òºëºâ áàéäëóóä
  2. 2. 2 1. Àòîìûí íàðèéí íèéëìýë á¿òýö 19-ð çóóíû ýöýñ õ¿ðòýë àòîì íü öààø ¿ë õóâààãäàõ áîäèñûã á¿ðä¿¿ëýã÷ æèæèã õýñýã ãýæ ¿çýæ áàéâ. (Atomos = º÷¿¿õýí áàãà õóâààãäàøã¿é ãýñýí ãðåê ¿ã) Êàòîäûí òóÿà áóþó ýëåêòðîíûã (e-) -ûã 1897 îíä Àíãëèéí ôèçèê÷ Joseph Tomson /1856-1940/ íýýæ, õàñàõ öýíýãò æèæèã õýñãèéí óðñãàë áîëîõûã òîãòîîæ ò¿¿íèéã ýëåêòðîí ãýæ íýðëýñýí. Àíîäûí òóÿà = ñóâãèéí òóÿà áóþó протон (protos) -ûã 1886 îíä Ãåðìàíû ôèçèê÷ Goldstein íýýñýí áºãººä óëìààð Â.Âin, J.J.Thomson íàð ñóäàëæ íýìýõ öýíýãò æèæèã õýñãèéí óðñãàë áîëîõûã òîãòîîñîí Ñààðìàã æèæèã õýñýã íåéòðîí (neutrons) -ûã 1932 îíä Àíãëèéí ôèçèê÷ James Chadwich íýýæ, ò¿¿íèé ìàññ íü ïðîòîíû ìàññòàé îéðîëöîî áîëîõûã àæèãëàñàí.
  3. 3. 3 Òýìäýãëýý Цýíýã Õàðüöàíãóé àòîì ìàññ /relative/ Үíýìëýõ¿é àòîì ìàññ /actual/ e- ýëåêòðîí 1- 1/1840 (ïðîòîíû ìàññ) 9.11 · 10-28 ð+ ïðîòîí 1+ 1 1.67 · 10-24 n 0 íåéòðîí 0 1 1.67 · 10-24 • Ãåðìàíû ýðäýìòýí À.Áåêêåðåëè öºìèéí öàöðàã èäýâõò øèíæ ÷àíàðûã 1896 îíä èëð¿¿ëñýí • Ôðàíöûí ýðäýìòýí Ìàðè áà Ïepu Êþðè íàð öàöðàã èäâýõò ÷àíàð àòîìûí öºìèéí çàäðàëûí á¿òýýãäõ¿¿í áîëîõûã òîãòîîñîí (àëüôà, áåòòà, ãàììà òóÿà) ï pî òî í Þ Þ Þ ® aтoмí óêëî íкварк í åéòpî í 10- 10- 10- 10- 8 12 13 16 ñì ñì ñì ñì
  4. 4. 4
  5. 5. 5 Àòîìûí á¿òöèéí çàãâàðóóä 1. 1904 îíä Àíãëèéí ôèçèê÷ Òîìñîí áºìáºðöºã çàãâàð ãàðãàñàí e-, Ẻìñ ìåòàëë ÿëòàñ äóíäóóð íýâòðýõýäýý õàðèëöàí àäèëã¿é ñàðíèäàã шинжèéã ¿íäýñëýñýí. 1Àо äèàìåòðòýé ïðîòîí á¿õ ýçýëõ¿¿íýýð æèãä òàðõñàí áºìáºðöºã, ò¿¿íèé ìàíäàë äýýã¿¿ð ýëåêòðîí õºâæ áàéíà.Ýëåêòðîíû õýëáýëçëýýð îðîí çàéä öàõèëãààí ñîðîíçîí äîëãèîí öàöàðíà ãýæ ¿çñýí. 2. 1904 îíä ßïîíû ýðäýìòýí Õ.Íàãàîêî ñàí÷èð ãàðèãàí çàãâàð áóþó ýëåêòðîíû á¿ðõ¿¿ëò çàãâàðûã á¿òýýñýí. 3. 1907 îíä Àíãëèéí ôèçèê÷ Ðåçîðôîðä àëüôà òóÿàíû ñàðèíàëûí òóðøèëò õèéæ, 1911 îíä ãàðèãàí çàãâàð äýâø¿¿ëñýí. 0.0001ñì Pt ÿëòàñ ≈3ìÿíãàí àòîì àãóóëíà ãýæ ¿çñýí 3. 1920 îíä Àòîìûí á¿òöèéí õàãàñ êâàíòûí îíîëûã Äàíèéí ýðäýìòýí Í.Áîð áîëîâñðóóëæ, àòîìûí ýëåêòðîí äàâõðààò çàãâàðûã ãàðãàñíààð Ðåçîðôîðäûí äóòàãäëûã çàññàí. 4. 1920 èîä îíîîñ êâàíò ìåõàíèêèéí çàãâàð ãàðñàí. Ýíý çàãâàð ¸ñîîð öºìèéí ¿éë÷ëýëèéí îðîí çàéä ýëåêòðîí îðøèõ ìàãàäëàë 90% -ûã àãóóëñàí ýçýëõ¿¿íä ýëåêòðîí òîäîðõîéëîãäîíî ãýæ ¿çñýí.
  6. 6. 6 Òîìñîíû çàãâàð Õ. Íàãàîêàûí çàãâàð Í.Áîðûí çàãâàð Peçåðôîðäûí çàãâàð Êâàíò ìåõàíèêèéí çàãâàð Орбиталын энегийн ихсэлт
  7. 7. 7 Òîìñîí òóðøëàãà Ðåçåðôîðäûí òóðøëàãà ~3 ìÿíãàí àòîì àãóóëàõ 0.0001 ñì çóçààíòàé öàãààí àëòàí (Pt) ÿëòñûã a–Ẻ캺ð áºìáºãäсºí 20000 õàçàéëòààñ çºâõºí íýã íàçàéëò 90î –ûí õàçàéëò (ýðãýí îéñîí) –ûã ¿ç¿¿ëæ áàéæýý.
  8. 8. 8  Ðåíòãåí ñïåêòð, Ìîçëèéí õóóëü. - Ðåíòãåí òóÿà íü êàòîäààñ ãàð÷, àíòèêàòîä äýýð òóñàõ ¿åä /Õóðä = 0 ¿åä/ ¿¿ñíý. - Ðåíòãåí ñïåêòð á¿ðèéí á¿ëýã øóãàìûã (K.L.M....) ãýæ òýìäýãëýíý íýã á¿ëýã äîòðîî α, β, γ, δ ãýõ ìýò ñàëààëíà. - Õèìèéí ýëåìåíò á¿ð íü ººðèéí òîäîðõîéëîã÷ ãîë ñïåêòð øóãàìûã ãàðãàäàã. Ðåíòãåí ñïåòðèéí øóãàìààð íü òýð ýëåìåíòèéã òàíèíà. - 1912 îíä àíòèêàòîäîîð ÿíç á¿ðèéí ýëåìåíòèéã õèéæ òóðøèõ ÿâöäàà ðåíòãåí ñïåêòðèéí äîëãèîíû óðò, äîëãèîíû òîî (ν) íü ýëåìåíòèéí äýñ äóãààðòàé øóãàìàí õàìààðàëòàéã òîãòîîñîí. N- äýñ äóãààð à- á¿ëýã øóãàìûí øóãàì á¿ðò òîõèðîõ òîãòìîë òîî. b- á¿ëýã øóãàì á¿ðò òîõèðîõ òîãòìîë òîî. R- Ðèäáåðãèéí òîãòìîë /3.2869·10-14ãö/ N ≈ Zöºì ãýæ áàòàëñàí. = 1 = a(N - b) l n N = n R Ýíý õóóëü: à) ¿åëýõ ñèñòåìä øèíý òîäîðõîéëîëò ºãñºí á) ¯åëýõ ñèñòåìä ýëåìåíòèéí ýçëýõ áàéðûã íàéäâàðòàé òîãòîîõ áîëîìæ îëãîñîí Ììàññûí òîî= MP + Mn Èçîòîï /èæèë áàéðò/ - öºìèéí öýíýã èæèë, àòîì ìàññààðàà ººð. Z=84-92 –ð ýëåìåíò áàéãàëüä áàéäàã ÷ òîãòâîðòîé èçîòîïã¿é. Z>93 çîõèîìîëîîð ãàðãàí àâäàã, öàöðàã èäâýõò ÷àíàð ¿ç¿¿ëíý. ð, n – íû òîî íü 2, 8, 14, 20, 28, 50, 82 áîë øèäýò öºì ãýíý.(øèäýò òîî) Èçîáàð /èæèë ìàññòàé/ - öºìèéí öýíýã ººð ÷ , ìàññ íü èæèë. Èçîòîí /èæèë äàðààëàëòàé/ - öºìèéí öýíýãýý𠺺ð, íåéòðîíû òîî èæèë .
  9. 9. 9 Ðåíòãåí ñïåêòð ¿¿ñýõ ÿâö
  10. 10. 10 H Hg
  11. 11. 11 1. Н. Áîðûí õàãàñ êâàíòûí îíîë Онол дэвшигдэх үндэслэл: Àòîìûí ýëåêòðîíò á¿òöèéí ãàðèãàí çàãâàð ñîíãîäîã öàõèëãààí äèíàìèêèéí ñóðãààëòàé õî¸ð ãàçàð çºð÷èëääºã. • Òàñðàëòã¿é õºäëºã÷ e- òàñðàëòã¿é ýíåðãè àëäàж ààæèì óñòàíà. Гýòýë àòîì òîãòâîðòîé оршдог. • Òàñðàëòã¿é èõ õóðäòàé õºäëºã÷ áèåòèéí ñïåêòð íèë áóþó ¿ðãýëæèëñýí áàéõ ¸ñòîé. Ãýòýë àòîìûí ñïåêòð òàñðàëòòàé áàéäàã. 1913 îíä Äàíèéí ýðäýìòýí Í.Áîð уñòºðºã÷èéí àòîìûí á¿òöèéã çàãâàð áîëãîí “õàãàñ êâàíòûí îíîë” -îî ïîñòóëàò áàéäëààð äýâø¿¿ëэн атомын шинж чанарыг тайлбарласан.
  12. 12. • Ýëåêòðîí òîäîðõîé ýíåðãèò òºëºâ á¿õèé çºâøººðºãäñºí òîéðîã îðáèòîîð ýðãýнэ. Эíý ¿åä атом ýíåðãè öàöðóóëàõã¿é, øèíãýýõã¿é. • Öºìä õàìãèéí îéð îðáèòûã ¿íäñýí òºëºâ ãýõ áºãººä õàìãèéí òîãòâîðòîé áàéíà. • Íýã îðáèòîîñ íºãººä ýëåêòðîí øèëæèõ ¿åä л ýíåðãèéã öàöàðãàëò эсвэл øèíãýýëò áîëíî Борын постулат: ¿íäñýí òºëºâ
  13. 13. ò v e 2 2 r e 1). n– ýëåêòðîíû øóãàìàí õóðä ãýâýë ýëåêòðîíû òºâººñ çóãàòàõ õ¿÷ íü òºâä òýì¿¿ëýõ õ¿÷ -òýé òýíöýõ ¿åä òîéðîã îðáèòûí õºäºë㺺í òîãòâîðòîé áàéíà. r 2 2 ò v e = Þ = 2 mv e   e r r 2). Ýëåêòðîíû íèéò ýíåðãè íü ò¿¿íèé ïîòåíöèàë áà êèíåòèê ýíåðãèéí íèéëáýðòýé òýíö¿¿ áàéíà. 2 2 r E E E mv e Ê ï = + = - 2 2 2  r H-èéí èîíæèëòèéí ýíåðãè íü 13.6 ýâ. (2) (3) 2 2 2 2 2 2 2 e e = - = - = - 2 = - e r 2 2 e m v e r 2 2  r e r r 3). Ýëåêòðîíû õºäºë㺺íò òîîíû ìîìåíò íü meve r ÿìàãò òàñðàëòòàé , á¿õýë = “êâàíò” óòãààð ÿëãàãäàíà. ò v r n h x m ì v = nийнhутгыг m v = дeорлуулбал - m n h = e p m r r p m r r Áîðûí ðàäèóñ 2 (1) r = n h = n a p m e ао – тогтмол тоо n = 2, 3, 4 ... – байх энергит төлөвийг ºäººãäñºí буюу ñýðñýí òºëºâ ãýíý. n -èéã ãîë êâàíòûí òîî гэнэ. Аòîì äàõü ýëåêòðîíû ýíåðãèò òºëºâ áàéäëã òîäîðõîéëîõ áºãººä атомын ñïåêòð шугам êâàíòëàгдах ¿íäýñ áîëäîã. n = 1 2 3 4 5 6 7 K L M N O P Q 13 E e íèéò / . . / e e 2 p = 2 2 2 2 2 2 2 2 . . ... .. , 2 4 e e e e 0 0 n =1r = 0.53A 2 0 2 0 r = r n = 2.12A 2 o r = a n 2 2 2 4 2 2 o e
  14. 14. 1. Ãýðëèéí ñïåêòðèéí ìºí ÷àíàðûã òàéëñàí. 5-20 ý ýíåðãè ºãºõºä, Ëàéìàí - óëüòðà ÿãààí, Áàéëìàð - ¿çýãäýõ ãýðýë, Ïàéøèí - èíôðà óëààí òóÿàíû ñïåêòð Атомын спектрын íýã бүлэг шугамûí äîòîðõ ñïåêð øóãàìûí çàéí èõñýëò. ΔÅ2 »ΔÅ3 >ΔÅ4 ~ ΔÅ5 » ΔÅ6»ΔÅ7 14 Борын îíîëûí òàéëáàð: ¿çýãäýõ ãýðýë Óëüòðà ÿãààí òóÿà Èíôðà óëààí òóÿà
  15. 15. 2. Ðåíòãåí ñïåêòðèéí ìºí ÷àíàðûã òàéëáàðëàñàí. Àòîìûí äîòîîä äàâõðààíààñ ýëåêòðîí ñóãàëàí ò¿¿íèé áàéðûã õàìãèéí îéð äàâõðны ýëåêòðîí эзэмших үед рентген туяа цацарна • Íýã ¿åèéí ýëåìåíòèéí ðåíòãåí ñïåêòðèéí á¿ëýã øóãàì ººð ¿åèéíõýýñ ýðñ ÿëãààòàé байна. Электрон äàâõðààны тоо ººðчлөгдөхөд спектрийн бүлэг шугам өөрчлөгдөнө. 2 2 2 2 2 1 ö çè ÷ø 4 2 e m e e m E e e e íèéò = - = - = - = æ 2 2 2 2 2 2 4 hR 2 n h n h n r p p -1 é ù 1 1 109677.576 cm ni nf E E hv R R - = = ê - ú = 2 2 n n êë f i úû 
  16. 16. Áîðûí îíîëûã õºãæ¿¿ëñýí íü: Ñïåêòð àíàëèçûí áàãàæ óëàì áîëîâñðîíãóé áîëîõûí õèðýýð ñïåêòðèéí íýã á¿ëýã øóãàì äîòðîî íàðèéí ñàëààëäàã áîëîõûã òîãòîîñîí. 1 ñïåêòð øóãàì õýñýã øóãàìààñ òîãòäîã. Ýíýõ¿¿ ç¿é òîãòëûã 1916 îíä Ãåðìàíû ôèçèê÷ Çîììåðôåëüä àòîì öºìºº òîéðîí ýðãýõýäýý áºìáºðöºã çàìààð òîéðîõîîñ ãàäíà ýëëèïñ çàìààð ýðãýæ áîëíî ãýæ ¿çñýí. = 2 b r 0 r = bn 2 0.25 1 a R 0 R = a ´n 0 r 2 2 n =1 = 0.7 = 0.5 = R 1 1 1 n R = r - бага радиус болон R- их радиусûí õóâüä ðàäèóñ âåêòîð, ýðãýëòèéí ºíöºã ººð тул хоёр ëåêòðîí ººð ºөөр õºäºë㺺íò òîîíû ìîìåíòèéí óòãà àâíà. Нýã ýíåðãèéí êâàíò òîî (n)-íû óòãàíä орших ýºð êâàíò óòãààð èëýðõèëýãäýæ áîëíî. Ýðãýëòèéí îðáèòàëûí õýëáýðýýñ õàìààðàí ÿëãàãäàõ êâàíò óòãûã “l “ ãýæ òýìäýãëýñýí. l = 0. 1. 2....(n-1) á¿õýë òîîí óòãà àâíà. Оðáèòàë êâàíòûí òîî ãýíý. Мөн орбиталын энергит утгыг илэрхийлнэ. Сïåêòð øóãàìûí òºðõ çààñàí àíãëè íýðíèé ýõíèé ¿ñãýýð s, p, d, f ãýõ ìýòýýð íýðëýõ áîëñîí. Áîäèò àòîìûí îðáèòàëûí õýëáýð ä¿ðñòýé õîëáîîã¿é = = 1 2 3 0 0 1 0 1 2 s s , p s , p , d n l Эíýõ¿¿ ñóäàëãàà, Зºâõºí H -èéí àòîìûí ñïåêòð ç¿é òîãòîë, á¿òöèéã òàéëáàðëàñàí. Ãàäíû ñîðîíçîí îðíû íºëººãººð ñïåêòð øуãàì ñàëààëàõ ¿çýãäëèéã òàéëáàðëàñàí 16
  17. 17. 1920 –èîä îíä Ôðàíöûí Ëóé Äå – Áðîéë, Ãåðìàíû Ãåéçåíáåðã, Àâñòðèéí Ý. Øðåäèíãåð, Äàíèéí Í.Áîð, Àíãëèéí Äèðàê Ï.À., Ôîê .Â.À. íàðûí ýðäýìòýäýýñ àòîì, ýëåêòðîí, ìîëåêóëü çýðýã æèæèã áèåòèéí õºäºë㺺í, ìºí ÷àíàðûã òàéëáàðëàõ òóñãàé àðãà áîëñîí äîëãèîíû ìåõàíèêèéí øèíý ñàëáàðûã áèé áîëãîñîí /Ýíý íü ö.ñ.ä –íû òàðõàëòûí õóóëü ç¿é áîëñîí êâàíò ìåõàíèêèéí ¿çýë ñàíààã ººðòºº àãóóëñàí байñàí./ Ñîíãîäîã ìåõàíèêò áèåòèéí òºðõèéã ò¿¿íèé õºäºë㺺íèé òðàåêòîð = óë ìºðººð èëýðõèéëäýã áîë,  Дîëãèîíû ìåõàíèêò äîëãèîëîã áîëîí Ẻìëºã хоёрмол øèíæ ÷àíàðтай áè÷èë áèåòèéí òºðõèéã ò¿¿íèé îðøèõóéí ìàãàäëàëààð èëýðõèéëäýã.  Áè÷èë áèåòèéí õî¸ðäìîë øèíæ ÷àíàð( äóàëèçì)-ыг òîäîðõîéã¿éí õàðüöàà, õàðèëöàí íºõºõ¿éí çàð÷èì, ìàãàäëàë, ýëåêòðîí ¿¿ë, äîëãèîíû ôóíêö çýðýã êâàíò ìåõàíèêèéí ¿íäñýí çàð÷èì, óõàãäàõóóíóóä äýýð ¿íäýñëýí тайлбарлана. 17 Ýëåêòðîíû äîëãèîëîã òºðõ, äîëãèîíû ìåõàíèê. Àòîìûí электронт бүтцийн êâàíò ìåõàíèêèéí çàãâàð.
  18. 18. Дэлгэрүүлэн унших ñýäýâ  1900 îíä Ì.Ïëàíê àòîìààñ öàöðàõ ãýðëèéí ýíåðãè áàãöààð/êâàíòààð/öàöàðäàã áºãººä öàöàðãàëòûí ýíåðãè íü ãýðëèéí äàâòàìæààñ õàìààðíà ãýæ ¿çñýí  - 1905 îíä Ýéíøòåéí áèåòèéí ìàññûí ººð÷ëºëòòýé ýíåðãè õîëáîîòîéã òîãòîîñîí.  1924 îíä Ëóé-Äå-Áðîéë äîëãèîëîã øèíæ ÷àíàð çºâõºí ãýðýëä òºäèéã¿é áóñàä á¿õ /ýãýë/ áè÷èë áèåòýä õàìààòàéã òîãòîîñîí. Ëóé-Äå-Áðîéëûí äîëãèîí Áîðûí äýâø¿¿ëñýí õºäºë㺺íò òîîíû ìîìåíòèéí êâàíòëàãäàõ òóõàé ïîñòóëàòûã îíîëûí õóâüä áàòàëñàí.  1927 îíä Äåâèññîí, Äæåìåð íàð íèêåëèéí ìîíîêðèñòàëèéí äóíäóóð ýëåêòðîíûã òóñãàõàä äèôðàêöèéí øèíæ ÷àíàð ¿ç¿¿ëæ áàéñàí /òàëñò òîðûí äóíäóóð ãýðýë íýâòðýõýä ¿ç¿¿ëäýã äèôðàêöòàé àäèë/ Ýëåêòðîíû äîëãèîíû óðò òàëñò òîðûí çàéòàé õàðãàëçàæ áàéõûã ¿íäýñëýñýí.  1925 îíä Ãåéçåíáåðã ýëåêòðîíû äîëãèîëîã áîëîí Ẻìëºã øèíæ ÷àíàðûí õàðüöààã ººðèéí áîëîâñðóóëñàí òîäîðõîéã¿éí çàð÷èìààð òàéëáàðëàñàí. Áîäîõóéí ñîðèë õèéñýí. Ôîòîíû ýíåðãè (E) áàãà ¿åä áàéðàà áàãà ñîëèíî. Ýíý ¿åä áàéðëàëûã òîäîðõîéëæ áîëíî. Õóðä (υ) èõòýé ôîòîíòîé ìºðãºëäºõ òºäèé õóãàöààíä ÿâæ ºíãºðñºí çàì èëýðíý. - õºäºë㺺íã¿é áèåòèéí õóðäûã òîäîðõîéëîõ áîëîìæã¿é, - õóðä èõòýé áèåòèéí áàéðëàëûã òîäîðõîéëîõ áîëîìæã¿é. Òîäîðõîéã¿éí íýãýí çóðâàñò ýëåêòðîí õºäëºõ áºãººä ýëåêòðîíû áàéð, õóðäûí ¿ðæâýð áàéíà. DX ×DP ³ h  Í.Áîð õàðèëöàí íºõºõ¿éí çàð÷ìûã òîìú¸îëñîí. Õî¸ðäìîë øèíæ ÷àíàð áèå áèåý ¿ã¿éñãýäýã ÷ øèíæ ÷àíàð òîäîðõîéëîõîä áèå áèåý íºõºæ ºãäºã. p 4
  19. 19. Õî¸ðäìîë øèíæ ÷àíàðòàé ýëåêòðîíû òºðõ öºìèéí ¿éë÷ëýëèéí îðîíä èëðýõ ìàãàäëàëààð òîäîðõîëîãäîíî. Ýíýõ¿¿ ìàãàäëàëûí îðîí çàéä ýëåêòðîí äîëãèîëîã òºðõòýé áàéõ áºãººä ò¿¿íèé õºäºë㺺íèé òºðõèéã äîëãèîíû òýãøèòãýëýýð òîäîðõîéëíî Àòîì äàõü ýëåêòðîíû òºðõèéã ôóíêö áàéäëààð áè÷èõäýý òîãòîëöîîíû ýíåðãèéã ãàìåëüòîíû Hy = Ey ö ÷ ÷ø æ ò Ñ + - = Ñ = ¶ Y 2 ç çè + ¶ Y ¶ + ¶ Y ¶ ¶ 2 2 2 2 2 e y 2 y 2 ( ) 0 2 8 x y z E U h y n p y îïåðàòîð H – ð èëýðõèéëíý. H –yíü -ôóíêöèéí ¿éëäëèéí äàðààëëûã òîäîðõîéëíî y àòîìûí îðîí çàéí ÿíç á¿ðèéí öýãò òîäîðõîé òãà àâäàã ýëåêòðîíû òºðõèéã òîäîðõîéëîã÷ õýìæèãäõ¿¿í y =y (x, y, z) äîëãèîíû ôóíêöèéí ìàòåìàòèê áè÷èãëýë Öºì ýëåêòðîíòîé õàðèëöàí ¿éë÷ëýõýä äîëãèîëîã òºðõ èëðýõã¿é ãýæ ¿çýí çºâõºí ýëåêòðîíä äîëãèîíû òýãøèòãýë áè÷íý.1927 îíä Øðåäèíãåð óñòºðºã÷èéí àòîìûí ýëåêòðîíä äîëãèîíû òýãøèòãýëèã áè÷ñýí Ñ - íàáëà , Y - ôóíêöèéí õ,ó,z-òýíõëýãýýñ àâñàí 2-ð ýðýìáèéí óëàìæëàë
  20. 20. Y ôóíêöèéí ôèçèê óòãà: Y 2 íü àòîìûí îðîí çàéí òóõàéí öýãò áàéõ ýëåêòðîíû ìàãàäëàëûã èëýðõèéëíý. Y 2 dV – ýëåìåíòàð ýçýëõ¿¿íä òîäîðõîéëîãäîõ ýëåêòðîíû ìàãàäëàëûã çààíà. Ìàãàäëàëûã ýëåêòðîí ¿¿ë áàéäëààð ä¿ðñëýí, ýëåêòðîíû 90% -èéí ìàãàäëàë á¿õèé îðîí çàéã äàéðóóëàí òàòàõàä ¿¿ñýõ ãàäàðãóóã îðáèòàëü ãýíý.
  21. 21. Øðåäèíãåðèéí òýãøèòãýëèéã áîäîõîä 1 îëîí òîîíû õàðèó ãàðäàã. Ò¿¿íèé øèéä àòîìä îðøèõ ýëåêòðîíû ìàãàäëàë, ò¿¿íèé òºðõèéã èëýðõèéëæ áàéõ ¿¿äíýýñ õýä õýäýí áîëçëûã òîãòîîæ ºãñºí áàéäàã /Áîðûí ïîñòóëàòûí àäèë/ -ôóíêö òàñðàëòã¿é ,òºãñãºëºã áàéõ ¸ñòîé. Õýðýâ æèæèã õýñýã (e-) ¿ë òîäîðõîéëîãäîõ íºõöºëä áàéõ ¸ñòîé. Y -ôóíêö íü íýã óòãàòàé áàéõ ¸ñòîé, ººðººð õýëáýë 1 öýãò íýã ë óòãà àâàõ ¸ñòîé. Èíãýñýíýýð ýëåêòðîíû òóõàéí öýã äýõ ìàãàäëàëûã òîäîðõîéëíî. Y Y = 0 Y ôóíêö íîðì÷ëîãäñîí áàéõ ¸ñòîé. ¯¿íèéã ìàòåìàòèêò äàðààõ áàéäëààð èëýðõèéëíý. +¥ òY2 = 1 -¥ dV º/õ îðîí çàéí àëü íýã öýãò èëðýõ ýëåêòðîíû ìàãàäëàë íýã ë áàéíà. rçàé ìàãäëàë
  22. 22. Õýðýâ ýëåêòðîíû ìàãàäëàëûã 3 õýìæýýñò áºìáºðöºã ãàäàðãóóä òîäîðõîéëæ áàéâàë, Y = Y(r,q ,j ) j,q, r áóþó ãýñýí 3 êîîðäèíàòûí ôóíêö áàéäëààð áè÷íý. j (r,q ,j ) ôóíêö õÿçãààðã¿é îëîí óòãà àâàõ 3 ôóíêöèéí ¿ðæâýð áàéäëààð áè÷èãäýíý. j(r,q ,j) = R(r)q (q )Y(j) R(r) ôóíêö íü ýëåêòðîíû öºìººñ àëñëàãäàõ çàéãààñ õàìààðàõ áà äîëãèîíû ôóíêöèéí ðàäèàëü õýñýã ãýíý q (q ),y (j ) ôóíêö¿¿äèéã q ,j ºíöã¿¿äýýñ õàìààðàõ äîëãèîíû ôóíêöèéí ºíöãºí õýñýã ãýíý. õºäºëæ áóé ýëåêòðîíû r, q ,j êîîðäèíàòààð òîäîðõîéëîãäîõ ìàãàäëàë Y2 =R2q2Y2 [R(r)]2 - èéã öºìººñ r çàéä àëñëàãäàõ ýëåêòðîíû ìàãàäëàë ãýíý. [q (q ) ×y (j )]2 -èéã r –ðàäèóñòàé ãàäàðãóó äýýðõ ýëåêòðîíû ìàãàäëàë ãýíý.
  23. 23. Ðàäèàë áîëîí ºíöãºí ôóíêö¿¿äèéí äèôôåðåíöèàë òýãøèòãýëèéã áîäîõîä òîäîðõîé á¿õýë òîîí óòãóóäààð èëýðõèéëýãäýõ øèéäèéí õàðèó ãàðíà. q j sin cos q j sin sin q cos x = r y = r z = r ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) e R r f n l 1 , f l m e 2 f m 3 , = = yj = qq äîëãèîíû òýãøèòãýëèéí á¿òýí øèéä. ( ) ( ) y(j) R r n = 1, 2, 3, 4 …. qq l = 0, 1, 2, 3 ….n-1 ml = -l, -l+1 ….+l Ìàíäàë êîîðäèíàòàäáîäñîí äîëãèîíû ôóíêöèéí õóâèéí øèéä.
  24. 24. Äîëãèîíû ôóíêöèéí øèéäèéí õàðèó ml – êâàíòûí òîîã ñîðîíçîí êâàíòûí òîî ãýíý. Äîëãèîíû ôóíêöèéí ðàäèàëü õýñãýýð òîäîðõîéëîãäîõ êâàíòûí òîî n áà l –íü öºìººñ ýëåêòðîíû àëñëàãäàõ õýìæýýã òîäîðõîéëîãäîõ òóë ýëåêòðîíû ýíåðãèéí óòãûã çààäàã. Èéìä ýëåêòðîíû á¿ðýí ýíåðãè n+l -ãýñýí íèéëáýðýýð òîäîðõîéëîãäîíî. Äîëãèîíû ôóíêöèéí ºíöãºí õýñãýýð òîäîðõîéëîãäîõ (l, áà me) êâàíòûí òîî íü ýëåêòðîíû ìàãàäëàë áóþó îðáèòàëèéí õýëáýð ä¿ðñ, îðîí çàéí ÷èãèéã (l- õýëáýðèéã, me- - ÷èãëýëò ÷àíàðûã) òîäîðõîéëíî Ìàíäàë êîîðäèíàòàä áîäñîí äîëãèîíû ôóíêöèéí òîäîðõîé íýã õóâèéí øèéä áóþó êâàíòûí 3 òîîíû íýã áàãöààð òîäîðõîéëîãäîæ áóé ýëåêòðîíû òºëºâ áàéäëûã îðáèòàëü òºëºâ áóþó îðáèòàëü ãýíý.
  25. 25. ÀÒÎÌÛÍ ÎÐÁÈÒÀË ÒªËªÂ ÁÀÉÄÀË Ýíåðãèéí ò¿âøèí K L M ¯íäñýí ò¿âøèí, ãîë êâ. òîî n 1 2 3 Äýä ò¿âøèí, îðáèòàë êâ. òîî l 0 0 1 0 1 2 Ñîðîíçîí êâàíòûí òîî ml 0 0 -1 0 1 0 -1 0 1 -2 -1 0 1 2 Îðáèòàë òºëºâ 1s 2s 2px 2py 2pz 3s 3px 3py 3pz 3dz 2 3dxy 3dxz 3dyz 3dx 2 y 2 s s p s p d Îðáèòàëûí òîî 1 4 9 N 4 0 1 2 3 0 -1 0 1 -2 -1 0 1 2 -3 -2 -1 0 1 2 3 4s 4p4p4p4d2 4d4d4d4dx y z z xy xz yz x 2 4f1 4f2 4f3 4f4 4f5 4f6 4f7 2 y s p d f 16
  26. 26. Àòîìûí îðáèòàëûí ýíåðãèò òºëºâ áºéäàë
  27. 27. ÀÒÎÌÛÍ ÎÐÁÈÒÀËÛÍ ÕÝËÝЯ¯Ä , ÎÐÁÈÒÀËÛà ÎÐÎÍ ÇÀÉÍ ÁÀÉÐËÀË s - îðáèòàë p - îðáèòàë d - îðáèòàë
  28. 28. ÀÒÎÌÛÍ ÎÐÁÈÒÀËÛÍ ÕÝËÝЯ¯Ä , ÎÐÁÈÒÀËÛà ÎÐÎÍ ÇÀÉÍ ÁÀÉÐËÀË 3 3 2 5 f 3 3 2 - 5 - 3 3 2 x xr f y yr 5 z zr f - x ( y2 z2 ) f - z ( y2 x2 ) f y ( x2 z2 ) - f x y z - f
  29. 29. 1925 îíä ýðäýìòýí Óéëåíáåê, Ãàóäñìèäò íàð ø¿ëòèéí ìåòàëëûí àòîìûí ñïåêòðèéí øóãàìûí ìàø íàðèéí ñàëààëàõ ¿çýãäëèã ñóäëàí ýíý íü ýëåêòðîíû õóâèéí òýíõëýãèéí ýðãýëòòýé õîëáîîòîé ãýæ ¿çñýí. Õóâèéí òýíõëýãèéí ýðãýëòýýñ ¿¿ñýõ õóâèí ñîðîíçîí ìîìåíòèéã ñïèí ãýæ íýðëýñýí. Ñïèí êâàíòûí òîî s s = h ×m 2p * Ñïèí êâàíòûí òîî ms- ýëåêòðîíû áîëîìæèò õî¸ð óòãûí àëü íýãýíä îðøèæ áóéã èëýðõèéëíý
  30. 30. Îëîí ýëåêòðîíò àòîìûí äîëãèîíû òýãøèòãýë, ýíåðãèéí ò¿âøèí.  Øð¸äèíãåðèéí òýãøèòãýëèéí øèéäèéí õàðèó áîëñîí êâàíòûí ãóðâàí òîîíû áàãöààð òîäîðõîéëîãäîõ ýëåêòðîíû îðøèõ ìàãàäëàë áóþó îðáèòàë òºëºâ áàéäëóóä íü íýã ýëåêòðîíîîñ òîãòñîí H –èéí àòîìûí òîãòîëöîîíä õèéãäñýí áîëîâ÷ òýäãýýð ýëåêòðîíû îðøèõ ìàãàäëóóä á¿õ àòîìä àäèë õàäãàëàãäàíà ãýæ ¿çäýã.  Íýãýýñ äýýø ýëåêòðîíòîé àòîìûã îëîí ýëåêòðîíò àòîì ãýäýã áºãººä òýäãýýð ýëåêòðîíóóä ýëåêòðîí îðøèõ ìàãàäëàë (îðáèòàë) -ä òîäîðõîé ç¿é òîãòëîîð áàéðëàäàã.  Îëîí ýëåêòðîíò àòîì äàõü ýëåêòðîí íü öºìòýé õàðèëöàí ¿éë÷ëýõèéí çýðýãöýý Êóëîíû ò¿ëõýëöýë õ¿÷ýýð áèå áèåòýéãýý õàðèëöàí ¿éë÷ëýõ òóë òýäãýýðèéí äîëãèîíû ôóíêö¿¿ä ìºí áèå áèåäýý íºëººëíº.  Ãýâ÷ ýíý õàðèëöàí ¿éë÷ëýëèã òîîöñîí Øð¸äèíãåðèéí òýãøèòãýëèéí áîäîëò õàðààõàí õèéãäýýã¿é áàéíà. Èéìä îëîí àòîì äàõü ýëåêòðîíû òºëºâ áàéäëûã îéðîëöîîëîõ àðãààð øèéäíý.
  31. 31. Îéðîëöîî òîîöîëîõ àðãûã Òîìàñà, Ôåðìè íàð õýðýãëýí ¿åëýõ ñèñòåìèéí èõýíõ ýëåìåíòèéí ñòàòèê çàãâàð ãàðàí ýëåêòðîí ¿¿ëíèé ºíöãºí òàðõàëòûã îéðîëöîîãîîð òîäîðõîéëñîí. Îéðîëöîî òîîöîîëîõ àðãûã õýðýãëýñýíýýð äàðààõ ä¿ãíýëòýä õ¿ðñýí:  Îëîí ýëåêòðîíò àòîìûí ýëåêòðîíû õàðèëöàí ¿éë÷ëýë äîëãèîíû ôóíêöèéí çºâõºí ðàäèóñûí õýñýãò íºëººëíº ªíöãºí õýñýãò áóþó îðáèòàëèéí õýëáýðò íºëººëºõã¿é  Ýëåêòðîíû ýíåðãè ãîë êâàíòûí òîî áà îðáèò êâàíò òîîíû ýíåðãèéí íèéëáýð (n+l) -ýýð òîäîðõîéëîãäîíî.  Îëîí ýëåêòðîíò àòîì äàõü ýëåêòðîíû òºëºâ áàéäàë H-èéí ýëåêòðîíû àäèë êâàíòûí 4 òîîíû óòãààð èëýðõèéëýãäýíý (n, l, ml, ms ).  Îðáèòàëèééí ýíåðãè íýã àòîìààñ íºãººä øèëæèõýä ýëåìåíòèéí äýñ äóãààðààñ õàìààðàí ººð÷ëºãäºíº.
  32. 32. ÀÒÎÌÛÍ ÎÐÁÈÒÀË ÝËÅÊÒÐÎÍÎÎÐ ÁªÃ˪ÃÄªÕ Ç¯É ÒÎÃÒÎË Àòîìûí îðáèòàëûí ýíåðãèéí äàðààëàë Ýíåðãèéí ºñºõ äàðààëàë Ïàóëûí õîðèãèéí çàð÷èì Õóíäûí ä¿ðýì 1951 îíä Â.Ì.Êëå÷êîâñêèé îëîí ýëåêòðîíò áîäèò àòîìûí îðáèòàë ýëåêòðîíîîð áºãëºãäºõ ä¿ðýì áîëîâñðóóëñàí. Êëå÷êîâñêèéí I ä¿ðýì: Êëå÷êîâñêèéí II ä¿ðýì: (n1+l1)<(n2+l2) ¿åä áàãà (n1+l1) = (n2+l2) ¿åä n1< n2 –èéí ýíåðãèòýé íü ýõëýí áºãëºãäºíº áàãà ýíåðãèòýé íü ýõëýí ýõëýí áºãëºãäºí.
  33. 33. Ïàóëèéí õîðèãèéí çàð÷èì: Àòîì õè÷íýýí ýëåêòðîíòîé áàéñàí êâàíòûí äºðâºí òîî äºðâ¿¿ëýý èæèë õî¸ð ýëåêòðîí áàéäàãã¿é. ̺ðäëºãºº: Íýã îðáèòàëä ýñðýã ñïèíòýé õî¸ðîî èë¿¿ ýëåêòðîí áºãëºãäºõã¿é Àòîìûí ýëåêòðîíò á¿òýö Õóíäûí ä¿ðýì: ̺õººãäñºí áóþó èæèë ýíåðãèòýé ðáèòàëüä ýëåêòðîí áºãëºãäºõ人 ñïèí êâàíòûí òîîíû íèéëáýð àëü èõ áàéõààð áºãëºãäºíº. ̺ðäëºãºº: Èæèë ýíåðãèòýé îðáèòàëüä ýëåêòðîíóóä ãàíö, ãàíöààð, ñïèíû ÷èãëýë èæèë áàéõààð áºãëºãäºíº.
  34. 34. Àòîìûí îðáèòàë ýëåêòðîíîîð áºãëºãäºõ ä¿ðýì çºð÷èãäºõ îíöãîé òîõèîëäîë: Æèøýý íü : Cr, Cu 2 2 6 2 6 4 2 5 1 Cr s s p s p d s Þ d s 1 2 2 3 3 3 4 3 4 Cu s s p s p d s d s 2 2 6 2 6 9 2 10 1 24 29 Þ 1 2 2 3 3 3 4 3 4 d - îðáèòàëèéí õóâüä ýëåêòðîí íü èæèë ñïèíòýé äàí ýëåêòðîí áîëîí ñºðºã ñïèíòýé õîñ ýëåêòðîíîîð á¿ðýí ä¿¿ðãýãäñýí òîõèîëäîëä îðáèòàëü ýíåðãèéí õàìãèéí òîãòâîðòîé òºëºâä îðøèíî.

×