SlideShare a Scribd company logo
1 of 76
Download to read offline
“State of the Art of World Heritage 
 Sites in Albania, Issues and their 
           Management”
            Iris Pojani, National CH consultant

                 ONE UN PROJECT
  Building Capacity in Natural Risk Preparedness
       for Cultural Heritage Sites in Albania
Trashegimia kulturore shqiptare ‐
         konsiderata të përgjithshme
•   Trashëgimia kulturore shqiptare, po ashtu si edhe ajo e përbotshme, është përftuar nga ruajtja në
    vazhdimësi e artifakteve fizike apo kulturës  materiale dhe atributeve jomateriale të brezave më
    të hershëm. Kjo pasuri është ruajtur deri në ditet tona qoftë si gjurmë e evidentuar, qoftë si 
    potencial i mbuluar ende dhe i pa hulumtuar.

•   Kjo pasuri kulturore e së kaluarës, sëbashku me atë trashëgimi që do të vendosim të ruajmë si 
    shoqëri edhe nga aktiviteti ynë i sotëm njerëzor, do të duhet konservohet dhe transmetohet edhe 
    për gjeneratat e ardhshme. 

•   Trashëgimia kulturore shqiptare përfshin pra, 
•   ‐kulturen materiale (si ndërtesa, monumente, peizazhe, libra, vepra arti, dhe objekte) 
•   ‐kulturën jomateriale (si folklori, traditat, gjuha, apo dija), si dhe 
•   ‐trashëgiminë natyrore (ku përfshihen peizazhet kulturore më sinjifikative si dhe biodiversiteti)

•   Me c’farë rreziqesh ndeshemi ne në këtë proces konervimi dhe transmetimi?
•   Si do e transmentojë atë brezave të ardhshëm?
•   Por c’farë ka vendosur shoqëria jonë të ruajë e ruan tashmë nga nga e kaluara ?
Periudha e parë:  Shek 19‐të ‐1944
• Dominohet  nga  antikuaristet, 
  udhëtarët dhe  arkeologët e 
  huaj.  Interesi  për  TK  shqiptare 
  është thuajse i njëkohshëm me 
  atë të vendeve  të tjera  të
  Mesdheut. 
• 1435  ‐ Ciriaco  d’Ancona, 
  humanisti i njohur italian vizitoi 
  bregdetin  shqiptar.  Ai  na  dha 
  edhe  njoftimet  e  para  për 
  Lezhën,        Durrësin        dhe 
  Apolloninë.       Ai      përshkroi 
  monumente,  lexoi  mbishkrime 
  shumica  e  të cilave  janë
  shkatërruar apo humbur sot.
.
Marin Barleti, në veprën e tij “Historia e jetës dhe veprës së
Skënderbeut” Venedik 1510, jep një pamje të Durrësit në
kohën e tij, rrethuar nga muret bizantine.
Udhetare e arkeologe

•   -Shek XIX-të, shekulli i zbulimeve
    gjeografike, të gjithë ata që vizitonin
    Greqinë kalonin në Shqipëri, duke
    kërkuar të vizitonin kolonitë greke në ,
    si Apollonia dhe Dyrrahu apo të
    njiheshin me gjurmët e Via Egnatia-s.




•   - William Martin Leake “Travels in
    Northen Greece”, (London 1935) dhe
    Francois Pouqueville, i cili gjithashtu
    botoi shënime për qytetet dhe
    monumentet.
-Të parët arkeologë - francezët Leon Heuzey dhe Honore
  Daumet, të ngarkuar nga Napoleoni III në vitin 1861 të
vrojtonin gjeografinë dhe gjurmët materiale të luftës civile
               midis Pompeut dhe Cezarit.




- Paul Traeger, prehistoriani austro-hungarez, i cili gërmoi
në Koman dhe dhe kalanë e Dalmacës në vitet 1899 dhe
  1900, i inspiruar nga Theodor Ippen, konsulli Austro-
                  Hungarez në Shkodër.
•Gjatë Luftës së Parë Botërore dhe gjatë pushtimit austro‐hungarez në
vitin 1916, Camillo Praschniker gërmoi në Apolloni.
•Rendesi pati botimi i skulpturave të Manastirit te Apolloninsë, 
disa prej të cilave ai i transportoi në Vjenë.




                            Rezultatet e kërkimeve te botuara
                            në serinë akademike austriake me
                            titujt “Archaeologische
                            Forschungen in Albanien und
                            Montenegro” 1918 dhe “Muzakhia
                            und Malakastra” 1920.
Muret  rrethuese  te Apollonise
Stele funerare
nga Apollonia ne  
Kunsthistorisches
Museum  Vjene, cuar
aty nga Praschniker
Fillimet e germimeve ne 
Apolloni nga Leon Rey sipas
marreveshjes midis Shqiperise
dhe Frances ne vitin 1923.




                                STOA dhe 17 nishet e saj ne 
                                fillimet e germimeve.
Muzeu i pare arkeologjik ne Vlore inaguruar ne 8 Tetor 1936
Germimet e Luigi Ugolinit ne Butrint sipas marreveshjes midis Shqiperise
dhe Italise ne vitin 1927.
Periudha e dytë: Zbulimet arkeologjike 1947‐1999
  1948 – U organizua edhe ekspedia e parë arkeologjike në Apolloni.
   Gjithashtu sipas një programi që e shfrytëzonte arkeologjinë në
funksion të studimit të qytetërimit shqiptar, filluan edhe gërmimet në
   vendbanimet dhe nekropolet ilire, në Amantia, Vajzë e Dropull.




  Në luginën e Matit, në kuadrin e gërmimeve të shpëtimit u zbuluan
rreth 35 tuma. Të tjera tuma u zbuluan në Vajzë në luginën e Vjosës,
                  në Vodhinë, Bodrishë e Kakavijë.
-1958-1960 Ekspedita në
Apolloni. Misioni me rusët
drejtuar nga Blavatski, S.Islami
dhe tetë arkeologë shqiptarë.
Gjatë tri viteve u punua në shtatë
pika të qytetit, duke arritur
rezultate spektakolare.

-Një pjesë e ekspeditës u shkëput
edhe për të zbuluar Orikum,
gërmime interesante që zbuluan
teatrin e qytetit.
-Në Dyrrah, kolonia tjetër helene, kërkimet u realizuan nga V. Toci
kryesisht në nekropolin e qytetit. 1966 filluan gërmimet në amfiteatër
me zbulimin e galerive të mbështetura në faqen e kodrës.
1957-1975 – Zbulime të rëndësishme në fushën e
prehistorisë. Shtyllat kronologjike të prehistorisë u
 vendosën nëpërmjet gërmimeve të Maliqit (1961-
1966), të zhvilluara nën drejtimin e Frano Prendit.

Ndihmuan në këtë proces, sidomos për periudhën
e Neolitit kërkimet në Kamnik të Kolonjës ndërsa
  për epokën e Hekurit gërmimet në shpellën e
                      Trenit.
Kjo periudhë ishte e rëndësishme edhe për qytetet ilire. U gërmua
   stadiumi i Amantias i filluar në 1952-1953. Gjatë 1960-1975 u
  gërmuan qytete ilire si Antigonea, Dimali, Lisi, Selca, Zgërdheshi,
        Belshi, por edhe kështjella si Irmaj, Rosuja e Prishta.




Një ndihmë të madhe për kuptimin e qytetërimit mesjetar dhanë edhe
gërmimet në Koman, Bukël, Krujë duke dhënë mundësinë të studiohej
 vazhdimësia e kulturës nga Antikiteti i Vonë në Mesjetën e Hershme.
Në 15-21 Shtator 1972 ishte Kuvendi i Parë i
Studimeve Ilire, ishte kontak i parë i arkeologjisë
       shqiptare me shkencën evropiane.




 Këtu u diskutuan cështje si etongjeneza e ilirëve,
tiparet e qytetërimit antik ilir, karakteri i kulturës
             mesjetare në Shqipëri etj.
Vitet 1985-1990 u krijua Instituti Arkeologjik Shqiptar dhe shtua
ndjeshëm numri i gërmimeve që arriti rreth 30 në vit. Kjo ishte edhe një
   periudhë reflektimi për shumë cështje deri në Kuvendin e Dytë të
                         Studimeve Ilire 1985.
Periudha e tretë: 1991 -
Kjo është dhe periudha e bashkëpunimeve me arkeologë
evropianë e amerikanë.


Konispol – Shpella e Konispolit,
bashkëpunim me Universitetin
e Texas. Gjurmët më të
rëndësishme të jetës u zbuluan
në një thellësi prej 4.20m, i
përkisnin Paleolitit të Vonë, 26
700 vjet më parë, zbuluar me
analiza C14. Periudha e dytë
ajo e Mezolitit, 12 000 vjet më
parë, vegal të imta stralli të
kuq. Neoliti ishte përfaqësuar
me të tre periudhat e tij.
Sovjan - Gilles Touchais dhe R. Treuil dhe Frano Prendi e Petrika Lera
punuan në zbulimin e një vendbanimi prehistorik, kodër okupuar nga
   Bronzi deri në epokën e Hekurit. Nga gjetjet – një thikë bronzi e
    qytetërimit mikenas dhe një maj heshte e kulturave të Evropës
                              Qëndore.
MRAP Universiteti i Cincinnati dhe Instituti
                  Arkeologjik


    1992- Ekspedita e Apollonisë P. Cabanes dhe
  N.Ceka. Zgjerim i hapsirës në Veri të Portikut të
        zbuluar nga Leon Rey si dhe një rruge
     monumentale që drejtohej për në temenos.
Prezenca e një tempulli mbi terracë dëshmohet nga
   gjetja e pjesëve arkitektonike të ordrit korintik.
    Përmasat e kapiteleve flasin për një datim të
tempullit aty rreth shek. III pas Kr. U punua po atë
 vit edhe në nekropol nga Vangjel Dimo në një nga
             tumat VII para kr- VI para Kr.
1991-1996 – Butrint N. Ceka dhe C.Hatzis. Gërmimet u
përqëndruan në akropolin e qytetit për të sqaruar fillimet e
  jetës në këtë qëndër të lashtë. Shtresa më e hershme i
     takonte periudhës se Hekurit, që i korrespondon
     protogjeometrikut të Greqisë, shek. XI-X para Kr.
1994 Filloi dhe një ekspeditë tjetër shqiptaro-angleze nën drejtimin e R.
 Hodges dhe I. Gjipalit. Objekti kryesor i gërmimeve u bë trikonka, një
pallat i madh i shek. VI-VII. E më pas në fushën e Vrinës, ku gërmimet
                                vazhdojne.




                               vazhdojnë.
Byllis
        Misioni Shqiptaro – Francez


 Finiq – Universiteti i Bolonjes me Institutin
                 Arkeologjik

                    DRAP

       Apolloni -Tempulli i Bonjakëve

Sarandë - Sinagoga me Universitetin e Izraelit
Legjislacioni kombëtar dhe
               ndërkombetar ne fushen e TK
Kronologjia e Dokumentave Ligjore Shqiptare
Akti i parë ligjor gati 120 vjecar. I përket vitit 1889 me emërtimin “Rregullorja e brendshme për
regullimin e muzeut mbretëror”.

Përparja shpalljes së pavarsisë, në vitin 1912, aprovohet “Ligji për Mbrojtjen e Monumenteve”

1922 del  e para qarkore e Ministrisë së Arsimit lidhur me ruajtjen e dhe mbrojtjen e pasurive të
luajtshme dhe të paluajtshme.

Në fundin e Luftës së Dytë Botërore, Shqipëria ishte e privuar nga një legjislacion për mbrojtjen
e trashëgimisë kulturore si dhe pa strukturat/institucionet përkatëse. 

Ndaj pikërisht në fillimet e viteve ’20 filloi një lëvizje në dobi të popullarizimit të vlerave
kulturore.  Pikërisht, lind dhe idea për krijimin e një Muzeu Kombëtar, me qendër në Tiranë. I 
cili realizohet në vitin 1922.

Në Maj 1944, gjatë Kongresit të Përmetit,  anullohen të gjitha marrëveshjet dhe traktatet.
1948 Dekreti 568, dt. 17.03.1948 i aprovuar menjëherë si më poshtë:


24 Maj 1948 Ligji Nr. 609, i pari akt normativ që disiplinon “Mbi mbrojtjen e 
monumenteve të kulturës dhe i objekteve me vlerë të rrallë natyrore”
shënohet një hap i rëndësishëm në këtë drejtim. Gazeta Zyrtare Nr. 72/1948

1955 Hartohet një tip rregullore mbi konservimin dhe mbrojtjen e 
trashëgimisë kulturore.


1971 Kompletohet dhe perfeksionohet rregullorja e 1955. Këto dispozita
ligjore jan pjesë e “kodit të Përgjishëm të Republikës së Shqipërisë (1945‐1957)
1956 Ministria e Arsimit dhe Kulturës (Sot MTKRS) aprovon rregullore specifike për Muzetë
Lokalë (ku përfshihet kujdesi për konservimin, inventarizimin, kërkimin shkencor për
elementët e kulturës dhe fondet e arkivit.

1965  Dekreti i Këshillit të Ministrave Nr. 67, 15 Mars 1965, ku ristrukturohen institutet
albanologjike.


1974 Merret Vendimi nr.229 i Këshillit të Ministrave “Mbi gjurmimin dhe vënien në mbrojtje
të ndërtimeve popullore”. Ky vendim hap rrugën e një seri Urdhërash për shpallje në mbrojtje
të shtetit të një serie monumentesh kulture në gjithë territorin e Shqipërisë
1994 Në vitin 1994, aprovohet Ligji 7867 dt.12.10.1994 “Për mbrojtjen e pasurive kulturore të
luajtshme dhe të paluajtshme”, dokument ligjor bazë që mbeti në fuqi gati për 10 vite dhe që
mbulonte vetëm fushën e trashëgimisë materiale.

2003 Ligji 9048 dt.07.04.2003 “Për trashëgiminë kulturore” që hap një fazë të re mjaft të
ndryshme sidomos për:
‐ruajtja, mbrojtja, popullarizimi dhe katalogimi apo dokumentimi në suporte të numerizuara
apo dixhitalizuara të trashëgimisë kulturore. Krijohet QKIPK me synim krijimin e një banke të
dhënash për trashëgiminë kulturore shqiptare. Ngritja e këtij institucioni më 1995, me detyrë
themelore krijimin e katalogut informatik të trashëgimisë kulturore, ka pasur dhe ka synim 
kryesor njohjen e vlerave të kësaj pasurie, pavarësisht nga pronësia mbi të, dhe administrimin 
shkencor të saj. Përbën një hop cilësor në fushën e administrimit “teorik” të trashëgimisë
kulturore.

Me hyrjen në fuqi të Ligjit 9048, dt 07.04.2003 “Për trashëgiminë kultuore, për herë të parë
kemi marrë në mbrojtje ligjore trashëgiminë shpirtërore.

Me dy amendimet e mëtejshme të vitit 2006 dhe 2008, ligji përmirësohet edhe më tej sidomos 
me  ndryshimet e fundit ku futen edhe koncepte të reja. Krijohet ASHA dhe KKA.
Administrimi i trashegimise kulturore te vendit. Skema e 
     dikurshme dhe skema e sotme e institucioneve qe administrojne
                   trashegiminë kulturore shqiptare.

Bazuar në legjislacionin e sotëm LTK 9048, sipas Nenit 24

1. Objekti i trashëgimisë kulturore ka këto shkallë mbrojtjeje:
a) nën vrojtim;
b) në mbrojtje paraprake;
c) monument kulture të kategorisë II ;
ç) monument kulture të kategorisë I.

2. Objektet në grup emërtohen sipas rastit: park arkeologjik, qytet-muze, zonë-
muze, qendër historike, zonë arkeologjike dhe ansambël-muze.

3. Heqja e plotë ose e pjesshme e mbrojtjes nga shteti e një objekti ose grupi
objektesh të trashëgimisë kulturore është e drejtë ekskluzive e organit që e ka
shpallur atë.
Parqet arkeologjike




“Park arkeologjik” është hapësira me vlera mjedisore, në të cilën ruhen rrënoja ndërtimore, të zbuluara prej
gërmimeve arkeologjike që mbrohen nga shteti Neni 3, Pika 19

Si rrjedhojë e ligjit ne fuqi MTKRS administron sot një numur të madh parqesh arkeologjike si ai Butrintit, 
Apollonisë, Bylisit, Antigonesë, Orikumit, Lezhës e Shkodrës.

Sipas modeleve bashkëkohore keto parqe funksionojnë në bazë të rregulloreve të administrimit si dhe Zyrat
e Koordinimit të tyre. Eshte relativisht një sistem i ri, i cili rezulton mjaft i suksesshëm aty ku edhe stafi është
i tillë dhe anasjelltas
ANTIGONEA




Informacionet qe ekzistojne per qendrat e trashegimise kulturore si per qendrat arkeologjike asht
per pasurite e tjera duhet te vendosen ne harta e te dokumentohen sipas standarteve me te larta
akademike bashkekohore.

Pa respektuar kete aspekt ne punen per evidentimin dhe rijetezimin e monumenteve kulturore nu
mund te realizojme nje plan interpretues per to.
Qendrat historike




       “Qendër historike” është ansambli qytetar ose fshatar me vlera historiko‐kulturore që mbrohet nga shteti. Neni 3, Pika 21

         Këtu rradhiten qytetet qendrat historike të qyteteve dhw fshatrave tona si Korca, Voskopoja, Durresi, Elbasani, Shkodra etj. Sipas
legjislacionit nw qendrat historike nuk mund të kryhet asnjë ndërtim me përjashtim të punimeve qw lidhen me rrjetit inxhinerik. 

       Kemi dhe nocionet “Zonë arkeologjike” është sipërfaqja në të cilën gjenden monumente të zbuluara nga gërmimet arkeologjike ose
është dëshmuar qenia e shtresave me përmbajtje arkeologjike. 

       “Zonë‐muze” është njësia territoriale brenda qytetit, me vlera muzeale, e cila përbëhet nga një grup objektesh me vlera të
rëndësishme kulturore. Neni 3 pika 32

       Përgjegjësia për ruajtjen dhe administrimin i takon jo vetëm MTKRS me institucionet e varësisë por edhe pushtetit vendor. 
Qendra historike e Korces
5. WHS dhe te tjera dhe turizmi kulturor. 
     Dy qytetet tona muze Gjirokastra / Berati si edhe Butrinti bëjnë pjesë në Listën e Trashëgimisë
Botërore.


     Vendi ynë ka nënshkruar që në 10 Korrik, 1989 Konventën për Mbrojtjen e Trashëgimisë
Kulturore dhe Natyrore Botërore, e njohur si “Konventa e trashëgimisë Botërore”.

      Shpallur nga Konferenca e përgjithshme e UNESCO-s në 1972, është nënshkruar nga 187 vende.
Sot “The World Heritage List” përfshin 911 emërtime, pjesë të trashëgimisë natyrore e kulturore, site të
cilat Wold Heritage Committee i ka konsideruar me vlera të shquara.
      Prej tyre:
             -704 - kulturore ,
              -180 natural
             - 27 mikse apo të përziera .

     3 siteve shqiptare te shkruara në Listën e Trashëgimisë Botërore i shtohet edhe Izopolofonia
shqiptare, kjo shkruar në listën e trashëgimisë jomateriale.

       Dy prej tyre Gjirokastra dhe Berati janë shkruar në këtë listë në seri. Por sidoqoftë, ky është një
numur relativisht i madh për një vend me sipërfaqe të vogël si Shqipëria. Psh SHBA-të kanë vetëm 20
tituj në listë. Kjo tregon gjithashtu se shteti ynë është pjesmarrës aktiv i Konventës.

     Shumë shkurtimisht disa të dhëna që të gjithë ne në këtë sallë i kemi të njohura:
•Butrinti


Date e regjistrimit: 1992, Zgjerimi: 1999, Sipërfaqja e sitit
: 3,980 ha
Zona e Mbrojtur: 4,611 ha.
Ky sit kulturor është përfshirë në “World Heritage List” mbi bazën
e Kriterit iii.
- Criterion iii : The evolution of the old natural environment.
which led the inhabitants to abandon Butrinti at the end of
the Middle Ages, means that this archaeological site provides
valuable evidence of ancient and medieval civilizations on
the territory of modem Albania.
Berat   Gjirokastra




                      46
Qendrat Historike të Beratit dhe Gjirokastrës

• Date of Inscription: 2005, Extension: 2008, Property : 59 ha, Buffer 
  zone: 136 ha
• Këto dy qytete janë ruajtur aq mire sidomos shtëpitë e banimit, të
  cilat janë okupuar prej shumë b reznish.
• Gjirokastra u ndërtua nga latifondistë të medhenj. Qyteti ka një
  fortifikim që origjinën e ka në shekullin 13th century, qyteti ka  
  banesa tipike të quajtura (the Turkish kule ) karaktersitke për 
  rajonon e Ballkanit. Gjirokastra përmban shumë prej syresh që
  datohen në shekullin e 18 por edhe shembuj më të elaboruar të
  shekullit 19.
• Berati është një qytet i fortifkuar por i hapur, i banuar nga zejtarë e 
  tregëtarë. Po ashtu, qendra urbane e tij reflekton shtëpi banimi të
  traditës ballkanase. Shembuj të sëcilës datohen në shekullin 18 dhe
  19. 
• Criterion (iii) : Berat and Gjirokastra bear outstanding testimony to 
  the diversity of urban societies in the Balkans, and to longstanding 
  ways of life which have today almost vanished. The town planning 
  and housing of Gjirokastra are those of a citadel town built by 
  notable landowners whose interests were directly linked to those 
  of the central power. Berat bears the imprint of a more 
  independent life style, linked to its handicraft and merchant 
  functions.

• Criterion (iv) : Together, the two towns of Gjirokastra and Berat 
  bear outstanding testimony to various types of monument and 
  vernacular urban housing during the Classical Ottoman period, in
  continuity with the various Medieval cultures which preceded it, 
  and in a state of peaceful coexistence with a large Christian 
  minority, particularly at Berat. 
• Sipas vlerësimit të UNESCO‐s, integriteti i dy qyteteve është mjaft i 
  kënaqshëm megjithëse kjo situate u lëkund nga zhvillimet e viteve
  ’90. Megjithatë nuk është prekur ende vërtetësia apo autenticiteti i 
  aspektit të tyre, megjithatë konservimi I mëtejsjëm i  dy qyteteve
  duhet rreptësisht të ndjekë standartet ndërkombëtare më të larta.

• Krijimi i IMK‐së në vitin 1965, coi në një program mirëmbajtje dhe
  restaturimi për monumentet e shpallura. U supervizua nga
  specilistët e fushës në harmoni me direktivat e Kartës së Venecias. 


• Por c’do të thotë të jesh në listën e Trashgimis Botrore te Unesco‐
  s? 

• Patjetër është “kurorë e artë mbi krye” por njëkohësisht edhe
  përgjegjësi e madhe. Sitet e listuara në Trashëgiminë Botërore
  duhet të jenë model edhe për ato të listuara vetëm në listën
  kombëtare. Kështu është shumë e rëndësishme që të funksionojnë
  sipas “Planeve të Administrimit”
Raportimi periodik
•   Raportimi periodik në Qendrën e Trashëgimisë Botërore është një detyrim
    gjithashtu. 
•
•   Kështu psh Qendra e Trashëgimisë Botërore kërkont nga sitet shqiptare të
    nominuara
•
•   ‐Të dorëzonin një raport në WHC deri 1 February 2009 për implementimin e 
    masave si më poshtë vijon:
•   a) hartimi I inventarit të ndërtimeve ilegale që datojnë nga ’90 e këtej, sëbashku
    me planin e prishjes së këtyre ndërtimeve ilegale together ëith a plan for the 
    removal në një perspective afatmesme;
•   b) përcaktimi i treguesve të monitorimit sëbshku me intervalet e përditësimeve.
•   c) propozimi për programin e gërmimeve arkeologjike, në përputhje me standartet
    ndërkombëtare. 
•   d) mbrojtja kundra zjarrit në zonën historike të banuar duhet përmirësuar;
•   e) plan afatmesëm për zhvillimin e kapaciteteve të lehtësirave për turistët.
Tabela e destinacioneve kulturore kombetar, permbledhje e pikave te
                        mundshme te interesit

Destinacion   Pershkrimi                 Renoja apo site per vizitoret                   Grada e     Sherb
Kulturor                                                                                 interesit   imet


Berat         •Kala e mirëruajtur                                                        ***         *
              mesjetare me lagje          Muret mesjetare të qytetit dhe kullat.
              interesante dhe të
              mirëmbajtura.               Kalaja mesjetare.

                                          Banesat mesjetare.
              •Qyteti është
              vecanërisht i njohur për    Kishat mesjetare.
              kishat e tij mesjetare;
              shume prej të cilave        Lagjet me arkitekture te tipit otoman duke
              janë zbukuruar me          përfshirë ndërtesat e zakonshme dhe dyqanet e
              piktura murale nga         drunjta të pazarit të vjetër.
              Onufri.
                                          Rrënojat e Xhamisë së Kuqe dhe të Bardhë në
              •                          kalanë mesjetare.
              •Rrënoja më të hershme
              të vendbanimeve Ilire       Xhamia e Mbretit.
              dhe Romake mund të
              shikohen gjithashtu         Xhamia e Plumbit
              brenda kalasë
              mesjetare.                  Xhamia e Beqarit

                                          Muzeu i Onufrit
ITINERARET KOMBETARE


            1) Tema– Zhvillimi i qyteteve ilire dhe influenca e botes greke e romake
            (potencial per projekte cross‐border  me fqinjet e sidomos me Kosoven) 
                         7 ‐ 14 dite vizite, vizitore vendas dhe Kosovare
a) Shkodra ‐ Shurdhah ‐ Lezhe ‐ Zgerdhesh ‐ Durres ‐ Apollonia ‐ Vlora ‐ Nikaja/Byllis ‐ Margellic
                                                ‐ Berat.

       2) Tema – Rruget romake (mundesi projekte cross‐border and financime nga KE) 

        “Via Egnatia tour” qe zgjat rreth: 7 dite ne Shqiperi shtuar Maqedonine e tutje.

         “Via Romana tour” : 7 dite ne Shqiperi dhe Greqi. Turiste vendas dhe italiane.

  a) Durres ‐ Shkembi i Kavajes ‐ Apollonia ‐ Vlora ‐ Nikaja/Byllis ‐ Bradashesh (Ad Quintum) ‐
     Elbasan ‐ Mengël ‐ Mirakë ‐ Via Egnatia (Librazhd‐ Qukës‐Shkumbini) ‐ Selcë Poshtme ‐
                             Pogradec ‐ cross border me Maqedonine. 
    b) Durres ‐ Apollonia ‐ Vlora ‐ [Treport] ‐ [Orikum] ‐ [Klos/Byllis] ‐ Amantia ‐ Paleokastra ‐
Gjirokastra ‐ Sofratike ‐ Finiq ‐ Saranda ‐ Butrint – cross border me Greqine ( drejtim Nikopolis ‐
                                              Preveza). 
3) Tema: Perandoria osmane dhe gjurmet historike te saj ne territorin tone. 
                                Vizitore shqiptare dhe te huaj
 a) Shkodra ‐ Lezhe ‐ Kruja ‐ Bashtove ‐ Vlora ‐ Tepelene ‐ Kardhiq ‐ Gjirokastra ‐ Delvina ‐
                                       Saranda (Lekurs).
 4) Tema – Skenderbeu dhe lufta kunder turqve. Turizem shqiptar, kosovare e vizitore italiane
  a) Shkodra ‐ Lezhe ‐ Daula ‐ Kruja ‐ Tirana ‐ Petrela ‐ Elbasan ‐ Peqini ‐ Bashtove ‐ Durres.

           5) Tema‐ zhvillimi i arkitektures militare (keshtjella, fortifikime dhe kulla)
                             Turizem shqiptar dhe vizitore te huaj. 

 a) Shkodra ‐ Sarda ‐ Lezhe ‐ Daula ‐ Kruja ‐ Preza ‐ Durres ‐ Bashtove ‐ Kanina ‐ Vlora ‐ Porto 
   Palermo ‐ Qeparo ‐ Borsh ‐ Saranda (Butrint) ‐ Gjirokastra ‐ Kardhiq ‐ Tepelene ‐ Berat. 

       6) Tema‐ Shqiperia dhe historia e bregdetit. Turiste shqiptar dhe vizitore te huaj.
         a) Vlora ‐ Orikum‐Himare‐Porto Palermo ‐ Qeparo ‐ Borsh – Sarande‐Butrint. 

                      7) Tema‐ arkitektura e kishave dhe dekoracioni.
                            Turizem shqiptar dhe vizitore te huaj.
a)Saranda (Butrint/ Manastiri i Demes, Mesopotam etj.) ‐ Gjirokastra ‐ Byllis ‐ Berat ‐ Elbasan ‐
                              Lin ‐ Pogradec ‐ Korçe ‐ Voskopoje.  
5.Risqet te ndryshme, termete dhe katastrofa te 
                    tjera. 

• Po nga kërcënohet trashëgimia jonë kulturore në të vërtetë? 

• Disa nga risqet të cilat janë të panumurta për pasurinë tone 
  kulturore, por jo vetëm ato natyrore.

• Nëse do të përvijonim një matrix të parashikimit të risqeve, ashtu
  sic do të duhej për një Plan të Administrimit të Riskut, vendin e 
  pare për trashëgiminë tone kulturore do e zinte risku ose më mire 
  katastrofa nga zhvillimet e padisiplinuara urbane dhe territoriale. 

• Rezulton se qendrat historike e ato muzeale janë dëmtuar jo pak
  pikërisht nga faktori njerezor më tepër se ai natyror. Po në këtë
  mënyrë janë zhdukur apo tjetërsuar edhe potencialet që fshihen
  ende të pazbuluara.
Rasti i Durresit


Në nje qytet si Durresi, ku qendra urbane aktuale koincidon me qytetin historik e 
antik, puna e arkeologeve nuk mund te zhvillohet ashtu si ne nje qender antike te 
                    abandonuar gjendur në nje peisazh rural.


Cila eshte rruga me e mire ne hartimin e metodologjie se arkeologjise urbane për
                                  Durresin sot. 

 Cili do te jete modeli i saj? Do mundemi ne arkeologet të inspirojme zhvillimet
                   urbane moderne sipas renojave te shkuares? 

   Apo do te jemi te zote te ruajme e ekspozojme ne menyre harmonike nje
monument ne kontekstin modern duke u dhene kenaqesine e rastin te gjitheve te 
                      gezojne trashegimine e ketij qyteti?
Mozaiku ne  Basiliken e  Arapajt
Durres , fshehur mes ndertimeve .
Eksperti Roberto Nardi dhe William Cikopano duke diskutuar…
Risk management plans for Apollonia

Internal Risks (Risqe nga faktorë të Brendshëm)

 (environmental): erosion and landslide
 (environmental): vegetation control
(environmental): fire
(environmental): Monastery landslide
(environmental): Bad drainage
 (environmental, archaeological integrity): car circulation
(environmental, archaeological integrity : Threats to sacred  temenos (hill 104 Restaurant)
(environmental, archaeological integrity): Lower Restaurant
      (conservation): Monumental erosion and conservation pressure
      (conservation): Previous restoration collapsing
     (environmental): Picnic
    (security and safety): Visitor’s safety
   (security): Absence of boundary’s fences
    (efficiency)s: Absence of Geographical Information System
   (efficiency): Lack of sufficient training
  (safety and security): Wild camping and campering
   (security): modern cemetery 
  Looting,
touristic unplanned
•   Internal/External Risks
•    (environmental, looting): surrounding 
    archaeological integrity
•    (environmental): changing in the landscape
•   (environmental, looting): Physical threats to the 
    archaeological heritage by huge works
•   (environmental): Animal and vegetation diseases
•    (environmental): Waste disposal
•
•            External Risks
•           (environmental): nearby highway
•           (environmental): village expansion
•            (political): Loss of local identity of  
            archaeological heritage
•            (political): Lack of funding
•           (environmental): Alien species, diseases, 
            parasites epidemics
•            (political): Overlapping of competences
•            (political, efficiency): Lack of 
            communication
Risku sizmik, i fundit nga rradha por jo nga rendësia

• Epidamnos‐Dyrrachion
• Termeti i parë dokumentohet në vitin 346 e.s, më pas në vitin 522 pak kohë
  para se Durrësi të zbukurohej nga ndërtimet e Perandorit Anastas. 
• Si pasojë e shumë termeteve të shekullit të 13‐të Durrësi njohu nje ulje të
  numrit të popullsisë. 
•        Shenohet viti 1276 si data e termetit. Sipas Alain Duccellier, pas 
  tërmeteve të mëdha te shekullit të 13 vërehet një shpërngulje e popullsisë, 
  e cila vazhdon edhe në shekullin 14, si pasojë e përkeqësimit të klimës dhe
  zgjerimit katastrofik të lagunës, një nga arsyet themelore të tërmeteve. 
Durres



Autoritetet venedikase vendosën të
hapnin kanal që vinte lagunën në
komunikim me detin.




Sic lexojmë në dokumentat e kohës
(Ducellier f.525), ky qëllim pohohet në
një tekst të 6 majit 1393, ku
sinjalizohet se këto punime duheshin
bërë me qëllim « shëndetin e qytetit
pasi gjatë verës, dielli e transformonte
lagunën në kënetë »
Dokumentimi i shkarrjes se tokes ne Spitalle, kodrat e Durresit
Durres, Spitalle, rreshqitja e dokumentuar ne fund 
                    shek. IV p.e.s
Apollonia
• Apollonia, ndryshimi
  i shtratit të lumit
  Aoos. 
• Bonjaket, rasti i  
  sondazhit
Termeti Berat 1851
•   Në vitin 1851 në Berat ra një tërmet katastrofik, 
    nga cili u dëmtuan rëndë shumë shtëpi, 
    ndërmjet tyre dhe ato të Kalasë.
•   Mbas tërmetit të vitit 1851, ndryshuan mjaft
    konstruksionet. Nga mur guri gjithë ndërtesa, 
    katet sipër u kthyen me çatma. Çatitë e 
    mbuluara pjeserisht me pllaka guri, filluan të
    mbulohen gjerësisht me tjegulla, që
    njëkohësisht ndryshuan dhe konstruksionin e 
    çatisë. 
•    U shtua numri i dritareve si dhe madhesia e 
    tyre duke perfituar nga fasadat me catma te 
    cilat mundesonin ndarjen e siperfaqes me 
    shume dritare. Dalja erker në forme kaskade
    zgjeroi siperfaqet e katit sipërm, duke përftuar
    nje banim me te gjerë dhe komod. Gjysma e 
    dyte e shek. XIX, karakterizohet nga ndryshime
    te medha dhe ne dekoracionet si jashte dhe
    brenda baneses. 
Siti ne bazen militare
ne Oricum, Vlore 
Rivitalizimi i mbrapshte i 
kalase se Petres.
Central Albania
Guri jeshil i shpreses ne fund te kutise se Pandores

More Related Content

What's hot

Jeta e perditshme ne qytetet arberore ne mesjete.pptx
Jeta e perditshme ne qytetet arberore ne mesjete.pptxJeta e perditshme ne qytetet arberore ne mesjete.pptx
Jeta e perditshme ne qytetet arberore ne mesjete.pptxAleksandrosHodo
 
Kalaja e Krujes
Kalaja e KrujesKalaja e Krujes
Kalaja e KrujesKe Keiss
 
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareTrashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareKe Keiss
 
Mjedisi yne-lokal
Mjedisi yne-lokalMjedisi yne-lokal
Mjedisi yne-lokalolinuhi
 
Trashegimia kulturore arberore
Trashegimia kulturore arberoreTrashegimia kulturore arberore
Trashegimia kulturore arberorejoni pashaj
 
Skenderbeu
SkenderbeuSkenderbeu
SkenderbeuArlinda
 
Shqiperia -slide
Shqiperia -slideShqiperia -slide
Shqiperia -slideFre Nkly
 
Projekt Ndotja e mjedisit! Ervis Cara
Projekt Ndotja e mjedisit! Ervis Cara Projekt Ndotja e mjedisit! Ervis Cara
Projekt Ndotja e mjedisit! Ervis Cara Ervis Cara
 
Shpallja e Pavarësisë në Vorë më 28
Shpallja e Pavarësisë në Vorë   më 28Shpallja e Pavarësisë në Vorë   më 28
Shpallja e Pavarësisë në Vorë më 28Adelina Dani
 
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...Liil Otr
 
Shqiperia nga viti 1944 1990 - TIK
Shqiperia nga viti 1944 1990 - TIKShqiperia nga viti 1944 1990 - TIK
Shqiperia nga viti 1944 1990 - TIKShkollë
 
Projekt histori
Projekt historiProjekt histori
Projekt historiAdi Hoxha
 
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.ronela hasanaj
 
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyreprojekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyreFatjon Cane
 
Komunizmi ne shqiperi
Komunizmi ne shqiperiKomunizmi ne shqiperi
Komunizmi ne shqiperiElton Gjoka
 

What's hot (20)

Jeta e perditshme ne qytetet arberore ne mesjete.pptx
Jeta e perditshme ne qytetet arberore ne mesjete.pptxJeta e perditshme ne qytetet arberore ne mesjete.pptx
Jeta e perditshme ne qytetet arberore ne mesjete.pptx
 
Kalaja e Krujes
Kalaja e KrujesKalaja e Krujes
Kalaja e Krujes
 
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat ShqipetareTrashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
Trashegimia natyrore e kulturore ne trevat Shqipetare
 
Mjedisi yne-lokal
Mjedisi yne-lokalMjedisi yne-lokal
Mjedisi yne-lokal
 
Trashegimia kulturore arberore
Trashegimia kulturore arberoreTrashegimia kulturore arberore
Trashegimia kulturore arberore
 
Muzika
MuzikaMuzika
Muzika
 
Skenderbeu
SkenderbeuSkenderbeu
Skenderbeu
 
Ese: 100 vjet Pavaresi
Ese: 100 vjet PavaresiEse: 100 vjet Pavaresi
Ese: 100 vjet Pavaresi
 
Veriu i shqiperise
Veriu i shqiperiseVeriu i shqiperise
Veriu i shqiperise
 
Shqiperia -slide
Shqiperia -slideShqiperia -slide
Shqiperia -slide
 
Projekt Ndotja e mjedisit! Ervis Cara
Projekt Ndotja e mjedisit! Ervis Cara Projekt Ndotja e mjedisit! Ervis Cara
Projekt Ndotja e mjedisit! Ervis Cara
 
Shpallja e Pavarësisë në Vorë më 28
Shpallja e Pavarësisë në Vorë   më 28Shpallja e Pavarësisë në Vorë   më 28
Shpallja e Pavarësisë në Vorë më 28
 
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
Shqiperia- pasurite kulturore dhe turistike dhe ndikimi i tyre ne zhvillimin ...
 
Shqiperia nga viti 1944 1990 - TIK
Shqiperia nga viti 1944 1990 - TIKShqiperia nga viti 1944 1990 - TIK
Shqiperia nga viti 1944 1990 - TIK
 
Projekt histori
Projekt historiProjekt histori
Projekt histori
 
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
Hekuri element kimik me ndikim shendetesor.
 
Projekt Kruja
Projekt KrujaProjekt Kruja
Projekt Kruja
 
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyreprojekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
projekt: shkrimtaret bashkohor shqiptar dhe veprat e tyre
 
Resurset
ResursetResurset
Resurset
 
Komunizmi ne shqiperi
Komunizmi ne shqiperiKomunizmi ne shqiperi
Komunizmi ne shqiperi
 

Similar to Trashegimia shqiptare iris pojani final - State of the Art of World Heritage Sites in Albania, Issues and their Managemen. /Iris Pojani, National CH consultant

Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)Diana Lamaj
 
vendlindja ne kohet me te hershme
vendlindja ne kohet me te hershmevendlindja ne kohet me te hershme
vendlindja ne kohet me te hershmekoralda
 
rrugetimi i shqiperise ne be
rrugetimi i shqiperise  ne berrugetimi i shqiperise  ne be
rrugetimi i shqiperise ne beklerina
 
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilikaEduart Mucaj
 
Zbulimet arkeologjike ne
Zbulimet arkeologjike neZbulimet arkeologjike ne
Zbulimet arkeologjike neAn An
 
Guida turistike, Fier
Guida turistike, FierGuida turistike, Fier
Guida turistike, FierLili Liljana
 
ARTI PAMOR
ARTI PAMORARTI PAMOR
ARTI PAMORroni45
 
110 VJET MA PARE KA LE DIJETARI AT DONAT KURTI Shkruan nga Fritz RADOVANI
 110 VJET MA PARE KA LE DIJETARI AT DONAT KURTI Shkruan nga Fritz RADOVANI 110 VJET MA PARE KA LE DIJETARI AT DONAT KURTI Shkruan nga Fritz RADOVANI
110 VJET MA PARE KA LE DIJETARI AT DONAT KURTI Shkruan nga Fritz RADOVANIMarjan DODAJ
 
110 vjet ma pare ka le dijetari at donat kurti
110 vjet  ma pare  ka  le  dijetari    at donat kurti110 vjet  ma pare  ka  le  dijetari    at donat kurti
110 vjet ma pare ka le dijetari at donat kurtiMarjan DODAJ
 
Veprimtari praktike 1 anisa
Veprimtari praktike 1 anisaVeprimtari praktike 1 anisa
Veprimtari praktike 1 anisaAn An
 
Myslimant dhe fjala e shkruar bibliotekat
Myslimant dhe fjala e shkruar bibliotekatMyslimant dhe fjala e shkruar bibliotekat
Myslimant dhe fjala e shkruar bibliotekatLibra Islame
 
Zbulimet e medha gjeografike..histori
Zbulimet e medha gjeografike..historiZbulimet e medha gjeografike..histori
Zbulimet e medha gjeografike..historiDaniela Muhaj
 
Zbulimet e medha gjeografike
Zbulimet e medha gjeografikeZbulimet e medha gjeografike
Zbulimet e medha gjeografikeDani Muhaj
 
Zbulimet gjeografike
Zbulimet gjeografikeZbulimet gjeografike
Zbulimet gjeografikeArlinda
 

Similar to Trashegimia shqiptare iris pojani final - State of the Art of World Heritage Sites in Albania, Issues and their Managemen. /Iris Pojani, National CH consultant (20)

Projekt-Arte
Projekt-ArteProjekt-Arte
Projekt-Arte
 
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
Antikiteti ne Shqiperi ( Pasurite kulturore)
 
vendlindja ne kohet me te hershme
vendlindja ne kohet me te hershmevendlindja ne kohet me te hershme
vendlindja ne kohet me te hershme
 
7
77
7
 
Humanizmi
HumanizmiHumanizmi
Humanizmi
 
Projekt histori
Projekt historiProjekt histori
Projekt histori
 
Iliret Ardit Rexhmataj
Iliret  Ardit RexhmatajIliret  Ardit Rexhmataj
Iliret Ardit Rexhmataj
 
rrugetimi i shqiperise ne be
rrugetimi i shqiperise  ne berrugetimi i shqiperise  ne be
rrugetimi i shqiperise ne be
 
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
64538093 fragmente-hulumtimesh-te-studiuesit-dhimiter-pilika
 
Zbulimet arkeologjike ne
Zbulimet arkeologjike neZbulimet arkeologjike ne
Zbulimet arkeologjike ne
 
Guida turistike, Fier
Guida turistike, FierGuida turistike, Fier
Guida turistike, Fier
 
PELLAZGET
PELLAZGET PELLAZGET
PELLAZGET
 
ARTI PAMOR
ARTI PAMORARTI PAMOR
ARTI PAMOR
 
110 VJET MA PARE KA LE DIJETARI AT DONAT KURTI Shkruan nga Fritz RADOVANI
 110 VJET MA PARE KA LE DIJETARI AT DONAT KURTI Shkruan nga Fritz RADOVANI 110 VJET MA PARE KA LE DIJETARI AT DONAT KURTI Shkruan nga Fritz RADOVANI
110 VJET MA PARE KA LE DIJETARI AT DONAT KURTI Shkruan nga Fritz RADOVANI
 
110 vjet ma pare ka le dijetari at donat kurti
110 vjet  ma pare  ka  le  dijetari    at donat kurti110 vjet  ma pare  ka  le  dijetari    at donat kurti
110 vjet ma pare ka le dijetari at donat kurti
 
Veprimtari praktike 1 anisa
Veprimtari praktike 1 anisaVeprimtari praktike 1 anisa
Veprimtari praktike 1 anisa
 
Myslimant dhe fjala e shkruar bibliotekat
Myslimant dhe fjala e shkruar bibliotekatMyslimant dhe fjala e shkruar bibliotekat
Myslimant dhe fjala e shkruar bibliotekat
 
Zbulimet e medha gjeografike..histori
Zbulimet e medha gjeografike..historiZbulimet e medha gjeografike..histori
Zbulimet e medha gjeografike..histori
 
Zbulimet e medha gjeografike
Zbulimet e medha gjeografikeZbulimet e medha gjeografike
Zbulimet e medha gjeografike
 
Zbulimet gjeografike
Zbulimet gjeografikeZbulimet gjeografike
Zbulimet gjeografike
 

More from UNESCO Venice Office

First Regional Meeting of the UNESCO Science-related Chairs and Centres for S...
First Regional Meeting of the UNESCO Science-related Chairs and Centres for S...First Regional Meeting of the UNESCO Science-related Chairs and Centres for S...
First Regional Meeting of the UNESCO Science-related Chairs and Centres for S...UNESCO Venice Office
 
Palazzo Zorzi Declaration of UNESCO science–related Chairs and Centers from S...
Palazzo Zorzi Declaration of UNESCO science–related Chairs and Centers from S...Palazzo Zorzi Declaration of UNESCO science–related Chairs and Centers from S...
Palazzo Zorzi Declaration of UNESCO science–related Chairs and Centers from S...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...UNESCO Venice Office
 

More from UNESCO Venice Office (20)

First Regional Meeting of the UNESCO Science-related Chairs and Centres for S...
First Regional Meeting of the UNESCO Science-related Chairs and Centres for S...First Regional Meeting of the UNESCO Science-related Chairs and Centres for S...
First Regional Meeting of the UNESCO Science-related Chairs and Centres for S...
 
Palazzo Zorzi Declaration of UNESCO science–related Chairs and Centers from S...
Palazzo Zorzi Declaration of UNESCO science–related Chairs and Centers from S...Palazzo Zorzi Declaration of UNESCO science–related Chairs and Centers from S...
Palazzo Zorzi Declaration of UNESCO science–related Chairs and Centers from S...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
MAB-IHP Regional Symposium: Managing Water Resources in Biosphere Reserves in...
 

Trashegimia shqiptare iris pojani final - State of the Art of World Heritage Sites in Albania, Issues and their Managemen. /Iris Pojani, National CH consultant

  • 1. “State of the Art of World Heritage  Sites in Albania, Issues and their  Management” Iris Pojani, National CH consultant ONE UN PROJECT Building Capacity in Natural Risk Preparedness for Cultural Heritage Sites in Albania
  • 2. Trashegimia kulturore shqiptare ‐ konsiderata të përgjithshme • Trashëgimia kulturore shqiptare, po ashtu si edhe ajo e përbotshme, është përftuar nga ruajtja në vazhdimësi e artifakteve fizike apo kulturës  materiale dhe atributeve jomateriale të brezave më të hershëm. Kjo pasuri është ruajtur deri në ditet tona qoftë si gjurmë e evidentuar, qoftë si  potencial i mbuluar ende dhe i pa hulumtuar. • Kjo pasuri kulturore e së kaluarës, sëbashku me atë trashëgimi që do të vendosim të ruajmë si  shoqëri edhe nga aktiviteti ynë i sotëm njerëzor, do të duhet konservohet dhe transmetohet edhe  për gjeneratat e ardhshme.  • Trashëgimia kulturore shqiptare përfshin pra,  • ‐kulturen materiale (si ndërtesa, monumente, peizazhe, libra, vepra arti, dhe objekte)  • ‐kulturën jomateriale (si folklori, traditat, gjuha, apo dija), si dhe  • ‐trashëgiminë natyrore (ku përfshihen peizazhet kulturore më sinjifikative si dhe biodiversiteti) • Me c’farë rreziqesh ndeshemi ne në këtë proces konervimi dhe transmetimi? • Si do e transmentojë atë brezave të ardhshëm? • Por c’farë ka vendosur shoqëria jonë të ruajë e ruan tashmë nga nga e kaluara ?
  • 3. Periudha e parë:  Shek 19‐të ‐1944 • Dominohet  nga  antikuaristet,  udhëtarët dhe  arkeologët e  huaj.  Interesi  për  TK  shqiptare  është thuajse i njëkohshëm me  atë të vendeve  të tjera  të Mesdheut.  • 1435  ‐ Ciriaco  d’Ancona,  humanisti i njohur italian vizitoi  bregdetin  shqiptar.  Ai  na  dha  edhe  njoftimet  e  para  për  Lezhën,  Durrësin  dhe  Apolloninë.  Ai  përshkroi  monumente,  lexoi  mbishkrime  shumica  e  të cilave  janë shkatërruar apo humbur sot.
  • 4. . Marin Barleti, në veprën e tij “Historia e jetës dhe veprës së Skënderbeut” Venedik 1510, jep një pamje të Durrësit në kohën e tij, rrethuar nga muret bizantine.
  • 5. Udhetare e arkeologe • -Shek XIX-të, shekulli i zbulimeve gjeografike, të gjithë ata që vizitonin Greqinë kalonin në Shqipëri, duke kërkuar të vizitonin kolonitë greke në , si Apollonia dhe Dyrrahu apo të njiheshin me gjurmët e Via Egnatia-s. • - William Martin Leake “Travels in Northen Greece”, (London 1935) dhe Francois Pouqueville, i cili gjithashtu botoi shënime për qytetet dhe monumentet.
  • 6. -Të parët arkeologë - francezët Leon Heuzey dhe Honore Daumet, të ngarkuar nga Napoleoni III në vitin 1861 të vrojtonin gjeografinë dhe gjurmët materiale të luftës civile midis Pompeut dhe Cezarit. - Paul Traeger, prehistoriani austro-hungarez, i cili gërmoi në Koman dhe dhe kalanë e Dalmacës në vitet 1899 dhe 1900, i inspiruar nga Theodor Ippen, konsulli Austro- Hungarez në Shkodër.
  • 7. •Gjatë Luftës së Parë Botërore dhe gjatë pushtimit austro‐hungarez në vitin 1916, Camillo Praschniker gërmoi në Apolloni. •Rendesi pati botimi i skulpturave të Manastirit te Apolloninsë,  disa prej të cilave ai i transportoi në Vjenë. Rezultatet e kërkimeve te botuara në serinë akademike austriake me titujt “Archaeologische Forschungen in Albanien und Montenegro” 1918 dhe “Muzakhia und Malakastra” 1920.
  • 10. Fillimet e germimeve ne  Apolloni nga Leon Rey sipas marreveshjes midis Shqiperise dhe Frances ne vitin 1923. STOA dhe 17 nishet e saj ne  fillimet e germimeve.
  • 11.
  • 13. Germimet e Luigi Ugolinit ne Butrint sipas marreveshjes midis Shqiperise dhe Italise ne vitin 1927.
  • 14. Periudha e dytë: Zbulimet arkeologjike 1947‐1999 1948 – U organizua edhe ekspedia e parë arkeologjike në Apolloni. Gjithashtu sipas një programi që e shfrytëzonte arkeologjinë në funksion të studimit të qytetërimit shqiptar, filluan edhe gërmimet në vendbanimet dhe nekropolet ilire, në Amantia, Vajzë e Dropull. Në luginën e Matit, në kuadrin e gërmimeve të shpëtimit u zbuluan rreth 35 tuma. Të tjera tuma u zbuluan në Vajzë në luginën e Vjosës, në Vodhinë, Bodrishë e Kakavijë.
  • 15. -1958-1960 Ekspedita në Apolloni. Misioni me rusët drejtuar nga Blavatski, S.Islami dhe tetë arkeologë shqiptarë. Gjatë tri viteve u punua në shtatë pika të qytetit, duke arritur rezultate spektakolare. -Një pjesë e ekspeditës u shkëput edhe për të zbuluar Orikum, gërmime interesante që zbuluan teatrin e qytetit.
  • 16.
  • 17. -Në Dyrrah, kolonia tjetër helene, kërkimet u realizuan nga V. Toci kryesisht në nekropolin e qytetit. 1966 filluan gërmimet në amfiteatër me zbulimin e galerive të mbështetura në faqen e kodrës.
  • 18. 1957-1975 – Zbulime të rëndësishme në fushën e prehistorisë. Shtyllat kronologjike të prehistorisë u vendosën nëpërmjet gërmimeve të Maliqit (1961- 1966), të zhvilluara nën drejtimin e Frano Prendit. Ndihmuan në këtë proces, sidomos për periudhën e Neolitit kërkimet në Kamnik të Kolonjës ndërsa për epokën e Hekurit gërmimet në shpellën e Trenit.
  • 19.
  • 20.
  • 21. Kjo periudhë ishte e rëndësishme edhe për qytetet ilire. U gërmua stadiumi i Amantias i filluar në 1952-1953. Gjatë 1960-1975 u gërmuan qytete ilire si Antigonea, Dimali, Lisi, Selca, Zgërdheshi, Belshi, por edhe kështjella si Irmaj, Rosuja e Prishta. Një ndihmë të madhe për kuptimin e qytetërimit mesjetar dhanë edhe gërmimet në Koman, Bukël, Krujë duke dhënë mundësinë të studiohej vazhdimësia e kulturës nga Antikiteti i Vonë në Mesjetën e Hershme.
  • 22.
  • 23. Në 15-21 Shtator 1972 ishte Kuvendi i Parë i Studimeve Ilire, ishte kontak i parë i arkeologjisë shqiptare me shkencën evropiane. Këtu u diskutuan cështje si etongjeneza e ilirëve, tiparet e qytetërimit antik ilir, karakteri i kulturës mesjetare në Shqipëri etj.
  • 24.
  • 25. Vitet 1985-1990 u krijua Instituti Arkeologjik Shqiptar dhe shtua ndjeshëm numri i gërmimeve që arriti rreth 30 në vit. Kjo ishte edhe një periudhë reflektimi për shumë cështje deri në Kuvendin e Dytë të Studimeve Ilire 1985.
  • 26. Periudha e tretë: 1991 - Kjo është dhe periudha e bashkëpunimeve me arkeologë evropianë e amerikanë. Konispol – Shpella e Konispolit, bashkëpunim me Universitetin e Texas. Gjurmët më të rëndësishme të jetës u zbuluan në një thellësi prej 4.20m, i përkisnin Paleolitit të Vonë, 26 700 vjet më parë, zbuluar me analiza C14. Periudha e dytë ajo e Mezolitit, 12 000 vjet më parë, vegal të imta stralli të kuq. Neoliti ishte përfaqësuar me të tre periudhat e tij.
  • 27. Sovjan - Gilles Touchais dhe R. Treuil dhe Frano Prendi e Petrika Lera punuan në zbulimin e një vendbanimi prehistorik, kodër okupuar nga Bronzi deri në epokën e Hekurit. Nga gjetjet – një thikë bronzi e qytetërimit mikenas dhe një maj heshte e kulturave të Evropës Qëndore.
  • 28. MRAP Universiteti i Cincinnati dhe Instituti Arkeologjik 1992- Ekspedita e Apollonisë P. Cabanes dhe N.Ceka. Zgjerim i hapsirës në Veri të Portikut të zbuluar nga Leon Rey si dhe një rruge monumentale që drejtohej për në temenos. Prezenca e një tempulli mbi terracë dëshmohet nga gjetja e pjesëve arkitektonike të ordrit korintik. Përmasat e kapiteleve flasin për një datim të tempullit aty rreth shek. III pas Kr. U punua po atë vit edhe në nekropol nga Vangjel Dimo në një nga tumat VII para kr- VI para Kr.
  • 29.
  • 30.
  • 31. 1991-1996 – Butrint N. Ceka dhe C.Hatzis. Gërmimet u përqëndruan në akropolin e qytetit për të sqaruar fillimet e jetës në këtë qëndër të lashtë. Shtresa më e hershme i takonte periudhës se Hekurit, që i korrespondon protogjeometrikut të Greqisë, shek. XI-X para Kr.
  • 32. 1994 Filloi dhe një ekspeditë tjetër shqiptaro-angleze nën drejtimin e R. Hodges dhe I. Gjipalit. Objekti kryesor i gërmimeve u bë trikonka, një pallat i madh i shek. VI-VII. E më pas në fushën e Vrinës, ku gërmimet vazhdojne. vazhdojnë.
  • 33. Byllis Misioni Shqiptaro – Francez Finiq – Universiteti i Bolonjes me Institutin Arkeologjik DRAP Apolloni -Tempulli i Bonjakëve Sarandë - Sinagoga me Universitetin e Izraelit
  • 34. Legjislacioni kombëtar dhe ndërkombetar ne fushen e TK Kronologjia e Dokumentave Ligjore Shqiptare Akti i parë ligjor gati 120 vjecar. I përket vitit 1889 me emërtimin “Rregullorja e brendshme për regullimin e muzeut mbretëror”. Përparja shpalljes së pavarsisë, në vitin 1912, aprovohet “Ligji për Mbrojtjen e Monumenteve” 1922 del  e para qarkore e Ministrisë së Arsimit lidhur me ruajtjen e dhe mbrojtjen e pasurive të luajtshme dhe të paluajtshme. Në fundin e Luftës së Dytë Botërore, Shqipëria ishte e privuar nga një legjislacion për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore si dhe pa strukturat/institucionet përkatëse.  Ndaj pikërisht në fillimet e viteve ’20 filloi një lëvizje në dobi të popullarizimit të vlerave kulturore.  Pikërisht, lind dhe idea për krijimin e një Muzeu Kombëtar, me qendër në Tiranë. I  cili realizohet në vitin 1922. Në Maj 1944, gjatë Kongresit të Përmetit,  anullohen të gjitha marrëveshjet dhe traktatet.
  • 35. 1948 Dekreti 568, dt. 17.03.1948 i aprovuar menjëherë si më poshtë: 24 Maj 1948 Ligji Nr. 609, i pari akt normativ që disiplinon “Mbi mbrojtjen e  monumenteve të kulturës dhe i objekteve me vlerë të rrallë natyrore” shënohet një hap i rëndësishëm në këtë drejtim. Gazeta Zyrtare Nr. 72/1948 1955 Hartohet një tip rregullore mbi konservimin dhe mbrojtjen e  trashëgimisë kulturore. 1971 Kompletohet dhe perfeksionohet rregullorja e 1955. Këto dispozita ligjore jan pjesë e “kodit të Përgjishëm të Republikës së Shqipërisë (1945‐1957)
  • 36. 1956 Ministria e Arsimit dhe Kulturës (Sot MTKRS) aprovon rregullore specifike për Muzetë Lokalë (ku përfshihet kujdesi për konservimin, inventarizimin, kërkimin shkencor për elementët e kulturës dhe fondet e arkivit. 1965  Dekreti i Këshillit të Ministrave Nr. 67, 15 Mars 1965, ku ristrukturohen institutet albanologjike. 1974 Merret Vendimi nr.229 i Këshillit të Ministrave “Mbi gjurmimin dhe vënien në mbrojtje të ndërtimeve popullore”. Ky vendim hap rrugën e një seri Urdhërash për shpallje në mbrojtje të shtetit të një serie monumentesh kulture në gjithë territorin e Shqipërisë
  • 37. 1994 Në vitin 1994, aprovohet Ligji 7867 dt.12.10.1994 “Për mbrojtjen e pasurive kulturore të luajtshme dhe të paluajtshme”, dokument ligjor bazë që mbeti në fuqi gati për 10 vite dhe që mbulonte vetëm fushën e trashëgimisë materiale. 2003 Ligji 9048 dt.07.04.2003 “Për trashëgiminë kulturore” që hap një fazë të re mjaft të ndryshme sidomos për: ‐ruajtja, mbrojtja, popullarizimi dhe katalogimi apo dokumentimi në suporte të numerizuara apo dixhitalizuara të trashëgimisë kulturore. Krijohet QKIPK me synim krijimin e një banke të dhënash për trashëgiminë kulturore shqiptare. Ngritja e këtij institucioni më 1995, me detyrë themelore krijimin e katalogut informatik të trashëgimisë kulturore, ka pasur dhe ka synim  kryesor njohjen e vlerave të kësaj pasurie, pavarësisht nga pronësia mbi të, dhe administrimin  shkencor të saj. Përbën një hop cilësor në fushën e administrimit “teorik” të trashëgimisë kulturore. Me hyrjen në fuqi të Ligjit 9048, dt 07.04.2003 “Për trashëgiminë kultuore, për herë të parë kemi marrë në mbrojtje ligjore trashëgiminë shpirtërore. Me dy amendimet e mëtejshme të vitit 2006 dhe 2008, ligji përmirësohet edhe më tej sidomos  me  ndryshimet e fundit ku futen edhe koncepte të reja. Krijohet ASHA dhe KKA.
  • 38. Administrimi i trashegimise kulturore te vendit. Skema e  dikurshme dhe skema e sotme e institucioneve qe administrojne trashegiminë kulturore shqiptare. Bazuar në legjislacionin e sotëm LTK 9048, sipas Nenit 24 1. Objekti i trashëgimisë kulturore ka këto shkallë mbrojtjeje: a) nën vrojtim; b) në mbrojtje paraprake; c) monument kulture të kategorisë II ; ç) monument kulture të kategorisë I. 2. Objektet në grup emërtohen sipas rastit: park arkeologjik, qytet-muze, zonë- muze, qendër historike, zonë arkeologjike dhe ansambël-muze. 3. Heqja e plotë ose e pjesshme e mbrojtjes nga shteti e një objekti ose grupi objektesh të trashëgimisë kulturore është e drejtë ekskluzive e organit që e ka shpallur atë.
  • 39. Parqet arkeologjike “Park arkeologjik” është hapësira me vlera mjedisore, në të cilën ruhen rrënoja ndërtimore, të zbuluara prej gërmimeve arkeologjike që mbrohen nga shteti Neni 3, Pika 19 Si rrjedhojë e ligjit ne fuqi MTKRS administron sot një numur të madh parqesh arkeologjike si ai Butrintit,  Apollonisë, Bylisit, Antigonesë, Orikumit, Lezhës e Shkodrës. Sipas modeleve bashkëkohore keto parqe funksionojnë në bazë të rregulloreve të administrimit si dhe Zyrat e Koordinimit të tyre. Eshte relativisht një sistem i ri, i cili rezulton mjaft i suksesshëm aty ku edhe stafi është i tillë dhe anasjelltas
  • 40. ANTIGONEA Informacionet qe ekzistojne per qendrat e trashegimise kulturore si per qendrat arkeologjike asht per pasurite e tjera duhet te vendosen ne harta e te dokumentohen sipas standarteve me te larta akademike bashkekohore. Pa respektuar kete aspekt ne punen per evidentimin dhe rijetezimin e monumenteve kulturore nu mund te realizojme nje plan interpretues per to.
  • 41. Qendrat historike “Qendër historike” është ansambli qytetar ose fshatar me vlera historiko‐kulturore që mbrohet nga shteti. Neni 3, Pika 21 Këtu rradhiten qytetet qendrat historike të qyteteve dhw fshatrave tona si Korca, Voskopoja, Durresi, Elbasani, Shkodra etj. Sipas legjislacionit nw qendrat historike nuk mund të kryhet asnjë ndërtim me përjashtim të punimeve qw lidhen me rrjetit inxhinerik.  Kemi dhe nocionet “Zonë arkeologjike” është sipërfaqja në të cilën gjenden monumente të zbuluara nga gërmimet arkeologjike ose është dëshmuar qenia e shtresave me përmbajtje arkeologjike.  “Zonë‐muze” është njësia territoriale brenda qytetit, me vlera muzeale, e cila përbëhet nga një grup objektesh me vlera të rëndësishme kulturore. Neni 3 pika 32 Përgjegjësia për ruajtjen dhe administrimin i takon jo vetëm MTKRS me institucionet e varësisë por edhe pushtetit vendor. 
  • 43. 5. WHS dhe te tjera dhe turizmi kulturor.  Dy qytetet tona muze Gjirokastra / Berati si edhe Butrinti bëjnë pjesë në Listën e Trashëgimisë Botërore. Vendi ynë ka nënshkruar që në 10 Korrik, 1989 Konventën për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore dhe Natyrore Botërore, e njohur si “Konventa e trashëgimisë Botërore”. Shpallur nga Konferenca e përgjithshme e UNESCO-s në 1972, është nënshkruar nga 187 vende. Sot “The World Heritage List” përfshin 911 emërtime, pjesë të trashëgimisë natyrore e kulturore, site të cilat Wold Heritage Committee i ka konsideruar me vlera të shquara. Prej tyre: -704 - kulturore , -180 natural - 27 mikse apo të përziera . 3 siteve shqiptare te shkruara në Listën e Trashëgimisë Botërore i shtohet edhe Izopolofonia shqiptare, kjo shkruar në listën e trashëgimisë jomateriale. Dy prej tyre Gjirokastra dhe Berati janë shkruar në këtë listë në seri. Por sidoqoftë, ky është një numur relativisht i madh për një vend me sipërfaqe të vogël si Shqipëria. Psh SHBA-të kanë vetëm 20 tituj në listë. Kjo tregon gjithashtu se shteti ynë është pjesmarrës aktiv i Konventës. Shumë shkurtimisht disa të dhëna që të gjithë ne në këtë sallë i kemi të njohura:
  • 44.
  • 45. •Butrinti Date e regjistrimit: 1992, Zgjerimi: 1999, Sipërfaqja e sitit : 3,980 ha Zona e Mbrojtur: 4,611 ha. Ky sit kulturor është përfshirë në “World Heritage List” mbi bazën e Kriterit iii. - Criterion iii : The evolution of the old natural environment. which led the inhabitants to abandon Butrinti at the end of the Middle Ages, means that this archaeological site provides valuable evidence of ancient and medieval civilizations on the territory of modem Albania.
  • 46. Berat Gjirokastra 46
  • 47. Qendrat Historike të Beratit dhe Gjirokastrës • Date of Inscription: 2005, Extension: 2008, Property : 59 ha, Buffer  zone: 136 ha • Këto dy qytete janë ruajtur aq mire sidomos shtëpitë e banimit, të cilat janë okupuar prej shumë b reznish. • Gjirokastra u ndërtua nga latifondistë të medhenj. Qyteti ka një fortifikim që origjinën e ka në shekullin 13th century, qyteti ka   banesa tipike të quajtura (the Turkish kule ) karaktersitke për  rajonon e Ballkanit. Gjirokastra përmban shumë prej syresh që datohen në shekullin e 18 por edhe shembuj më të elaboruar të shekullit 19. • Berati është një qytet i fortifkuar por i hapur, i banuar nga zejtarë e  tregëtarë. Po ashtu, qendra urbane e tij reflekton shtëpi banimi të traditës ballkanase. Shembuj të sëcilës datohen në shekullin 18 dhe 19. 
  • 48. • Criterion (iii) : Berat and Gjirokastra bear outstanding testimony to  the diversity of urban societies in the Balkans, and to longstanding  ways of life which have today almost vanished. The town planning  and housing of Gjirokastra are those of a citadel town built by  notable landowners whose interests were directly linked to those  of the central power. Berat bears the imprint of a more  independent life style, linked to its handicraft and merchant  functions. • Criterion (iv) : Together, the two towns of Gjirokastra and Berat  bear outstanding testimony to various types of monument and  vernacular urban housing during the Classical Ottoman period, in continuity with the various Medieval cultures which preceded it,  and in a state of peaceful coexistence with a large Christian  minority, particularly at Berat. 
  • 49. • Sipas vlerësimit të UNESCO‐s, integriteti i dy qyteteve është mjaft i  kënaqshëm megjithëse kjo situate u lëkund nga zhvillimet e viteve ’90. Megjithatë nuk është prekur ende vërtetësia apo autenticiteti i  aspektit të tyre, megjithatë konservimi I mëtejsjëm i  dy qyteteve duhet rreptësisht të ndjekë standartet ndërkombëtare më të larta. • Krijimi i IMK‐së në vitin 1965, coi në një program mirëmbajtje dhe restaturimi për monumentet e shpallura. U supervizua nga specilistët e fushës në harmoni me direktivat e Kartës së Venecias.  • Por c’do të thotë të jesh në listën e Trashgimis Botrore te Unesco‐ s?  • Patjetër është “kurorë e artë mbi krye” por njëkohësisht edhe përgjegjësi e madhe. Sitet e listuara në Trashëgiminë Botërore duhet të jenë model edhe për ato të listuara vetëm në listën kombëtare. Kështu është shumë e rëndësishme që të funksionojnë sipas “Planeve të Administrimit”
  • 50. Raportimi periodik • Raportimi periodik në Qendrën e Trashëgimisë Botërore është një detyrim gjithashtu.  • • Kështu psh Qendra e Trashëgimisë Botërore kërkont nga sitet shqiptare të nominuara • • ‐Të dorëzonin një raport në WHC deri 1 February 2009 për implementimin e  masave si më poshtë vijon: • a) hartimi I inventarit të ndërtimeve ilegale që datojnë nga ’90 e këtej, sëbashku me planin e prishjes së këtyre ndërtimeve ilegale together ëith a plan for the  removal në një perspective afatmesme; • b) përcaktimi i treguesve të monitorimit sëbshku me intervalet e përditësimeve. • c) propozimi për programin e gërmimeve arkeologjike, në përputhje me standartet ndërkombëtare.  • d) mbrojtja kundra zjarrit në zonën historike të banuar duhet përmirësuar; • e) plan afatmesëm për zhvillimin e kapaciteteve të lehtësirave për turistët.
  • 51. Tabela e destinacioneve kulturore kombetar, permbledhje e pikave te mundshme te interesit Destinacion Pershkrimi Renoja apo site per vizitoret Grada e Sherb Kulturor interesit imet Berat •Kala e mirëruajtur *** * mesjetare me lagje Muret mesjetare të qytetit dhe kullat. interesante dhe të mirëmbajtura. Kalaja mesjetare. Banesat mesjetare. •Qyteti është vecanërisht i njohur për Kishat mesjetare. kishat e tij mesjetare; shume prej të cilave Lagjet me arkitekture te tipit otoman duke janë zbukuruar me përfshirë ndërtesat e zakonshme dhe dyqanet e piktura murale nga drunjta të pazarit të vjetër. Onufri. Rrënojat e Xhamisë së Kuqe dhe të Bardhë në • kalanë mesjetare. •Rrënoja më të hershme të vendbanimeve Ilire Xhamia e Mbretit. dhe Romake mund të shikohen gjithashtu Xhamia e Plumbit brenda kalasë mesjetare. Xhamia e Beqarit Muzeu i Onufrit
  • 52. ITINERARET KOMBETARE 1) Tema– Zhvillimi i qyteteve ilire dhe influenca e botes greke e romake (potencial per projekte cross‐border  me fqinjet e sidomos me Kosoven)  7 ‐ 14 dite vizite, vizitore vendas dhe Kosovare a) Shkodra ‐ Shurdhah ‐ Lezhe ‐ Zgerdhesh ‐ Durres ‐ Apollonia ‐ Vlora ‐ Nikaja/Byllis ‐ Margellic ‐ Berat. 2) Tema – Rruget romake (mundesi projekte cross‐border and financime nga KE)  “Via Egnatia tour” qe zgjat rreth: 7 dite ne Shqiperi shtuar Maqedonine e tutje. “Via Romana tour” : 7 dite ne Shqiperi dhe Greqi. Turiste vendas dhe italiane. a) Durres ‐ Shkembi i Kavajes ‐ Apollonia ‐ Vlora ‐ Nikaja/Byllis ‐ Bradashesh (Ad Quintum) ‐ Elbasan ‐ Mengël ‐ Mirakë ‐ Via Egnatia (Librazhd‐ Qukës‐Shkumbini) ‐ Selcë Poshtme ‐ Pogradec ‐ cross border me Maqedonine.  b) Durres ‐ Apollonia ‐ Vlora ‐ [Treport] ‐ [Orikum] ‐ [Klos/Byllis] ‐ Amantia ‐ Paleokastra ‐ Gjirokastra ‐ Sofratike ‐ Finiq ‐ Saranda ‐ Butrint – cross border me Greqine ( drejtim Nikopolis ‐ Preveza). 
  • 53. 3) Tema: Perandoria osmane dhe gjurmet historike te saj ne territorin tone.  Vizitore shqiptare dhe te huaj a) Shkodra ‐ Lezhe ‐ Kruja ‐ Bashtove ‐ Vlora ‐ Tepelene ‐ Kardhiq ‐ Gjirokastra ‐ Delvina ‐ Saranda (Lekurs). 4) Tema – Skenderbeu dhe lufta kunder turqve. Turizem shqiptar, kosovare e vizitore italiane a) Shkodra ‐ Lezhe ‐ Daula ‐ Kruja ‐ Tirana ‐ Petrela ‐ Elbasan ‐ Peqini ‐ Bashtove ‐ Durres. 5) Tema‐ zhvillimi i arkitektures militare (keshtjella, fortifikime dhe kulla) Turizem shqiptar dhe vizitore te huaj.  a) Shkodra ‐ Sarda ‐ Lezhe ‐ Daula ‐ Kruja ‐ Preza ‐ Durres ‐ Bashtove ‐ Kanina ‐ Vlora ‐ Porto  Palermo ‐ Qeparo ‐ Borsh ‐ Saranda (Butrint) ‐ Gjirokastra ‐ Kardhiq ‐ Tepelene ‐ Berat.  6) Tema‐ Shqiperia dhe historia e bregdetit. Turiste shqiptar dhe vizitore te huaj. a) Vlora ‐ Orikum‐Himare‐Porto Palermo ‐ Qeparo ‐ Borsh – Sarande‐Butrint.  7) Tema‐ arkitektura e kishave dhe dekoracioni. Turizem shqiptar dhe vizitore te huaj. a)Saranda (Butrint/ Manastiri i Demes, Mesopotam etj.) ‐ Gjirokastra ‐ Byllis ‐ Berat ‐ Elbasan ‐ Lin ‐ Pogradec ‐ Korçe ‐ Voskopoje.  
  • 54. 5.Risqet te ndryshme, termete dhe katastrofa te  tjera.  • Po nga kërcënohet trashëgimia jonë kulturore në të vërtetë?  • Disa nga risqet të cilat janë të panumurta për pasurinë tone  kulturore, por jo vetëm ato natyrore. • Nëse do të përvijonim një matrix të parashikimit të risqeve, ashtu sic do të duhej për një Plan të Administrimit të Riskut, vendin e  pare për trashëgiminë tone kulturore do e zinte risku ose më mire  katastrofa nga zhvillimet e padisiplinuara urbane dhe territoriale.  • Rezulton se qendrat historike e ato muzeale janë dëmtuar jo pak pikërisht nga faktori njerezor më tepër se ai natyror. Po në këtë mënyrë janë zhdukur apo tjetërsuar edhe potencialet që fshihen ende të pazbuluara.
  • 55. Rasti i Durresit Në nje qytet si Durresi, ku qendra urbane aktuale koincidon me qytetin historik e  antik, puna e arkeologeve nuk mund te zhvillohet ashtu si ne nje qender antike te  abandonuar gjendur në nje peisazh rural. Cila eshte rruga me e mire ne hartimin e metodologjie se arkeologjise urbane për Durresin sot.  Cili do te jete modeli i saj? Do mundemi ne arkeologet të inspirojme zhvillimet urbane moderne sipas renojave te shkuares?  Apo do te jemi te zote te ruajme e ekspozojme ne menyre harmonike nje monument ne kontekstin modern duke u dhene kenaqesine e rastin te gjitheve te  gezojne trashegimine e ketij qyteti?
  • 56.
  • 57.
  • 58.
  • 59.
  • 60.
  • 61.
  • 62. Mozaiku ne  Basiliken e  Arapajt Durres , fshehur mes ndertimeve . Eksperti Roberto Nardi dhe William Cikopano duke diskutuar…
  • 63. Risk management plans for Apollonia Internal Risks (Risqe nga faktorë të Brendshëm) (environmental): erosion and landslide (environmental): vegetation control (environmental): fire (environmental): Monastery landslide (environmental): Bad drainage (environmental, archaeological integrity): car circulation (environmental, archaeological integrity : Threats to sacred  temenos (hill 104 Restaurant) (environmental, archaeological integrity): Lower Restaurant (conservation): Monumental erosion and conservation pressure (conservation): Previous restoration collapsing (environmental): Picnic (security and safety): Visitor’s safety (security): Absence of boundary’s fences (efficiency)s: Absence of Geographical Information System (efficiency): Lack of sufficient training (safety and security): Wild camping and campering (security): modern cemetery  Looting, touristic unplanned
  • 64. Internal/External Risks • (environmental, looting): surrounding  archaeological integrity • (environmental): changing in the landscape • (environmental, looting): Physical threats to the  archaeological heritage by huge works • (environmental): Animal and vegetation diseases • (environmental): Waste disposal • • External Risks • (environmental): nearby highway • (environmental): village expansion • (political): Loss of local identity of   archaeological heritage • (political): Lack of funding • (environmental): Alien species, diseases,  parasites epidemics • (political): Overlapping of competences • (political, efficiency): Lack of  communication
  • 65. Risku sizmik, i fundit nga rradha por jo nga rendësia • Epidamnos‐Dyrrachion • Termeti i parë dokumentohet në vitin 346 e.s, më pas në vitin 522 pak kohë para se Durrësi të zbukurohej nga ndërtimet e Perandorit Anastas.  • Si pasojë e shumë termeteve të shekullit të 13‐të Durrësi njohu nje ulje të numrit të popullsisë.  • Shenohet viti 1276 si data e termetit. Sipas Alain Duccellier, pas  tërmeteve të mëdha te shekullit të 13 vërehet një shpërngulje e popullsisë,  e cila vazhdon edhe në shekullin 14, si pasojë e përkeqësimit të klimës dhe zgjerimit katastrofik të lagunës, një nga arsyet themelore të tërmeteve. 
  • 66. Durres Autoritetet venedikase vendosën të hapnin kanal që vinte lagunën në komunikim me detin. Sic lexojmë në dokumentat e kohës (Ducellier f.525), ky qëllim pohohet në një tekst të 6 majit 1393, ku sinjalizohet se këto punime duheshin bërë me qëllim « shëndetin e qytetit pasi gjatë verës, dielli e transformonte lagunën në kënetë »
  • 69.
  • 70.
  • 71.
  • 72. Apollonia • Apollonia, ndryshimi i shtratit të lumit Aoos.  • Bonjaket, rasti i   sondazhit
  • 73. Termeti Berat 1851 • Në vitin 1851 në Berat ra një tërmet katastrofik,  nga cili u dëmtuan rëndë shumë shtëpi,  ndërmjet tyre dhe ato të Kalasë. • Mbas tërmetit të vitit 1851, ndryshuan mjaft konstruksionet. Nga mur guri gjithë ndërtesa,  katet sipër u kthyen me çatma. Çatitë e  mbuluara pjeserisht me pllaka guri, filluan të mbulohen gjerësisht me tjegulla, që njëkohësisht ndryshuan dhe konstruksionin e  çatisë.  • U shtua numri i dritareve si dhe madhesia e  tyre duke perfituar nga fasadat me catma te  cilat mundesonin ndarjen e siperfaqes me  shume dritare. Dalja erker në forme kaskade zgjeroi siperfaqet e katit sipërm, duke përftuar nje banim me te gjerë dhe komod. Gjysma e  dyte e shek. XIX, karakterizohet nga ndryshime te medha dhe ne dekoracionet si jashte dhe brenda baneses. 
  • 75. Rivitalizimi i mbrapshte i  kalase se Petres. Central Albania
  • 76. Guri jeshil i shpreses ne fund te kutise se Pandores