Jun

512 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
512
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Jun

  1. 1. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Must – зайлшгүй шаардлага илэрхийлэх"Must" - ыг ихэвчлэн дараах 3 тохиолдолд өргөн хэрэглэдэг:- эргэлзээгүй тодорхой байдал- зайлшгүй шаадлага, хориглох санаа : энэ тохиолдолд зайлшгүй байдлыг илэрхийлэххамгийн хүчтэй үг юм. хүч нь багасах бол have to, should, ought to гэх мэт үгсийг өөрийнсонголтоор хэрэглэж болно.- хүчтэй зөвлөгөөЖишээ: This must be the right address! - Энэ зөв хаяг байх ѐстой : Эргэлзээгүй тодорхой байдал Students must pass an entrance examination to study at this school. Энэ сургуульд элсэн орохын тулд оюутнууд заавал элсэлтийн шалгалт өгөх ѐстой : зайлшгүй байдал You must take some medicine for that cough. Энэ ханиаданд чи заавал эм уух ѐстой : хүчтэй зөвлөгөө Jenny, you must not play in the street! - Женни чи гудамжинд тоглож болохгүй : хориглох"Must" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэрБаймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. That must be Jerry. They said he 1. That must not be Jerry. He is was tall with bright red hair. supposed to have red hair.mustэргэлзээгүй 2. That must have been the right 2. That must not have been the rightтодорхой restaurant. There are no other restaurant. I guess there is another oneбайдал restaurants on this street. around here somewhere. 3. Ирээдүй цаг дээр хувирдаггүй 3. Ирээдүй цаг дээр хувирдаггүй You must not swim in that river. It`s fullmust not of crocodiles.хориглосонсанаа You must not forget to take your malaria medication while your are in the tropics.must 1. You must take some time off and 1. You mustn`t drink so much. It`s not Page 1
  2. 2. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]хүчтэй зөвлөгөө get some rest. good for your health. 2. "SHOULD" болж хувирна 2. "SHOULD" болж хувирна You should have taken some time You shouldn`t have drunk so much. That off last week to get some rest. caused the accident. 3. "SHOULD" болж хувирна 3. "SHOULD" болж хувирна You should take some time off next You shouldn`t drink at the party. You week to get some rest. are going to be the designated driver. 1. "HAVE TO" болж хувирна 1. You must have a permit to enter We don`t have to get a permit to enter the national park. the national park.must 2. "HAVE TO" болж хувирна 2. "HAVE TO" болж хувирназайлшгүй байдал We had to have a permit to enter the We didn`t have to get a permit to enter park. the national park. 3. We must get a permit to enter the 3. "HAVE TO" болж хувирна park next week. We won`t have to get a permit to enter the national park.Анхаар! : "Must not" vs. "Do not have to""Must not" - бол хүчтэй хориглосон санаа"Do not have to" - бол ямар нэгэн зүйлийг хийх шаардлагагүй гэсэн санаа илэрхийлдэгЖишээ нь: You must not eat that. Чи үүнийг идэж болохгүй : хориглосон You don`t have to eat that. Чи үүнийг идэх шаардлага байхгүй : хийх хэрэггүй гэсэн санаа.Ought To"Ought to" ихэвчлэн зөвлөгөө өгөх санал болгох санаа илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг. Бастаамаглал, магадлал илэрхийлдэг. "Ought not" ("to" - гүйгээр) ямар нэгэн зүйлийг хийхийнэсрэг зөвлөгөө өгөхөд хэрэглэдэг.Жишээ нь: You ought to stop smoking. Та тамхи татахаа больсон нь дээрээ : санал зөвлөгөө This stock ought to increase in value - Хувьцааны үнэ өсөх магадлалтай байна : магадлал Mark ought not drink so much. Марк ингэж их уух хэрэггүй л байгаам даа : ямар нэгэн зүйлийг хийхийн эсрэг зөвлөгөө ("to" хэрэглэхгүй байгааг анхаарна уу) Page 2
  3. 3. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]"Must" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэрБаймж үг 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. Margaret ought not exercise too 1. Margaret ought to exercise much. It might cause injury. more. 2. Margaret ought not have run the 2. Margaret ought to haveought to marathon. She wasn`t in good exercised more so she would beсанал зөвлөгөө shape. better prepared for the marathon. 3. Margaret ought not stay at home 3. Margaret ought to come to the in front of the TV. She should go to fitness center with us tonight. the fitness center with us. 1. She ought to have the package by now.ought toмагадал, 2. She ought to have received theзөнгөөрөө болж package yesterday.байгаа үйлдэл 3. She ought to receive the package tonight.Анхаар ! "Ought not""ought to" үгүйсгэсэн хэлбэр дээр хэрэглэгдэхдээ "to" - гүй "ought not" болж хэрэглэгддэг."Ought not" гэсэн хэллэгийг англичууд их хэрэглэдэг бол америкчууд энэ утга дээр"should not" хэрэглэхийг илүүд үздэг.Жишээ нь: You ought not smoke so much. She ought not take such risks while skiing. They ought not carry so much cash while traveling.Have ToДараах санаануудыг илэрхийлдэг:- Эргэлзээгүй бодит байдал Page 3
  4. 4. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]- Зайлшгүй шаардлага илэрхийлэхэд хэрэглэгддэг ба илэрхийлэх санаагаараа "мust" - аасзөөлөн- Үүрэн хариуцлагаЖишээ нь: This answer has to be correct. Энэ хариулт зөв байх ѐстой : эргэлзээгүй бодит байдал The soup has to be stirred continuously to prevent burning. Түлэгдүүлэхгүйн тулд энэ шөлийг тасралтгүй хутгаж байх ѐстой : шаардлагатай байдал They have to leave early. Тэд эрт гарах ѐстой : үүрэг хариуцлага Page 4
  5. 5. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]"HAVE TO" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрсөн хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэр 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. "MUST" болж хувирна 1. That has to be Jerry. They said That must not be Jerry. They said he he was tall with bright red hair. has blond hair, not red hair.have to 2. That has to have been the right 2. "MUST" болж хувирнаэргэлзээгүй restaurant. There were no other That must not have been the rightтодорхой байдал restaurants on the street. restaurant. I guess there was another one around there somewhere. 3. байхгүй 3. байхгүй 1. She doesn`t have to read "Grapes of Wrath." It`s optional reading for 1. She has to read four books for extra credit. this literature class. 2. She didn`t have to write a critiquehave to 2. She had to finish the first book of "The Scarlet Letter." She had toшаардлагатай before the midterm. give a presentation to her class.байдал 3. She will have to finish the 3. She won`t have to take any other other books before the final literature classes. American exam. Literature 101 is the only required course.Анхаар! : "Do not have to" vs. "Must not""Do not have to" - ямар нэгэн зүйл хийх шаардлагагүй гэж санал хэлж байна"Must not" - ямар нэгэн зүйл хийхийг хориглохЖишээ нь: You must not eat that. Чи үүнийг идэж болохгүй : хориглосон You don`t have to eat that. Чи үүнийг идэх шаардлага байхгүй : хийх хэрэггүй гэсэн санаа. Page 5
  6. 6. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Had better"Had better" ихэвчлэн зөвлөгөө өгөхөд хэрэглэгддэг. зарим тохиолдолд найдлага тавьжбайгаа байдал ба хүнд сануулах санаа гаргахад хэрэглэгддэг.Жишээ нь: You had better take your umbrella with you today. - Та өнөөдөр шүхэрээ аваад явсан нь дээр байх аа : зөвлөгөө That bus had better get here soon! - Автобус нэг их удалгүй ирмээр юм даа : найдлага тавьж байна You had better watch the way you talk to me in the future! - Та дараа нь надтай ярихдаа ямар байдлаар ярьж байгаагаа сайн анхаараарай! : анхааруулж байна."Had better" -ыг Одоо Өнгөрсөн Иррээдүй цаг дээр хэрэглэх Зөвшөөрөх хэлбэр Үгүйсгэсэн хэлбэр 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = 1. = Одоо 2. = Өнгөрсөн 3. = Ирээдүй Ирээдүй 1. "SHOULD" эсвэл "OUGHT TO" 1. "SHOULD" эсвэл "OUGHT TO" болж хувирна болж хувирна People should unplug toasters People shouldn`t clean toasters before they clean them. without unplugging them first. 2. "SHOULD HAVE" эсвэл 2. "SHOULD HAVE" эсвэлhad better "OUGHT TO HAVE" болж "OUGHT TO HAVE" болжзөвлөгөө хувирна. хувирна. You should have unplugged the You shouldn`t have cleaned the toaster before you tried to clean it. toaster without unplugging it first. 3. You had better unplug the toaster 3. You had better not clean the before you try to clean it. toaster until you unplug it. The movie had better end soon. They had better not be late.had betterнайдлага They had better be here before we They had better not forget Tom`sтавих, сануулах start dinner. birthday gift. Page 6
  7. 7. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Present Perfect Tense эсвэл Past Simple TenseӨгүүлбэрийн цаг заасан үг эсвэл хэллэгийг 2 үндсэн хэсэгт хувааж болно.1. Тодорхой цаг заасан үг / Definite time2. Тодорхой бус цаг заасан үг / Indefinite time1. When буюу хэзээ гэсэн асуултанд шууд хариулагдах цаг заасан үгсийг тодорхой цагзаасан үгс гэж ойлгож болно.2. How long буюу ямар хугацааны турш гэсэн асуултанд шууд хариулагдах цаг заасанүгсийг тодорхой бус цаг заасан үгс гэж ойлгож болно.Ер нь perfect цагууд тодорхой бус цаг заасан үгтэй хэрэглэгддэг бол past simple цаг ньтодорхой цаг заасан үгстэй хэрэглэгддэг.- Рresent perfect цаг хэрэглэж байгаа үед тодорхой бус цаг хэрэглэгддэг баилэрхийлэгдэж байгаа хугацаа нь дуусаагүй байдаг.I have seen three movies this week. - Одоогийн байдлаар би энэ долоо хоногт 3 киноүзчихсэн байгаа.Энэ долоо хоног дуусаагүй байгаа.- Simple past цаг хэрэглэж байгаа үед яригдаж байгаа хугацаа нь дууссан байдаг.I saw three movies last week. Би өнгөрсөн долоо хоногт 3 кино үзсэнЭнэ долоо хоног дуусаагүй байгаа-Present perfect цаг одоо цагтай холбоотой өөрөөр хэлбэл одоо ямар нэгэн үр дүнхарагдаж байдаг.Martin has brought a pizza. Мартин пицца авчирчихсан байгаа.өөрөөр хэлбэл одоо пицца байгааSimple past цагийн хувьд одоо цагтай холбоогүйMartin brought a pizza yesterday. Мартин өчигдөр пицца авчирсан.пицца авчрах гэдэг үйлдэл өчигдөр болсон гэхдээ одоо байгаа эсэх нь огт хамаагүй,үйлдэл болсон эсэхийг тодотгож хэлж байна.- Рresent perfect цаг нь тодорхой бус цаг хэрэглэдэг.I have seen that movie already. Би энэ киног аль хэдийн үзсэн.Үйлдэл хэзээ болсон нь тодохойгүй. Ямар ч байсан энэ киног урьд өмнө үзэх нь үзсэн.- Simple past цаг нь тодорхой цаг хэрэглэдэг.I saw that movie on Thursday. Би энэ киног өнгөрсөн Пүрэв гаригт үзсэн.Үйлдэл хэзээ болсон нь тодорхой байна.- Present perfect цаг үйлдэл нь дуусаагүй бол for ба since хэрэглэдэг. Page 7
  8. 8. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]I have lived in Victoria for five years. Би Викториад 5 жилийн турш амьдарч байгаа.Би одоо ч Викториад амьдарч байгаа.Simple past цагийн хувьд for хэрэглэх тохиолдолд байдаг. Энэ тохиолдолд үйлдэлхийгдээд дуусчихсан байх ѐстой.I lived in Victoria for five years. Би Викториад 5 жилийн турш амьдарсан.Ингэж хэлж байгаа тохиолдолд би одоо Викториад амьдардаггүй, урьд нь амьдардагбайсан энэ үйлдэл нь 5 жил үргэлжилэн хийгдсэн бөгөөд өнгөрсөнд дууссан одоо өөргазар амьдардаг. Page 8
  9. 9. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Present Perfect Tense –Одоо Төгссөн цагPresent perfect буюу төгс одоо цагийг хэрхэн зөв ашиглах ямар тохиодолдхэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйл биш юм.Present Perfect гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй. Хэрэв орчуулбал Төгсодоо цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ нь суралцагсдын толгойг их эргүүлдэг юм. Тиймучир зүгээр present perfect гэж ийм цаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход лхангалттай.Хэрэглэгддэг тохиолдолууд1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хийсэн ба түүний үр дүн нь одоо мэдэгдэж байгаа.- Хүүхэд аяга хагалчихсан байна - хагарах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд болсон ба аяга одоохагархай байгаа.A kid has broken a cup- Би гэрийн даалгавраа хийчихсэн байгаа - гэрийн даалгавар хийх гэдэг үйлдэл өнгөрсөндхийгдсэн ба одоо надад шалгуулахад бэлэн ч юм уу үзүүлэхэд бэлэн гэрийн даалгаварбайгаа тохиолдолд.I have done my homework.- Бат шинэ машин худалдаад авчихсан байгаа - шинэ машин худалдаж авах гэдэг үйлдэлөнгөрсөнд болсон ба одоо машин нь шинэ байгаа тохиолдолд.Bat has bought a new car.- Бороо орчихсон байна - бороо орох гэдэг үйл өнгөрсөнд болсон ба одоо газар нойтонбайгаа тохиодолд.It has rained.Үйл явдал нь өнгөрсөнд болсон ба тэр тун саяхан бол just гэдгийг хэрэглэж болно.Bat has just bought a new car - Бат дөнгөж шинэ машин худалдаж авчихаад байна.Үйл явдал нь бодож байснаас өмнө болсон байвал already гэдэг үг хэрэглэнэ. Page 9
  10. 10. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]I have already done my homework - Би аль хэдийн гэрийн даалгавараа хийчихсэн байгаа.2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнөөс одоо хүртэл хэдий хэр хугацааны турш үйлдэжбайгаа. Энэ тохиолдолд ямар хугацааны турш буюу үргэлжилсэн хугацаа хэлжбайгаа бол for харин ямар нэгэн мөчөөс хойш гэж ярьж байгаа бол since гэдэг үгхэрэглэдэг.- Бид энд 6 сарын турш амьдарч байгаа.We have lived here for 6 months.- Би англи хэлийг 3 жилийн турш үзэж байгаа.I have studied English for 3 years.- 1 сараас хойш Туяа энэ компанид ажиллаж байгаа.Тuya has worked in this company since January3. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнд хэдэн удаа хийж байсныг одоо цагийн өнгөнөөсдүгнэн ярьж байгаа. Энэ тухай өгүүлбэрт одоогийн байдлаар гэсэн санаа давхарагуулагдаж байдаг.- Би энэ долоо хоногт 3 дахь номоо уншиж байна.I have read 3 books this week.- Ганаа 6 лааз шар айраг уучихаад байна.Ganaa has drunk 6 cans of beer so far. /so far - одоогийн байдлаар/4. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хэзээ нэгэн цагт хийж үзсэн эсвэл үзээгүйтохиолдолд энэ цагийг хэрэглэдэг. Мөн ямар нэгэн зүйлийг хэдэн удаа хийж үзсэнталаар дүгнэн ярих үед бас хэрэглэгддэг ба энэ тохиолдолд ever гэдэг үг ашигладагбөгөөд урьд өмнө хэзээ нэгэн цагт гэсэн санаа агуулна. Page 10
  11. 11. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]- Би хэзээ ч далай үзээгүй.I have never seen ocean.- Чи анд явж үзсэн үү.Have you ever gone hunting?- Би Ромд 3 удаа очиж үзсэн.I have been to Rome 3 times.Англи хэлний үйл үг дараах хэлбэрүүдээр хувирдаг Past simple буюу Past participle буюу Present ParticipleInfinitive буюу энгийн өнгөрсөн үйлт нэрийн өнгөрсөн буюу үйлт нэрийнтодорхойгүй хэлбэр цаг цаг одоо цагgo went gone goingdo did done doingplay played played playingtalk talked talked talkingХүснэгтээс харахад дүрмийн үйл үгний энгийн өнгөрсөн цаг ба үйлт нэрийн өнгөрсөнцагийн хувирал ижилхэн байдаг байна. Харин Дүрмийн бус үйл үгний хувирлууд өөр өөрбайдаг тул цээжлэх шаардлагатай. Дүрмийн бус үйл үгний жагсаалтыг харна уу.Үйл үгийг дүрмийн /regular ба дүрмийн бус /irregular гэж хоѐр ангилдаг. Дүрмийн үйлүгийн хувьд -ed гэсэн залгавар авч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг бол дүрмийн бус үйл үгийн Page 11
  12. 12. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]хувьд тухайн үйл үг хувирч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг тул эдгээр үйл үгсийг цээжлэхшаардлагатай байдаг:Дүрмийн үйл үгwork workedlike + -ed likedtalk talkedДүрмийн бус үйл үгgo went gonesee saw seenhave had haddo did doneАнгли хэлний өгүүлбэрийн бүтэц дараах хэлбэртэй байдаг:S+V+OS - Subject буюу үйлийн эзэнV - Verb буюу үйл үгO - Object буюу тусагдахуунPresent Perfect цагийн өгүүлбэрийн бүтэц haveS+ verb+ed + O hasАнхаар! үйл үг нь энгийн өнгөрсөн цаг биш нөхцөлт үйлийн өнгөрсөн цагийн хувирлаархувирах ѐстой.Зөвшөөрсөн хэлбэрThey have gone to school Тэд сургуульдаа явчихсан байгааYou have worked very hard for 3 Чи 3 хоногийн турш их шаргууdays ажиллалааShe has cooked dinner Тэр хоол хийчихсэн байгааWe have ranslated the story Бид өгүүллэгийг орчуулчихсан байгааI have been to London Би Лондонд очиж үзсэн Page 12
  13. 13. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]She has seen this movie twice before Тэр энэ киног урьд нь 2 удаа үзсэнҮгүйсгэсэн хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг.Мэдээж үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна.Үгүйсгэсэн Үгүйсгэсэн ба товчилсонThey have not gone to school Тэд сургуульдаа яваагүй байгаа They haven`t gone to schoolYou have not worked very hard Чи 3 хонгогийн турш шаргуу You haven`t worked very hardfor 3 days ажиллалаагүй for 3 daysShe has not cooked dinner Тэр хоол хийгээгүй байгаа She hasn`t cooked dinnerWe have not translated the Бид энэ өгүүллэгийг We haven`t translated the storystory орчуулаагүй байгааI have not been to London Би Лондонд очиж үзээгүй I haven`t been to LondonShe has not seen this movie She hasn`t seen this movie Тэр өмнө нь энэ киног үзээгүйbefore beforeХэрэв үгүйсгэсэн хэлбэрийн өгүүлбэр дээр yet гэдэг үг нэмж хэлбэр хараахан хийжамжаагүй гэсэн санаа оруулдаг бөгөөд энэ үйлдэл хийгдэнэ гэсэн санаа агуулдаг.They have not gone to school Тэд хараахан сургуульдаа явж амжжагүй байгааyet.She has not seen this movie yet. Тэр хараахан энэ киног үзэж амжаагүй байгааShe has not cooked dinner yet. Тэр хараахан хоол хийж амжаагүй байгааWe have not translated the story Бид хараахан энэ өгүүллэгийг орчуулж амжжагүйyet. байгааАсуух хэлбэрАнгли хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйлүг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг.Асуултыг дотор нь нилээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүйтөрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд. Present perfect цаг бол нэгтөрлийн одоо цаг учир 3-р бие нэг тоон дээр туслах үйл үг have -> has болно.Yes / No questionsЭнэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу. Асуултынерөнхий бүтцийг харуулбал:Have/Has+ S +Verb + O?Have/Has +үйлийн эзэн +үйл үг + тусагдахуун? Page 13
  14. 14. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Have they gone to school? Тэд сургуульдаа явчихсан байгаа юу?Have you worked very hard for 3 days? Чи 3 хонгогийн турш шаргуу ажилласан уу?Has she cooked dinner? Тэр хоол хийчихсэн байгаа юу?Have we translated the story? Бид энэ өгүүллэгийг орчуулчихсан байгаа юу?Have you been to London? Чи Лондонд очиж үзсэн үү?Has she seen this movie before? Тэр өмнө нь энэ киног үзсэн үү?Wh- questions Асуух үгтэй асуултWhere have they gone? Тэд хаашаа явчихсан байгаа вэ?What haveyou done? Чи юу хийчихсэн бэ?How many countries have you traveled? Та хэдэн улсад аялаж үзсэн бэ?How long haveyou studied English? Та хир хугацааны турш англи хэл үзсэн бэ?Irregular Verbs - Дүрмийн бус үйл үгсАнгли хэлний үйл үг ерөнхийдөө өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөн цагийнхэлбэрт хувирч хэрэглэгдэх тохиолдол маш их байдаг ба дээрх хэлбэрүүд -ed залгаваравснаар үүсдэг бөгөөд ингэж үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн үйл үг гэдэг ба үйл үгийн хэсэгнь хувирах эсвэл үйл үг үндэсээрээ өөрчлөгдөж өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөнцагийн хэлбэр үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн бус үйл үг гэдэг.Present Past Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээрbe was, were been байх, болохbecome became become болохbegin began begun эхлэнblow blew blown үлээх, салхилахbreak broke broken эвдлэхbring brought brought авч ирэхbuild built built барихburst burst burst тэсрэхbuy bought bought худалдаж авахcatch caught caught барихchoose chose chosen сонгохcome came come ирэхcut cut cut хэрчих таслахdeal dealt dealt зохицох, шийдэх, тараахdo did done хийхdrink drank drunk уухdrive drove driven жолоодох Page 14
  15. 15. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]eat ate eaten идэхfall fell fallen унахfeed fed fed хооллох,feel felt felt мэдрэхfight fought fought зодолдохfind found found олохfly flew flown нисэхforbid forbade forbidden хориглохforget forgot forgotten мартахforgive forgave forgiven уучлахfreeze froze frozen хөлдөхget got gotten авахgive gave given өгөхgo went gone явахgrow grew grown өсөхhave had had байхhear heard heard сонсохhide hid hidden Нуухhold held held Барихhurt hurt hurt гэмтэх,keep kept kept Хадгалахknow knew known Мэдэхlay laid laid ширээ засахlead led led Удирдахleave left left орхиж явахlet let let Зөвшөөрөхlie lay lain худал ярих, хэвтэхlose lost lost Хаяхmake made made Хийхmeet met met Уулзахpay paid paid төлбөр хийхquit quit quit Гарахread read read Уншихride rode ridden унах /дугуй, морь/ring rang rung утас дуугарахrise rose risen өсөх, дээшлэх, нар мандахrun ran run Гүйхsay said said Хэлэх Page 15
  16. 16. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]see saw seen Харахseek sought sought Хайхsell sold sold Худалдахsend sent sent Илгээхshake shook shaken Сэгсрэхshine shone shone Гялалзахsing sang sung Дуулахsit sat sat Суухsleep slept slept Унтахspeak spoke spoken Ярихspend spent spent Зарцуулахspring sprang sprung Үсрэхstand stood stood Зогсохsteal stole stolen Хулгайлахswim swam swum Сэлэхswing swung swung Савахtake took taken Авахteach taught taught Заахtear tore torn Урахtell told told Хэлэхthink thought thought Бодохthrow threw thrown Шидэхunderstand understood understood Ойлгохwake woke (waked) woken (waked) Сэрэхwear wore worn Өмсөхwin won won Ялахwrite wrote written Бичих Page 16
  17. 17. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]LIE ба LAY -ийн ялгаа Үйлт нэр өнгөрсөн цагОдоо Өнгөрсөн дээр I have lied my friendslie, lying I lied to my mother. Би найзуудаа худалхудал хэлэх Би ээждээ худал хэлсэн. хэлчихсэн байгаа. I lay on the bed because I He has lain in the grass.lie, lying was tired. Тэр эрэгтэй өвсөн дээхэвтэх Би ядарсан байсан тул хэвтэж байгаа. орон дээр хэвтсэн. We have laid the dishes on the table.lay, laying I laid the baby in her cradle. Бид тавгаа ширээн дээртавих байрлуулах тавьчихсан байгаа /Бид ширээгээ засчихсан байгаа/After laying down his weapon, the soldier lay down to sleep.Will you lay out my clothes while I lie down to rest?SIT ба SET - ялгааОдоо Өнгөрсөн Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээр You have sat there for threesit (to be seated or come to resting I sat in my favorite chair. hours.position) суух Би хамгийн дуртай Чи энд 3 цагийн турш сууж сандал дээрээ суусан байна She has set her books on my I set my glass on the table. desk again.set (to put or place) Би стаканаа ширээн дээх Тэр эмэгтэй номоо минийтавих байрлуулах тавьсан ширээн дээр дахиад тавьчихсан байнаRISE ба RAISE - ялгаа Үйлт нэр өнгөрсөн цагОдоо Өнгөрсөн дээрrise (steady or customary He has risen to a position of The balloon rose into the air.upward movement) өсөх, power. Шаар дээшээ хөөрсөндээшлэх, нар мандах Түүний эрх мэдэл Page 17
  18. 18. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS] дээшилсэн They raised their hands because I have raised the curtain manyraise (to cause to rise) өргөх they knew the answer. times. Тэд хариултыг мэдэж байсан Би энэ хөшигийг олон удаа тул гараа өргөсөн өргөж үзсэнThe boy raised the flag just before the sun rose.Тэр хүү нар мандахаас өмнө тугаа өргөсөн Page 18
  19. 19. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Past Continuous Tense - Өнгөрсөнд Үргэлжлэх цагЕр нь энгийн бөгөөд үргэлжилэх цагууд буюу Present Continuous, Past Continuous,Future Continuous цагуудыг хэрэглэх хамгийн гол нөхцөл нь ямарваа үйлийг тухайннэгэн мөчийн хувьд хийж байгаа болон хийгээгүй байгаа тохиолдлыг илэрхийлэхийн тулдхэрэглэдэг.Өнгөрсөнд үргэлжилж байгаа цаг - нэрнээсээ эхлээд л бүх юм ойлгомжтой. Үйлдэлөнгөрсөнд нэг тодорхой цэгийн хувьд үргэлжилж байна. Жишээ нь:Болд өчигдөр 3 цагт манайд орж ирэхэд би гэрийн даалгавараа хийж байсан.Энэ жишээн дээрээс харахад Болдыг 3 цагт орж ирэхэээс өмнө гэрийн даалгавараа хийхгэдэг үйлдэл эхэлчихсэн байсан ба энэ үйлдэл хэзээ дуусах талаар ямар нэгэн мэдээлэлбайхгүй байна. Өгүүлбэрийн гол илэрхийлэх гэсэн санаа нь яг Болдыг орж ирэхэд ямарүйлдэл болж байсан тухай мэдээлэл өгч байсан явдал юм.Зураг орж ирнэЦаг хугацааны шулуун дээр харахад үйлдэл өнгөрсөнд тодорхой цэгээс өмнө эхлээд тэрцэгийг дайран гарч үргэлжилж байсан үйлдэл байна. Энэ цагийн илэрхийлж байгаахамгийн гол зүйл бол тухайн мөч дээр ямар үйлдэл болж байгаа тухай илэрхийлдэг.I was writing a letter when you called me - Чамайг над руу утсаар ярихад би захиа бичижбайсан.Энэ жишээний хувьд захиа бичих гэдэг үйлдлийг хэзээ эхэлсэн хэзээ дуусах зэрэг нь огтхамаагүй бөгөөд зөвхөн үйлийн эзнийг өнгөрсөнд нэг мөч дээр юу хийж байгааг онцлонилтгэсэн байна.Ярианы үед өнгөрсөнд ямар мөчийн тухай яриж байгаа нь тодорхой биш бол бүтэнөгүүлбэрээр эсвэл хэлцээр тодотгож өгдөг.I was writing a letter when you called me.Одоо бүгдээрэээ энэ цагийн үйл үгийн хувирал, өгүүлбэрийн хүүрнэх, асуух үгүйсгэххэлбэрүүдийн бүтцийг үзье. Англи хэлний үйл үг хувираагүй хэлбэр дээрээ to гэсэнхэсгийн хамт бичигддэг. Жишээ нь: Page 19
  20. 20. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]to write to go to seeto do to have to eat гэх мэтХарин одоо үргэлжлэх цагийн үйл үг дараах байдлаар хувирдаг:waswere + үйл үг + ingwas/were бол to be үйл үгийн өнгөрсөн цагийн хувирал бөгөөд I, II, ба III биеийн альхэлбэрийн хамт хэрэглэгдэж байгаас хамааран аль нэгийг нь хэрэглэх ба өнгөрсөндүргэлжлэх цагийн хувьд туслах үйл үгийн үүргийг гүйцэтгэнэ.1-р бие Би I was2-р бие Чи буюу Та You were Тэр эмэгтэй She was3-р бие Тэр эрэгтэй He was Энэ / тэр It / this / that wasөнгөрсөнд үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг -ing гэсэн залгавар авсан байдаг:going Working readinglooking Eating sleepingхэрэв үйл үг дан -e эгшигээр төгссөн байвал түүнийг гээж -ing залгаварыг шууд залгадаг.taking Having hikingbaking Living writingхэрэв 1 үетэй үйл үг төгсөхдөө гийгүүлэгч+эгшиг+гийгүүлэгч гэсэн дарааллаартөгссөн байвал сүүлийн гийгүүлэгчийн давхарлан бичдэг.cutting Putting planningsetting Betting diggingХүүрнэх хэлбэр / Positive formОдоо үргэлжлэх цагийн хүүрнэх хэлбэр нь одоо үйлдэл болж байгааг зөвшөөрсөнбаталсан утгатай ба өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц дараах хэлбэртэй байна.S + was/were + Verb + ing + OҮйлийн эзэн + was/were + үйл үг + ing + тусагдахуун Page 20
  21. 21. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]I was writing a letter Би захиа бичиж байсан.You were writing a letter Чи захиа бичиж байсан.He was writing a letter Тэр эрэгтэй захиа бичиж байсан. Тэр эмэгтэй захиа бичижShe was writing a letter байсан.We* were writing a letter Бид захиа бичиж байсан.You* were writing a letter Та нар захиа бичиж байсан.They* were writing a Тэд нар захиа бичиж байсан.letter*олон тооны бүх хэлбэр дээр are гэсэн хувилбарыг хэрэглэнэ.Жишээ өгүүлбэрүүд: одоо үргэлжлэх цагийг хэрэглэж байгаа тохиололд now, right now,at the moment гэх мэт яг одоо гэсэн утга агуулж байгаа дайвар үгнүүдийг хэрэглэжболдог.It was raining when I got up Намайг өглөө босоход борооthis morning. орж байсан.Bat was going to school at 4 Өчигдөр 4 цагт Бат сургуульpm yesterday. руугаа явж байсан.Tuya was dancing. Туяа бүжиглэж байсан.Tim was singing when Жоржийг орж ирэхэд ТимGeorge came in. дуулж байсан.We were having dinner* Бид өдрийн хоолоо идэж байсанThey were playing cards. Тэд хөзөр тоглож байсан.*have - ямар нэгэн юмтай байх гэсэн үйл үг боловч идэх гэсэн утгаар хэрэглэгдэж болдог.Үгүйсгэсэн хэлбэр / Negative formӨнгөрсөнд үргэлжлэх цагийн үгүйсгэсэн хэлбэр нь өнгөрсөнд тодорхой нэг мөч дээр ямарнэгэн үйлийг хийж байгаагүй тухай илэрхийлдэг. Англи хэлэнд үгүйсгэсэн хэлбэрийг notгэсэн туслах үгийн тусламжтайгаар үүсгэдэг. Үгүйсгэх хэлбэртэй өгүүлбэрийн бүтэц:S + was /were+ not + Verb + ing + OҮйлийн эзэн +was/ were + not +үйл үг + ing + тусагдахуунI was not writing a letter now Би одоо захиа бичээгүй байсанYou were not writing a letter now Чи одоо захиа бичээгүй байсанHe was not writing a letter now Тэр эрэгтэй одоо захиа бичээгүй байсанShe was not writing a letter now Тэр эмэгтэй одоо захиа бичээгүй байсанWe* were not writing a letter now Бид одоо захиа бичээгүй байсан Page 21
  22. 22. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]You* were not writing a letter now Та нар одоо захиа бичээгүй байсанThey* were not writing a letter now Тэд нар одоо захиа бичээгүй байсанЭнэ тохиолдолд туслах үйл үг ба үгүйсгэх туслах үг зэргийг товчилж хэрэглэж болдогбөгөөд дээр дурьдсанчлан ихэвчлэн аман ярианд болон албан бус бичгийн төрөлдхэрэглэгддэг.You weren`t writing a letterHe wasn`t writing a letterShe`s not writing a letterWe weren`t writing a letterYou weren`t writing a letterThey weren`t writing a letterЖишээ өгүүлбэрүүд:It was not raining when I got up this Намайг өглөө босоход бороо оржmorning. байгаагүй.Bat was not going to school Бат сургууль руугаа явж байгаагүй.Tuya was not dancing when George Жоржийш орж ирэхэд Туяа одооcame in. бүжиглж байгаагүй.Tim was not singing. Тим дуулж байгаагүй.They were not playing cards when Тог тасрахад тэд хөзөр тогложthe power went off. байгаагүй.We were not having dinner when Чамайг над руу залгахад бид өдрийнyou called. хоолоо идэж байгаагүй.Асуух хэлбэр / Interrogative formӨнгөрсөнд үргэлжлэх цагийн асуух хэлбэр нь хэн нэгэн хүн ямар нэгэн үйлдлийгөнгөрсөнд нэг мөч дээр хийж байгаа эсвэл ямар нэгэн үйлдэл болж байгаа эсэхийг асуухадхэрэглэгддэг. Асуултыг дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюуТийм/Үгүй төрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.Yes/No төрлийн асуултанд шууд Yes ба No гэж шууд хариулж болдог асуултуудхамаардаг. Энэ тохиолдолд асуулт заавал туслах үйл үгээрээ эхлэх ѐстой.A: Are you watching TV?B: Yes, I amYes/ no төрлийн асуух өгүүлбэрийн бүтэц нь дараах хэлбэртэй байна: Page 22
  23. 23. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Was/Were + S + Verb + ing + O?Was/Were+ Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + тусагдахуун?Was I writing a letter? Би захиа бичиж байсан уу?Were you writing a letter? Чи захиа бичиж байсан уу?Was he writing a letter? Тэр эрэгтэй захиа бичиж байсан уу?Was she writing a letter? Тэр эмэгтэй захиа бичиж байсан уу?Were we writing a letter? Бид захиа бичиж байсан уу?Were you writing a letter? Та нар захиа бичиж байсан уу?Were they writing a letter? Тэд нар захиа бичиж байсан уу?Богино хариулт дараах хэлбэртэй байна Зөвшөөрсөн ҮгүйсгэсэнAre you writing a letter? Yes, I was. No, I wasn`tIs he writing a letter? Yes, he was. No he wasn`tIs she writing a letter? Yes, she was No, she wasn`tAre you writing a letter? Yes, we were. No, we weren`tAre they writing a letter? Yes, they were. No, they weren`tБүтэн хариулт дараах хэлбэртэй байна.Асуулт Зөвшөөрсөн хариулт Үгүйсгэсэн хариултAre you writing a letter? Yes, I was writing a letter. No, I was not writing a letter.Is he writing a letter? Yes, he was writing a letter No, he was not writing a letterIs she writing a letter? Yes, she was writing a letter No, she was not writing a letterAre you writing a letter? Yes, we were writing a letter. No, we were not writing a letterAre they writing a letter? Yes, they were writing a letter. No, they were not writing a letterWh-questions төрлийн асуултанд What, When, How Where гэх мэт асуух үг заавал орохбөгөөд энэ төрлийн асуултанд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болдоггүй.A: Where are you going?B: I am going to school энэ тохиолдолд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болохгүй юм.Асуултын бүтэц дараах хэлбэртэй байна.Wh + was/were + S + Verb + ing + (O)?Wh + was/were + Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + (тусагдахуун)?Энэ төрлийн асуулт ихэвчлэн өгүүлбэрийн тусагдахууныг асуусан байдаг тул асуултынбүтцэд тусагдахуун орохгүй байж болно. Page 23
  24. 24. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]A: What were you doing?B: I was doing my home workWhat - асуух үгwere - туслах үйл үгyou - үйлийн эзэнdoing? - өнгөрсөнд үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг бөгөөд гол асууж байгаа зүйлмаань тусагдахуун буюу ГЭРИЙН ДААЛГАВАР юмWhy were you crying? Чи яагаад уйлж байсан юм бэ?Where were you going? Чи хаашаа явж байсан юм бэ?What were you reading? Чи юу уншиж байсан юм бэ?What were they playing? Тэд юу тоглож байсан юм бэ?Present Continuous –Одоо үргэлжилж байгаа цагЕр нь энгийн бөгөөд үргэлжилэх цагууд буюу Present Continuous, Past Continuous,Future Continuous цагуудыг хэрэглэх хамгийн гол нөхцөл нь ямарваа үйлийг тухайннэгэн мөчийн хувьд хийж байгаа болон хийгээгүй байгаа тохиолдлыг илэрхийлэхийн тулдхэрэглэдэг.Одоо үргэлжилж байгаа цаг - нэрнээсээ эхлээд л бүх юм ойлгомжтой. Үйлдэл яг одооүргэлжилж байна.Цаг хугацааны шулуун дээр харахад өнгөрсөнд эхлээд одоог дайран гарч ирээдүй рүүүргэлжилэх үйлдэл байна. Одоо үргэлжлэх цагийн тусламжтайгаар энэ үйлдлийн хувьд ягодоо буюу энэ мөчид юу болж байгааг илэрхийлнэ.I am writing a letter - Би захиа бичиж байнаЭнэ жишээний хувьд захиа бичих гэдэг үйлдлийг хэзээ эхэлсэн хэзээ дуусах зэрэг нь огтхамаагүй бөгөөд зөвхөн үйлийн эзнийг яг одоо юу хийж байгааг онцлон илтгэсэн байна.Одоо бүгдээрэээ энэ цагийн үйл үгийн хувирал, өгүүлбэрийн хүүрнэх, асуух үгүйсгэххэлбэрүүдийн бүтцийг үзье. Англи хэлний үйл үг хувираагүй хэлбэр дээрээ to гэсэнхэсгийн хамт бичигддэг. Жишээ нь:to write to go to seeto do to have to eat гэх мэтХарин одоо үргэлжлэх цагийн үйл үг дараах байдлаар хувирдаг: Page 24
  25. 25. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]am + үйл үг +are ingisam/are/is бол to be үйл үгийн одоо цагийн хувирал бөгөөд I, II, ба III биеийн альхэлбэрийн хамт хэрэглэгдэж байгаас хамааран аль нэгийг нь хэрэглэх ба одоо үргэлжлэхцагийн хувьд туслах үйл үгийн үүргийг гүйцэтгэнэ.1-р бие Би I2-р бие Чи буюу Та You Тэр эмэгтэй She3-р бие Тэр эрэгтэй He Энэ / тэр It / this / thatОдоо үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг -ing гэсэн залгавар авсан байдаг:going working readinglooking eating sleepingхэрэв үйл үг дан -e эгшигээр төгссөн байвал түүнийг гээж -ing залгаварыг шууд залгадаг.taking having hikingbaking living writingхэрэв 1 үетэй үйл үг төгсөхдөө гийгүүлэгч+эгшиг+гийгүүлэгч гэсэн дарааллаар төгссөнбайвал сүүлийн гийгүүлэгчийг давхарлан бичдэг.cutting putting planningsetting betting diggingХүүрнэх хэлбэр / Positive formОдоо үргэлжлэх цагийн хүүрнэх хэлбэр нь одоо үйлдэл болж байгааг зөвшөөрсөнбаталсан утгатай ба өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц дараах хэлбэртэй байна.S + am/is/are + Verb + ing + OҮйлийн эзэн + am/is/are + үйл үг + ing + тусагдахуунI am writing a letter Би захиа бичиж байна Page 25
  26. 26. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]You are writing a letter Чи захиа бичиж байнаHe is writing a letter Тэр эрэгтэй захиа бичиж байнаShe is writing a letter Тэр эмэгтэй захиа бичиж байнаWe* are writing a letter Бид захиа бичиж байнаYou* are writing a letter Та нар захиа бичиж байнаThey* are writing a letter Тэд нар захиа бичиж байна*олон тооны бүх хэлбэр дээр are гэсэн хувилбарыг хэрэглэнэ.to be үйл үгийн одоо цагийн хувирлуудыг богино хэлбэрээр хэрэглэж болдог ба энэ ньихэвчлэн аман ярианд болон албан бус бичгийн төрөлд хэрэглэгддэг.I am I`m I`m writing a letterYou are You`re You`re writing a letterShe is She`s She`s writing a letterHe is He`s He`s writing a letterIt is It`s It`s rainingThat is That`s That`s workingWe are We`re We`re writing a letterThey are They`re They`re writing a letterЖишээ өгүүлбэрүүд: одоо үргэлжлэх цагийг хэрэглэж байгаа тохиололд now, right now,at the moment гэх мэт яг одоо гэсэн утга агуулж байгаа дайвар үгнүүдийг хэрэглэжболдог.It is raining now Бороо орж байна Бат сургууль руугаа явжBat is going to school байнаTuya is dancing at the Туяа бүжиглэж байнаmomentTim is singing Тим дуулж байна Бид өдрийн хоолоо идэжWe are having dinner* байнаThey are playing cards Тэд хөзөр тоглож байна*have - ямар нэгэн юмтай байх гэсэн үйл үг боловч идэх гэсэн утгаар хэрэглэгдэж болдогҮгүйсгэсэн хэлбэр / Negative form Page 26
  27. 27. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Одоо үргэлжлэх цагийн үгүйсгэсэн хэлбэр нь яг энэ мөчид ямар нэгэн үйлийг хийгээгүйбайгааг илэрхийлдэг. Англи хэлэнд үгүйсгэсэн хэлбэрийг not гэсэн туслах үгийнтусламжтайгаар үүсгэдэг. Үгүйсгэх хэлбэртэй өгүүлбэрийн бүтэц:S + am/is/are + not + Verb + ing + OҮйлийн эзэн + am/is/are + not +үйл үг + ing + тусагдахуунI am not writing a letter now Би одоо захиа бичээгүй байнаYou are not writing a letter now Чи одоо захиа бичээгүй байнаHe is not writing a letter now Тэр эрэгтэй одоо захиа бичээгүй байнаShe is not writing a letter now Тэр эмэгтэй одоо захиа бичээгүй байнаWe* are not writing a letter now Бид одоо захиа бичээгүй байнаYou* are not writing a letter now Та нар одоо захиа бичээгүй байнаThey* are not writing a letter now Тэд нар одоо захиа бичээгүй байнаЭнэ тохиолдолд туслах үйл үг ба үгүйсгэх туслах үг зэргийг товчилж хэрэглэж болдогбөгөөд дээр дурьдсанчлан ихэвчлэн аман ярианд болон албан бус бичгийн төрөлдхэрэглэгддэг.You`re not writing a letter now эсвэл You aren`t writing a letter nowHe`s not writing a letter now эсвэл He isn`t writing a letter nowShe`s not writing a letter now эсвэл She isn`t writing a letter nowWe`re not writing a letter now эсвэл We aren`t writing a letter nowYou`re not writing a letter now эсвэл You aren`t writing a letter nowThey`re not writing a letter now эсвэл They aren`t writing a letter nowЖишээ өгүүлбэрүүд:It is not raining now. Бороо одоо ороогүй байнаBat is not going to school Бат сургууль руугаа яваагүй байнаTuya is not dancing at the moment Туяа одоо бүжиглээгүй байнаTim is not singing Тим дуулаагүй байнаThey are not playing cards Тэд хөзөр тоглоогүй байнаWe are not having dinner Бид өдрийн хоолоо идээгүй байнаАсуух хэлбэр / Interrogative formОдоо үргэлжлэх цагийн асуух хэлбэр нь хэн нэгэн хүн ямар нэгэн үйлдлийг яг одоо хийжбайгаа эсвэл ямар нэгэн үйлдэл болж байгаа эсэхийг асуухад хэрэглэгддэг. Асуултыг Page 27
  28. 28. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүй төрлийн асуултба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.Yes/No төрлийн асуултанд шууд Yes ба No гэж шууд хариулж болдог асуултуудхамаардаг. Энэ тохиолдолд асуулт заавал туслах үйл үгээрээ эхлэх ѐстой.A: Are you watching TV?B: YesYes/ no төрлийн асуух өгүүлбэрийн бүтэц нь дараах хэлбэртэй байна:Am/Is/Are + S + Verb + ing + O?Am/Is/Are + Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + тусагдахуун?Am I writing a letter? Би захиа бичиж байна уу?Are you writing a letter? Чи захиа бичиж байна уу?Is he writing a letter? Тэр эрэгтэй захиа бичиж байна уу?Is she writing a letter? Тэр эмэгтэй захиа бичиж байна уу?Are we writing a letter? Бид захиа бичиж байна уу?Are you writing a letter? Та нар захиа бичиж байна уу?Are they writing a letter? Тэд нар захиа бичиж байна уу?Богино хариулт дараах хэлбэртэй байна Зөвшөөрсөн үгүйсгэсэн 1 үгүйсгэсэн 2Are you writing a letter? Yes, I am. No, I am not No, Im notIs he writing a letter? Yes, he is. No he isn`t No, he`s notIs she writing a letter? Yes, she is. No, she isn`t No, she`s notAre you writing a letter? Yes, we are. No, we aren`t No, we`re notAre they writing a letter? Yes, they are. No, they aren`t No, they`re notБүтэн хариулт дараах хэлбэртэй байна.Асуулт Зөвшөөрсөн хариулт Үгүйсгэсэн хариултAre you writing a No, I am not writing a Yes, I am writing a letter.letter? letter. No, he is not writing aIs he writing a letter? Yes, he is writing a letter letterIs she writing a No, she is not writing a Yes, she is writing a letterletter? letter Page 28
  29. 29. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Are you writing a Yes, we are writing a No, we are not writing aletter? letter. letterAre they writing a Yes, they are writing a No, they are not writing aletter? letter. letterWh-questions төрлийн асуултанд What, When, How Where гэх мэт асуух үг заавал орохбөгөөд энэ төрлийн асуултанд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болдоггүйA: Where are you going?B: I am going to school энэ тохиолдолд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болохгүй юм.Асуултын бүтэц дараах хэлбэртэй байна.Wh + am/is/are + S + Verb + ing + (O)?Wh + am/is/are + Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + (тусагдахуун)?Энэ төрлийн асуулт ихэвчлэн өгүүлбэрийн тусагдахууныг асуусан байдаг тул асуултынбүтцэд тусагдахуун орохгүй байж болно.A: What are you doing?B: I am doing my home workWhat - асуух үгare - туслах үйл үгyou - үйлийн эзэнdoing? - одоо үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг бөгөөд гол асууж байгаа зүйл мааньтусагдахуун буюу ГЭРИЙН ДААЛГАВАР юм.Why are you crying? Чи яагаад уйлж байгаа юм бэ?Where are you going? Чи хаашаа явж байгаа юм бэ?What are you reading? Чи юу уншиж байгаа юм бэ?What are they playing? Тэд юу тоглож байгаа юм бэ? Page 29
  30. 30. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Be used to, get used toЭнэ хэллэг нь use гэдэг үгнийхээ утгаар бус өөр утгаар хэрэглэгддэг хэллэг юм. Үүнийгжишээн дээр тодорхой харцгааяMark is from Texas but he has lived in Alaska for three Марк Техасынх. Гэхдээyears now. When he first went to a shop in the town, he тэр сүүлийн 3 жилийнfound it very scary because he saw bears walking streets. турш Аляскад амьдарьчSeeing bears in the streets was strange and scary for him байгаа . Тэр анхbecause: Аляскад ирээд гудамжинд баавгай явж байхыг хараад ихэд айж цочирдсон яагаад гэвэл: Тэр ийм зүйлдHe wasn`t used to it. дасаагүй байсан Тэр гудамжинд баавгайHe wasn`t used to seeing bears in the streets явж байхыг харж дасаагүй байсан гэвч хэсэг хугацааныBut after some time, such sights became less strange. дараа энэ тиймч сүртэй асуудал биш болсон. Учир ньHe got used to seeing bears in the streets Тэр үүнд дассаж эхэлсэн Одоо энэ түүний хувьдNow after three years, it`s no problem for Mark: ямар ч асуудал бишHe is used to driving and seeing bears in the streets. Тэр үүнд дассанI`m used to something = энэ хэллэг нь ямар нэгэн зүйлийг хийж дассан сурсан гэсэн санааагуулдаг хэллэг юм.• Frank lives alone. He doesn`t mind this because he has lived alone for 15 years. It is notstrange for him. He is used to living alone. - Фрэнк ганцаараа амьдардаг. Тэр 15 ганцаарааамьдарсан болохоор үүнийг тоодоггүй ба энэ түүний хувьд шинэ зүйл биш. Тэрганцаараа амьдраад дасчихсан.• I bought some new shoes. They felt a bit strange at first because I wasn`t used to them. - Бишинэ гутал авсан. Урьд нь огт өмсөж дасаагүй гутал байсан тул жаахан сонин санагдсан.• Our new flat is on a very busy street. I expect we`ll get used to the noise, but at themoment it`s very disturbing. - Манай шинэ байшин маш их хөл хөдөлгөөнтэй гудамжиндбайдаг. Энэ их дуу чимээнд нь дасах байх гэж би бодож байна. Гэхдээ одоохондооүнэхээр уур хүрмээр байна. Page 30
  31. 31. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]• Diane has a new job. She has to get up much earlier now than before - at 6.30. She finds thisdifficult because she isn`t used to getting up so early.• Brenda`s husband is often away from home. She doesn`t mind this. She is used to him beingaway.be/get used гэсэн хэллэгний араас юунд дасах тухай ярьж байдаг тул нэр үг юм уу үйлтнэрийн одоо цагийн хэлбэр хэрэглэнэ. Үйл үгийн хувираагүй хэлбэрийг хэрэглэдэггүй• She is used to driving on the left :"she is used to drive" гэж хэлдэггүй."I am used to..." гэж хэрэглэж байгаа тохиолдолд энэ "to" нь үйл үгийн хувираагүйхэлбэрийн "to" биш харин чиглэсэн зүйл илэрхийлдэг угтвар үг юм.• Jane had to get used to driving on the left, - Жэйн замын зүүн талаар машин барьж сурахшаардлагатай болсон.Анхаар! I am used to doing (be/get used to) гэсэн хэллэгийг I used to do гэсэн хэллэгтэйандуурч болохгүй.I am used to (doing) something = ямар нэгэн зүйл хийж дассан сурсан гэсэн хэллэг.• I am used to the weather in this country. - Би энэ орны цаг агаарт дассан.• I am used to driving on the left because I`ve lived in Britain for a long time. - Би Англидудаан амьдарсан болохоор замын зүүн талаар машинаа бариад дасчихсан.I used to do something = би ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд байнга хийдэг байсан одоохийхээ больсон гэсэн хэллэг.• I used to drive to work every day, but these days I usually go by bike. - Би ажил уруугаамашинаар явдаг байсан гэхдээ одоо би дандаа дугуйгаар явдаг.• We used to live in a small village, but now we live in London. - Бид жижигхэн тосгондамьдардаг байсан гэхдээ одоо бид Лондонд амьдардаг. Page 31
  32. 32. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Тодорхой бус төлөөний үгсийг хэрэглэхТодохой бус нэр үгсийн төлөөлөн нэрлэж байгаа төлөөний нэрсийг тодорхой бустөлөөний нэр гэдэг. өөрөөр хэлбэл дараах үгсийг хэлдэг:Нэг тоо: another, anybody, anyone, anything, each, either, everybody, everyone, everything,little, much, neither, nobody, no one, nothing, one, other, somebody, someone, somethingОлон тоо: both, few, many, others, severalНэг ба олон тооны аль алинд хэрэглэж болдог: all, any, more, most, none, someЖишээн дээрээс тодорхой харна уу:Each of the members has one vote. - each нэг тоон дээр хэрэглэгдэх тул has буюу нэг тоондээр хэрэглэгдсэн байна.Буруу: One of the girls gave up their seat. - хэдийгээр энд girls олон тоон дээр байгааболовч охидуудын нэг нь гэж хэлсэн байгаа тул their биш her төлөөний нэр авах ѐстой.Зөв: One of the girls gave up her seat.Олон тоон дээр хэрэглэгддэг тодорхой бус төлөөний нэрсийн үйл үг нь олон тоон дээрхэрэглэгддэг.A few of the justices were voicing their opposition. - few гэдэг үг өөрөө олон тоон дээрхэрэглэгддэг тулЗарим тохиолдолд тодорхой бус төлөөний нэр ямар үгийг төлөөлж байгаагаас хамаараннэг ба олон тоо авна.All of the people clapped their hands. - all гэдэг үг нь people олон тооны нэг үгтэйхолбогдож байгаа тул олон тоон дээр хэрэглэгдэж байна.Аll of the newspaper was soaked. - энд all гэдэг үг маань newspaper гэдэг тоолж болдоггүйнэр үгтэй холбогдсон ба энэ сонинг бүхэлд нь гэсэн санааг агуулсан тул нэг тоон дээрхэрэглэгдсэн байна.Анхаар! -body эсвэл -one гэж төгсдөг төлөөний нэрүүд болох anybody, somebody, no one,anyone зэрэг нь нэг тоон дээр байдаг бөгөөд хэн нэгэн хүн гэсэн утгатай. Эдгээр үгтэйхамаатуулах төлөөний нэр хэрэглэж эхлэхэд асуудал гарч ирдэг. Page 32
  33. 33. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Is everyone happy with their gift? - энэ өгүүлбэрт хүн бүр гэсэн үг нь хүн тус бүр гэсэнсанаа илэрхийлдэг бөгөөд нэг тоонд хэрэглэгддэг тул their гэсэн олон тооны хамаатуулахтөлөөний нэр хэрэглэж болохгүй. Өгүүлбэрийг арай өөр хэлбэрээр бичье:Is everyone happy with his gift? - энэ тохиолдолд Everyone гэдэг төлөөний нэр ба үйл үг isзэрэг нь бүгд нэг тоон дээр байгаа тул хамаатуулах төлөөний нэр нь бас нэг тоон дээр байхѐстой. Энэ өгүүлбэр хэдийгээр зөв боловч бас нэг асуудал гарч байна. Everyone гэдэг үгмаань хүн тус бүр гэсэн санаа агуулдаг бөгөөд хүн тус бүр маань эрэгтэй ч юмуу эмэгтэйбайж болно ийм тохиодолд тодруулж хэлэх шаардлагатай бол his or her гэсэн хэллэгхэрэглэдэг.Is everyone happy with his or her gift?төлөөний нэр нь олон тоон дээр байгаа тохиолдолд мэдээж олон тооны хамаатуулахтөлөөний нэр хэрэглэх нь тодорхойAre all the people happy with their gifts? Page 33
  34. 34. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Инфинитив эсвэл Үйл үг + ingИнфинитив эсвэл Үйл үг + ingWe plan to go hiking this weekend.Yuki has finished writing her journal assignment.VERB + INFINITIVE (TO...) VERB + GERUND (ING)Үйл үг + хувираагүй хэлбэр Орчуулга Үйг үг + ing Орчуулгаplan төлөвлөх enjoy + ing сэтгэл хангалуун байхintend завдах quit + ing Гарахhope найдах give up + ing Болихdecide шийдэх finish + ing Дуусгахpromise амлах keep (on) + ing хадгалах, үргэжлүүлэн хийхagree зөвшилцөх consider + ing бодож үзэхrefuse татгалзах suggest + ing санал болгохoffer (=volunteer) санал болгох sing + ing Дуулахask(for yourself) асуух watch + ing Үзэхexpect хүлээх dance + ing Бүжиглэхwould like хиймээр байх run + ing Гүйхneed хэрэгтэй start + ing Эхлэхwant хүсэх work + ing Ажиллах Page 34
  35. 35. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Үйл үг + төлөөний нэр (тусагдахуун) + totell someone toadvise someone toinvite someone toallow someone to (= go=give permission)ХЭЛЛЭГ + ING УГТВАР ҮГ + verb + (ING)have + ing a difficult time be excited ABOUT verb + inghave + ing a hard time complain ABOUT verb + inghave + ing difficulty apologize FOR verb + inghave + ing trouble have a good reason FOR verb + inghave + ing a good time thank you FOR verb + inghave + ing fun be responsible FOR verb + ingbe + ing busy be used TO verb + ing be accustomed TO verb + ing be interested IN verb + ing be in charge OF verb + ing instead OF verb + ingЖишээ:Үйл үгс Өгүүлбэрbe exciting about (needs a be verb) She is excited about going to Canada. Page 35
  36. 36. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]complaining about (you say you don`t like) I always complain about doing the dishes.apologizing for He apologized for coming late.(have a) good reason for Tom had a good reason for coming late.thank you for Thank you for helping me.be responsible for She is responsible for planning the party.getting / being used to* Now I am used to getting up early.in the past tense I finally got used to speaking in English.got / was accustomed to He isn`t accustomed to giving speeches.being interested in I am interested in studying business.being in charge of (her job, responsible for) She is in charge of planning the tripinstead of (preposition) I went out with friends instead of watching TV. Page 36
  37. 37. December 2, 2012 [ENGLISH TEACHER B.ENKHZUL FOR 8-11 TH GRADE STUDENTS]Үйл үг + ing эсвэл инфинитивНэр үгэн дээр -ing гэсэн залгавар залгавал үйлт нэр буюу GERUND үүсдэг. Өөрөөрхэлбэл эдгээр үйлт нэрийг нэр үгийн, тэмдэг нэрийн, үйл үгийн үүргээр хэрэглэж болногэсэн үг юм. Smoking is forbidden. - Тамхи татахыг хориглосон : What is forbidden? - гэсэн асуултанд буюу юу гэсэн асуух үгэнд хариулагдаж байгаа учир нэр үгийн үүргээр хэрэглэгдэж байна. I have a long working day. - Миний ажлын өдөр их урт үргэлжилдэг : How long is you working day? буюу хир урт гэсэн асуултанд хариулагдах тэмдэг нэрийн үүргээр хэрэглэгдэж байна. I don`t like dancing. - Би бүжиглэх дуртай: энд үйл үг хэлбэрээр хэрэглэгдэж байна.Нэр үгийн үүргээр хэрэглэгдэж байгаа тохиолдолд заримдаа ялгац гишүүн авч болно. Marketing is a very exact science. - Маркетинг бол үнэхээр тодорхой шинжлэх ухаан юм: ерөнхийд нь ярьж байна. The marketing of the product will continue for a few months. - Энэ бүтээгдэхүүний маркетинг өшөө хэдэн сар үргэлжилнэ: энд тодорхой нэг бүтээгдэхүүний маркетингийн тухай яригдаж байгаа тул тодорхой ялгац гишүүн авсан байна.Үйлт нэр заримдаа нийлмэл нэр үгийн хэлц болж ордог. Энгийн үгээр хэлбэл өөр бусадүгтэй нийлж нэр үгийн үүргээр хэрэглэгдэх хэлц үг болж хэрэглэгддэг: "noun phrase". Speaking to an audience is always stressful. What is stressful? - гэсэн асуултанд буюу юу? гэсэн асуултанд "Speaking to an audience " буюу "олон нийтийн өмнө ярих" гэсэн хэллэг бүхэлдээ хариулагдаж байна. Swimming after work is very relaxing. - Ажлын дараа усанд сэлэх нь их амраадаг: мөн дээрхийн адил хэлбэр байна.Тэмдэг нэрийн үүргээр хэрэглэгдэхдээ нэр үгийн өмнө бичигдэнэ. I was met by a welcoming party at the airport. - a welcoming party энэ хэллэгний ялгац гишүүн нь welcoming гэдэг үгний бус party гэдэг үгнийх юм. Let`s go to the meeting room. - Бүгдээрээ уулзалтын өрөө уруу явцгаая.-ing хэлбэр угтвар үгийн дараа хэрэглэгддэг. Before leaving, you need to speak to Sarah. Page 37

×