Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Veen(weide)gebied in continue verandering<br />Presentatie bij ondertekening Veenweideconvenant<br />12 februari 2010<br /...
Persoonlijke achtergrond: waarom sta ik hier? <br />Gouwe Wiericke			Afstudeeronderzoek 2004-06<br />LandZijVeen(weide)geb...
Inhoud<br />De landschapsontwikkeling in hoofdlijnen<br />De Veenweidethema’s in de historie <br />Cultuurhistorische info...
De ondergrond: water, variatie en gelaagdheid			1.1 <br />‘Grondsoortenkaart’<br />Diepere ondergrond<br />-Pleistocenezan...
Rivieren en kleiruggen 			1.2<br />Ouderdom rivierafzettingen => rivieren door de tijd<br />-Oude Rijn 		: sinds 3000 vC<b...
Veenriviertjes	: na ontstaan veen</li></ul>Kleiruggen(Vink, < 1940)<br />-stevigheid: boerderijen<br />-afglijden dijken<b...
Ontginningen tot ca. 1150: vanuit de rivieren			1.3<br />‘De Burcht’<br />Bekenes<br />Oude Bodegrave<br />LandZijVeen(wei...
Principe van  veenontginningen					1.4<br />Ontginning langs veenriviertje<br /><ul><li> rechts: ontginning
 links   : broekbos</li></ul>Veen: planten met water<br />-ontwatering => stevigheid<br /><ul><li>kavels ca. 1250 x 114 meter
later meer sloten!</li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering      Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
Graven van Holland  bisschoppen van Utrecht			1.5 <br />1<br />2<br />Expansie Graven van HollandStart ontginningen vanui...
1100: grens langs Oude Bodegrave</li></ul>-1295/96: langs Voirburch (= Wiltenburg?):<br />	‘Hoek van Holland’ <br />LandZi...
Ca. 1300: het hele gebied ontgonnen				1.6 <br />Ontginningen 1220-1300: <br />(1) Van randen naar midden:<br />vorm rivie...
Onregelmatigheden in het veen(weide)landschap			1.7<br />Waarder<br />Oeverwal <br />Speciale plek<br />(archeologie)<br /...
Speciale plekken: o.a. Oukoopen Waarder				1.8   <br />Oukoopen Wiltenburg(1900)	<br />Bochtige dijk => riviertje? <br />‘...
14e eeuw: Verlegging afwatering naar Hollandse Ijssel		1.9 <br /><ul><li>ontstaan polders
 nieuwe weteringen (en kaden): o.a. Wierickes
deels vlak naast elkaar!
 opsplitsing land </li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering      Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
Vanaf 15e eeuw: afwatering met molens (en boezems)		1.10<br />Reeuwijk naar Oude Rijn<br />- Over en door elkaars grondgeb...
Het ‘dubbele’ verleden van de Enkele Wiericke OHWL		     1.11<br />Enkele Wiericke en Prinsendijk 1679 en nu<br />Prinsen...
Vervening en (latere) plannen  plassengebied			1.12   <br />Droogmaking in Reeuwijk/Sluipwijk:<br /><ul><li>vnl. geen plicht
Plannen ‘Zoutmanspolder’ >1865
Besluit provincie 1930: niet droogmaken</li></ul>Kaart polder Sluipwijk 1857<br />-schrale grond (‘Slupic’ = schraal)<br /...
2. Thema’s convenant door de tijd: ‘continue veranderingen’ <br />Doelen/thema’s in het heden<br />-Klimaat			: in samenha...
 M.n. voortbouwend op wat er al was
 Andere behoeften / vertrekpunten</li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering      Veenweideconvenant 12-2-2...
Landbouw: veranderingen door méér dan alleen inklinking		2.1 <br /><ul><li>Agrarische depressies
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Veen(weide)gebied in continue verandering

947 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Veen(weide)gebied in continue verandering

  1. 1. Veen(weide)gebied in continue verandering<br />Presentatie bij ondertekening Veenweideconvenant<br />12 februari 2010<br />Fort Wierickerschans<br />Sophie Visser<br />
  2. 2. Persoonlijke achtergrond: waarom sta ik hier? <br />Gouwe Wiericke Afstudeeronderzoek 2004-06<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  3. 3. Inhoud<br />De landschapsontwikkeling in hoofdlijnen<br />De Veenweidethema’s in de historie <br />Cultuurhistorische informatie<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  4. 4. De ondergrond: water, variatie en gelaagdheid 1.1 <br />‘Grondsoortenkaart’<br />Diepere ondergrond<br />-Pleistocenezand : tot 10.000 vC (12-15 m diep) <br />-Hollandveen : vanaf 2400 vC<br />-zeeklei (tot Enkele Wiericke) : tot 1000 vC<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  5. 5. Rivieren en kleiruggen 1.2<br />Ouderdom rivierafzettingen => rivieren door de tijd<br />-Oude Rijn : sinds 3000 vC<br /><ul><li>Hollandsche IJssel : na 200 nC als nu
  6. 6. Veenriviertjes : na ontstaan veen</li></ul>Kleiruggen(Vink, < 1940)<br />-stevigheid: boerderijen<br />-afglijden dijken<br />-klei door het veen<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  7. 7. Ontginningen tot ca. 1150: vanuit de rivieren 1.3<br />‘De Burcht’<br />Bekenes<br />Oude Bodegrave<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  8. 8. Principe van veenontginningen 1.4<br />Ontginning langs veenriviertje<br /><ul><li> rechts: ontginning
  9. 9. links : broekbos</li></ul>Veen: planten met water<br />-ontwatering => stevigheid<br /><ul><li>kavels ca. 1250 x 114 meter
  10. 10. later meer sloten!</li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  11. 11. Graven van Holland  bisschoppen van Utrecht 1.5 <br />1<br />2<br />Expansie Graven van HollandStart ontginningen vanuit bisschop<br />- Graaf leenman van bisschop <br /><ul><li>‘Prefect’ voor bescherming tegen Vikingen
  12. 12. 1100: grens langs Oude Bodegrave</li></ul>-1295/96: langs Voirburch (= Wiltenburg?):<br /> ‘Hoek van Holland’ <br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  13. 13. Ca. 1300: het hele gebied ontgonnen 1.6 <br />Ontginningen 1220-1300: <br />(1) Van randen naar midden:<br />vorm rivier ‘op afstand’<br />(2) Restontginningen<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  14. 14. Onregelmatigheden in het veen(weide)landschap 1.7<br />Waarder<br />Oeverwal <br />Speciale plek<br />(archeologie)<br />Restontginningen<br />Oukoop<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  15. 15. Speciale plekken: o.a. Oukoopen Waarder 1.8 <br />Oukoopen Wiltenburg(1900) <br />Bochtige dijk => riviertje? <br />‘Voirburch’ 1295/96? <br />Waarder:<br />Oude rivierlopen <br />Vluchtburcht ? <br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  16. 16. 14e eeuw: Verlegging afwatering naar Hollandse Ijssel 1.9 <br /><ul><li>ontstaan polders
  17. 17. nieuwe weteringen (en kaden): o.a. Wierickes
  18. 18. deels vlak naast elkaar!
  19. 19. opsplitsing land </li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  20. 20. Vanaf 15e eeuw: afwatering met molens (en boezems) 1.10<br />Reeuwijk naar Oude Rijn<br />- Over en door elkaars grondgebied! <br />- Mee-/samenwerken  eigen belangen<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  21. 21. Het ‘dubbele’ verleden van de Enkele Wiericke OHWL 1.11<br />Enkele Wiericke en Prinsendijk 1679 en nu<br />Prinsendijk => slaperdijk voor Holland => samenwerking HH’s!<br />+ Schansen in het achterland:Boskoop, Gouwesluis<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  22. 22. Vervening en (latere) plannen plassengebied 1.12 <br />Droogmaking in Reeuwijk/Sluipwijk:<br /><ul><li>vnl. geen plicht
  23. 23. Plannen ‘Zoutmanspolder’ >1865
  24. 24. Besluit provincie 1930: niet droogmaken</li></ul>Kaart polder Sluipwijk 1857<br />-schrale grond (‘Slupic’ = schraal)<br />-kleinschalig: grondeigenaren <br />-invloed Gouda (Vrijhoef!)<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  25. 25. 2. Thema’s convenant door de tijd: ‘continue veranderingen’ <br />Doelen/thema’s in het heden<br />-Klimaat : in samenhang met bodem & water<br />-Landbouw : (melk)veehouderij en beheer van landschap en natuur<br />-Natuur: kwaliteit en omvang natuurwaarden<br />-Cultuurlandschap/-waarden: behoud en basis voor ontwikkeling<br />-Recreatie: i.s.m. kwaliteiten, economie, leefbaarheid<br />In het verleden:<br /><ul><li> Vanuit andere verhoudingen
  26. 26. M.n. voortbouwend op wat er al was
  27. 27. Andere behoeften / vertrekpunten</li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  28. 28. Landbouw: veranderingen door méér dan alleen inklinking 2.1 <br /><ul><li>Agrarische depressies
  29. 29. Pestepidemieën
  30. 30. Hollands-Utrechtse oorlogen (tot 1528)
  31. 31. Evt. schrale veengrond (Sluipwijk!)
  32. 32. Evt. slechte ligging</li></ul>Armoe, lage opbrengsten => wat doen?<br /><ul><li>Wegtrekken: 1370 – 1378!
  33. 33. Vee / zuivel => (veen)weide > 15e eeuw
  34. 34. ‘Niche’-produkten: hennep </li></ul> + braakliggen rest (‘heermoes’)<br /><ul><li>Waterrijk: eendenkooien
  35. 35. Vervening (van eigen grond !)
  36. 36. Smokkelen: grens Holland-Utrecht (18e eeuw)
  37. 37. ‘Vogelen en vissen’: toenemend met vervening! </li></ul>Hennepakker<br />Kievitenvangst<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  38. 38. Landbouw en ‘natuur’: bomen en bosjes  open landschap? 2.2<br />Langs de Oude Rijn (oeverwallen):<br />-bomen/boomgaarden van oudsher <br />-graan: afname in 17e/18e eeuw (tenzij veepest)<br />-kleiafgraving: meestal teveel => ‘bos’ of weidegrond => t.z.t. vooral weide<br />Zuidzijde Oude Rijn 1762<br />Veengebied:<br />-verkoopbeschrijvingen: bomen, bosjes, boomgaarden<br />-overige beschrijvingen: “gekapt i.v.m. wegenverbreding, oorlog, etc”. <br />-berekeningen: energie, houtbehoeften => meer hout dan verondersteld!<br />-Open landschap: deels beeld van na gas/electriciteit, fabrieksgereedschappen, ……? <br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  39. 39. Natuur en recreatie: de Reeuwijkse plassen vanaf de jaren ‘30! 2.3 <br />Natuurbescherming: <br />-1930 Niet droogmaken plassen<br />-1935 In Plassenverordening ZH<br />Recreatie:<br />-1911 1e Roei- en zeilvereniging<br />-1930 2e zeilvereniging<br /> Landgoed Elfhoeven => recreatie<br /> Jachtwerven, bootjesverhuurders<br />-1934 ‘Uitbreidingsplan’ Reeuwijk<br />Natuuraanleg > jaren ‘60 <br /><ul><li>Reeuwijkse Hout
  40. 40. Goudse Hout
  41. 41. …………….</li></ul>Horeca-oaseReeuwijk-Gouda 1941<br />Reeuwijk 10-20,- <br />Gouda 20-30,-<br />(per hoofd van de bevolking)<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  42. 42. Natuur en recreatie: al in 1934 meer bescherming nodig! 2.4 <br />Uitbreidingsplan Reeuwijk 1934<br />-opkomst zomerhuisjes en villa’s<br />-recreatieverkeer <br />-bescherming aantrekkelijkheden<br />-verkeersrichtlijnen<br />-nieuwe huizen buiten plassengebied<br />(2) Van arm naar ‘rijk’<br />- <1930 Sluipwijk arm!<br /><ul><li> <1998 Reeuwijkhoogste inkomen/</li></ul> hoofd bevolking in ZH-Oost<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  43. 43. Landbouw, natuur, recreatie en meer 1950 – 2000 (RPB, 2005) 2.5 <br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  44. 44. 3. Cultuurhistorische informatie <br />Convenant:<br />“de ontwikkeling wordt gebaseerd op de specifieke landschappelijke kwaliteiten en cultuurhistorische kwaliteiten per gebied, <br />op basis van de provinciale Cultuurhistorische Hoofdstructuur en de regioprofielen”<br /> “Specifieke kwaliteiten per (deel)gebied” veronderstelt<br /><ul><li>bepaald schaalniveau aan informatie
  45. 45. juiste detailniveau
  46. 46. juiste uitgangspunten aan selectie(s)</li></ul>LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  47. 47. Twee Cultuurhistorische (waarden) kaarten van het gebied ….. 3.1<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  48. 48. …….. of lokaal deelgebied (Oukoop) in meer detail ….. 3.2<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  49. 49. CH (waarden) kaarten op verschillend bestuurlijk  schaalniveau! 3.3 <br />Nationale KICH-kaart<br />Jaren ‘90<br />(uit: RPB-rapport<br />Het gedeelde land van de<br />Randstad, 2005)<br />Gem. Reeuwijk<br />‘Landschaps-<br /> kwaliteiten’<br /> 2008 <br />Provinciale CHS waardenkaart<br />Ca. 2003<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  50. 50. Top-downbeleidskaarten 3.4<br />Beleidskaarten<br />waarden op <br />(inter)nationaal<br /> niveau<br />waarden op<br />provinciaal<br /> niveau”<br />waarden op <br /> regionaal niveau<br />Landschappelijke kwaliteiten<br />per lokaal deelgebied<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  51. 51. Top-down beleidskaarten versus bottom-up gebiedskennis! 3.5 <br />Beleidskaarten<br />waarden op <br />(inter)nationaal<br /> niveau<br />waarden op<br />provinciaal<br /> niveau”<br />waarden op <br /> regionaal niveau<br />Gebiedskennis<br />(inter)nationaal<br /> niveau<br />provinciaal<br /> niveau”<br />regionaal niveau<br />- Landschappelijke kwaliteiten<br /> per lokaaldeelgebied<br />- Lokale kennis/bewoners!<br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />
  52. 52. Conclusies<br />-(nog)veel oude elementen en structuren, in grote delen van het gebied <br />-veranderingen door de eeuwen heen => ‘gelaagd landschap’<br />-mate en soort veranderingen in ‘gelaagdheid’ uiteenlopend:<br />-vroege bewoning (Oude Rijn)<br /> -ontginningen<br /> -waterhuishouding 14eeeuw <br /> -overgang naar veenweidegebied : in ca. 4 eeuwen <br /> -vervening en evt. droogmaking <br /> -natuur en recreatie<br />-elke periode en plek kent eigen veranderingen, afhankelijk van <br />-de dan aanwezige uitgangssituatie <br /> -de mogelijkheden en behoeften => keuzes!<br />-omgang met cultuurhistorie: keuze voor gelaagdheid en variatie in tijd en ruimte <br />- de ´hoofdlijnen´ of (ook) ’de plek´?<br /> - alleen ´officieel erfgoed´ of ook lokale geschiedenis? <br /> - alleen waarden, of ook beleving? => recreatie!’ <br />LandZijVeen(weide)gebied in continue verandering Veenweideconvenant 12-2-2010 <br />

×