Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Samen geestelijk gezond chantal van audenhove - vermaatschappelijking en herstel

594 views

Published on

studiedag Geestelijk Gezond, Slides

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Samen geestelijk gezond chantal van audenhove - vermaatschappelijking en herstel

  1. 1. Vermaatschappelijking en Herstel Prof.dr. Chantal Van Audenhove Leuven, 18 december 2014
  2. 2.  Inleiding : recente trends in de GGZ – Deïnstitutionalisering – Vermaatschappelijking – GGZ hervorming in België  Herstel en herstelgerichte zorg – Herstel – HEE beweging – Participatie en ervaringsdeskundigheid  Implicaties voor de praktijk van GGZ – Bindende zorg – Motivationeel interview en LEAP – Shared decision making  Uitdagingen voor de toekomst Vermaatschappelijking en herstel
  3. 3.  Deïnstitutionalisering – Afbouw van aantal bedden – Reductie van aantal ligdagen  Vermaatschappelijking – Sociale integratie en inclusie van mensen met psychische problemen • Rehabilitatie • Acceptatie als volwaardig burger – Humanisering van de zorg • Maatschappelijk geïntegreerde voorzieningen • Normalisatie : zo gewoon mogelijk leven, burgerschap – Aandacht voor maatschappelijke determinanten van psychische problemen • Stigmatisering en discriminatie • Burnout  Hervormingen in zorgorganisatie Recente trends in de GGZ 3
  4. 4. 0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 Monaco Belgium Malta Netherlands Latvia RussianFed Lithuania CzechRepublic Switzerland Croatia France Ukraine Norway Germany Luxembourg Slovenia Finland Romania Hungary Ireland Slovakia Bulgaria Belarus FmrYugoslavRepMacedonia Kazakhstan RepofMoldova Montenegro Denmark Poland Armenia Israel Iceland Spain Serbia Austria Azerbaijan Sweden Kyrgyzstan Georgia Portugal Greece Bosnia&Herzegovina Tajikistan Albania Cyprus Uzbekistan Andorra Italy Turkey Aantal psychiatrische bedden per 10.000 inwoners WHO, 2011
  5. 5. Mental Health Programme Aantal opnames per 100.000 in GGZ- voorzieningen WHO, 2011
  6. 6. 6 Internationale trends in GGZ tot 2005
  7. 7. “Balanced care” Evenwichtige zorg met een waaier aan zorgvoorzieningen in de maatschappij die alle zorg bieden die nodig is, zonder de negatieve impact van opname:  in de natuurlijke omgeving  mobiel  gericht op beperkingen en symptomen  specifieke zorg voor omschreven diagnose en problemen  in overeenstemming met de internationale verklaring van de mensenrechten  gefocust op de prioriteiten van de gebruikers  Gecoördineerd (risico’s !)
  8. 8. Alle noodzakelijke voorzieningen: • Gespecialiseerde residentiële units voor specifieke patiëntengroepen (bijv. eetstoornissen, adolescenten..) • Gespecialiseerde Community MHC, ACT en snelle interventieteams • Alternatieven voor acute opname: psychiatrische thuiszorg, crisisinterventieteam, daghospitalisatie, respite care • Gedifferentieerd begeleid wonen • Rehabilitatie in arbeid, educatie en vrije tijd (Thornicroft &Tansella, 2003) Evolutie in richting van Balanced care WHO 8
  9. 9. Trends in België: sedert 2000 PZ PAAZ PVT BW CGG RIZIV Conv. Overlegplatforms Kinderen en jongeren Volwassenen Ouderen
  10. 10. Beleidsmaatregelen Vlaams en federaal niveau Vanaf 2000 Doelgroepgericht beleid in ambulante en residentiële sector Preventie van suicide Integratie en gerichtheid op samenleving 2003- 2004 Pilootprojecten “Psychiatrische zorg in de thuissituatie” Pilootprojecten “Activering in reguliere tewerkstelling en educatie” Vanaf 2005 Primaire samenwerking in “Therapeutische Projecten” Secundaire samenwerking in Transversaal Overleg Patiënten- en familieparticipatie op meso en macro niveau
  11. 11.  FOD volksgezondheid  “Gids naar een betere GGZ door de realisatie van zorgcircuits en zorgnetwerken” www.PSY107.be  Experiment voor doelgroep 16-65 jaar  Duur: 3 jaar  Intenties van 107 – Beddenreductie – Vermaatschappelijking – Participatie en patiëntgerichtheid – Integratieve benadering van zorg Vanaf 2010: Projectkader van Artikel 107 11
  12. 12. Balanced care wordt realiteit ? 12
  13. 13.  Inleiding : recente trends in de GGZ – Deïnstitutionalisering – Vermaatschappelijking – GGZ hervorming in België  Herstel en herstelgerichte zorg – Herstel – HEE beweging – Participatie en ervaringsdeskundigheid  Implicaties voor de praktijk van GGZ – Bindende zorg – Motivationeel interview en LEAP – Shared decision making  Uitdagingen voor de toekomst Vermaatschappelijking en herstel
  14. 14. “The Diamond of Change” (M. Kmita 2005) “De Gekken” gevaarlijke personen, uitgesloten uit de samenleving STIGMA Gebruikers van voorzieningen rol van de zorgverstrekkers aanvaard, zelfactualisatie, strijd tegen stigma en machteloosheid Burgers Mensenrechten, verantwoordelijkheden, participatie en inclusie in de samenleving Patiënten Slachtoffers, passieve ontvangers van zorg of behandeling, ontvangen zorg van experten die weten ‘wat het beste is’
  15. 15. Implicaties voor behandeling • zelfhulp en informele hulp (lotgenoten) worden zeer belangrijk • professionele hulp is niet noodzakelijk, kan wel een faciliterende rol spelen • naast GGZ ook vele andere voorzieningen mogelijk
  16. 16. Herstel of ‘recovery’ als centraal concept “Een intens, uniek, persoonlijk proces van verandering in iemands houding, waarden, doelen, vaardigheden en rollen. Het is een manier van leven, om een leven te leiden dat voldoening geeft, dat hoopvol is, en een bijdrage levert aan de samenleving, ondanks de beperkingen die de ziekte met zich meebrengt. Herstellen is het ontgroeien van de catastrofale gevolgen van de ziekte en de ontwikkeling van een nieuwe betekenis en een nieuw doel in iemands leven Herstel impliceert de ontwikkeling van nieuwe betekenissen en doelen in het leven, een groeien over de grenzen van de ziekte.” Anthony, (1993). Recovery from mental illness: the guiding vision of the mental health service system in the 1990s
  17. 17. Uitgangspunten van de herstelvisie  Herstellen is mogelijk zonder professionele interventies  Betrokken aanwezigheid van personen die erin geloven  Vertrekt niet vanuit een visie op de oorzaken van de psychische ziekte of diagnoses  Herstel is mogelijk ook met symptomen  Herstel verandert de frequentie en de duur van symptomen  Herstel voelt niet als een lineair proces  Herstel van de gevolgen van de psychische ziekte is soms moeilijker dan herstel van de psychische ziekte op zich  Herstel van een psychische ziekte betekent niet dat de persoon ‘niet echt psychisch ziek’ was  https://www.youtube.com/watch?v=3sJp5JlZOrA
  18. 18. CHIME raamwerk (Leamy et al., 2011)  Sociale verbondheid  Hoop en optimisme  Identiteit  Betekenis en zin  Empowerment Sleutelelementen van persoonlijk herstel 18
  19. 19. Herstel als proces (Young & Ensing, 1999) Stabilisatie Heroriëntatie Reïntegratie Controle over de symptomen en vermindering van het lijden Farmaco-therapie Medicatie-management Behoefte aan steun en veiligheid Exploreren van implicaties van het ziek zijn Rouwproces Psycho-educatie Symptoommanagement Toekomstplannen maken Aangaan of herstellen van betekenisvolle relaties of rollen Terugkeer naar een normaal bestaan Vaardigheden oefenen Zelfvertrouwen versterken Activiteiten opnemen
  20. 20. Paradigma shift voor de praktijk 1. De intellectuele uitdaging van herstelgericht werken komt van buiten de professionele context van de psychiatrie 2. De expertenkennis wordt een bijzonder geval en niet de algemene regel 3. Het bijkomstige komt centraal te staan en niet het specifiek psychiatrische
  21. 21. Patientenorganisaties HEE
  22. 22. HEE: Herstel, Empowerment en ervaringsdeskundigheid Herstel: persoonlijk proces waarin mensen met psychische kwetsbaarheid de draad weer opnemen en hun leven nieuwe vorm en inhoud geven.  Bij herstel geef je datgene wat je overweldigt een plaats. Je laat je leven niet langer door symptomen beheersen.  Niet accepteren dat je onbehandelbaar of uitbehandeld bent, maar ook niet doen alsof er niets aan de hand is. Empowermement: herwinnen van de regie over je eigen lijf en leden, versterking van eigenwaarde en zelfrespect en versterking van de positie van ggz-cliënten als groep.  Herstel vereist empowerment en leidt tot empowerment  Het gaat om het ontwikkelen van het vermogen van mensen om zich aan een hopeloze situatie te ontworstelen en een nieuwe wending te geven aan hun leven. Wilma Boevink, ZonMw 22
  23. 23. Nieuwe collega’s: ervaringsdeskundigen Hulpverlening kan bijdragen tot herstel, maar kan het herstel ook ondermijnen ! Werken met respect voor de ervaringsdeskundigheid van patiënten vereist nieuwe competenties van de hulpverleners HEE: GGZ cliënten nemen zelf het roer in handen Herstelwerkgroepen om te leren zien wat de eigen kracht is en hoe men pijnlijke ervaringen kan zien als een sterkte Het verschil zien tussen wie we zijn en wat we aan kopzorg hebben” www.hee-team.nl Wilma Boevink, ZonMw 23
  24. 24. Rol van ervaringsdeskundige 24 • opgeleid in reguliere hulpverleningsmethodieken en aangeworven om tevens zijn ervaringsdeskundigheid aan te wenden en vooral bruggenbouwer Hulpverlener met ervaringsdeskundigheid: • Op basis van zijn ervaringsdeskundigheid aangeworven en vooral bondgenoot voor de patiënt, gebruiker, bewoner Ervaringswerker:
  25. 25. Wat is herstelondersteuning?  Alle ondersteuning van herstel binnen en buiten de GGZ  Alle ondersteuning van herstel binnen en buiten de GGZ  Gegeven door lotgenoten, familie, vrienden, collega’s, buren, maatschappelijke instanties en hulpverleners  Hulpverleners hebben een belangrijke maar bescheiden plaats  Moderne hulpverlening is erop gericht de herstelondersteuning door het natuurlijke netwerk van de cliënt zoveel mogelijk te bevorderen  Gegeven door lotgenoten, familie, vrienden, collega’s, buren, maatschappelijke instanties en hulpverleners  Hulpverleners hebben een belangrijke maar bescheiden plaats  Moderne hulpverlening is erop gericht de herstelondersteuning door het natuurlijke netwerk van de cliënt zoveel mogelijk te bevorderen Alle ondersteuning van herstel binnen en buiten de GGZ Door de persoon zelf, lotgenoten, familie, vrienden, collega’s, buren, maatschappelijke instanties en hulpverleners Hulpverleners hebben een belangrijke maar bescheiden plaats Hulpverlening is erop gericht de herstelondersteuning door het natuurlijke netwerk van de cliënt zoveel mogelijk te bevorderen
  26. 26. 26
  27. 27. Diagnostiek van sterktes – psychiatrische anamnese • Wat houdt je op de been ? Denk aan spiritualiteit, sociale rollen ,culturele en politieke identiteit, geloof in zichzelf, vaardigheden, veerkracht, humor, steun van anderen, mogelijkheid tot expressie. Huidige sterktes en hulpbronnen: (ziektegeschiedenis) • Hoe zou je je leven anders willen ? Wat zijn je dromen nu ? Hoe zijn die veranderd ?Persoonlijke doelen : (risico-taxatie) • Hoe ben je vroeger door moeilijke periodes geraakt ? Welke steunbronnen heb je toen gevonden? Wat heeft er gewerkt en wat niet ? Wat zou je willen dat er toen gebeurd was ? Vroegere coping stijl : (vroegere psychiatrische behandelingen) • is er een geschiedenis van sterke mensen, die het gemaakt hebben, in je familie ? artiesten, auteurs, atleten, academici? Blijvende steunbronnen : (erfelijke belasting) • Toen je opgroeide, was er iemand die je echt bewonderde ? Welke belangrijke levenslessen heb je geleerd tijdens je jeugd ? Familiale omgeving [Familiale omgeving] • Wat hebben deze ervaringen je geleerd ? Hoe ben je in een positieve zin gegroeid als persoon ? Denk ook aan dankbaarheid, altruïsme, empathie, medeleven, zelfaanvaarding, eigen effectiviteit en zingeving. Leren uit het verleden [UItlokkende factoren] • Hoe was het leven voor jou toen je opgroeide ? Wat maakte je blij, wat zijn je beste herinneringen? Welke vaardigheden en talenten ontdekte je bij jezelf ? Ontwikkelingsgeschiedenis [Ontwikkelingsgeschiedenis) • Wat zou iemand die jou kent en die je apprecieert zeggen over jou ? Wat zou je willen dat ze over je zeggen ? Hoe ben jij waardevol voor anderen ? Gewaardeerde sociale rollen [Beroepsgeschiedenis] • Op wie steun jij in moeilijke tijden ? Wie steunt op jou ? Sociale steun [Relationele geschiedenis] • Wat is er speciaal aan jou ? Heeft iemand je een compliment gegeven ? Welke dingen heb je gedaan die je een gevoel van fierheid gaven ? Persoonlijke geschenken [Forensische geschiedenis, drugs en alcohol)] 27
  28. 28. P3 P4 P6 P7 P8 P9 P10 Minimun Maximum Gemiddelde Mediaan 7 8 11 11 11 8 9 7 11 9,3 9 - Vaststellen van zorgbehoeftes 1 3 3 4 4 2 3 1 4 2,9 3 - Basale zorg 2 2 4 4 3 3 3 2 4 3,0 3 - Tijd en persoonlijke aandacht 4 3 4 3 4 3 3 3 4 3,4 3 7 6 7 7 6 6 6 6 7 6,4 6 - Breed aanbod van diensten 3 3 4 3 3 3 3 3 4 3,1 3 - Toegankelijkheid aanbod 4 3 3 4 3 3 3 3 4 3,3 3 9 8 13 12 11 10 9 8 13 10,3 10 - Bevordering netwerkcontacten 2 1 4 3 3 2 2 1 4 2,4 2 - Betrokkenheid omgeving 3 2 3 2 2 4 2 2 4 2,6 2 - Maatschappelijke re-integratie 2 2 4 4 3 2 2 2 4 2,7 2 - Stigmabestrijding 2 3 2 3 3 2 3 2 3 2,6 3 3 3 9 7 5 5 5 3 9 5,3 5 - Medezeggenschap 2 1 4 3 3 3 2 1 4 2,6 3 - Participatie in behandel- en begeleidingsplan 1 2 5 4 2 2 3 1 5 2,7 2 4 5 14 11 9 5 7 4 14 7,9 7 - Vaststellen van wensen en kwaliteiten 2 2 4 4 4 2 2 2 4 2,9 2 - Begeleidingsdoelen gebaseerd op mogelijkheden 1 2 5 4 2 2 3 1 5 2,7 2 - Begeleidingsdoelen gebaseerd op rollen 1 1 5 3 3 1 2 1 5 2,3 2 5 3 8 9 5 4 6 3 9 5,7 5 - Visiedocumenten, jaarplannen en brochures 1 1 4 4 2 1 2 1 4 2,1 2 - Variatie in zorgverlening 4 2 4 5 3 3 4 2 5 3,6 3 10 11 23 16 17 11 9 9 17 13,9 11 - Cliënt in regie 3 1 4 5 3 3 2 1 5 3,0 3 - Ziektemanagement (illness management) 2 3 4 2 3 2 3 2 4 2,7 3 - Financieel beheer 2 3 5 4 3 2 2 2 5 3,0 3 - Terugdringen van dwangmaatregelen 2 3 5 3 4 3 1 1 5 3,0 3 - Zelfbepaling in crisissituaties 1 1 5 2 4 1 1 1 5 2,1 1 8 7 15 15 9 6 8 6 15 9,7 8 - Visie op herstel 1 1 3 4 1 1 2 1 4 1,9 1 - Ondersteuning persoonlijk herstelproces 3 3 5 4 3 2 2 2 5 3,1 3 - Inzet van ervaringsdeskundigen 1 1 1 2 1 1 1 1 2 1,1 1 - Deskundigheidsbevordering 1 1 3 3 3 1 2 1 3 2,0 2 - Herstelwerkgroepen en lotgenotencontact 2 1 3 2 1 1 1 1 3 1,6 1 Zelfbepaling van de cliënt ( /25) Focus op herstel en ervaringsdeskundigheid ( /25) Tegemoet komen aan basale zorgbehoeftes ( /15) Breed aanbod van diensten ( /10) Sociale contacten en participatie ( /20) Medezeggenschap en participatiemogelijkheden ( /10) Zorg gebaseerd op de mogelijkheden van de cliënt ( /15) Cliëntgerichtheid en keuzemogelijkheden ( /10)
  29. 29.  Inleiding : recente trends in de GGZ – Deïnstitutionalisering – Vermaatschappelijking – GGZ hervorming in België  Herstel en herstelgerichte zorg – Herstel – HEE beweging – Participatie en ervaringsdeskundigheid  Implicaties voor de praktijk van GGZ – Bindende zorg – Motivationeel interview en LEAP – Shared decision making  Uitdagingen voor de toekomst Vermaatschappelijking en herstel
  30. 30. Evidence-based strategieën  Illness Management and Recovery  ACT  Supported Employment (IPS)  Omgaan met mantelzorgers Maar bovenal: nieuwe vormen van bejegening !
  31. 31. Basisattitudes van herstelgericht werken Effectieve hulpverleners  Actief luisteren naar persoon zelf  Helpen prioritiseren in doelen voor herstel  Geloof in eigen kracht  Voorbeelden aanhalen  Aandacht en belang aan doelen die persoon uit ziekterol halen en bijdrage tot anderen  Niet-ggz instanties aanduiden die kunnen helpen  Aanmoedigen van zelfhulp  Bespreek welke professionele hulp de persoon wenst en nodig heeft  Respectvolle bejegening en partnership, bereid om een eind op weg te gaan  Bewust van risico’s, mogelijk herval en mislukking, toch continu steun bieden bij het zetten van stappen om doelen te bereiken, hoop en positieve verwachtingen 31(Shepherd, Boardman & Slade 2008)
  32. 32. Nieuwe competenties Arbeidstrajectbegeleiding vereist specifieke competenties die men al doende kan leren: bv: de begeleider  Zoekt en vindt banen die passen bij de interesses … van cliënten  Herkent werkplekken  Verwerft geschikte banen en bouwt werkrelatie op met werkgevers  Presenteert zich …  Betrokken geloofwaardig …  Houdt rekening met belangen van werkgever …  Gedrevenheid, creativiteit, vertrouwen op eigen inzicht, volharding …  Geloof in de mogelijkheden van mensen met psychische problemen, ook als het tegenzit  Overtuiging dat iedereen die dat zelf wenst, kan werken als er een passende werkomgeving gevonden wordt en er op de juiste wijze begeleiding geboden wordt  Zich verplaatsen in de cliënt, enthousiasmeren, hoop en vertrouwen geven (Lochy, Van Weeghel & Hasker, 2009)
  33. 33. • Vaststelling dat langdurig zorgbehoevenden uit de boot vallen, • door ondermeer het verlies van sociale verbanden, • veranderde opvattingen over paternalisme versus autonomie • Cliënten hechten zich eerder aan zorg als zij op zoek gaan naar nieuwe doelen en zelfverwerkelijking • Principes van een bindende zorg • Band met de hulpverleners • Ervaringsdeskundigen • Praktische hulp • Assertieve zorg met kleefkracht • In de buurt • Familiebanden • Structureren • Gebonden aan verslaving • Drang en dwang • Attractieve zorg (R.Van Veldhuyzen, 2010) Bindende zorg: contact krijgen en houden
  34. 34.  Laten organiseren van zorg door gebruikers => binding neemt toe  Aantrekkelijk behandelplan opstellen: – Medicatie = zelden attractief: steeds opnieuw bespreken van noodzaak, werkzaamheid & bijwerkingen – Vaardigheidstrainingen – Inloop- en recreatieve activiteiten – Non-verbale therapieën – Cliëntgestuurde activiteiten Attractieve zorg 34
  35. 35. Motiveren bij psychose  Ontbrekend ziektebesef, dus LEAP toepassen  Verleiden tot accepteren van hulp  Opbouwen van een langdurige relatie  Kiezen in overleg  24/24 en 7/7 bereikbaarheid  Opname voorkomen Iedere patiënt die je kwijtraakt is een falen van jouw werk. Alles is geoorloofd om de klant te binden. 35
  36. 36. Motivationeel interviewen Miller & Rollnick De hulpverlener 1. Is empathisch 2. Ontwikkelt discrepantie 3. Vermijdt argumentatie 4. Hanteert de weerstand op een positieve manier 5. Stimuleert empowerment
  37. 37. LEAP  Listen  Empathise  Agree  Partner Xavier Amador, 2007
  38. 38. STAP 1 Praten over het feit DAT er keuze is • Checken of men dit begrijpt • Gelijkwaardigheid van de opties • Waardegevoeligheid van de beslissing STAP 2 Praten over de opties en keuzes • Informatie delen: tweerichtingsverkeer • Voor- en nadelen, wikken en wegen • Ondersteunen bij de afweging: van een initiële naar een definitieve voorkeur STAP 3 Praten over beslissing of eindkeuze • Focus op persoonlijke voorkeuren • Ondersteunen in de richting van een eindkeuze • Mogelijkheid geven om terug te komen op de eindkeuze
  39. 39.  Inleiding : recente trends in de GGZ – Deïnstitutionalisering – Vermaatschappelijking – GGZ hervorming in België  Herstel en herstelgerichte zorg – Herstel – HEE beweging – Participatie en ervaringsdeskundigheid  Implicaties voor de praktijk van GGZ – Bindende zorg – Motivationeel interview en LEAP – Shared decision making  Uitdagingen voor de toekomst Vermaatschappelijking en herstel
  40. 40. Gebruikers van voorzieningen Burgers met leerkansen van bedden naar stoelen van grootschalig naar kleinschalig van veel naar minder begeleiding van beperkingen naar sterktes Strukturele verbeteringen Kwaliteit van zorg een actief persoonlijk bestaan keuzemogelijkheden ergens bijhoren praktische steun bij dagelijks functioneren in leven en werk ‘Anders gewoon kijken’ naar de persoon Kwaliteit van leven en relaties De stap naar burgerschap blijft een uitdaging
  41. 41. Hinderpalen voor herstel : stigma • verlies van rechten en van gelijke behandeling • discriminatie op het vlak van educatie, tewerkstelling en woongelegenheid • zorgsystemen die beperkte keuzemogelijkheden impliceren of die het gevoel van zelfcontrole ondermijnen
  42. 42. Grootste uitdagingen voor GGZ  Treatment gap:  onderbehandeling  overbehandeling  Paradigmashift:  Van ziekte-genezingsmodel naar visie op herstel  Van paternalisme/advies naar overleg en participatie  Mensenrechten, stigmatisering & sociale uitsluiting  Grote groepen hebben geen toegang tot passende zorg  Wetgeving, beleid, programmatie en planning  Artikel 107 omzetten in vaste regelgeving  Financiële en humane middelen  Van ziekenhuis naar eerste lijn  Onderzoek en monitoring  Evidence based practice: generieke en specifieke componenten  Actieve monitoring van zorgnoden en interventies
  43. 43. Dank voor uw aandacht meer info: www.KULeuven.be/LUCAS Chantal.Vanaudenhove@med.kuleuven.be 43

×