мэргэжлээ зөв сонгох

28,361 views

Published on

0 Comments
16 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
28,361
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1,626
Actions
Shares
0
Downloads
597
Comments
0
Likes
16
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

мэргэжлээ зөв сонгох

  1. 1. Мэргэжлээ хэрхэнзөв сонгох вэ ?10, 11-р ангийн сурагчидад зориулав 2011 он
  2. 2. Мэргэжлийн үнэ цэнэХүний амьдрал эхлэлээсээ төгсгөл хүртэл сонголтоордүүрэн байдаг. Тэдгээрээс мэргэжил сонголт нь энтэргүүнд байх нь гарцаагүй. Хүн ямархуу амьдралаарамьдрахаа энэхүү шийдвэрийг хэрхэн гаргасанаарсонгох болно. Хүсээгүй, эсвэл нарийн судалгаахийлгүйгээр сонгосон мэргэжил таны амьдралын онжилүүдийг үгүй хийх болно. Тиймээс өөрөөсөө эхлээд “Би аль ажлыг хамгийн сайн хийж чадах вэ? ” гэжасуух хэрэгтэй.Судалгаанаас үзэхэд 65-70 насалсан хүн амьдралынхаабараг 40 жилийг өөрийн сонгосон мэргэжилдээзориулж, түүгээрээ амьдардаг байна. Иймээс мэргэжилсонгох гэдэг нь санамсаргүй зүйл байх ёсгүй.
  3. 3. Өөрийн хүсч буй ажлаа, эзэмших гэж буймэргэжлээ сонгохдоо дараах үе шатыгмөрдлөг болгож болох юм. 1.Өөрийгөө нээхØ Хүсэл сонирхолтой эсэхØ Авъяас чадвараа нээн илрүүлэхØ Авъяасаа хөгжүүлэхØ Ирээдүйгээ тодорхойлох
  4. 4. 2. Мэргэжлээ сонгохØ Өөрийн сонирхож буй мэргэжлүүдээ жагсаан бичихØ Чиний үнэт зүйл, ирээдүйн төлөвлөгөөнд нийцэхүйц мэргэжлүүдээ ялгахØ Чи өөрийн боломжоо тодорхойлох / алинд нь орох магадлалтайгаа олох /
  5. 5. 3. Ажлын байраа сонгохØ Сонголтоо зөв хийØ Хамгийн тааламжтай нөхцөл тавьж байгаа байгууллага, өөрийн дур сонирхолтой ажлын байраа сонго.Ø Мөнгөний төлөө биш, хийж буй ажлаасаа таашаал авах ажлын байрыг сонго.
  6. 6. Өөрийгөө танихӨөрийгөө олох Энэ нь таньд сонин сонсогдожбайж болно. Та хэзээ нэгэн цагт “ би хэн бэ? “гэж өөрөөсөө асууж байсан уу? Үгүй бол ягодоо нэг асуугаад үз. Тэг тусмаа мэргэжил,ажлаа сонгох гэж байгаа бол та “ минийсонирхол юу вэ? “ гэдгийг сайтар тунгаанбодоорой. Хэрэв таны сонирхол юу вэ? гэдгийгхараахан мэдээгүй байгаа бол яг одоо үзэгцаас аваад өөрийгөө танихгүй хүнд танилцуулжбайгаа юм шиг бичээд үзээрэй. Та шинэ зүйлхарах болно.
  7. 7. Мэргэжлээ сонгохын өмнө таөөрийгөө танин мэдэхийн тулд та ягюу хийхийг хүсэж байна, юунд илүүавъяастай, ямар хүн болохыг хүсдэггэх мэт зүйлсээр өөринйхөө дотоодхүнтэй ярилцаж үзэх нь зүйтэй.Үүнийтулд :
  8. 8. q Мэдлэг боловсролq Ой тогтоолтq Тооцоолон бодох чадварq Анхаарал төвлөрүүлэлтq Манлайлах, хамтран ажиллах чадварq Хэл ярианы чадварq Бичгийн чадварq Гарын ур дүйq Хөдөлгөөний эвсэлq Гоо сайханq Орон зайн мэдрэмж
  9. 9. зэргээ шалган үзэж, өөрт чухам альнь илүү их байдаг, мөн алинд ньилүү их сонирхолтой байдгаадүйцүүлэн хүсэл мөрөөдлөө тодорхойбичсэн ажлынхаа жагсаалтыг гаргааднэг үзээрэй.Сонирхлоо тодорхойлсон бол түүндтохирох ажил мэргэжлүүдийг жагсаанбич.
  10. 10. Жишээ нь та: Харилцааны чадвар сайтайбол: Борлуулагч, менежер, даатгалынажилтан, сурвалжлагч гэх мэтээр. Харинтооцоолон бодох чадвар сайтай бол: Банкныажилтан, нягтлан бодогч, сүлжээнийинженер гэх мэт. Тодорхойлсон чадвар,авъяас гэдгийг хүмүүс хэт нийтлэг байдлаархардгаас болж алддаг. Та анхаарлаа байнтөвлөрүүлж чаддаг, сайн цаг барьдаг тэрбайтугай бусдыг тэвчээртэй сонсдог зэрэголон нарийн чадваруудыг дурьдаж болно.Энэ бүгд авъяас чадварын л нэг юм.
  11. 11. Дараа нь өөрийн сонгосон мэргэжлийнхээталаар сайн судалж туршлагатай хүмүүсээсзөвөлгөө авах нь чухал. Мэддэггүй хүмүүсзөвхөн өнгөц харж танд юу ч гэж хэлж таныүзэл бодлыг хааш нь ч эргүүлж болзошгүйганхаараарай. Та өөрөө өөртөө үнэнч байхыгмартаж болохгүй. Өөрийн сонгосон мэргэжлээээж, аав, таньдаг нөхдийн хэлснээр өөрчилжхолбирч болохгүй. Эцсийн эцэст энэ таны ламьдрал юм шүү.
  12. 12. Хүн амьдралынхаа ихэнх хугацааг гэртээболон ажил дээрээ өнгөрүүлдэг. Ажилдээрх цаг хугацаагаа үр бүтээлгүй,дургүй зүйлээ хийж өнгөрөөх нь ямар чутгагүй зүйл биш гэж үү ? Буруу сонголтхийвэл насан туршдаа харамсах учраасэнэ тал дээр маш хариуцлагатайхандаарай.Жишээ нь : Бат маш сайн жүжиглэдэг,түүнийг хүн бүр л магтаж, найз нөхөд ньхүртэл авъяастайг нь хэлдэг. Гэтэл ахлахсургуулиа төгсөн мэргэжлээ сонгох
  13. 13. Монголд жүжигчин болж юу хийдэг юмбэ? Хийх юм байхгүй гэж их загнуулдгаасхуульч болжээ. Ингээд эцэг эхийншахалтаар хуульч боллоо. Тэрээр үүнийулмаас ажилдаа дургүй, харамсдагиймээс ч амжилт гаргадаггүй. Хэрвээ тэржүжигчин болсон бол магадгүй алдартайжүжигчин ч болсон байхыг үгүйсгэхаргагүй шүү дээ. Хүн хүссэн зүйлээхийснээр л амжилт гаргадаг. Тиймээсэцэг эхийн ятгалгаар дуртай, дургүй дээдсургууль төгсөөд хаях нь таны ирээдүйг
  14. 14. тулгуурлаж байж мэргэжлээ сонгоххэрэгтэй. Тэгсэн цагт та сурахдаа ч,ажиллахдаа ч сэтгэл хангалуун байхболно. Дээд сургууль төгссөн залуусынзарим нь өөрийн мэргэжлээрээ биш, өөр ажил хийх тохиолдол элбэгбайна.харамсалтай нь эдгээр залуусдахин 2 дахь сургуульдаа сурч алтанцагаа алддаг. Өөрийгөө таниж мэдэххугацааг өөртөө олгоорой. Яарвал даарна.Дургүйд хүчгүй гэдэг. Дуртай бол амжилт
  15. 15. Мэргэжлээ сонгох ньӨөрийгөө таниж мэдсэн бол яг одоонарийн мэргэших чиглэлээ гаргаж,ирээдүйн ажлын байр таниас юугхүлээж байгаа талаар судлаххэрэгтэй.
  16. 16. Жишээ нь:§ Тухайн мэргэжлйин онцлог юу вэ ?§ Энэ мэргэжлээр ажиллаж буй хүмүүс ажиллах хугацаандаа юу хийж гүйцэтгэдэг, мэргэжлийн мөн чанар нь юу вэ?§ Ажиллах орчин ямар вэ ?§ Тухайн мэргэжилд аюултай орчин гэж байдаг уу ?§ Гадаа эсвэл байнга дотор ажилладаг уу ?§ Энэ мэргэжлийг эзэмших сургалтын хугацаа хэр урт вэ ?§ Уг мэргэжлийг эзэмшихийн тулд шаардагдах онцлогууд
  17. 17. Нас хүйс, өндөр, жин гадаад байдалтайхолбоотой онцлог гэж бий юу ?Шалгагдаж, томилогдож, эсвэл хувийноролдлогоор орох уу ?Хэдэн настай хүн хийхэд тохиромжтой болохНийгмийн даатгалтай эсэхМэргэжлээрээ дэвших боломжтой эсэхУг мэргэжлээр өөр ажилруу шилжин орж болохуу ?Тухайн мэргэжлийн эерэг болоод сөрөг талуудУг мэргэжлийг хүмүүс хэр хүндэлж үздэг болох
  18. 18. Таны сонгох гэж буй мэргэжлийн эрэлтхэрэгцээ хэр их байна ?Уг мэргэжлийн эрэлт хэрэгцээ ньнийгмийн шаардлагатай холбоотойгоорнэмэгдэх эсвэл багасах талаар ямар нэгшинж байгаа эсэх ?Төрийн болон хувийн байгууллагадажиллах боломжоос гадна хувиарааажиллах боломж хэр байгаа вэ ? Уг мэргэжлээр ажиллагсдын орлого хэрбайгаа вэ ?
  19. 19. гэх зэрэг тухайн чиглэлийнхээ бүхийл мэдээллийг сонин сэтгүүл, ном,интернэт, бүр боломжтой бол ажлынбайранд нь хүртэл очиж судалжболох юм.
  20. 20. Мэргэжлээ сонгохдоо анхаарах хэдэн зүйлээс... Сэтгэлд чинь ямар мэргэжил илүү таалагдаж байна, хийж болмоорсанагдаад байгаа тэр л мэргэжлээ зоригтой сонгоорой.
  21. 21. 1.Нийгэмд хэрэгцээтэй мэргэжилэзэмшээрэй1990-ээд оны үед Монголд орчуулагчийн ажил эрэлттэйбайсан бол одоо шаардлага багасч байна. Учир ньөнөөдөр 3 хүний нэг нь гадаадын ямар нэгэн хэлээрчөлөөтэй ярьдаг болсон байна. Жолооч гэж тусдаамэргэжил байсан бол одоо хүн бүр машин барьдагболсон. Арваад жилийн өмнө дэлхийн хэсжээндпрограм хангамж, мэдээллийн технологийн мэргэжилтэнэрэлт хэрэгцээтэй байсан бол одоо энэ хандлагатогтворжиж байна. Тэгэхлээр тухайн мэргэжлийн эрэлтхэрэгцээ цаг хугацаа өнгөрөх тусам өөрчлөгддөггэдгийг бодолцох хэрэгтэй юм. Зарим мэргэжил алгаболно, шинэ ажлын байрууд гарч ирнэ.
  22. 22. 2. Мэргэжил бүхэн сайханМанай улсад 7000 гаруймэргэжил байдаг ч сурагчдындунд явуулсан судалгаагаар нийтдээ 50 мэрэгжилнэрлэсэн байна.Олон залуус сонголт хийхдээ ямар мэргэжил хамгийних цалинтай вэ ? Ямар мэргэжил эрэлттэй байна вэ ?гэсэн асуултыг тавьдаг. Хариуцлагатай, нийгмийнидэвхитэй байж чадвал ямар ч мэргэжил эзэмшсэнсайхан амьдарч чадна. Хүссэн сургуульдаа сонирхсонмэргэжлийнхээ ангид орж суралцвал та салбартааамжилт гаргаж чадна гэсэн үг. Мэргэжил хүнийг голдоггэдэг. Тиймээс жилээс жилд нэмэгдэж байгаа салбартөөрийгөө сориж, мэдлэг боловсролоо нэмэгдүүлж,өөрийгөө ямагт хөгжүүлж байх хэрэгтэй.
  23. 23. 3. Алсын хараатай байМэргэжил сонгоход нэн чухал нь алсынхараа юм. Монголчууд бид хэдэн уулынцаадахыг харж ярь гэж сургадаг. Өнөөдөрдарим хүмүүс ийм мэргэжилтйэ болох ньирээдүйд хэргэтйэ гэсэн цуу яриандхөтлөгддөг. Харин та зүгээр нэг цууярианд суурилж биш, сждалгаашинжилгээнд тулгуурлан эрэлттэймэргэжлийг сонгох хэрэгтэй. Орчин үедхүмүүс, байгууллагууд тэр ч бүү хэл төр
  24. 24. онгоц билээ. Энэ онгоц луужинтай бол“онгоц маань хаана очих ёстой, одоо хаашаачиглэж байгаа, очих газар маань ямархуу байхбол” гэхчлэн зайлшгүй тулгарах асуудлуудадэхлээд хариу өгөх чиг баримжаа болно. Таныхөлөг онгоцонд луужин нь ирээдүй, ирээдүйнажил мэргэжил, үзэж буй хичээлүүд болжчадна. Та маргаашдаа итгэдэг биздээ ? Тэгвэлирээдүй чинь тантай хамт байгаа хэрэг.
  25. 25. Эйнштейн “ Боловсрол гэдэг нь сургуульдзаалгаснаа мартахад цаана нь үлдэх тэр зүйлмөн “ гэжээ. Цаана нь юу үлдэх бол ? Мэдээжхэрэг амьдралын дунд зүг чигээ олох чадвар.Ирээдүйг урьдчилж олж харж чадсан ньбусдаас давуутай болно. Ирээдүйд тохиох бүхүйл явцыг яг таг тааж болохгүй нь үнэн, гэхдэээнэ нь “зүгээр бай, гараа хумхиад суу” гэсэн үгбиш. Хүмүүс ирээдүйг өөрчилж болохгүйгэлцдэг. Үгүй ээ, ирээдүйгээ өөрчилж болно.
  26. 26. Болох болохдоо сайн чиглэлээр өөрчилжболно. Хэцүү хүнд бэрхшээлйин өмнөөвдөг сөхрөлгүй тэмцэн ялж, өмнөхөөсөөч илүү амжилт гаргасан олон хүний бодитамьдрал үүний нотолгоо болно.
  27. 27. 4. Сонирхлоо дагаМонгол улсад суралцаж буй оюутнуудаас авсансудалгаанаас харахад 30 хувь нь одоо сжлч байгаамэргэжилдээ сэтгэл хангалуун биш гэж хариулсан.Мэргэжил бол ирээдүйн амьдралын удирдлага гэдгийгсайтар ойлгох хэрэгтэй. Сонирхолгүй зүйлд цаг заваабарж 4 жил гүрийснээс, сонирхдог мэргэжлээрээ жилөнжөөд ч хамаагүй сурах хэрэгтэй. Ирээдүйд эзэмшихмэргэжлээ сонгоход олон хүчин зүйл нөлөөлнө. Эцэгэхийн мэргэжил нийгмийн шаардлага, эдйин засаг,цалин хангамж, ажлын байр гэх мэт.Тэр болгоноос өөрт хэрэгтэйг нь авах нь чухал.Судалгаанд оролцсон сурагчдын 37,3 % нь сонирхлоодагаж сонгоно гэжээ.
  28. 28. Эдгээр хүүхдүүд мөн чанартаа бол хамгийн зөвсонголт хийх үндэслэлийг хэлсэн байна.Мэргэжлээ буруу сонгосноос болж ирээдүйдэнэ мэргэжлээрээ ажиллахгүй гэж, 11,8 % ньхэлж мэдэхгүй байна гэж 22,4 % нь хариулсанбайна. Үүнээс дүгнэхэд сонирхолгүй сурччадахгүй мэргэжлээ сонгосон нь харагдажбайна.
  29. 29. 5. Сургуулиа биш мэргэжлээурьтаж сонгоСудалгаагаар ЕБС-ын сурагчдын 82,7 % ньтөрийн өмчийн буюу улсын сургуульд орногэжээ. Сурагчдаас авсан судалгаанас харахадэхлээд сургуулиа сонгох нь элбэг бөгөөд ямарч ангид орох нь хамаагүй, СЭЗДС-д юмуу,МУИС-д эсвэл ямар нэгэн улсын мургуульдорно гэдэг. Тухайн саргуульд нь тэрмэргэжилтэнг бэлтгэдэггүй ч хамаагүйойролцоо юм чинь энэ чиглэлээр сурчихъя гээдөөр ангид орчихдог. Нөгөө талаас оноо таараадсургууль авч байвал
  30. 30. сургуульд ямар ч хамаагүй чиглэлээрсурна гэсэн гутрангүй үзэлтнүүд олон.Нэг л сурч байгаа юм чинь хүн чанартай,ирээдүйтэй мэргэжил эзэмших хэрэгтэйбиздээ. Өнөөгийн зах зээлд улсынсургууль төгссөн гэсэн үзүүлэлт чухалбус, чадвартай чанартай боловсон хүчинэрэлттэй байгаа гэдгийг сана.
  31. 31. Амьдралд чухал бөгөөд ирээдүйтэй мэргэжлүүд:Та ирээдүйд ямар мэргэжилтэй болохыгхүсч байна вэ ? Сурагчдын хариулсан байдал : ü Эмч ü Эдийн засагч ü Инженер ü Урлаг ü Олон улсын эдийн засгийн харилцаа
  32. 32. Та урьд өмнө нь ямар мэргэжилтэй болохыг хүсэж байсан вэ ?Оюутнуудын хариулсан байдал:ü Эмчü Эдийн засагчü Хуульчü Багшü Сэтгүүлч
  33. 33. Та хүүхдээ ямар мэргэжилтэйболгохыг хүсэж байна вэ ?Эцэг эхчүүдийн хариулсан байдалü Банк санхүүü Эмчü Хуульчü Инженерü Сэтгүүлч
  34. 34. Шилдэг 7 мэргэжилАНУ- ын хөдөлмөр эрхлэлтийн албанаасшилдэг 100 мэргэжил шалгруулсанаасшилдэгт тооцогдож буй мэргэжлүүдээстанд сонирхуулъя.1. Анагаах ухаан2. Өндөр настанд үйлчлэх алба3. Багш, сурган хүмүүжүүлэгч4. Компьютер болон программын инженер5. Инженер6. Аялал жуулчлалын салбар
  35. 35. Монголд хийсэн судалгаагаарбол шилдэг мэргэжлүүдХАА Агрономич, менежер гэх мэт Анагаах ухааны салбар Багшлах боловсон хүчин Техник компьютерийн мэргэжилтэн Уул уурхайн нарийн мэргэжилтэн Гадаад харилцааны мэргэжилтэн Нарийн маргэжлийн ажилтан цахилгаанчин, замын ажилтан, гагнуурчин,оёдолчин
  36. 36. Илүүдэлтэй мэргэжилээс...1. Хуульч2. Эдийн засагч3. Нягтлан бодогч, санхүүч4. Түүхч, философич, улс төр судлаач5. Сэтгүүлч, нийгэм судлаач гэх мэт.
  37. 37. ӨМШөэирйигдйэвгжэөлрөигүйанрэсглуаэдлхатлгаа
  38. 38. Дүгнээд хэлэхэд та өөрийн хүссэнажлаа хийж, тэр ажилдаа сайнмэргэшиж, тогтвор суурьшилтайажиллах нь чухал юм.
  39. 39. Анхаарал тавьсан танд баярлалаа.
  40. 40. 1 Мэргэжлээ хэрхэн зөв сонгох вэ ? 10, 11-р ангийн сурагчидад зориулав 2011 он
  41. 41. Мэргэжлийн үнэ цэнэХүний амьдрал эхлэлээсээ төгсгөл хүртэл сонголтоордүүрэн байдаг. Тэдгээрээс мэргэжил сонголт нь энтэргүүнд байх нь гарцаагүй. Хүн ямархуу амьдралаарамьдрахаа энэхүү шийдвэрийг хэрхэн гаргасанаарсонгох болно. Хүсээгүй, эсвэл нарийн судалгаахийлгүйгээр сонгосон мэргэжил таны амьдралын онжилүүдийг үгүй хийх болно. Тиймээс өөрөөсөө эхлээд “Би аль ажлыг хамгийн сайн хийж чадах вэ? ” гэжасуух хэрэгтэй.Судалгаанаас үзэхэд 65-70 насалсан хүн амьдралынхаабараг 40 жилийг өөрийн сонгосон мэргэжилдээзориулж, түүгээрээ амьдардаг байна. Иймээс мэргэжилсонгох гэдэг нь санамсаргүй зүйл байх ёсгүй.
  42. 42. Өөрийн хүсч буй ажлаа, эзэмших гэж буймэргэжлээ сонгохдоо дараах үе шатыгмөрдлөг болгож болох юм. 1.Өөрийгөө нээхØ Хүсэл сонирхолтой эсэхØ Авъяас чадвараа нээн илрүүлэхØ Авъяасаа хөгжүүлэхØ Ирээдүйгээ тодорхойлох
  43. 43. 2. Мэргэжлээ сонгохØ Өөрийн сонирхож буй мэргэжлүүдээ жагсаан бичихØ Чиний үнэт зүйл, ирээдүйн төлөвлөгөөнд нийцэхүйц мэргэжлүүдээ ялгахØ Чи өөрийн боломжоо тодорхойлох / алинд нь орох магадлалтайгаа олох /
  44. 44. 3. Ажлын байраа сонгохØ Сонголтоо зөв хийØ Хамгийн тааламжтай нөхцөл тавьж байгаа байгууллага, өөрийн дур сонирхолтой ажлын байраа сонго.Ø Мөнгөний төлөө биш, хийж буй ажлаасаа таашаал авах ажлын байрыг сонго.
  45. 45. Өөрийгөө танихӨөрийгөө олох Энэ нь таньд сонин сонсогдожбайж болно. Та хэзээ нэгэн цагт “ би хэн бэ? “гэж өөрөөсөө асууж байсан уу? Үгүй бол ягодоо нэг асуугаад үз. Тэг тусмаа мэргэжил,ажлаа сонгох гэж байгаа бол та “ минийсонирхол юу вэ? “ гэдгийг сайтар тунгаанбодоорой. Хэрэв таны сонирхол юу вэ? гэдгийгхараахан мэдээгүй байгаа бол яг одоо үзэгцаас аваад өөрийгөө танихгүй хүнд танилцуулжбайгаа юм шиг бичээд үзээрэй. Та шинэ зүйлхарах болно.
  46. 46. Мэргэжлээ сонгохын өмнө таөөрийгөө танин мэдэхийн тулд та ягюу хийхийг хүсэж байна, юунд илүүавъяастай, ямар хүн болохыг хүсдэггэх мэт зүйлсээр өөринйхөө дотоодхүнтэй ярилцаж үзэх нь зүйтэй.Үүнийтулд :
  47. 47. q Мэдлэг боловсролq Ой тогтоолтq Тооцоолон бодох чадварq Анхаарал төвлөрүүлэлтq Манлайлах, хамтран ажиллах чадварq Хэл ярианы чадварq Бичгийн чадварq Гарын ур дүйq Хөдөлгөөний эвсэлq Гоо сайханq Орон зайн мэдрэмж
  48. 48. зэргээ шалган үзэж, өөрт чухам альнь илүү их байдаг, мөн алинд ньилүү их сонирхолтой байдгаадүйцүүлэн хүсэл мөрөөдлөө тодорхойбичсэн ажлынхаа жагсаалтыг гаргааднэг үзээрэй.Сонирхлоо тодорхойлсон бол түүндтохирох ажил мэргэжлүүдийг жагсаанбич.
  49. 49. Жишээ нь та: Харилцааны чадвар сайтайбол: Борлуулагч, менежер, даатгалынажилтан, сурвалжлагч гэх мэтээр. Харинтооцоолон бодох чадвар сайтай бол: Банкныажилтан, нягтлан бодогч, сүлжээнийинженер гэх мэт. Тодорхойлсон чадвар,авъяас гэдгийг хүмүүс хэт нийтлэг байдлаархардгаас болж алддаг. Та анхаарлаа байнтөвлөрүүлж чаддаг, сайн цаг барьдаг тэрбайтугай бусдыг тэвчээртэй сонсдог зэрэголон нарийн чадваруудыг дурьдаж болно.Энэ бүгд авъяас чадварын л нэг юм.
  50. 50. Дараа нь өөрийн сонгосон мэргэжлийнхээталаар сайн судалж туршлагатай хүмүүсээсзөвөлгөө авах нь чухал. Мэддэггүй хүмүүсзөвхөн өнгөц харж танд юу ч гэж хэлж таныүзэл бодлыг хааш нь ч эргүүлж болзошгүйганхаараарай. Та өөрөө өөртөө үнэнч байхыгмартаж болохгүй. Өөрийн сонгосон мэргэжлээээж, аав, таньдаг нөхдийн хэлснээр өөрчилжхолбирч болохгүй. Эцсийн эцэст энэ таны ламьдрал юм шүү.
  51. 51. Хүн амьдралынхаа ихэнх хугацааг гэртээболон ажил дээрээ өнгөрүүлдэг. Ажилдээрх цаг хугацаагаа үр бүтээлгүй,дургүй зүйлээ хийж өнгөрөөх нь ямар чутгагүй зүйл биш гэж үү ? Буруу сонголтхийвэл насан туршдаа харамсах учраасэнэ тал дээр маш хариуцлагатайхандаарай.Жишээ нь : Бат маш сайн жүжиглэдэг,түүнийг хүн бүр л магтаж, найз нөхөд ньхүртэл авъяастайг нь хэлдэг. Гэтэл ахлахсургуулиа төгсөн мэргэжлээ сонгохболоход
  52. 52. Монголд жүжигчин болж юу хийдэг юмбэ? Хийх юм байхгүй гэж их загнуулдгаасхуульч болжээ. Ингээд эцэг эхийншахалтаар хуульч боллоо. Тэрээр үүнийулмаас ажилдаа дургүй, харамсдагиймээс ч амжилт гаргадаггүй. Хэрвээ тэржүжигчин болсон бол магадгүй алдартайжүжигчин ч болсон байхыг үгүйсгэхаргагүй шүү дээ. Хүн хүссэн зүйлээхийснээр л амжилт гаргадаг. Тиймээсэцэг эхийн ятгалгаар дуртай, дургүй дээдсургууль төгсөөд хаях нь таны ирээдүйгбаллаж буй хэрэг. Гагцхүү өөрийн хүсэлсонирхол, хобби, сайн чаддаг зүйлдээрээ
  53. 53. тулгуурлаж байж мэргэжлээ сонгоххэрэгтэй. Тэгсэн цагт та сурахдаа ч,ажиллахдаа ч сэтгэл хангалуун байхболно. Дээд сургууль төгссөн залуусынзарим нь өөрийн мэргэжлээрээ биш, өөр ажил хийх тохиолдол элбэгбайна.харамсалтай нь эдгээр залуусдахин 2 дахь сургуульдаа сурч алтанцагаа алддаг. Өөрийгөө таниж мэдэххугацааг өөртөө олгоорой. Яарвал даарна.Дургүйд хүчгүй гэдэг. Дуртай бол амжилттаньд ойрхон байх болно.
  54. 54. Мэргэжлээ сонгох ньӨөрийгөө таниж мэдсэн бол яг одоонарийн мэргэших чиглэлээ гаргаж,ирээдүйн ажлын байр таниас юугхүлээж байгаа талаар судлаххэрэгтэй.
  55. 55. 16 Жишээ нь: § Тухайн мэргэжлйин онцлог юу вэ ? § Энэ мэргэжлээр ажиллаж буй хүмүүс ажиллах хугацаандаа юу хийж гүйцэтгэдэг, мэргэжлийн мөн чанар нь юу вэ? § Ажиллах орчин ямар вэ ? § Тухайн мэргэжилд аюултай орчин гэж байдаг уу ? § Гадаа эсвэл байнга дотор ажилладаг уу ? § Энэ мэргэжлийг эзэмших сургалтын хугацаа хэр урт вэ ? § Уг мэргэжлийг эзэмшихийн тулд шаардагдах онцлогууд
  56. 56. Нас хүйс, өндөр, жин гадаад байдалтайхолбоотой онцлог гэж бий юу ?Шалгагдаж, томилогдож, эсвэл хувийноролдлогоор орох уу ?Хэдэн настай хүн хийхэд тохиромжтой болохНийгмийн даатгалтай эсэхМэргэжлээрээ дэвших боломжтой эсэхУг мэргэжлээр өөр ажилруу шилжин орж болохуу ?Тухайн мэргэжлийн эерэг болоод сөрөг талуудУг мэргэжлийг хүмүүс хэр хүндэлж үздэг болох
  57. 57. Таны сонгох гэж буй мэргэжлийн эрэлтхэрэгцээ хэр их байна ?Уг мэргэжлийн эрэлт хэрэгцээ ньнийгмийн шаардлагатай холбоотойгоорнэмэгдэх эсвэл багасах талаар ямар нэгшинж байгаа эсэх ?Төрийн болон хувийн байгууллагадажиллах боломжоос гадна хувиарааажиллах боломж хэр байгаа вэ ? Уг мэргэжлээр ажиллагсдын орлого хэрбайгаа вэ ?
  58. 58. гэх зэрэг тухайн чиглэлийнхээ бүхийл мэдээллийг сонин сэтгүүл, ном,интернэт, бүр боломжтой бол ажлынбайранд нь хүртэл очиж судалжболох юм.
  59. 59. Мэргэжлээ сонгохдоо анхаарах хэдэн зүйлээс... Сэтгэлд чинь ямар мэргэжил илүү таалагдаж байна, хийж болмоорсанагдаад байгаа тэр л мэргэжлээ зоригтой сонгоорой.
  60. 60. 21 1.Нийгэмд хэрэгцээтэй мэргэжил эзэмшээрэй 1990-ээд оны үед Монголд орчуулагчийн ажил эрэлттэй байсан бол одоо шаардлага багасч байна. Учир нь өнөөдөр 3 хүний нэг нь гадаадын ямар нэгэн хэлээр чөлөөтэй ярьдаг болсон байна. Жолооч гэж тусдаа мэргэжил байсан бол одоо хүн бүр машин барьдаг болсон. Арваад жилийн өмнө дэлхийн хэсжээнд програм хангамж, мэдээллийн технологийн мэргэжилтэн эрэлт хэрэгцээтэй байсан бол одоо энэ хандлага тогтворжиж байна. Тэгэхлээр тухайн мэргэжлийн эрэлт хэрэгцээ цаг хугацаа өнгөрөх тусам өөрчлөгддөг гэдгийг бодолцох хэрэгтэй юм. Зарим мэргэжил алга болно, шинэ ажлын байрууд гарч ирнэ.
  61. 61. 2. Мэргэжил бүхэн сайханМанай улсад 7000 гаруймэргэжил байдаг ч сурагчдындунд явуулсан судалгаагаар нийтдээ 50 мэрэгжилнэрлэсэн байна.Олон залуус сонголт хийхдээ ямар мэргэжил хамгийних цалинтай вэ ? Ямар мэргэжил эрэлттэй байна вэ ?гэсэн асуултыг тавьдаг. Хариуцлагатай, нийгмийнидэвхитэй байж чадвал ямар ч мэргэжил эзэмшсэнсайхан амьдарч чадна. Хүссэн сургуульдаа сонирхсонмэргэжлийнхээ ангид орж суралцвал та салбартааамжилт гаргаж чадна гэсэн үг. Мэргэжил хүнийг голдоггэдэг. Тиймээс жилээс жилд нэмэгдэж байгаа салбартөөрийгөө сориж, мэдлэг боловсролоо нэмэгдүүлж,өөрийгөө ямагт хөгжүүлж байх хэрэгтэй.
  62. 62. 3. Алсын хараатай байМэргэжил сонгоход нэн чухал нь алсынхараа юм. Монголчууд бид хэдэн уулынцаадахыг харж ярь гэж сургадаг. Өнөөдөрдарим хүмүүс ийм мэргэжилтйэ болох ньирээдүйд хэргэтйэ гэсэн цуу яриандхөтлөгддөг. Харин та зүгээр нэг цууярианд суурилж биш, сждалгаашинжилгээнд тулгуурлан эрэлттэймэргэжлийг сонгох хэрэгтэй. Орчин үедхүмүүс, байгууллагууд тэр ч бүү хэл төрзасаг хөгжлийн алсын чиглэлээ алдсанаасболж төөрч будилах явдал гаргадаг. Явахзүг чигээ онож баримжаалах нь энэ цагүеийн эн тэргүүний шаардлага боллоо.Хүн бол амьдрал хэмээх далайд хөвөххөлөг
  63. 63. онгоц билээ. Энэ онгоц луужинтай бол“онгоц маань хаана очих ёстой, одоо хаашаачиглэж байгаа, очих газар маань ямархуу байхбол” гэхчлэн зайлшгүй тулгарах асуудлуудадэхлээд хариу өгөх чиг баримжаа болно. Таныхөлөг онгоцонд луужин нь ирээдүй, ирээдүйнажил мэргэжил, үзэж буй хичээлүүд болжчадна. Та маргаашдаа итгэдэг биздээ ? Тэгвэлирээдүй чинь тантай хамт байгаа хэрэг.
  64. 64. Эйнштейн “ Боловсрол гэдэг нь сургуульдзаалгаснаа мартахад цаана нь үлдэх тэр зүйлмөн “ гэжээ. Цаана нь юу үлдэх бол ? Мэдээжхэрэг амьдралын дунд зүг чигээ олох чадвар.Ирээдүйг урьдчилж олж харж чадсан ньбусдаас давуутай болно. Ирээдүйд тохиох бүхүйл явцыг яг таг тааж болохгүй нь үнэн, гэхдэээнэ нь “зүгээр бай, гараа хумхиад суу” гэсэн үгбиш. Хүмүүс ирээдүйг өөрчилж болохгүйгэлцдэг. Үгүй ээ, ирээдүйгээ өөрчилж болно.
  65. 65. Болох болохдоо сайн чиглэлээр өөрчилжболно. Хэцүү хүнд бэрхшээлйин өмнөөвдөг сөхрөлгүй тэмцэн ялж, өмнөхөөсөөч илүү амжилт гаргасан олон хүний бодитамьдрал үүний нотолгоо болно.
  66. 66. 4. Сонирхлоо дагаМонгол улсад суралцаж буй оюутнуудаас авсансудалгаанаас харахад 30 хувь нь одоо сжлч байгаамэргэжилдээ сэтгэл хангалуун биш гэж хариулсан.Мэргэжил бол ирээдүйн амьдралын удирдлага гэдгийгсайтар ойлгох хэрэгтэй. Сонирхолгүй зүйлд цаг заваабарж 4 жил гүрийснээс, сонирхдог мэргэжлээрээ жилөнжөөд ч хамаагүй сурах хэрэгтэй. Ирээдүйд эзэмшихмэргэжлээ сонгоход олон хүчин зүйл нөлөөлнө. Эцэгэхийн мэргэжил нийгмийн шаардлага, эдйин засаг,цалин хангамж, ажлын байр гэх мэт.Тэр болгоноос өөрт хэрэгтэйг нь авах нь чухал.Судалгаанд оролцсон сурагчдын 37,3 % нь сонирхлоодагаж сонгоно гэжээ.
  67. 67. Эдгээр хүүхдүүд мөн чанартаа бол хамгийн зөвсонголт хийх үндэслэлийг хэлсэн байна.Мэргэжлээ буруу сонгосноос болж ирээдүйдэнэ мэргэжлээрээ ажиллахгүй гэж, 11,8 % ньхэлж мэдэхгүй байна гэж 22,4 % нь хариулсанбайна. Үүнээс дүгнэхэд сонирхолгүй сурччадахгүй мэргэжлээ сонгосон нь харагдажбайна.
  68. 68. 5. Сургуулиа биш мэргэжлээурьтаж сонгоСудалгаагаар ЕБС-ын сурагчдын 82,7 % ньтөрийн өмчийн буюу улсын сургуульд орногэжээ. Сурагчдаас авсан судалгаанас харахадэхлээд сургуулиа сонгох нь элбэг бөгөөд ямарч ангид орох нь хамаагүй, СЭЗДС-д юмуу,МУИС-д эсвэл ямар нэгэн улсын мургуульдорно гэдэг. Тухайн саргуульд нь тэрмэргэжилтэнг бэлтгэдэггүй ч хамаагүйойролцоо юм чинь энэ чиглэлээр сурчихъя гээдөөр ангид орчихдог. Нөгөө талаас оноо таараадсургууль авч байвал
  69. 69. сургуульд ямар ч хамаагүй чиглэлээрсурна гэсэн гутрангүй үзэлтнүүд олон.Нэг л сурч байгаа юм чинь хүн чанартай,ирээдүйтэй мэргэжил эзэмших хэрэгтэйбиздээ. Өнөөгийн зах зээлд улсынсургууль төгссөн гэсэн үзүүлэлт чухалбус, чадвартай чанартай боловсон хүчинэрэлттэй байгаа гэдгийг сана.
  70. 70. Амьдралд чухал бөгөөд ирээдүйтэй мэргэжлүүд:Та ирээдүйд ямар мэргэжилтэй болохыгхүсч байна вэ ? Сурагчдын хариулсан байдал : ü Эмч ü Эдийн засагч ü Инженер ü Урлаг ü Олон улсын эдийн засгийн харилцаа
  71. 71. Та урьд өмнө нь ямар мэргэжилтэй болохыг хүсэж байсан вэ ?Оюутнуудын хариулсан байдал:ü Эмчü Эдийн засагчü Хуульчü Багшü Сэтгүүлч
  72. 72. Та хүүхдээ ямар мэргэжилтэйболгохыг хүсэж байна вэ ?Эцэг эхчүүдийн хариулсан байдалü Банк санхүүü Эмчü Хуульчü Инженерü Сэтгүүлч
  73. 73. Шилдэг 7 мэргэжилАНУ- ын хөдөлмөр эрхлэлтийн албанаасшилдэг 100 мэргэжил шалгруулсанаасшилдэгт тооцогдож буй мэргэжлүүдээстанд сонирхуулъя.1. Анагаах ухаан2. Өндөр настанд үйлчлэх алба3. Багш, сурган хүмүүжүүлэгч4. Компьютер болон программын инженер5. Инженер6. Аялал жуулчлалын салбар7. Спорт чийрэгжүүлэх клуб
  74. 74. Монголд хийсэн судалгаагаарбол шилдэг мэргэжлүүдХАА Агрономич, менежер гэх мэт Анагаах ухааны салбар Багшлах боловсон хүчин Техник компьютерийн мэргэжилтэн Уул уурхайн нарийн мэргэжилтэн Гадаад харилцааны мэргэжилтэн Нарийн маргэжлийн ажилтан цахилгаанчин, замын ажилтан, гагнуурчин,оёдолчин
  75. 75. Илүүдэлтэй мэргэжилээс...1. Хуульч2. Эдийн засагч3. Нягтлан бодогч, санхүүч4. Түүхч, философич, улс төр судлаач5. Сэтгүүлч, нийгэм судлаач гэх мэт.
  76. 76. ӨМШөэирйигдйэвгжэөлрөигүйанрэсглуаэдлхатлгаа
  77. 77. Дүгнээд хэлэхэд та өөрийн хүссэнажлаа хийж, тэр ажилдаа сайнмэргэшиж, тогтвор суурьшилтайажиллах нь чухал юм.
  78. 78. Анхаарал тавьсан танд баярлалаа.

×