Thai robbin 7loaihinhtri thong minh

475 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
475
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
16
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Thai robbin 7loaihinhtri thong minh

  1. 1. 7 loại hình thông minh(Seven kinds of smart)"Một cuốn sách sẽ giúp bạn khám phávà phát huy tối đa sức mạnh trí tuệ tiềm ẩn trong con người"Thể loại: Khoa họcTác giả: Thomas ArmstrongDịch giả: Mạnh Hải, Thu HiềnĐánh máy: TatchanLời cảm ơnTôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến ba người đã có công góp phần tạo ra cuốn sách này.Đầu tiên là người quản lý của tôi, cô Linda Allen, cô là người đã kiên nhẫn đưa tôi đi khắp mêcung các nhà xuất bản để tìm được nơi xuất bản cuốn sách này. Người thứ hai tôi cần cảm ơn làbiên tập viên của tôi, Rachel Klayman, sự ham hiểu biết tri thức và sự sắc bén về ngôn ngữ củaanh đã góp phần đáng kể để hoàn thành tác phẩm. Người thứ ba và là người quan trọng nhất, tiếnsĩ Howard Gardner, ông đã âm thầm ủng hộ tôi trong nhiều năm trời, đã chia sẻ với tôi nhiềudanh mục nội dung, các báo cáo khoa học chưa công bố, những bản thảo nghiên cứu cùng nhữnglời khuyên sáng suốt bằng thư điện tử hoặc qua hộp thư thoại của ông.Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Deb Brody và John Paine vì sự hỗ trợ vô giá của họ đối vớitôi trong quá trình chuẩn bị các thông tin, tài liệu cập nhật để xuất bản cuốn sách này. Tôi cònmuốn cám ơn tới tất cả những cá nhân, những người đã có ảnh hưởng tới tôi hay đã ủng hộ tôitheo một cách nhất định nào đó trong quá trình tôi thai nghén ý tưởng, nghiên cứu và viết lênquên sách này, đây là một giai đoạn kéo dài trong nhiều năm. Họ gồm có Delee Lartz, RobertMckim, Mert Hanley, Sue Teele, Sally Smith, Dee Dickinson, Roger Peter, Kurt Meyer, FrankBarr, Lawrence Green, David Thornburg, Richard Bolles, Maggic Strong, và Coby Schasfoort.Tôi cũng cám ơn hàng ngàn thành viên tham gia các buổi hội thảo của tôi về thuyết trí thôngminh đa dạng diễn ra trong nhiều năm, những câu hỏi và lời nói của họ đã giúp tôi làm rõđượcnhiều điều trong nội dung của thuyết về trí thông minh này, đồng thời làm nó trở nên thực tế vàhữu ích với tất cả độc giả.Lời nói đầuNếu câu hỏi "Bạn thông minh như thế nào?" được đặt ra thì nhiều khả năng, câu trả lời củabạn trong tình huống này chỉ tập trung dựa vào kết quả các bài kiểm tra và các kỹ năng trong lớphọc, từ khi bạn còn cắp sách tới trường. Có thể bạn vừa giải được một câu đố vui trên một tờ báophổ thông nào đó, liên quan đến việc giải quyết vấn đề theo kiểu như "x có thể là y vì b có thể là...", hoặc đó là một câu đố yêu cầu bạn đưa ra những định nghĩa về những từ chẳng hạn như"người bủn xỉn" và kẻ lá mặt lá trái (matafacient). Trước đây, có thể bạn đã từng làm một bàikiểm tra trí thông minh khi còn đi học hoặc khi bạn đi xin việc.Những khái niệm về chỉ số IQ và trí thông minh có ảnh hưởng cực kỳ to lớn đến sức sáng tạocủa hàng triệu người dân nước Mỹ. Việc có một chỉ số IQ thấp hay thiếu sự khôn ngoan trong xã
  2. 2. hội chúng ta có nguy cơ bị gán cho những nhãn hiệu là "trí tuệ chậm phát triển" hoặc còn tồi tệhơn nữa. Trên thực tế, nhiều từ ngữ có tính chất bôi nhọ nhất trong văn hoá của chúng ta, gồm cócác từ như: người đần độn, kẻ ngu si và thằng ngốc, trước kia đã từng được coi là những cách gọichính xác, thậm chí là khoa học để mô tả cá nhân nào chỉ đạt điểm thấp, nằm ở phần dưới cùngcủa đường cong đồ thị kết quả kiểm tra trí tuệ. Mặt khác, khi được coi là một tài năng hay thiêntài (những người nào nhận điểm IQ vào khoảng 140 hoặc hơn nữa) thì sẽ nhận được những ưuđãi và sự tưởng thưởng của xã hội. Chính xã hội là nơi cung cấp lương bổng hậu hĩnh và nhiềuưu đãi khác cho những cá nhân nào được coi là thể hiện được sự chói sáng và ưu tú nhất.Sinh viên đã tốt nghiệp các trường đại học hiệp h ội các trường đại học danh tiếng nhưHarvard, Stanford..., ngoài việc bằng cấp của họ được xã hội trọng dụng, họ còn có thu nhập caovà được hưởng nhiều lợi ích khác nữa. Vì vậy cũng không có gì phải ngạc nhiên khi có rất nhiềungười trong số chúng ta, hằng đêm vẫn nằm thao thức và băn khoăn tự hỏi: Chỉ số IQ thực sựcủa mình là bao nhiêu?Quyển sách này không giúp bạn nâng cao được chỉ số IQ. Nó cũng không hỗ trợ được bạntrong việc chuẩn bị cho các kỳ thi như SAT, LSAT, ACT hay bất kỳ một cuộc kiểm tra đánh giátrí thông minh nào trong số các cuộc thi có tính chất như vậy vẫn hàng ngày diễn ra trong xã hộichúng ta. Mặc dù một vài mục trong cuốn sách này là thực hiện các tình huống ở những bài kiểmtra học thuật và kiểm tra trí thông minh, nhưng có vô vàn những cuốn sách khác sẽ giúp bạnnâng cao chỉ số IQ tốt hơn nhiều so với cuốn sách này trong việc dạy và hướng dẫn bạn các kỹnăng cần thiết để vượt qua được một cuộc kiểm tra chỉ số IQ điển hình hay một cuộc thi vào đạihọc.Đây cũng không phải là cuốn sách dạy cách học và tiếp thu nhanh. Thậm chí trên thực tế,cuốn sách này còn có một thông điệp ngầm là: Những hành động thông minh, trí tuệ cần phải cóthời gian để bộc lộ được kết quả. Bạn hãy nhớ rằng, phải trải qua nhiều năm thì Michelangelomới vẽ nên được tác phẩm hội hoạ SISTINE CHAPEL và rằng GOETHE đã mất gần 60 năm trờiđể viết được tác phẩm kinh điển của ông là FAUST. Chắc bạn đã hiểu một điều: Những thứ tốtđẹp thì phải dành nhiều thời gian.Cuối cũng cũng cần phải nói thêm là cuốn sách 7 loại hình thông minh không phải là thứ cóthể làm tăng năng lực bộ não của bạn. Thực sự tôi cảm thấy trí óc của bạn không cần phải lớnmạnh hơn nữa, thậm chí những điều gì đã có sẵn ở con người của bạn còn cần được ngợi ca.Trong bạn đã có đủ các tế bào não tích cực cần thiết đối với bạn, đủ để đưa bạn vươn tới nhữngđiều tốt đẹp, tuyệt vời trong cuộc đời của mình.Tôi mong bạn sẽ thấy cuốn sách 7 loại hình thông minh như là một công cụ, phương tiệngiúp bạn tự đổi mới khả năng nhận thức cá nhân của chính bản thân bạn. Quyển sách này sẽ chobạn thấy được và phải công nhận một sự thật rằng bạn là một người có tài năng lớn, thậm chíngay cả khi tất cả những người bạn đã gặp từ trước tới nay trong cuộc sống của mình đều nói vớibạn rằng bạn không phải như vậy. Tôi hy vọng quyển sách này sẽ thuyết phục được bạn rằngbạn không thiếu tài năng. Ở thời cổ đại, người ta quan niệm rằng trong bản thân mỗi con ngườiđều có một vị thần. Đó là một loại thần linh bảo vệ và đi cùng mỗi con người trong suốt cả cuộcđời họ, giúp mỗi người vượt qua những khó khăn, bất lợi gặp phải trong cuộc sống và làm conngười lớn lên được như mọi người khác. Ngày nay chúng ta đã đánh mất đi sự cảm nhận được ýnghĩa nguyên thuỷ của khái niệm vị thần (có liên quan trên phương diện nguồn gốc từ vựngvới vị thần trong cây đèn của truyền thuyết Ả Rập) do những lo lắng của chính chúng ta đối vớiviệc kiểm tra chỉ số IQ cùng những điều vô nghĩa tương tự khác.
  3. 3. Và đây là lúc chúng ta mang điều đó quay trở lại. Đó cũng là những gì mà cuốn sách này địnhlàm, thông qua việc quyển sách sẽ chỉ ra cho bạn thấy rằng, có nhiều cách để trở nên thông minhvà khôn ngoan. Nội dung cuốn sách "7 loại hình thông minh" gồm có:* Những hiểu biết căn bản làm nền tảng về quá trình diễn ra hoạt động nhân thức của bạn.* Danh sách kiểm tra để xác định khả năng nhận thức nào của bạn là mạnh nhất và khả năngnào là yếu nhất.* Các bài tập thực hành nhằm khảo sát và làm quen với những phương pháp giúp trở nênthông minh, khôn ngoan hơn.* Các mẹo thực hành và những ý kiến đề nghị nhằm mục đích phát triển từng loại tài năng, tríthông minh khác nhau.* Các ý tưởng về nguồn động lực để áp dụng trực tiếp được học thuyết về nhiều loại trí thôngminh này vào cuộc sống của bạn.Thêm vào đó, quyển sách này đưa ra những ví dụ cụ thể về những phương pháp ứng xử thôngminh, tài năng đã giành được điểm cao trong các cuộc thi nghề nghiệp, được lấy từ vô số nhữngnền văn hoá khác nhau trên thế giới. Bạn cũng có cơ hội để thực tập những kỹ năng quan sát củaKalahari Bushman, khả năng giao cảm, hiểu người của vị quan Manhatan, phương pháp thiềncủa vị sư Phật giáo Theravadan, năng lực sáng tạo hình tượng âm nhạc của một nhà soạn nhạcchâu Âu và nhiều trường hợp khác nữa.Sau khi đọc xong quyển sách này, tôi đảm bảo rằng bạn sẽ thu được nhiều hiểu biết và có cảmnhận mới mẻ về những con đường nhận thức khác nhau, những điều đã được thực hành và sửdụng trong thực tế từ hàng nghìn năm nay, ở tất cả các vùng, miền trên trái đất của chúng ta.Quyển sách này mở đầu bằng những thông tin, dẫn luận cơ bản về học thuyết nhiều loại tàinăng trí tuệ. Nội dung của Chương 1 là khái quát lại các kết quả dựa trên thành tựu nghiên cứucủa trường đại học HARVARD, cho rằng thực tế có ít nhất 7 loại tài năng, trí tuệ chính trong tưduy và khả năng của con người. Nội dung từ Chương 2 đến Chương 8 sẽ quay lại và tập trungxem xét kỹ từng loại trí thông minh trong số 7 loại trí thông minh, đó là: Trí thông minh ngônngữ (Chương 2); Trí thông minh không gian (Chương 3); Trí thông minh âm nhạc (Chương 4);Trí thông minh vận động cơ thể (Chương 5); Trí thông minh lô-gic (Chương 6); Trí thông minhtương tác cá nhân (Chương 7); Trí thông minh nội tâm (Chương 8). Bốn chương còn lại cuốicùng nêu ra cho bạn những cơ hội , thời điểm để áp dụng hiểu biết về 7 loại hình thông minh,nhằm làm phát triển nở rộ những tiềm năng quý báu còn ẩn giấu trong con người của bạn(Chương 9); vượt qua được những khó khăn trong việc học tập và nhận thức (Chương 10); tăngcường hiệu suất, chất lượng của công việc mà bạn làm (Chương 11) và cách nuôi dưỡng, duy trìnhững mối quan hệ giữa con người với nhau (Chương 12). Đoạn kết cuốn sách sẽ đi tìm hiểuxem trong tương lai, quan niệm và các giá trị tiêu chuẩn về kiểu trí tuệ, tài năng khác nhau có thểsẽ thay đổi như thế nào. Quyển 7 loại hình thông minh kết thúc bằng phần giới thiệu các tư liệu,tài liệu tham khảo phổ biến của cuốn sách, giới thiệu các tổ chức, các phần mềm máy tính và cáctrò chơi mà bạn có thể sử dụng chúng để giúp bạn rèn luyện, phát triển được từng loại năng lựcđã có sẵn trong con người bạn trong số 7 loại tài năng trí tuệ kể trên.Quyển sách này chính là thứ dành cho bạn nếu bạn thực sự là người muốn mở rộng và pháttriển được những năng khiếu tự nhiên của mình trong suốt cả cuộc đời. Nó cũng đặc biệt hữu íchđối với bạn nếu bạn đang ở một trong những hoàn cảnh sau:* Bạn vừa trải qua một trong những cuộc kiểm tra trí thông minh hay kiểm tra sự hiểu biếtnào đó, nhưng bạn cảm thấy kết quả của cuộc kiểm tra không nói lên đúng được giá trị thực củacon người bạn.
  4. 4. * Bạn cần có thêm thông tin về đặc điểm sở thích, tài năng riêng của mình để chuẩn bị chomột công việc mới hoặc làm một nhiệm vụ mới trong công việc hiện tại của bạn.* Bạn đang thích thú được tìm hiểu tiềm năng sáng tạo của mình và để điều đó giúp làm tăngthêm sự trưởng thành của bản thân bạn.* Bạn muốn khám phá xem bạn suy nghĩ và học tập đạt được đến mức độ nào theo cách tựnhiên nhất.* Bạn muốn biết được kiểu suy nghĩ của bạn có ảnh hưởng như thế nào đến mối quan hệ giữabạn với vợ (chồng), con trai hay con gái, bạn bè, họ hàng hay bạn học cùng đại học với bạn.* Bạn đang là một nghệ sĩ, một vận động viên, nhà soạn nhạc hay là một người nào đó cónghề nghiệp mang tính sáng tạo, bạn đang cần tìm lấy một khuôn mẫu trí tuệ để tôn vinh và cangợi những thành quả công việc mà bạn đã sáng tạo được cho cuộc sống, đồng thời làm chochúng (những thành quả công việc của bạn) trở nên đáng giá hơn với xã hội.* Bạn nghĩ là bạn thiếu một khả năng nào đó trong học tập và bạn muốn làm rõ hơn để hiểuđược những điều đó trong con người bạn.* Bạn dạy hoặc hướng dẫn cho một người nào đó mà họ cần có đánh giá trí tuệ chính xác, cầnxây dựng lòng tự trọng hoặc những khả năng khác trong cuộc sống thực tế.Đối với tôi, niềm ham thích khám phá và nghiên cứu về 7 loại hình thông minh đã được bắtđầu sau quá trình nhiều năm làm việc ở cương vị một thầy giáo tiểu học. Tôi đã trở nên thất vọngvới cách mà tất cả thầy cô giáo và các bậc phụ huynh đã dạy con em họ. Cái cách này, đã cướpđi tiềm năng học tập từ những em nhỏ có thể phát triển rực rỡ chỉ vì tập trung chú ý quá nhiềuvào từ ngữ và con số, trong khi lãng phí mất những tài năng và năng khiếu bẩm sinh khác. Có lẽbạn đã giống như một trong những đứa trẻ này, một cá nhân thể hiện khả năng về âm nhạc, nghệthuật; năng khiếu quan sát, xã hội, cơ khí, vật lý và thậm chí cả khả năng tâm linh, nhưng nhữngkhả năng đó vẫn còn thiếu sự chăm chút của gia đình cũng như của trường học. Quyển sách nàysẽ giúp bạn phục hồi lại những khả năng trí tuệ đó và hỗ trợ bạn trong việc tìm ra con đường đưanhững năng khiếu của bạn trở thành hiện thực một cách tốt nhất. Như Ben Franklin đã nói "Đừngtự che lấp tài năng của bạn. Trong bóng râm thì chiếc đồng hồ mặt trời làm sao còn là chính nó".Hãy học cách sẵn sàng để đi ra dưới ánh sáng mặt trời, và sau đó là làm thế nào để bạn thực sựnổi bật như những gì vốn có của bạn nhé.Chương 1: Thuyết trí thông minh đa dạngBạn hãy dành một chút thời gian để tưởng tượng rằng bạn đang sống trong thời kì tiền sử.Nửa đêm bạn bị đánh thức bởi tiếng động như sấm của một đàn voi ma mút đang di chuyển vềphía lều trại của bạn. Bây giờ bạn có thể đưa bất cứ cá nhân nào của thế kỷ XX đặt vào môitrường nguyên thuỷ của bạn để có thể thoát khỏi tình thế mắc kẹt đó.Ai sẽ là người như vậy? Albert Einstein? Không thể được vì ông ấy quá nhỏ bé. James Joycethì sao? Rất tiếc vì ông ta bị cận thị nặng. Vậy Franklin Delano Roosevelt thì thế nào? Phải, nếuông ta không ngồi trên một chiếc xe lăn. Như vậy, những người đàn ông nổi tiếng nhất của thếkỷ XX trở nên ít hữu dụng vào lúc bạn cần như thế này. Trên thực tế là nhiều người trong số họsẽ gặp nguy hiểm và nhanh chóng bị tiêu diệt trong môi trường nguyên thuỷ. Theo cách khác,nếu tôi gợi ý cho bạn đưa ra một ai đó như Michael Jordan hay Arnold Schwarzenegger thì chắclà họ sẽ giúp bạn thoát khỏi tình thế khó khăn trên.Trong hoàn cảnh này cần phản xạ nhanh, khả năng định hướng không gian nhạy bén, tốc độ,sức mạnh và sự lanh lẹ, nhiều hơn là cần đến phương trình ánh sáng (E=MC), một tác phẩm văn
  5. 5. học (Finnegans Wake) của James Joyce hay một chương trình cải cách kinh tế (New Deal). Ở thếkỷ thứ 20, chúng ta đã trở nên quen thuộc với trí thông minh cấp độ cao trong cuộc sống cùngnhững người "mọt sách", nhà trí thức và việ sĩ.Ngoài ra, còn có cáchđịnh nghĩa trí thông minh là khả năng ứng phó thành công với hoàncảnh, điều kiện mới và năng lực học hỏi được từ kinh nghiệm đã trải qua của các cá nhân khác.Nếu xe ô tô của bạn bị hỏng ngay giữa đường cao tốc, ai là người thông minh nhất để giảiquyết vấn đề này? Liệu đó sẽ là một tiến sĩ triết học ở một trường đại học lớn hay là một thợ sửaxe với trình độ phổ thông trung học? Nếu bạn bị lạc ở giữa một thành phố rộng lớn thì ai có thểlà người giúp đỡ bạn nhiều nhất? Sẽ là một vị giáo sư đãng trí hay là một cậu bé có giác quanđịnh hướng ưu việt? Có thể thấy trí thông minh phụ thuộc vào hoàn cảnh, nhiệm vụ và nhữngyêu cầu mà cuộc sống đặt ra cho chúng ta, chứ không phải căn cứ vào một chỉ số IQ, một tấmbằng đại học hay một chức danh uy tín. Kết quả nghiên cứu trên những chỉ số có tính dự đoáncủa các bài kiểm tra IQ đã khẳng định điều này.Mặc dù các bài kiểm tra trí thông minh dự đoán được những thành công của học sinh, sinhviên khi cònđang đi học một cách khá vững chắc, nhưng chúng lại thất bại trong việc chỉ ra làcác sinh viên làm việc ra sao trong cuộc sống thực sau khi rời khỏi ghế nhà trường. Một cuộc tìmhiểu đối với những nhà chuyên môn đã đạt được nhiều thành công trong cuộc sống cho thấy, cóđến 1/3 trong số họ có chỉ số IQ thấp. Như vậy một thông điệp rõ ràng là: Các bài kiểm tra IQmới chỉ đánh giá được một thứ có thể tạm gọi là "năng khiếu đi học", trong khi trí thông minhthật sự phải được hiểu trong phạm vi rất rộng lớn với nhiều loại kỹ năng khác nhau.Quyển sách này bàn về những cách biểu hiện khác của trí thông minh. Sẽ thú vị hơn việc tachỉ nói về trí thông minh như thể nó là một dạng vật chất kì diệu nằm trong não, có thể đo đượcbằng cách kiểm tra chỉ số IQ, hay trí thông minh như là một nhiễm sắc thể ưu tú được ban tặngcho một số ít những cá nhân may mắn ngay từ lúc mới sinh ra, mà thay vào đó chúng ta sẽ đề cậpđến nhiều dạng trí thông minh khác nhau, ta có thể gặp được trên mọi ngả đường của cuộc sống.Chúng ta sẽ xem xét trí thông minh của một vận động viên, một nghệ sĩ, nhà soạn nhạc, mộtviên quản trị, nhà tâm thần học, kế toán viên, người bán hàng, giáo viên tiểu học, thợ hàn, thợsửa chữa máy móc, kiến trúc sư và những người khác nữa. Trên phạm vi toàn cầu, chúng ra cũngsẽ khảo sát về trí thông minh đã và đang tồn tại trong các nền văn hoá khác nhau, bao gồm có tàinăng đi biển của những người Polynesian (Pôlinêdi), khả năng kể chuyện của những người hátsử thi dân tộc Nam Tư, và sự nhạy bén của những nhà quản lý người Nhật Bản.Trong quyển sách này bạn sẽ nghiên cứu về một ý tưởng có tính cách mạng, đang ngày càngthi hút được sự quan tâm của đông đảo các nhà khoa học cũng như của rộng rãi công chúng. Đólà học thuyết về nhiều loại thông minh khác nhau, được nhà tâm lý học Howard Gardner xâydựng và phát triển từ 15 năm qua, học thuyết đã thách thức các định kiến cũ về việc như thế nàolà sự khôn khéo,thông minh. Gardner tin tưởng rằng nền văn hoá của chúng ta đã quá tập trungchú trọng vào lối tư duy lô-gic và tư duy bằng lời nói - đây là những năng lực chủ yếu được đánhgiá trong một bài kiểm tra trí thông minh, trong khi đó đã bỏ qua những dạng khác của trí tuệ vàsự hiểu biết. Ông đưa ra ý kiến là có ít nhất 7 loại trí thông minh khác nhau, đều xứng đáng đượccoi như những cách thức quan trọng của suy nghĩ và tư duy.Bảy loại hình thông minhLoại thứ nhất là sự thông minh về ngôn ngữ. Đây là trí thông minh của các phóng viên, ngườikể chuyện, các nhà thơ và luật sư. Loại tư duy này đã đem lại cho chúng ta tác phẩm "Vua Lear"của Shakespeare, "Odyssey" của Homer và truyển thuyết "Nghìn lẻ một đêm" của người Ả Rập.Người có khả năng về ngôn ngữ có thể tranh cãi, thuyết phục, làm trò hay làm hướng dẫn có hiệu
  6. 6. quả bằng việc sử dụng lời nói. Họ thường yêu thích các cách sử dụng âm thanh của từ ngữ, thôngqua sự chơi chữ, trò đố từ và cách uốn lưỡi. Đôi khi họ cũng hay đưa tin vặt bởi vì họ có khảnăng nhớ các sự kiện. Họ có thể trở thành các bậc thầy về đọc và viết. Họ đọc một cách thamlam, có khả năng viết một cách rõ ràng và có thể phóng đại ý nghĩa lên theo các cách khác nhautừ những tin bài báo, bức ảnh bình thường.Loại thứ hai, thông minh lô-gic - toán học, là trí thông minh đối với những con số và sự lô-gic. Đây là trí thông minh của các nhà khoa học, kế toán viên và những nhà lập trình máy tính.Newton đã điều khiển và khai thác được loại trí thông minh này khi ông phát minh ra các phéptính vi phân. Einstein cũng tương tự khi ông xây dựng và ph át triển học thuyết tương đối củamình. Những nét tiêu biểu nhất của người thiên về trí thông minh lô-gic - toán học gồm có khảnăng xác định nguyên nhân, chuỗi các sự kiện, cách tư duy theo dạng nguyên nhân - kết quả, khảnăng sáng tạo các giả thuyết, tìm ra các mô hình số học hoặc quy tắc dựa trên các khái niệm,đồng thời ưa thích các quan điểm dựa trên lý trí trong cuộc sống nói chung.Trí thông minh về không gian là loại năng lực thứ ba, liên quan đến suy nghĩ bằng hình ảnh,hình tượng và khả năng cảm nhận, chuyển đổi và tái tạo lại những góc độ khác nhau của thế giớikhông gian trực quan. Đó là mảnh đất sáng tạo của các kiến trúc sư, nhà nhiếp ảnh, nghệ sĩ, cácphi công và các kĩ sư cơ khí máy móc. Người đã từng thiết kế lên các Kim tự tháp Ai Cập làngười có rất nhiều trí thông minh loại này. Cũng có khả năng như vậy là các cá nhân nhưThomas Edison, Pablo Picasso và Ansel Adam. Những cá nhân sở hữu loại trí thông minh vềkhông gianở mức độ cao, thường có một độ nhạy cảm sắc bén với những chi tiết cụ thể trựcquan và có thể hình dung được một cách sống động, vẽ ra hay phác họa những ý tưởng của họdưới dạng hình ảnh, đồ hoạ, cũng như họ có khả năng tự định hướng bản thân trong không gian 3chiều một cách dễ dàng.Loại trí thông minh về âm nhạc là loại năng lực thứ tư. Đặc điểm cơ bản của loại trí thôngminh này là khả năng cảm nhận, thưởng thức và tạo ra các tiết tấu và nhịp điệu. Đó là trí thôngminh của Bach, Beethoven, hay Brahon, và cũng là loại trí thông minh của các nhạc công đàncầm người Ba-li hay những người hát sử thi của dân tộc Nam Tư. Ngoài ra, trí thông minh về âmnhạc còn có trong tiềm thức của bất cứ cá nhân nào, miễn là người đó có khả năng nghe tốt, cóthế hát theo giai điệu, biết dành thời gian cho âm nhạc và nghe được nhiều tiết mục âm nhạckhác nhau với sự chính xác và sáng suốt của các giác quan.Loại thông minh thứ năm, khả năng vận động thân thể, là loại thông minh cả chính bản thâncơ thể. Nó bao gồm tài năng trong việc điều khiển các hoạt động thân thể của một người và trongcả thao tác cầm nắm các vật thể một cách khéo léo. Các vận động viên thể thao, những ngườilàm nghề thủ công, những thợ cơ khí và các bác sĩ phẫu thuật là những người sở hữu khả năngnày của tư duy. Cũng là người như vậy, diễn viên hài vĩ đại Charlie đã sử dụng tài năng loại nàyđể thực hiện được rất nhiều động tác biểu diễn tài tình của ông như trong vở Kẻ lang thang nhỏbé. Các cá nhân thuộc loại tài năng vận động thân thể có thể rất khéo léo và thành công trongnghề thêu may, nghề thợ mộc hay nghề tạo mẫu. Hoặc họ có thể ham thích và theo đuổi nhữnghoạt động của cơ thể như đi bộ đường dài, khiêu vũ, chạy bộ, cắm trại, bơi lội hoặc đua thuyền.Họ là những người thực hành, nhạy cảm, thường xuyên muốn vận động cơ thể của họ và có"phản ứng bản năng" với các tình huống, sự vật.Loại thông minh thứ sáu là năng lực tương tác. Đây là năng lực hiểu và làm việc được vớinhững người khác. Đặc biệt là, điều này yêu cầu có khả năng cảm nhận và dễ chia sẻ với tâmtrạng, tính cách, ý định và mong muốn của những người khác. Thuyền trưởng trên một chiếc tàuđi biển cần phải có loại thông minh này. Trí thông minh này cũng cần cho một nhà quản lý củamột tổng công ty lớn. Một cá nhân có trí thông minh về giao cảm có thể rất giàu lòng trắc ẩn và
  7. 7. đầy tinh thần trách nhiệm đối với xã hội, chẳng hạn như Mahatma Gandhi; hoặc là người có sứclôi cuốn và khéo léo như Machiavelli, nhưng họ đều có khả năng nhìn thấu suốt vào bên trongcủa những người khác và từ đó nhìn ra viễn cảnh của thế giới bên ngoài bằng chính cặp mắt củanhững con người đó. Trong thực tế, họ rất tuyệt vời với vai trò của người môi giới, quản trịmạng, người hoà giải hoặc là thầy giáo.Loại trí thông minh cuối cùng là năng lực tự nhận thức bản thân hoặc là trí thông minh nộitâm. Một người mạnh mẽ về loại trí tuệ này có thể dễ dàng tiếp cận và nhìn rõ được những cảmxúc của chính bản thân mình, phân biệt được giữa nhiều loại trạng thái tình cảm bên trong và sửdụng chính những hiểu biết về bản thân mình để làm phong phú thêm và vạch ra con đường chocuộc đời mình. Các thí dụ về những người có trí thông minh thiên về kiểu này gồm có các nhà cốvấn, nhà thần học, những thương nhân. Họ có thể là người rất hay tự xem xét nội tâm và hamthích được trầm tư suy nghĩ, được ở trong trạng thái tĩnh lặng hay trong các trạng thái tìm hiểutinh thần một cách sâu sắc khác. Mặt khác họ có thể là người có tính độc lập mạnh mẽ, tínhthẳng thắn cao độ và cực kỳ tự giác, có kỷ luật. Trong bất cứ trường hợp nào, họ thuộc dạng tựlập và thích làm việc một mình hơn là làm việc với người khác.Bạn hãy nhớ rằng, cho dù bạn có nhận thấy một cách rõ ràng bản thân mình thuộc một hoặchai dạng thông minh trong số các loại đã được mô tả ở trên, thì trong thực tế bạn vẫn luôn luônsở hữu tất cả 7 loại trí thông minh. Hơn thế nữa, một cách lý tưởng là bất kỳ một người bìnhthường nào cũng có thể phát triển một trong số 7 loại trí thông minh nói trên của tư duy đến mộtmức độ đáng kể để có thể sử dụng thành thạo.Trong cuộc đời chúng ta, 7 loại hình thông minh được thể hiện theo cách khác nhau và duynhất ở mỗi người, không có ai giống ai. Rất hiếm khi có người đạt được một mức độ thông minhcao ở đầy đủ cả 6 hoặc 7 loại trí thông minh. Vào đầu thể kỷ XX, nhà tư tưởng người ĐứcRudolf Steiner có thể được coi là một ví dụ về người có trí tuệ thông minh như vậy. Ông là mộtnhà triết học, nhà văn và là một nhà khoa học. Ông cũng là người sáng tạo ra một loạt các điệunhảy, học thuyết về màu sắc và một hệ thống dụng cụ làm vườn, đồng thời ông còn là nhà điêukhắc, nhà nghiên cứu xã hội cũng như là một kiến trúc sư.Mặt khác có một số người có vẻ như đã phát triển và đạt đến một trình độ cao chỉ một loại tríthông minh nào đó, trong khi các loại trí thông minh khác của họ lại phát triển chậm hơn nhiềuvà kén hẳn. Đây chính là những nhà bác học của thế giới loài người. Những người giống nhưnhân vật Raymond trong bộ phim The Rain Man (Người đàn ông trong mưa) đã đoạt giải Oscar,đây là những người có thể tính toán các con số bằng tốc độ của ánh sáng nhưng không thể tựchăm sóc bản thân họ. Hay những cá nhân sở hữu tài năng về điêu khắc song lại không thể đọcđược, hay có những người có khả năng xướng âm một cách hoàn hảo nhưng lại cần người khácgiúp buộc dây giày của họ.Đa số trong chúng ta là những người có phẩm chất trí tuệ ở vào khoảng giữa của nhà bác họcvới một con người tự nhiên phát triển bình thường trong thực tế. Mỗi chúng ta thường có một vàiloại trí thông minh dường như nổi trội một chút, một vài loại trí thông minh khác có thể đạt vàoloại trung bình và vài loại khác nữa được xem như là gây khó khăn cho chúng ta trong cuộcsống. Dù sao đi nữa, điều quan trọng chúng ta cần phải hiểu là còn có nhiều cơ hội cho tất cả mọingười để phát triển và toả sáng kể cả với những kiểu trí thông minh không thường được sử dụngnày. Người nông dân, những bậc cha mẹ, hoạ sĩ, những thợ cơ khí, và nhà buôn cũng xứng đángsở hữu trí thông minh nhiều như các bác sĩ tâm lý, bác sĩ phẫu thuật não hay các giáo sư luật.Luận thuyết về nhiều loại trí thông minh đã tập hợp đầy đủ hàng loạt những khả năng của conngười vào một hệ thống gồm 7 loại trí thông minh, tài năng, những loại trí thông minh này có
  8. 8. thể làm cho bất kỳ một cá nhân nào cũng có khả năng thành đạt trong cuộc sống và thu được kếtquả mà mình mong muốn.Những bằng chứng làm cơ sở cho học thuyếtThuyết trí thông minh đa dạng không phải là khuôn mẫu đầu tiên đưa ra ý kiến cho rằng: cónhiều cách khác nhau để trở thành người khôn ngoan. Trong vòng 200 năm qua, đã có rất nhiềucác loại luận thuyết về trí thông minh được đưa ra, theo đó có khoảng từ 1 đến 150 loại trí thôngminh khác nhau. Vậy điều gì làm cho khuôn mẫu về trí tuệ của Gardner trở thành đặc biệt, hữudụng và có sức thuyết phục, dẫu sao đi nữa thì đó chính là vì ông đã tìm ra và xác thực đượcnhững kết quả nghiên cứu của mình về vấn đề này từ việc đã nghiên cứu hàng loạt các lĩnh vựccó liên quan: nhân loại học, tâm lý học nhận thức, tâm lý học phát triển, phân tích tâm lý, khoahọc tiểu sử, sinh lý học về động vật, và giải phẫu về thần kinh học. Trong học thuyết của mình,Gardner đã thiết lập được các yêu cầu cần thiết đặc trưng mà mỗi loại trí thông minh phải đạtđược để có đủ điều kiện xác định đó là một loại trí thông minh. Sau đây là 4 trong số các tiêuchuẩn ấy:Đặc điểm 1: Mỗi trí thông minh có khả năng được biểu tượng hoá. Thuyết trí thông minhđa dạng đã đưa ra một khía cạnh về khái niệm trí thông minh, cho rằng khả năng biểu tượng hoátrong tư duy con người hay khả năng diễn đạt những ý tưởng, kinh nghiệm thông qua sự miêu tảcác hình ảnh, con số và các từ ngữ, là dấu hiệu để xác nhận đó là trí thông minh của con người.Khi Vanna White chỉ vào khoảng không trên chữ "pr...gram" trên màn hình ti vi đang trình chiếutrò chơi: "Bánh xe may mắn", phần lớn những người xem ti vi có thể nói ngay chữ cái bị thiếumất trong từ trên là gì, bởi vì họ cùng chung một hệ thống ký tự giao tiếp thông thường là tiếngAnh. Đây là một thí dụ của hệ thống ký tự ngôn ngữ. Thuyết trí thông minh đa dạng cho rằng: cónhiều cách khác nhau mà mỗi loại trí thông inh có thể sử dụng để biểu tượng hoá. Những ngườicó tư duy lô-gic toán học sử dụng các con số và các chữ số Hy Lạp, trong số các loại ký hiệukhác, để đáp ứng các tư duy và nhu cầu có tính lý trí của họ. Ở một mặt khác, những nhà soạnnhạc hoặc nhạc sĩ lại thường hay sử dụng các nốt nhạc trầm bổng để biểu tượng hóa các giai điệuvà tiết tấu của họ. Marcel Marcean lại sử dụng các cử chỉ động tác phức tạp và sự diễn giải bằngcác dấu hiệu của vận động thân thể để biểu diễn các khái niệm như sự tự do và trạng thái cô đơn.Ngoài ra cũng còn các ký hiệu mang tính xã hội, chẳng hạn như cái vẫy tay chào tạm biệt vànhững ký hiệu của cái tôi, như đã biết, thí dụ như các hình ảnh của giấc mơ vào buổi sáng sớm.Đặc điểm 2: Mỗi trí thông minh đều có một lịch sử phát triển của riêng nó. Trí thôngminh không phải là một điều gì lạ thường có tính tuyệt đối như những người trung thành vớiquan niệm về trí thông minh theo kiểu chỉ số IQ. Những người này cho rằng trí thông minh đượcsinh ra rồi được duy trì ổn định, bền vững trong suốt cả chiều dài cuộc đời của mỗi người. Theothuyết trí thông minh đa dạng, mỗi loại trí thông minh biểu hiện ra vào một thời điểm xác địnhtrong thời thơ ấu, chúng đều có một chu kỳ bộc lộ và phát triển tiềm năng rực rỡ trong chiều dàicuộc đời, và bao gồm cả việc mỗi loại có một hình mẫu duy nhất về quá trình suy giảm nhanhchóng hay từ từ khi một người bị già đi. Nhà soạn nhạc vĩ đại Mozart đã sáng tạo ra những âmđiệu đơn giản từ khi lên 3 tuổi và viết được những bản giao hưởng vào năm lên 9 tuổi. Những tàinăng âm nhạc vẫn được duy trì và còn tương đối lớn mạnh cả khi tuổi đời đã cao, bằng chứngtrong cuộc sống thực tế là những nhà sáng tác như Pablo Casals, Igor Stravinsky và GeorgeFriedrich Handel.Loại tư duy lô-gic toán học, một mặt khác, lại có kiểu mô hình phát triển khác với loại trên.Loại này xuất hiện hơi muộn một chút trong thời thơ ấu, phát triển đạt đến đỉnh cao vào thờithanh niên, sau đó suy giảm muộn hơn trong cuộc đời của con người. Nhìn vào lịch sử của tư
  9. 9. duy toán học, ta nhận thấy có một số khám phá lớn trong toán học do những nhà bác học có tuổiđời ngoài 40 tuổi. Sự thực là, nhiều khám phá quan trọng là của những người còn ở độ tuổi niênthiếu, chẳng hạn như Blaise Pascal và Evaiste Galois. Thậm chí Albert Einstein đã đạt đượcnhững hiểu biết sâu sắc ban đầu về thuyết tương đối khi ông mới 16 tuổi.Tương tự như vậy, mỗi loại trí thông minh có một mô hình tăng trưởng, phát triển và suygiảm theo cách riêng của mình, trong vòng đời của con người.Đặc điểm 3: Mỗi trí thông minh đều sẽ tổn thương và biến mất khi có các tác động xâmphạm và gây hại đến những vùng đặc trưng riêng biệt của nó trong bộ não người. Thuyết vềtrí thông minh đa dạng tiên đoán rằng trong thực tế, trí thông minh có thể bị cô lập khi bộ não bịtổn thương. Gardner đã đưa ra ý kiến là: Nhằm mục đích được công nhận và có thể tồn tại, bất kỳmột lý thuyết nào về trí thông minh đều phải dựa trên cơ sở sinh học, nghĩa là được bắt nguồn từcấu trúc vật chất của não bộ. Với vai trò là một nhà tâm lý học thần kinh ở Ban quản lý cựu chiếnbinh Boston, Gardner đã làm việc với những bệnh nhân bị tổn thương não, một phần nào đótrong 7 loại trí thông minh của họ bị ảnh hưởng, thí dụ như: Một người có thương tích ở thuỳtrước trán trong bán cầu não trái thì không thể nói và viết bình thường được nhưng vẫn có thểhát, vẽ, và nhảy múa không hề có một chút khó khăn nào. Trong trường hợp này thì trí thôngminh về ngôn ngữ của anh ta đã bị suy giảm, hư hại một phần. Mặt khác, những người bị thươngở thuỳ thái dương bên phải có thể khó khăn khi thực hiện những công việc mang tính chất âmnhạc, nhưng anh ta có thể nói, đọc và viết một cách dễ dàng. Những bệnh nhân bị thương ở thuỳchẩm của bán cầu não bên phải có thể bị suy giảm đáng kể những khả năng về nhận biết gươngmặt, khả năng quan sát hoặc nhận biết những chi tiết trực quan.Lý thuyết về trí thông minh còn đang tranh luận về việc có tồn tại hay không 7 hệ thống củanão bộ hoạt động một cách tương đối độc lập. Trí thông minh ngôn ngữ xem ra như là một chứcnăng chính của bán cầu não trái ở đa số mọi người, trong khi trí thông minh về âm nhạc, khônggian và năng lực tương tác có xu hướng tập trung tại bán cầu não phải nhiều hơn. Trí thông minhvề năng lực vận động thân thể gồm có vỏ não vận động, những hành thần kinh cơ sở và bộ phậntrước não. Thuỳ trước trán là đặc biệt quan trọng đối với trí thông minh của con người.Bộ não là một tổ hợp phức tạp lạ thường đến mức khó tin nên không thể phân chia ra đượcmột cách rõ ràng thành 7 khu vực có ranh giới như bản đồ. Tuy nhiên, lý thuyết về trí thôngminh đa dạng đã tổng hợp những kết quả đã được khám phá trong hơn 20 năm qua trong lĩnh vựctâm lý học thần kinh theo một cách riêng biệt đáng được chú ý.Đặc điểm 4: Mỗi loại trí thông minh có những nền tảng giá trị văn hoá riêng củanó. Thuyết trí thông minh đa dạng cho rằng, những biểu lộ của trí thông minh được đánh giá mộtcách tốt nhất bằng việc nhìn vào những khả năng đóng góp cao nhất của nó đối với xã hội, chứkhông phải là việc giành được kết quả tốt hay không trong các cuộc kiểm tra. Những kỹ năngtiêu biểu cho việc kiểm tra chỉ số IQ, chẳng hạn như khả năng lặp lại những con số ngẫu nhiêntheo chiều thuận hoặc chiều ngược, hay năng lực để giải quyết những vấn đề nào đó có tính chấttương tự như vậy, là làm hạn chế những giá trị văn hoá có trong trí thông minh của con người.Lần gần đây nhất khi bạn nghe thấy ông bà bế đứa cháu đặt trong lòng và nói: "Ông (bà) muốnnói với cháu một điều đã rất có ý nghĩa với ông (bà) trước kia, ông (bà) hy vọng rằng giờ đây nócũng đầy ý nghĩa đối với cháu: 23,16, 94, 3, 12...".Trên một phương diện khác, điều gì đã đem lại những thành tựu và tiến bộ xã hội của chúngta, từ thế hệ này đến thế hệ khác như những truyện cổ tích, truyện thần thoại, tác phẩm văn học,âm nhạc, những môn nghệ thuật lớn, những khám phá khoa học và những kỹ năng vật lý.Thuyết trí thông minh đa dạng cho rằng, cách tốt nhất để chúng ta có thể học được nhữngđiều thông minh là nghiên cứu, học tập những thí dụ về các công trình văn hoá có ích nhất cho
  10. 10. xã hội chúng ta, đối với từng loại trong số 7lĩnh vực, chẳng hạn: Tác phẩm Moby Dick củaHerman Melville tốt hơn là những âm tiết vô nghĩa trong cẩm nang tra cứu tâm lý; Guernica củaPablo Picasso tốt hơn những thiết kế hình học trong những bài kiểm tra tính suy luận không gian;tác phẩm Magna Carta hay Sermon trên núi tốt hơn là "thước đo Vineland" về tính trưởng thànhxã hội.Ở một mức độ xa hơn nữa, thuyết trí thông minh đa dạng tán thành và ca ngợi tính đa dạngtrong cách mà trí thông minh được thể hiện ở những nền văn hoá khác nhau. Ở đây không coicác khám phá về từ ngữ và toán học của những người châu Âu da trắng như đỉnh cao của tríthông minh (mà nếu theo quan niệm này, một lần nữa sự kiểm tra trí tuệ bằng chỉ số IQ lại đượcủng hộ và duy trì), thuyết trí thông minh đa dạng cung cấp một phạm vi quan niệm rộng lớn vềtrí thông minh của con người. Trong biểu đồ về trí thông minh này, các loại khả năng về trí tuệcủa con người đều được ca ngợi và tôn trọng như nhau, đó là tài năng tìm đường của nhữngngười dân Himalaya, phương pháp phân loại phức tạp của thổ dân Nam Phi tộc Kalahan, nhữngthiên tài âm nhạc của nền văn hoá Arang ở đất nước Nigieria, các hệ thống vẽ bản đồ độc nhất vônhị của những người đi biển dân tộc Polynesia, và những khả năng đặc biệt của nhiều người kháctrên khắp thế giới.Bổ sung thêm vào các đặc điểm nội dung trên, thuyết còn đưa ra ý kiến là mỗi loại thôngminh có một quá trình xử lý nhận thức riêng biệt của mình trong các hoạt động của trí nhớ, sựtập trung, tri giác và cách giải quyết vấn đề. Thí dụ, có thể bạn không thể nhớ các giai điệu,nhưng lại nhớ hình ảnh gương mặt và con số. Tương tự như vậy, bạn có thể có tri giác nhạy bénvề độ cao của nốt nhạc song bạn không thể phân biệt được sự khác nhau giữa cách phát âm củachữ "th" và "sh". Thậm chí 7 loại trí thông minh còn có cả lịch sử tiến hoá riêng của mỗi loại.Trí thông minh về âm nhạc có một phần hàm chứa tiếng hót của chim muông, trong khi trí thôngminh về vận động thân thể xuất hiện từ những hoạt động săn bắn trong những giai đoạn sơ khaiđầu tiên của lịch sử loài người. Những ai muốn thấy các số liệu có thể định lượng được về nhữngvấn đề trên thì chính các kết quả kiểm tra tâm lý và nghiên cứu thực nghiệm sẽ là một sự ủng hộvà khẳng định. Lý thuyết về trí thông minh đa dạng không chỉ là một ý kiến đơn thuần. Nó đượclập nên từ việc tổng hợp các kết quả nghiên cứu mới nhất của những đề tài khoa học về trí thôngminh đang hiện hành.Chương 1: Thuyết trí thông minh đa dạng (tiếp)Khám phá 7 loại hình thông minh của bạnBây giờ bạn đã biết được một vài điều về cơ sở khoa học của thuyết 7 loại hình thông minhnày, hãy xem xem bản thân bạn sẽ khớp với mỗi loại hình thông minh đến mức nào. Trong quátrình tôi tổ chức các cuộc hội thảo và giảng bài ở trên khắp nước Mỹ, mọi người thường đặt racâu hỏi "Có bài kiểm tra nào có thể thử làm để biết được trí thông minh của tôi ra sao haykhông?". Tôi hy vọng rằng không có. Quyển sách này đã được xây dựng trên cơ sở của sự tintưởng là trí thông minh rất phong phú và đa dạng, vượt hẳn ra ngoài khái niệm trí thông minh bịgò ép chỉ trong một bài kiểm tra khoảng 90 phút. Mặc dù vẫn có nhiều bài kiểm tra cá nhân trênthực tế, chúng đánh giá những khía cạnh khác nhau của 7 loại hình thông minh, nhưng cách tốtnhất để khám phá xem các kiểu thông minh của bạn nhiều đến mức nào chính là thông qua sự
  11. 11. đánh giá trung thực nhất bằng việc xem bạn đã ứng dụng như thế nào trong cuộc sống hàngngày.Hãy xem xét những gì bạn làm hàng ngày, như là việc sử dụng điện thoại. Bạn có các kỹ nănggì để ghi nhớ các số điện thoại? Bạn có lặp lại các con số điện thoại bằng cách tự lẩm nhẩm khẽđọc chúng trước khi quay số hay không? Nếu có thì đó là bạn đang sử dụng năng lực ngôn ngữđấy. Hay bạn hình dung ra được các phím cần bấm trên mặt máy điện thoại như tấm bản đồ códạng một mạng kẻ ô vuông. Điều đó phản ánh môt kiểu trí tuệ tư duy theo không gian trong côngviệc. Tôi đã từng nghe có người nói rằng họ nhớ số điện thoại bằng các âm điệu đặc trưng củaphím bấm khi nhấn. Những người này phải là những người có trí thông minh về âm nhạc. Mộtđiều nữa là trí thông minh của một người được sinh ra từ các hoạt động hàng ngày như tiến hànhmột cuộc gọi điện thoại chẳng hạn, chứ không phải những vấn đề và công việc được lập ra đểkiểm tra như những gì tìm thấy trong một bài kiểm tra IQ.Không có một nhóm các khả năng được sắp xếp sẵn từ trước nào đó có thể định nghĩa đượctoàn bộ trí thông minh của bạn. Mặc dù vậy, bạn có thể tiến gần đến việc hiểu được kiểu suynghĩ của bạn bằng cách khảo sát một ví dụ tiêu biểu trong số các sự kiện vẫn diễn ra thườngxuyên trong cuộc đời của bạn. Danh sách kiểm tra với những đề mục sau đây sẽ giúp bạn làmđiều này. Có một khoảng trống ở cuối mỗi mục để viết về những khả năng khác đã không đượcnhấn mạnh trong danh sách kiểm tra. Đừng coi danh sách kiểm tra này như là những gì quyếtđịnh cuối cùng về 7 loại hình trí tuệ của bạn. Còn có nhiều bài tập và các hoạt động khác nhautrong quyển sách này, chúng sẽ bổ sung thêm vào vốn hiểu biết của bạn cách làm thế nào để bạnđạt được hiệu quả cao nhất. Hãy nghĩ danh sách kiểm tra này đơn giản chỉ là một cách để bắt đầukhám phá khi bạn muốn tìm đáp số thực về trí thông minh của bản thân mình.Danh sách kiểm tra cho các loại trí thông minhĐối với từng loại trí thông minh, bạn hãy kiểm tra xem những quan điểm dưới đây có đúngkhi áp dụng đối với bạn hay không: (tích vào khoảng trống đầu dòng)TRÍ THÔNG MINH NGÔN NGỮ:_____ Những quyển sách rất quan trọng đối với tôi._____ Tôi có thể nghe thấy những từ vang lên trong đầu mình trước khi đọc, nói hay viếtchúng ra._____ Tôi nghe đài hoặc nghe băng nhiều hơn là xem ti vi hay xem phim._____ Tôi có khả năng từ ngữ trong các trò chơi như sắp xếp chữ, đảo ch ữ hay mật khẩu._____ Tôi thích giải trí hay chơi những trò nào mà có sự xoắn lưỡi, có những âm điệu vônghĩa hay có sự chơi chữ._____ Đôi khi những người khác phải dừng lại và đề nghị tôi giải thích ý nghĩa của những từngữ mà tôi sử dụng khi viết và nói._____ Tiếng Anh, các môn học xã hội và lịch sử đối với tôi dễ hơn nhiều so với môn toán vàkhoa học trong thời gian tôi còn đi học phổ thông._____ Khi lái xe thong thả trên xa lộ, tôi có sự chú ý vào những từ ngữ viết trên bảng q uảng
  12. 12. cáo nhiều hơn chú ý quang cảnh xung quanh._____ Cuộc nói chuyện, trao đổi của tôi thường liên quan đến những thông tin tham khảo màtôi vừa được đọc hoặc nghe thấy._____ Gần đây tôi đã viết về một số điều đã làm tôi đặc biệt tự hào hoặc những điều giúp tôiđược nhận ra giữa những người khác.Những năng lực ngôn ngữ khác: ...TRÍ THÔNG MINH LÔ-GIC:_____ Tôi có thể dễ dàng tính toán các con số trong đầu._____ Toán và/hoặc các môn khoa học là những môn học được tôi yêu thích trong số nhữngmôn khi còn học ở nhà trường._____ Tôi thích thú với các trò chơi hay giải các câu hỏi hóc búa mang tính trí óc mà chúngđòi hỏi phải có suy nghĩ lô -gic._____ Tôi thích nghĩ ra và làm các thí nghiệm mà có một chút tính chất là "cái gì xảy ra" (Thídụ như: "cái gì sẽ xảy ra nếu tôi tăng gấp đôi số lượng nước tôi tưới hàng tuần vào bụi hoa hồngcủa tôi")._____ Suy nghĩ của tôi là tìm tòi những khuôn dạng, luật lệ hay những trật tự có tính lô-gictrong các sự vật, sự việc._____ Tôi ham thích và hứng thú với những phát triển, tiến bộ mới của khoa học._____ Tôi tin tưởng rằng hầu hết mọi thứ đều có một cách lý giải hợp lý, chặt chẽ._____ Đôi khi tôi tư duy bằng những khái niệm trừu tượng, tách biệt rõ ràng, không có từ ngữvà hìnhảnh._____ Tôi thích tìm kiếm những thiếu sót mang tính lô-gic trong những thứ mà mọi người nóivà làmở nhà và trong công việc._____ Tôi cảm thấy thoải mái, dễ chịu hơn khi có một điều gì đó được đo đạc, xếp loại, phântích và định lượng theo một phương pháp nào đó.Những năng lực trí thông minh lô-gic toán học khác: ...TRÍ THÔNG MINH KHÔNG GIAN:_____ Tôi thường thấy được rõ ràng hình ảnh hiện lên khi tôi nhắm mắt lại._____ Tôi nhạy cảm với màu sắc._____ Tôi thường sử dụng máy quay phim hoặc máy ảnh để ghi lại những gì tôi nhìnthấy ở xung quanh mình._____ Tôi thích thú với việc giải câu đố xếp hình, mê cung hay những câu đố khác sử dụnghình ảnh._____ Tôi có những giấc mơ đầy hình ảnh sống động vào ban đêm._____ Nói chung, tôi có thể nhìn thấy đường của mình cả ở những khu vực, địa bàn khôngquen biết.
  13. 13. _____ Tôi thích vẽ hoặc viết nguệch ngoạc một cách lơ đãng._____ Khi còn đi học phổ thông, đối với tôi môn hình học dễ hơn nhiều so với môn đại số._____ Tôi có thể tưởng tượng một cách thoải mái về hình ảnh của một sự vật hoặc một cảnhbất kỳ nào đó sẽ được hiện ra như thế nào, khi được nhìn từ trên cao xuống bằng đôi mắt của conchim đang bay._____ Tôi thích nhìn ngắm một tài liệu có nhiều hình ảnh minh hoạ hơn là đọc nó.Những năng lực khác của trí thông minh về không gian: ...TRÍ THÔNG MINH VẬN ĐỘNG CƠ THỂ:_____ Tôi tham gia ít nhất một môn thể thao hoặc hoạt động thân thể đều đặn và thườngxuyên._____ Tôi thấy thật khó khăn khi phải ngồi lỳ một chỗ trong một khoảng thời gian dài._____ Tôi thích làm việc bằng bàn tay với những công việc, hoạt động có tính cụ thể nhưnghề làm may, nghề thêu, chạm khắc, nghề thợ mộc hoặc tạo mẫu._____ Những ý tưởng tốt nhất thường đến với tôi khi đang đi dạo hoặc chơi đùa ở bên ngoài,hoặc khi tôi tham gia vào một vài hoạt động cơ thể khác nào đó._____ Tôi thường thích được dùng thời gian rỗi rãi để đi ra ngoài._____ Tôi thường sử dụng các cử chỉ phức tạp của tay hoặc các dạng khác của ngông ngữ cơthể khi đối thoại, nói chuyện với một người nào đó._____ Tôi cần được chạm vào các thứ để có thể hiểu rõ hơn về chúng._____ Tôi ham thích được chơi các trò chơi tiêu khiển liều lĩnh, táo bạo hoặc tham gia cáchoạt động thân thể tương tự, có thể đem lại cảm giác mạnh, hồi hộp, sợ hãi với người chơi._____ Tôi có thể tự vận động tốt cũng như khi phối hợp với người khác._____ Tôi cần được thực tập một kỹ năng mới nhiều hơn là chỉ đọc về nó một cách đơn thuầnhay xem một băng video mô tả về nó.Những khả năng khác của vận động thân thể: ...TRÍ THÔNG MINH ÂM NHẠC:_____ Tôi có một giọng hát dịu dàng._____ Tôi có thể biết và phân loại được khi có một nốt nhạc bị lạc điệu (bị sai)._____ Tôi thường nghe nhạc ở đài phát thanh, ở đĩa hát, ở băng từ hay ở đĩa CD._____ Tôi chơi được một nhạc cụ._____ Cuộc sống của tôi sẽ thật nghèo nàn, đơn điệu nếu trong đó không có âm nhạc._____ Đôi khi tôi tự nhận thấy mình đang đi bộ trên đường phố với những đoạn quảng cáotrên ti vi được lặp đi lặp lại trong đầu hoặc những giai điệu nào đó đang lướt qua trong ý nghĩ._____ Tôi có thể dễ dàng dành thời gian để nghe một đoạn nhạc được chơi với chỉ một dụngcụ gõ đơn giản._____ Nếu tôi nghe một bản nhạc được tuyển chọn nào đó, sau một hặc hai lần được nghe, tôi
  14. 14. thường có thể hát lại chúng một cách tương đối chính xác._____ Tôi thường tạo ra các âm thanh gõ nhè nhẹ hoặc hát những giai điệu nhỏ trong khi làmviệc, nghiên cứu hoặc làm một điều gì mới.Những năng lực khác về âm nhạc: ...TRÍ THÔNG MINH TƯƠNG TÁC CÁ NHÂN:_____ Tôi thuộc dạng người mà những người khác tìm đến để nghe lời khuyên và tư vấn củatôi về công việc hoặc về những hàng xóm của tôi._____ Tôi thích những môn thể thao có tính đồng đội như cầu lông, bóng chuyền, hay bóngmềm hơn là những môn thể thao mang tính cá nhân như môn bơi lội hoặc cưỡi ngựa._____ Khi gặp phải rắc rối, khó khăn, tôi thích đi tìm một người khác giúp đỡ tôi hơn là việctôi cố gắng làm việc để giải quyết được những vướng mắc, khó khăn của bản thân._____ Tôi có ít nhất là 3 người bạ n thân._____ Tôi yêu thích những trò tiêu khiển có nhiều người tham gia như chơi bài brít hoặc bàiMonopoly hơn là những trò chơi trên máy hoặc trò đánh bài một người._____ Tôi thấy thích thú khi có cơ hội được dạy người khác hoặc hướng dẫn cho một nhómngười làm những điều gì tôi đã biết cách làm._____ Tôi tự coi mình là người lãnh đạo (hoặc những người khác gọi tôi như vậy)._____ Tôi cảm thấy thoải mái khi ở giữa một đám đông người._____ Tôi thích tham gia vào những hoạt động xã hội có liên quan đến vông việc của tôi, liênquan đến nhà thờ hoặc cộng đồng._____ Tôi sẽ muốn dành các buổi tối để tham gia các cuộc hội họp đông người sống độnghơn làở nhà một mình.Những năng lực giao cảm khác: ...TRÍ THÔNG MINH NỘI TÂM:_____ Tôi thường để thời gian một mình nghiền ngẫm, trầm ngâm hoặc suy nghĩ về nhữngvấn đề quan trọng trong cuộc sống._____ Tôi đều đặn đến dự các buổi tư vấn hoặc các cuộc hội thảo về sự trưởng thành củacon người để hiểu biết nhiều hơn nữa về bản thân mình._____ Tôi có những chính kiến khác hẳn làm cho tôi tách biệt với đám đông người._____ Tôi có một sự hứng thú hoặc sở thích đặc biệt trong việc giữ kín thật nhiều điều tốt đẹpcho bản thân._____ Tôi có một cách nhìn thực tế về những mặt mạnh và điểm yếu của bản thân mình(những điều này đã được khẳng định nhờ thông tin phản hồi từ nhiều nguồn tin khác)._____ Tôi sẽ thích được ở một mình suốt cả thời gian cuối tuần trong một căn hầm nhỏ ở giữarừng hơn là ở một khu nghỉ mát hấp dẫn có rất nhiều người xung quanh._____ Tôi tự coi mình là người có ý chí mạnh mẽ hoặc là người có khuynh hướng độc lập._____ Tôi giữ một cuốn sổ nhật ký cá nhân hoặc một cuốn sổ ghi lại những sự kiện trong đời
  15. 15. sống nội tâm của mình._____ Tôi tự làm việc cho mình hoặc ít nhất là có những suy nghĩ nghiêm chỉnh về việcbắt đầu công việc hoặc nghề nghiệp của riêng mình.Những năng lực tự tri giác khác: ...Chương 1: Thuyết trí thông minh đa dạng (tiếp)Sử dụng quyển sách này như thế nào?Việc hình thành danh sách kiểm tra nói trên có thể cho bạn biết nhiều điều về bản thân bạn,những điều mà có thể bạn đã biết rồi. Quyển sách này phục vụ cho một mục đích là xác lập đượcniềm tin của bạn trong việc biết cách làm thế nào để học tập và suy nghĩ có hiệu quả nhất. Bạncó thể vui mừng thấy rằng, có nhiều tài năng của bạn có những đặc điểm và biểu hiện như của tríthông minh thông thường thể hiện. Đặc biệt là điều này có thể gợi lại c ho bạn nhớ việc bạn đãtừng nghĩ rằng, những tài năng đó của bạn có những khác biệt với kiểu thông minh lô-gic, ngônngữ và cũng đáng được quý trọng trong nền văn hoá của chúng ta. Cũng có thể bạn sẽ khám phára được ít nhất có vài điều đáng ngạc nhiên trong số những điều đánh giá ở trên và có thể vì thếmà bạn háo hức khám phá nhiều hơn nữa về trí thông minh của mình. Trước khi tiếp tục vớiphần còn lại của cuốn sách này, dù sao đi nữa, bạn hãy ghi nhớ trong đầu những ý kiến sau đây:Hãy nhìn vấn đề một cách toàn cảnh: Bạn có thể là thiên tài toán học, là lực sĩ đáng ngưỡngmộ, là biên tập viên giỏi, hoặc chỉ là người có trí tưởng tượng nghèo nàn, là người ham thích tiệctùng, hay là một người mê âm nhạc - tất cả đều có liên quan đến nhau và được xếp chung trongmột khối khổng lồ duy nhất. Điều đó giải thích tại sao việc đọc hết cuốn sách này, xem từng loạitrí thông minh là rất quan trọng với bạn, nhờ đó bạn có thể thu được một hình ảnh đầy màu sắcvề tất cả các khả năng của bạn, chứ không phải chỉ đơn giản là một bức tranh đen trắng nghèonàn về khả năng của bạn.Hãy yêu quý và biết ca ngợi những năng lực sẵn có của bạn: Một trong những đóng góplớn nhất của thuyết trí thông minh đa dạng này là nó tạo điều kiện cho tất cả mọi người đều cóđược cơ hội để toả sáng về một số mặt nào đó. Trong vai trò của một chuyên gia đi tìm hiểu, tôiđã từng trò chuyện với rất nhiều người, họ đã trải qua suốt cả cuộc đời nhưng đều nghĩ rằng họ lànhững người không thành công, bởi vì họ không phải là kiểu người có trí thông minh về ngônngữ hoặc lô-gic, trong khi xã hội chỉ chú trọng và muốn họ trở thành người có trí thông minhkiểu này. Quyển sách này mang lại cho những cá nhân ở trong tình trạng trên một dịp tốt, để họtự thể hiện trên thực tế như là những người có trí thông minh cao độ về một hoặc nhiềuloại thông minh nào đó mà họ có.Hãy tập trung chú ý vào những trí thông minh còn ẩn giấu trong con người bạn: Trongquá trình làm những bài tập ở trong cuốn sách này, bạn có thể phát hiện ra những năng lực c ủabạn đã từng có trước đây - có khả năng từ thời thơ ấu của bạn - những năng lực này bạn đã bỏ
  16. 16. qua, không chú ý tời từ nhìêu năm nay. Những trí thông minh này là đại diện cho những tiềmnăng ở ngay trong con người bạn mà đã bị bỏ quên không được khai thác. Có thể bạn đã cản trởviệc phát triển chúng ngay từ khi còn trẻ vì những kinh nghiệm tiêu cực ở gia đình và nhàtrường. Hoặc đơn giản là bạn chưa bao giờ có người nào giúp đỡ để phát triển chúng. Dù lý docho sự lãng quên những trí thông minh của bạn là gì đi nữa, bạn có thể sử dụng quyển sách nàyđể đánh thức những năng lực đang ngủ quên và mở rộng trí thông minh của bạn theo hướng màbạn có thể chưa bao giờ tưởng tượng ra được. Chương 9 chỉ ra cho bạn cách làm thế nào để tìmtòi trong quá khứ và khôi phục trí thông minh đã bị quên lãng, từ đó bạn thử bắt đầu đưa nó ápdụng vào trong những hoạt động thực tại hàng ngày.Hãy lạc quan về những năng lực còn yếu của bạn: Đừng cảm thấy tuyệt vọng nếu bạn thấymình là người vụng về, hoặc vì bạn không thể cân đối được tài chính của mình, hoặc vì có nhữngđiểm yếu khác đang ám ảnh bạn. Có một số điều mà bạn có thể làm để giúp bạn đối phó vớinhững khó khăn trong việc rèn luyện kỹ năng của mình. Chương 10 mô tả một phương pháp hữuhiệu để thực hiện các công việc cần thiết cho những loại trí thông minh còn yếu của bạn. Và hãynhớ rằng: mọi người đều có thể không rèn luyện được một vài mặt kỹ năng nào đó. Picassokhông bao giờ có thể nhớ được bảng chữ cái. Beethoven thì nổi tiếng về tính vụng về, lóngngóng. Moses lại có tật nói lắp. Bạn cũng là người giống như họ mà thôi.Dù bạn là người thích thú với những mặt mạnh của mình, hay bạn đang phải chống đỡ lại vớinhững điểm yếu của bản thân, cuốn sách về 7 loại hình thông minh sẽ cung cấp cho bạn hàngtrăm ý tưởng và sáng kiến để phát triển được 7 loại hình thông minh của bạn. Còn hơn thế nữa,quyển sách này sẽ mang lại cho bạn một cách nhìn mới đối với bản thân. Ở một mức độ nào đó,đây còn là một quyển sách giúp mở rộng hơn nữa trí thông minh của bạn. Nhưng theo ý nghĩa rõràng hơn, chính là bạn đã làm tăng trí thông minh của mình. Đơn giản là bởi vì giờ đây, bạn biếtđược câu trả lời cho câu hỏi đã được nêu ra từ đầu cuốn sách, đó là: Bạn thông minh như thếnào? Trí thông minh của bạn còn đi xa hơn nhiều so với những gì mà bạn có thể hình dung được.Bạn hiểu biết nhiều hơn so với bạn nghĩ bởi vì bạn nghĩ nhiều hơn những gì bạn biết.Chương 2: Trí thông minh ngôn ngữThể hiện năng khiếu ngôn ngữ của bạnTôi vốn là người nghiện nghe đài phát thanh như một đứa trẻ con. Tôi đã từng dành hàng giờđồng hồ để dò các kênh sóng đài từ đầu này đến đầu kia của băng tần AM, nghe qua tất cả mỗithứ một chút, cả âm nhạc, tin tức và giải trí. Nhưng có một kênh trên bảng tần số của đài làm tôiluôn phải nấn ná và kéo dài thời gian ở đây, để nghe một cách chăm chú hơn so với tất cả cáckênh. Chương trình này có tên là The World Tomorrow (Thế giới ngày mai), do nhà truyền giáoKerbert W.Amstrong thực hiện. Tôi chắc chắn một sự thật rằng Amstrong có cùng họ giống nhưhọ của tôi và điều này đã làm tôi thêm phần hứng thú. Nhưng những gì đã quyến rũ tôi lại chínhlà âm thanh giọng nói của ông, là những từ ngữ mà ông sử dụng và cái cách mà ông dùng chúng.
  17. 17. Tôi đã bị mê hoặc bởi tài diễn thuyết của ông và thường phải rất khó khăn để tự kéo mình rờikhỏi chương trình ấy.Kinh nghiệm ban đầu này đã truyền cho tôi một vốn hiểu biết về khả năng dùng sức mạnh củatừ ngữ để đánh lừa con người (tôi đã nhanh chóng biết cách phân biệt giữa nội dung những thôngđiệp của nhà truyền giáo với tài hùng biện của ông). Nhưng nó cũng chỉ ra cho tôi thấy đượcngôn ngữ có thể gây cảm hứng, dùng để giải trí và được sử dụng để chỉ dẫn cho con người nhưthế nào. Điều đó khiến tôi khám phá ra một kết quả là ngôn ngữ tạo ra sự nhận thức cho conngười, nó là một đại diện cơ bản nhất cho một trong các dạng hành vi của trí thông minh conngười. Chương này sẽ khảo sát và tìm hiểu sức mạnh của ngôn ngữ trong cuộc sống của bạn. Nócũng cho bạn thấy làm cách nào để tập hợp và sắp xếp lại những gì mà bạn đã có về trí thôngminh ngôn ngữ, để từ đó bạn nhận được những niềm vui và sự hài lòng nhiều hơn nữa trong cuộcsống, đồng thời tăng cường năng lực nhận thức to lớn của bạn đối với những ngôn từ mà bạn nói,đọc và viết hàng ngày.Sử dụng ngôn ngữTrí thông minh ngôn ngữ có lẽ mang tính phổ quát nhất trong số 7 loại hình thông minh đượcnói đến ở thuyết trí thông minh đa dạng. Trong khi xung quanh ta có không nhiều nhà hùng biệnthành công và ít khi chúng ta được gặp họ, thì mọi người đều phải học và rèn luyện các nói, vàtrong nhiều nền văn hoá, phần lớn các công dân đều có thể đọc và viết thông thạo. Trong nền vănhoá của chúng ta, năng lực về ngôn ngữ được xếp vào một trong số những trí thông minh đượcchú ý và coi trọng nhất, cùng với kiểu tư duy lô-gic toán học. Chúng ta thực sự ấn tượng vàkhâm phục những cá nhân nào có vốn từ rộng lớn. Bằng chứng là sự phổ biến rộng khắp của cácquyển sách như: Word Power made easy (Tăng cường sức mạnh của ngôn ngữ - không có gìkhó) hoặc 30 days to a more powerful vocabulary(30 ngày để vốn từ vựng phát triển rộng lớnhơn). Chúng ta kính trọng và ngưỡng mộ những người mà họ có thể tự diễn đạt lưu loát, thể hiệntrôi chảy trước đám đông khán thính giả, như người chủ trì các nghi lễ kỷ niệm, diễn viên tấuhài, chính trị gia lão luyện hay các giám đốc. Chúng ta luôn đề cao các nhà văn, nhà báo củachúng ta, đặt họ ở những vị thế có tiếng tăm, mặc dù không hẳn họ đã là người hay hơn, tốt hơn.Tương tự như vậy, chúng ta coi trọng và nể sợ trước những người học rộng và hiểu biết nhiều.Điểm mốc làm căn cứ cao nhất để đánh giá về trí thông minh trong nền văn hoá của chúng talà những bài kiểm tra về chỉ số IQ. Những bài kiểm tra này đều được xây dựng chủ yếu dựa trênnhững thành phần có tính chất thiên về ngôn ngữ, từ vựng. Nhưng dù sao đi nữa, trí thông minhthực sự về ngôn ngữ vẫn phức tạp và rắc rối hơn rất nhiều so với những khả năng đơn giản nhưlà sự lặp đi lặp lại một cách máy móc những câu trả lời trong các bài kiểm tra trí tuệ tiêu chuẩn.Trí thông minh về ngôn ngữ gồm có nhiều thành phần, bao gồm các mặt: âm tiết, cú pháp, ngữnghĩa và tính ứng dụng của nó.Những cá nhân có khả năng ngôn ngữ cao có sự nhạy cảm sắc bén với âm thanh hoặc âm tiếtcủa từ ngữ, thường vận dụng sự chơi chữ, sử dụng giai điệu, cách uốn lưỡi, dùng điệp âm, cấutạo từ tượng thanh và những âm thanh đan xen khác nhau để trêu đùa, nghịch ngợm. Một thí dụlà James Joyce, ông đã sáng tạo ra hàng nghìn trò chơi chữ với những thứ tiếng khác nhau vànhững mẫu ngữ âm tiếng Ailen đầy biểu cảm thú vị trong các cuốn tiểu thuyết tài hoa của ôngnhư Ulysses vàFinnegans Wake.Những người giỏi tư duy về ngôn ngữ cũng thường tinh thông và thành thạo các kỹ năng vậndụng cấu trúc hoặc cú pháp của câu và cụm từ. Giống như Marcel Proust, ông có tài kết hợp cácmệnh đề liên tiếp với nhau trong một câu dài bằng cả một đoạn, đạt đến mức gây ấn tượng thựcsự cho người đọc. Thầy giáo của Proust hầu như không thể theo kịp ông về khả năng này khi ông
  18. 18. còn đi học. Người thầy này thường xuyên phê bình c ậu bé Proust về việc viết câu dài liên tục,không ngắt đoạn. Hoặc một người tư duy ngôn ngữ ở mức độ cao như nhà ngữ pháp học căn bản,là người luôn luôn chú ý và tìm ra những lỗi sai sót vụng về thỉnh thoảng vẫn mắc phải trong vănnói và văn viết, xảy ra trong suốt cả cuộc đời của mình hoặc của những người khác.Những thiên tài ngôn ngữ còn có thể cho chúng ta thấy được sự nhạy cảm của họ đối với từngữ thông qua độ chính xác rất cao về nội dung và ngữ nghĩa của từ. Nhà thơ Robert Lowele vốnnổi tiếng và được mọi người đồn là ông có khả năng hiểu được bất kỳ từ nào đưa ra thảo luậntrong lớp sáng tác thi ca của ông ở trường Harvard, đồng thời khảo sát xem từ ấy được sử dụngtheo những cách khác nhau nào trong lịch sử văn học nước Anh. Tương tự như vậy là trường hợpcủa Wiliam Satire, người chuyên phụ trách một chuyên mục của New York Times (Thời báo NewYork), ông làm nên sự nghiệp bằng việc nghiên cứu khảo sát các từ mới thành lập và những sắcthái ý nghĩa tinh tế của chúng trong quá trình phát triển tự nhiên liên tục của tiếng Anh.Nhưng có lẽ thành phần quan trọng nhất của trí thông minh về ngôn ngữ là năng lực sử dụngtừ ngữ để phục vụ và đạt được những mục tiêu thành quả thực tế trong cuộc sống (tiêu chuẩn vềtính thực dụng của trí thông minh ngôn ngữ). Đây là trí thông minh của Herbert W.Amstrong(trong việc truyền giáo), Joan Rivers (trong ngành giải trí), Isacc Asimov (trong huấn luyện),Winston Churchill (trong động viên khích lệ, truyền cảm hứng), hoặc Clarence Darrow (trongviệc thuyết phục người khác). Ngôn ngữ vốn không tự bản thân nó toả sáng hoặc tự đứng được ởhàng đầu so với các yếu tố trí tuệ khác, song chính những mục đích mà ngôn ngữ hướng tới vàphục vụ đã làm tôn nó lên, đặt nó vào một vị trí cao trong đời sống thực tế. Mục đích của ngônngữ trong thực tế đã làm cho cuộc sống thay đổi theo một số cách nhất định, dù cho đó chỉ là sựthay đổi rất nhỏ.Chương 2: Trí thông minh ngôn ngữ (tiếp)Bản chất và cội nguồn của lời nóiNhững loại hình văn bản mới xuất hiện và được phổ biến rộng rãi trong khoảng 6.000 nămnay. Trong khi đó, sự xuất hiện của phương pháp thông tin và giao tiếp thông qua lời nói thìkhác. Để tìm thời điểm xuất hiện của lời nói, ta phải đi ngược lại thời kỳ của người cổ đạiNeandectan, tức đã có từ 30 nghìn đến 100 nghìn năm về trước. Thậm chí nếu bạn coi âm thanhnhư những tiếng càu nhàu, lầm bầm từ miệng những chú khỉ là sự bắt đầu của trí thông minh vềngôn ngữ, thì thời điểm xuất hiện của ngôn ngữ còn xa hơn rất nhiều. Trải qua nhiều nghìn nămphát triển như vậy, nền văn hoá của con người đã tạo ra được những truyền thống giàu có trongvăn nói vốn rất phức tạp, từ các lịch sử thị tộc cho đến các truyền thuyết thần thoại, các câuchuyện hư cấu, những lời sấm truyền bí ẩn, những câu chuyện ngụ ngôn và các câu chuyện kểkhác đã được tạo ra để truyền lại những hiểu biết, chân lý căn bản về quan niệm của người xưađối với trời đất, thượng đế, loài người và tự nhiên. Những truyền thống bằng lời nói truyềnmiệng này tiếp tục được mở rộng và hoạt động mạnh mẽ ở nhiều nơi trên trái đất. Trong nền vănhoá bền vững của nguời Châu Phi, vị tộc trưởng nhận được một sức mạnh lớn lao từ năng lựctinh thần để đánh bại được các đối thủ một cách hiệu quả. Ở Mêhicô, một ngôn ngữ bản địa đãgóp phần tham gia vào cấu tạo nên hơn 400 thuật ngữ, khái niệm có liên quan đến quá trình sử
  19. 19. dụng ngôn ngữ. Còn ở vùng Trung Đông, những cá nhân nào có khả năng ngâm thơ ở nơi côngcộng và có tài nhớ được bộ Kinh Coran thiêng liêng thì đều được ca tụng, tôn vinh, đồng thờicho phép người làm nên kỳ công này có quyền mang một danh hiệu cao quý, được kính trọng gọilà "Hafiz" - những người thuộc lòng Kinh Coran.Trải qua vài thập kỷ gần đây, văn hoá truyền miệng của chúng ta có vẻ suy giảm đáng kể.Nghệ thuật hùng biện, một thời đã từng là kỹ năng được đánh giá cao, giờ đây đã bị hạ thấp đếnmức như một sự xúc phạm (khi cho rằng "đó chỉ đơn thuần là sự hùng biện, hoa mỹ mà thôi").Chúng ta chỉ còn nhớ lờ mờ về những tài năng diễn thuyết lừng danh trước đây của đất nước màchúng ta đã t ừng được nghe nói đến thành công của họ như: Bài diễn văn Gettysburg củaLincoln; Những bài phát biểu thực sự khuấy động lòng người của Wiliam Jennings Bryan (ngườiđã từng gọi hùng biện là "sự tư duy trên ngọn lửa"), và những cuộc nói chuyện bên cạnh lò sưởicủa Franklin Delano Roosevelt. Một nhà bình luận đã đưa ra đề xuất rằng những người dân Mỹnên quay ngược trở lại những năm 60, thời có bài phát biểu của Martin Luther King hay diễn vănnhận chức của John Kenedy, đó là ví dụ về những tài năng hùng biện thật sự trong xã hội củachúng ta.Cho mãiđến tận những năm 1920 hoặc 1930, theo nhà thơ kiêm nhà phê bình nghệ thuậtDonald Hall, chúng ta đã sống trong một nền văn hoá "diễn thuyết". Các gia đình thườngxuyên đọc kinh thánh, cùng nhau kể chuyện, tham gia vào những cuộc tranh luận và đọc sách ởnơi công cộng, ngâm nga những bài nói của họ ở trong lớp học. Mặc dù vậy, ngày nay việc đọcsách một cách thụ động và xem ti vi dường như đã thế chỗ của người kể chuyện và nhà hùngbiện, do mọi người đều muốn nghe các nguồn tin tức hơn. Tôi nhớ lại một chuyện đã xảy ra từnhiều năm về trước, khi tôi tham gia vào một nhóm những người Ấn Độ đang ngồi quanh mộtvòng tròn và cùng nhau chia sẻ những câu chuyện, những bài thơ và nhiều thứ khác cùng đượchọ góp chung. Khi đến lượt tôi nói, tôi đã ngạc nhiên thấy mình bắt đầu ngâm một bài thơ mà tôivừa nhớ được, một bài thơ tôi được học từ hồi lớp 6, đó là bài: Abou ben Adhem của LeighHunt. Điều đó mang lại rất nhiều ý nghĩa đối với tôi, cho tôi biết rằng bài thơ này đã bị giấu kỹ ởmột nơi nào đó trong cái kho ký ức của bản thân tôi (và nhờ có không khí của cuộc kể chuyệnmà tô i đã nhớ lại).Bài tập sau đây sẽ giúp bạn nhớ và tìm lại mối liên kết trong tư duy với văn hoá truyền miệngcủa bạn, đồng thời hỗ trợ bạn trong việc phát triển phương hướng và biện pháp tìm lại nền vănhoá "hùng biện" cho tập thể gia đình và bạn bè riêng của bạn.Học cách khai thác từ nguồn của lời nóiHãy thực hiện hoạt động này với một nhóm có 3 người hoặc nhiều hơn nữa. Bắtđầu bằng việc đề nghị các thành viên tham gia hãy suy nghĩ xem họ có thể thamgia, đóng góp được điều gì bằng lời nói cho cả nhóm, với một tình huống giảdụ là họ đang cùng nhau bị mắc kẹt trong hầm trú bom sau một cuộc chiến tranhhạt nhân. Tất cả đều không có giấy, bút chì hoặc sách vở gì, và phải bắt đầuvăn hoá truyền miệng trong những điều kiện ở trạng thái thuở ban đầu của xãhội con người, giống như thời xa xưa. Họ có thể đóng góp những truyện dângian, truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn loài vật, truyện ma, các câu đó, những
  20. 20. tác phẩm hài hước, truyện cười hay trò chơi uốn lưỡi nào đó. Cũng có thể chỉlà những bài thơ được chọn lọc, những câu nói nổi tiếng, các câu tục ngữ haynhững đoạn văn nào mà họ ghi nhớ được và có thể đưa ra chia sẻ với mọi người.Tiến hành thực hiện trò chơi khắp một vòng và luân phiên nhau ngâm, đọc lạinhững lời nói đặc biệt đã được ghi nhớ và nó sẽ trở thành một phần mới trongcách nói chuyện hàng ngày của bạn. Nếu bạn muốn, hãy lấy một chiếc băng ghiâm cầm tay để lưu giữ lại tất cả những gì đã được bạn bè góp vào và chia sẻvới nhau trong trò chơi. Bạn cũng có thể làm việc này một mình bằng cách ghilại và viết lại những lời nói được hiện ra trong trí nhớ của bạn.Kinh nghiệm thực tiễn này nhằm khai thác được kho báu văn hoá bên trong bạn; nó cũng cóthể kích thích bạn, khiến bạn muốn phát triển năng lực ngôn ngữ nói của bạn lên mức độ cao hơnnữa. Sau đây là một số đề nghị đối với bạn: Hãy phân bổ và dành thời gian khoảng vài phút mỗituần để ghi nhớ lại một số thành ngữ, đoạn văn trong những tác phẩm văn học yêu thích của bạn.Hoặc bạn sử dụng sách tham khảo, thí dụ như quyển: Bartletts Familiar Quotations (Những tríchdẫn quen thuộc của Bartlett) hoặc một tuyển tập các bài thơ làm nguồn tài liệu giúp phát triển trínhớ của bạn. Hãy đọc nhiều lần những truyện cổ tích hoặc truyện thần thoại nổi tiếng, như thếbạn sẽ trở nên quen thuộc với chúng, sau đó bạn tập kể lại các câu chuyện đã đọc cho gia đình vàbạn bè của mình. Nhà văn hài trên đài phát thanh Garrison Keilor nói rằng, thông thường mất từ10 đến 12 lần lặp lại để có thể kể được câu chuyện một cách chính xác. Hãy đến các ngày hội kểchuyện, những dịp đọc thơ ca và những nơi nào mà ở đó văn hoá truyền miệng vẫn còn tồn tại vàhưng thịnh. Hãy thu thập lấy các băng ghi âm về những nhà kể chuyện thành công trong xã hội(thông thường các dữ liệu này luôn rất sẵn có ở một thư viện công cộng nào đó), và học lấy cảnội dung cũng như phương pháp kể chuyện từ những băng ghi âm này. Khi nào bạn nhận ra rằngtrí nhớ về ngôn từ của bạn đã tiến bộ, bạn sẽ thấy là bạn có thể kết hợp những kỹ năng mới nàyvào các bài phát biểu và các cuộc nói chuyện trong công việc chuyên môn của bạn, đưa chúngvào các nội dung trao đổi và thảo luận trong cuộc sống của bạn, cũng như bạn sẽ sử dụng chúngtrong các bức thư, bản báo cáo và những bài viết khác mà bạn cần thực hiện.Chương 2: Trí thông minh ngôn ngữ (tiếp)Tiếng nói nội tâm bên trong nhà vănTừ khi chúng ta còn ở trong bụng mẹ và trong suốt quãng thời gian chúng ta còn thơ ấu, trànngập thế giới xung quanh chúng ta là ngôn ngữ nói. Đa số trong chúng ta đã học được cách tiếpthu những âm thanh của từ ngữ và tạo ra một kiểu "diễn văn bên trong", chính chúng đã trở thànhnhững phương tiện và công cụ chủ yếu khi chúng ta suy nghĩ. Một số người cho rằng khả năngnày của tư duy giống như là sự tự trò chuyện, là những lời độc thoại trong nội tâm và chúng luônẩn giấu bên dưới bề mặt của quá trình nhận thức, ý thức của con người: James Joyce đã minh hoạvà làm sáng tỏ quá trình diễn ra những hoạt động nhận thức này như thế nào trong ký ức nhânvật của ông trong trường ca Ulysses. đặc biệt ở chương cuối cùng của cuốn truyện đã mô tả chochúng ta thấy được suy nghĩ riêng tư của Molly Bloon khi nhân vật này đang trong trạ ng tháithiếp đi, trôi dần vào giấc ngủ.
  21. 21. Các nhà văn thường nghĩ về dòng chảy ý thức này như thể có một người nào đó ở trongphòng và thực sự nói chuyện với họ. Nhà văn từng đoạt giải Nobel Saul Bellow cho biết: "Tôinghĩ là tất cả các nhà văn chúng tôi đều có một người dẫn giải ở bên trong nội tâm, từ nhữngnăm đầu tiên của cuộc đời, người luôn đã khuyên nhủ chúng tôi, nói cho chúng tôi biết thế giớithực là cái gì, giống như có một người thực sự bên trong tôi. Từ nguồn gốc này sinh ra các từngữ lời nói, các vấn đề và đôi khi đó là cả một đoạn văn, có chấm câu đầy đủ, hợp lý". Nhà thơngười Anh Stephen Spender khám phá ra một kinh nghiệm tương tự: "Đôi khi vào những lúctôi ở trong trạng thái lơ mơ nửa thức, nửa ngủ, tôi nhận thức được rõ ràng một luồng chảy củangôn từ - lời nói đi qua tâm trí tôi, chúng không có ý nghĩa nào nhưng chúng có một âmthanh, đó là âm thanh của cảm xúc mạnh mẽ, của niềm hứng khởi, hay là âm thanh làm sống lạichất thi ca mà tôi đã từng biết".Bài tập tiếp theo sẽ giúp bạn trở nên có khả năng nhận thức được một vài loại trong sốnhững âm thanh này của thế giới ngôn ngữ nội tâm bên trong bạn.Những hình tượng của ngôn từ (lời nói)Bạn hãy đọc từng đề mục trong số các mục được nêu ra dưới đây. Đối với mỗiđề mục này, bạn hãy tập thực hành cách "lắng nghe" bằng khả năng nghe bêntrong nội tâm của bạn những âm thanh lời nói, theo các nội dung yêu cầu nhưsau:* Một người đang nói tên của bạn.* Mẹ của bạn đang đọc cho bạn nghe một quyển sách hay một tờ báo nào đó.* Một bài phát biểu của Tổng thống Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.* Một lớp học của bọn trẻ con đang ngâm nga bài Pledge of Allegiance (Bằngchứng của lòng trung thành).* Tiếng nói từ bên trong đang mô tả việc bạn lập kế hoạch gì cho những ngàynghỉ sắp tới.* Một người đàn ông đã chín mươi tuổi đang kể cho bạn câu chuyện về cuộcđời ông ta.* Một đứa trẻ mới 5 tuổi đang giải thích cho bạn nghe việc nó xây một lâuđài bằng cát như thế nào.* Một thầy giáo ở trường phổ thông đang giảng bài.* Một người giới thiệu chương trình trên ti vi hay trên đài phát thanh đangthực hiện tiết mục quảng cáo.Bạn đừng lo lắng gì nếu bạn gặp khó khăn và không thể thấy được những sựtưởng tượng hay sự hình dung rõ ràng về ngôn ngữ khi thực hiện bài tập này.Rất nhiều nhà văn đã tạo ra được năng lực sử dụng dữ liệu từ các loại tríthông minh khác bao gồm những hình ảnh trực quan và sự vận động trong côngviệc sáng tác của họ. Trong trường hợp này, vẫn có những người khác nói và sửdụng ngôn từ trong nội tâm nhà văn, nhưng là trong sự yên lặng chứ không cóâm thanh rõ ràng. Một thí dụ là nhà thơ Amy Lowell đã từng phản ánh "Tôikhông nghe thấy rõ một âm than h hay giọng nói nào, nhưng tôi nghe thấy âmthanh yếu ớt đang đọc một đoạn văn". Bất kể kinh nghiệm thực tế của bạn là gìđi nữa, bài luyện tập này có thể tăng cường khả năng của bạn để nghe đượcnhững lời bên trong nội tâm của bạn. Đây là một năng lực cần thực hành để bạnphát triển sự trôi chảy, lưu loát như khả năng của một nhà văn thực thụ. Bàitập tíêp theo sẽ luyện tập cách sử dụng năng lực sinh ra lời nói từ bên trongnày như là biện pháp để vượt qua được những cản trở, khó khăn của người sángtác văn viết và phát triển khả năng "tiếng nói bên trong" ở con người bạn.
  22. 22. Dòng chảy của ngôn từ (lời nói)Bạn hãy ngồi vào một cái bàn làm việc cùng với một số tờ giấy trắng và vàicái bút. Hãy nhắm mắt lại và lắng nghe dòng chảy ngầm của lời nói, n gôn từđang chảy qua tâm trí bạn. Bạn chú ý xem là chúng (dòng chảy ngôn từ) đếntheo từng giọt (nếu các lời nói rời rạc, tách biệt nhau), hay đến theo từngdòng nhỏ (nếu chúng thành từng đoạn của câu) hay chúng tuôn chảy ào ạt (hayliên tục lời dẫn giải), hoặc theo một cách khác nào đó. Sau khoảng 2 hay 3phút lắng nghe bên trong nội tâm, bạn lấy cây bút trong khi mắt vẫn nhắm hờ,và bắt đầu viết lại chính xác những gì bạn nghe được trong quá trình lắngnghe tâm trí bạn. Thậm chí nếu bạn không nghe thấy gì , thì cứ viết ra nhữnggì mà bạn nghĩ là bạn nghe được, dù cho bạn nghe được rất ít những điều ấy.Hãy thực hiện viết như thế này ít nhất là trong 15 phút cho mỗi lần luyệntập.Sau khi hoàn thành bài thực tập, bạn có thể thu thập được một số lượng lớn các từ ngữ, đoạnvăn. Hãy sử dụng kỹ thuật "mồi nước cho máy bơm" này vào bất cứ lúc nào bạn cần, khi bạnđang ngồi ở bàn làm việc mà không thể bắt đầu làm việc được đối với một bài thơ, một câuchuyện, một bản báo cáo, một bài tiểu luận, một bức thư hoặc đơn giản chỉ là bạn cần viết mộtcái gì đó. Phương pháp "tiến dần" này cũng có thể làm bạn trở nên nhạy cảm, có hứng thú hơnvới những tiếng nói đến từ bên trong bạn, chúng giúp cho bạn hình dung được và củng cố rõ nétnhững âm thanh nội tâm ở trong bạn, đồng thời chúng giúp bạn sáng tạo ra nội dung hội thoạicho các nhân vật khác nhau trong tác phẩm của bạn nếu bạn là nhà văn.Quá trình làm sinh ra "chuỗi tư duy" về ngôn từ này là một hoạt động liên tục diễn ra đối vớinhững các nhân nào có trí thông minh ngôn ngữ. Thông thường các nhà văn vận dụng dòng chảyngầm cho việc sáng tác luôn sử dụng các phương tiện, thiết bị ghi với nhiều hình dạng và chủngloại khác nhau để lưu giữ lại các ý tưởng, dòng chảy ngầm trong tư duy. Ca sĩ Isaac Bashewsmang theo một cuốn sổ ghi chép nhỏ ở bất cứ nơi nào mà ông đến để ghi lại những ý tưởng nộidung sáng tác. Joyce Carol Oates thì giữ một cuốn nhật ký mà theo ông nói, nó "tương tự nhưmột bức thư đang viết tiếp về bản thân tôi". Joseph Heller thì luôn có một tập các tấm thẻ nhỏtrong ví của ông để ghi lại những điều đáng chú ý. Jack London viết và sáng tác ngay trêngiường ngủ và có cả một hệ thống những dây quần áo và những cái ròng rọc đan chéo nhau quacăn phòng, trên đó ông đã buộc chặt những tấm thẻ với các ý tưởng của câu chuyện. Nhà văn vàlà diễn viên hài kịch Steve Allen có một số lượng lớn các băng ghi âm ở khắp xung quanh nhàông, vì vậy một trong số chúng có thể luôn sẵn sàng giúp ông làm việc mỗi khi có một ý tưởngđược tìm ra lóe sáng trong ông. Mỗi người trong số các cá nhân này đều nghĩ ra một cách để khaithác và sử dụng được những dòng chảy ngôn từ đi qua bên trong con người họ.Bạn hãy chọn một phương tiện ghi chép nào đó mà nó phù hợp nhất cho công việc của bạn,và sử dụng nó thường xuyên để thu giữ lại kết quả của các "trận bão tư duy" trong tâm trí bạn(nhà tâm lý học người Nga Lev Vygotsky đã từng nói: "Tư duy có thể so sánh với một đám mâybáo hiệu cả trận mưa rào của ngôn từ, lời nói"). Nếu bạn gặp phải tình trạng không thể tìm rangôn từ thích hợp, không thấy có sự hứng thú thì bạn có thể thử viết về một số trong các chủ đềsau đây, như Natalie Goldberg - tác giả cuốn Writing down the Bones đã đề nghị:* Ký ức đầu tiên của bạn.* Người mà bạn yêu quý.* Người yêu quý cảu bạn đã bị mất.* Điều gĩ đã từng làm bạn hoảng sợ nhất.* Điều gì gần gũi nhất mà bạn cảm nhận được từ Chúa trời hoặc thiên nhiên.* Một người thầy của bạn.
  23. 23. * Ký ức và kỷ niệm về người ông, nguời bà nào đó.* Những kinh nghiệm về tình dục, giới tính đầu tiên của bạn.* Một quãng thời gian đau yếu.Trong khi các nhà văn thường rất giỏi trong việc chìm sâu vào thế giới nội tâm bên trong thìđồng thời phần lớn các nhà văn cũng luôn sử dụng mắt và tai để quan sát, nắm bắt thế giới bênngoài để tìm nguồn cảm hứng. Vì thế, những tài liệu là mục tiêu cho các nhà văn đưa vào sổ ghichép có thể là một trong các dạng sau:* Những lời nói, thành ngữ hoặc những đoạn văn hay làm say đắm lòng người mà bạn đãtừng được đọc.* Những điều yêu thích, thú vị mà bạn đã nghe được từ người khác (gồm cả các hình tháingôn ngữ đặc biệt).* Những cụm từ kỳ lạ mà bạn nhìn thấy trên bảng yết thị, thông cáo, hoặc trên biển tên nhàhàng, trên các áp phích quảng cáo.* Những mẩu thông tin tình cờ bạn nắm bắt được qua nghe đài, xem ti vi, hay xem phim.Sổ tay viết văn của bạn có thể trở thành một cái kho cho phéo bạn chứa đựng trong đó nhữngthứ giúp bạn chế biến, sắp xếp các ý tưởng mới, những dàn ý và các kế hoạch của bạn. Nó cũngcó thể được dùng như một thứ ấp ủ cho các bài thơ, các câu chuyện, các bài tiểu luận, những bảnbáo cáo hay các quyển sách mà bạn định sáng tác. Theo một nghĩa nào đó, sổ tay viết văn là đạidiện cho một mối liên kết giữa tâm trí của bạn với thế giới bên ngoài và nó có thể cung cấp côngcụ thực hành, giúp tái hiện lại những gì đã đi qua tư duy ngôn ngữ bên trong bạn và thế giới bênngoài.Chương 2: Trí thông minh ngôn ngữ (tiếp)Nghệ thuật đọc sáchMột công trình nghiên cứu đồ sộ kéo dài suốt 20 năm qua về vấn nạn mù chữ và thất học tạiMỹ. Hơn 20 triệu người trưởng thành không thể đọc được thực đơn, ký tên hoặc đọc các nộidung chữ in đơn giản. 40 triệu người khác chỉ có khả năng đọc được ở trình độ lớp 4. Nhưngtrong khi các con số thống kê này thể hiện một tấn bi kịch của quốc gia cùng với những tác độngchính trị và các vấn đề xã hội có liên quan, thì nước Mỹ vẫn phải đối mặt với một khó khăn khácmà thậm chí ta còn không thể gọi rõ tên của nó đang ngày càng lan rဠ

×