Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Unidade e variedades das linguas. dialect.v.so

3,101 views

Published on

Published in: Education
  • Be the first to comment

Unidade e variedades das linguas. dialect.v.so

  1. 1. AS VARIEDADES DAS LINGUAS UNIDADE NORMA VARIEDADES TEMPO ESPAZO CLASE SOCIAL CULTURA
  2. 2. VARIEDADES DIACRÓNICAS <ul><li>-Digades filha, mia filha velida, </li></ul><ul><li>porque tardastes na tontana fria. </li></ul><ul><li>Os amores ei. </li></ul><ul><li>Digades filha, mia filha louçana, </li></ul><ul><li>porque tardastes na fria fontana. </li></ul><ul><li>Os amores ei. </li></ul><ul><li>-Tardei mia madre, na fontana fria, </li></ul><ul><li>cervos do monte a augua volviam. </li></ul><ul><li>Os amores ei. </li></ul><ul><li>Tardei mia madre, na fria fontana, </li></ul><ul><li>cervos do monte volviam a augua. </li></ul><ul><li>Os amores ei. </li></ul><ul><li>-Mentir, mia filha, mentir por amigo, </li></ul><ul><li>nunca vi cervo que volvess'o rio. </li></ul><ul><li>Os amores ei. </li></ul><ul><li>Mentir, mia filha, mentir por amado, </li></ul><ul><li>nunca vi cervo que volvess'o alto. </li></ul><ul><li>Os amores ei. </li></ul>Textos pertencentes a distintas etapas da Historia da lingua
  3. 3. VARIEDADES DIATÓPICAS <ul><li>A) B) C) </li></ul><ul><li>-El dixo que cheghara alá polas -Il dixo que chegara alá por as -El dixo que chegara aló polas </li></ul><ul><li>catro ou sinco da mañán, pro ti cuatro ou cinco da mañá, pero tu cuatro ou cinco da mañá. pero tu </li></ul><ul><li>non llo comentes ós seus irmáns, non llo comentes ós seus irmaus, non llelo comentes aos seus irmaos, </li></ul><ul><li>porque seghuro que o mallan. porque seghuro que o mallan. porque seguro que lo mallan. </li></ul><ul><li>-É serto; disque un día o -É certo, disque un día o -É certo, disque un día o </li></ul><ul><li>Selestino colleuno vindo dunha Celestino colleuno vindo dunha Celestino colleulo vindo dúa </li></ul><ul><li>festa ás des do día sighiente, e festa ás dez do día seghinte, e festa ás dez do día seguinte, e </li></ul><ul><li>non queirs ti saber como o puxo, non queiras tu saber como o puxo, non queras tu saber como lo puxo, </li></ul><ul><li>tío, a tunda que lle deu. tío, a tunda que lle diu. tiu, a tunda que lle dou. </li></ul><ul><li>-Esta ves viña da discoteca, de -Esta vez viña da discoteca, de -Esta vez vía da discoteca, da </li></ul><ul><li>Vilagharsía. Atopouse cuns amighos Xinzo. Atopouse cunhos amighos Fonsagrada. Atopouse cus amigos </li></ul><ul><li>e alá se foron de noite, el e i alá se foron de noite, il i e alá se foron de nuite, el i </li></ul><ul><li>mailos outros, os sete ou oito os outros, os sete ou oito os outros, os sete ou uito </li></ul><ul><li>que eran, nun coche polos camiños nun coche por os camiños nun coche polos camius </li></ul><ul><li>aqueles. E, claro, estiveron a aquiles. E, claro, estiveron a aquellos. E, claro, tiveron a </li></ul><ul><li>copear, cubata vai, cubata ven, copeare, cubata vai, cubata vén, copear, cubata vai, cubata vén, </li></ul><ul><li>coma animales. El, o rapás, seica coma animais. Il, o rapace, seica coma animales. El, o rapaz, seica </li></ul><ul><li>colleu unha tranca que non se tiña colleu unha tranca que non se tiña colleu úa tranca que non se tía </li></ul><ul><li>de pé, e logho, claro, o asidente de pé, e logho, claro, o acidente de pé, e logo, claro, o accidente </li></ul><ul><li>polo río abaixo.  Que desghrasia! por o río abaixo.  Que desghracia! polo riu abaxo.  Que desgracia! </li></ul><ul><li>Non parteu a cabesa de milaghre. Non partiu a cabeza de milaghre. Non partiu a cabeza de milagre. </li></ul><ul><li>Seica cheghou cos pantalóns Seica cheghou cos pantalós Seica chegou cos pantalois </li></ul><ul><li>todos rachados. todos rachados. todos rachados </li></ul>Os Bloques Lingüísticos do galego
  4. 4. VARIEDADES DIASTRÁTICAS <ul><li>A) </li></ul><ul><li> O primitivo universo estaba cheo de radiación e dun plénum de materia, ao principio hidróxeno e helio, formado a partir das partículas elementais na densa bola de lume primixenia. Logo empezaron a medrar pequenas bolsas de gas, pequenas inuniformidades. Formáronse gabiáns de vastas e sutís nubes de gas, xirando lentamente, facéndose cada vez máis brillantes, cada cal coma unha especie de besta que ao final contería cen mil millóns de puntos brillantes. Formáronse as estruturas recoñeíbeis maiores do universo. Estámolas vendo hoxe. Nós mesmos habitamos algún recanto perdido dunha delas. Chamámolas galaxias. </li></ul><ul><li>B) </li></ul><ul><li> Un día entrou un mozo nuna charcutería e pidiu una rabanada de xamón. O tendeiro enpezou a cortalo xamón no cortafiambres e perguntou: </li></ul><ul><li>-Cuantas rabanadas quer? </li></ul><ul><li>O mozo contestou: </li></ul><ul><li>-Vosté valla cortando. </li></ul><ul><li> E cando lebaba cortás unas cento i pico rabanadas, di o criente: </li></ul><ul><li>-Alto! Es'é a que quero! </li></ul>Os niveis culto e vulgar da lingua
  5. 5. VARIEDADES DIAFÁSICAS <ul><li>A) </li></ul><ul><li>MARIA DO CARMO FERNÁNDEZ ALVITE, mestra de Preescolar no Colexio Público de Vilanova, diríxome a vostede para informarlle da situación na que se atopa a miña alumna M  Vanesa Gerpe Añón, de 5 anos de idade. É a filla máis nova dunha familia composta polo pai, a nai e a avoa. ( Ten outros irmáns que xa foron acollidos por outras familias). Os adultos cos que convive levan dadas repetidas mostras de incapacidade para facerse cargo da educación e crianza dunha nena, repercutindo este ambiente familiar nela (...) </li></ul><ul><li>Polo que veño de expoñer, considero necesario para a saúde física e síquica da nena o atoparlle outra familia coa que vivir, onde poida recibir todo o cariño e a atención que merece, pois só nun ambiente de afecto e comprensión poderían ser solucionados os seus problemas. (...) </li></ul><ul><li>Solicito, pois, da concelleira encargada do benestar social se interese no caso coa maior urxencia, dada a idade e características da nena, e faga todo o que estea na súa man para axudala no prazo máis breve posible. </li></ul><ul><li>B) </li></ul><ul><li>É o día máis feliz, your day máis happy, mamón, é a primeira comuñón. (...) E como fardas, que elegante vas con ese traxe de mariño, pareces un almirante, que elefante. Os zapatos brancos apretan un pouco, que non che quedan ben que xa foron dos teus irmáns e que che apreta no pé pero ti aguanta que non aguantas nada, tío. mixiricas, despois pola tarde xa os quitarás e alucinarás, xa verás. Tés fame, pois aguanta, que para comungar non se pode comer antes que é pecado mortal, e vas comer a Sagrada Hostia por primeira vez na túa vida,  flipa!... </li></ul><ul><li>SUSO DE TORO, Tic - Tac (1993) </li></ul>Os rexistros formal e coloquial da lingua
  6. 6. DESVÍOS DA NORMA <ul><li>CASTELANISMOS </li></ul><ul><li>VULGARISMOS </li></ul><ul><li>HIPERGALEGUISMOS </li></ul><ul><li>DIALECTALISMOS </li></ul>
  7. 7. AS VARIEDADES DIALECTAIS DA LINGUA GALEGA
  8. 8. O PLURAL DAS PALABLAS REMATADAS EN – ON SERVE PARA MARCAR A DIVISIÓN DIALECTAL DA LINGUA GALEGA LIÑA IMAXINARIA QUE SINALA O LÍMITE ENTRE A PRESENZA E A AUSENCIA DUN FENÓMENO LINGÜÍSTICO ISOGLOSA
  9. 9. BLOQUES DIALECTAIS PLURAL DAS PALABRAS REMATADAS EN -ON BLOQUE OCCIDENTAL -ÓNS pantalóns BLOQUE CENTRAL -ÓS pantalós BLOQUE ORIENTAL -OIS pantalois
  10. 11. BLOQUE OCCIDENTAL Ocupa a parte occidental das provincias da Coruña e Pontevedra PLURAL EN -ÓNS
  11. 12. BLOQUE OCCIDENTAL TRAZOS MÁIS IMPORTANTES GHEADA Cheghar, amigho SESEO Cansión, des, lus DITONGO –OI maioritario Moito, noite TERMINACIÓN –ÁN/-ÁN Meu irmán / miña irmán PRONOME TI Ti es de aquí?
  12. 13. ÁREAS DO BLOQUE OCCIDENTAL ÁREA FISTERRÁ Seseo total (explosivo) Cheísmo ( encontreiche) ÁREA BERGANTIÑÁ Seseo parcial (implosivo) Non hai cheísmo ÁREA PONTEVEDRESA Seseo parcial e na costa total. Non hai cheísmo
  13. 15. -El dixo que cheghara alá polas catro ou sinco da mañán, pro ti non llo comentes ós seus irmáns, porque seghuro que o mallan. -É serto; disque un día o Selestino colleuno vindo dunha festa ás des do día sighiente, e non queiras ti saber como o puxo, tío, a tunda que lle deu. -Esta ves viña da discoteca, de Vilagharsía. Atopouse cuns amighos e alá se foron de noite, el e mailos outros, os sete ou oito que eran, nun coche polos camiños aqueles. E, claro, estiveron a copear, cubata vai, cubata ven, coma animales. El, o rapás, seica colleu unha tranca que non se tiña de pé, e logho, claro, o asidente polo río abaixo.  Que desghrasia! Non parteu a cabesa de milaghre. Seica cheghou cos pantalóns todos rachados.
  14. 16. BLOQUE CENTRAL Abrangue as metades orientais da Coruña e Pontevedra e a case totalidade de Lugo e Ourense PLURAL EN –ÓS
  15. 17. BLOQUE CENTRAL Trazos máis importantes GHEADA Só na parte occidental NON SESEO DITONGO -OI Moito, noite TERMINACIÓN –ÁO/-Á Meu irmao / miña irmá PRONOME TI (occ) /TU (or) Ti / tu que queres? DITONGO -cua /-ca cuando/ cando
  16. 18. PRINCIPAIS ÁREAS DO BLOQUE CENTRAL ÁREA LUCU-AURIENSE Pron.persoal IL Demostrativos: iste... ÁREA MINDONIENSE Pronomes vosoutros e nosoutros
  17. 20. -Il dixo que cheghara alá por as cuatro ou cinco da mañá, pero tu non llo comentes ós seu irmaus, porque seghuro que o mallan. -É certo, disque un día o Celestino colleuno vindo dunha festa ás dez do día seghinte, e non queiras tu saber como o puxo,tío, a tunda que lle diu. -Esta vez viña da discoteca, de Xinzo. Atopouse cunhos amighos i alá se foron de noite, il i os outros, os sete ou oito nun coche por os camiños aquiles. E, claro, estiveron a copeare, cubata vai, cubata vén, coma animais. Il, o rapace, seica colleu unha tranca que non se tiña de pé, e logho, claro, o acidente por o río abaixo. Que desghracia! Non partiu a cabeza de milaghre.Seica cheghou cos pantalós todos rachados.
  18. 21. BLOQUE ORIENTAL Comprende a parte máis oriental das provincias de Lugo e Ourense, así como as do galego exterior (occidente de Asturias e de León e Zamora). PLURAL EN –OIS
  19. 22. BLOQUE ORIENTAL Trazos máis importantes NON GHEADA NON SESEO DITONGO –UI ou -U muito / muto TERMINACIÓN –ÁO/-Á Meu irmao / miña irmá PRONOME TU TU que queres? DITONGO -cua/ -gua guardar, cuando TERMINACIÓN –ÍN frecuente camín, pequenín
  20. 23. PRINCIPAIS ÁREAS DO BLOQUE ORIENTAL ÁREA ASTURIANA - l - intervocálico: molín, artigo el ÁREA ANCARESA Gheada, cheísmo ÁREA ZAMORANA formas como noute , muto... Diminutivos en -iño
  21. 25. -El dixo que chegara aló polas cuatro ou cinco da mañá. pero tu non llelo comentes aos seus irmaos, porque seguro que lo mallan. -É certo, disque un día o Celestino colleulo vindo dúa festa ás dez do día seguinte, e non queras tu saber como lo puxo, tiu, a tunda que lle dou. -Esta vez vía da discoteca, da Fonsagrada. Atopouse cus amigos e alá se foron de nuite, el i os outros, os sete ou uito nun coche polos camius aquellos. E, claro, tiveron a copear, cubata vai, cubata vén, coma animales. El, o rapaz, seica colleu úa tranca que non se tía de pé, e logo, claro, o accidente polo riu abaxo. Que desgracia! Non partiu a cabeza de milagre. Seica chegou cos pantalois todos rachados.
  22. 26. ACTIVIDADE DE CONTROL <ul><li>I. Corrixe o seguinte texto sinalando todas as desviacións da norma que atopes nel . Explica en que consisten eses fenómenos. Finalmente, sinala cal é a forma correcta, segundo a normativa oficial, para os erros que atopes no texto. </li></ul><ul><li>O coarto era moi pequeno e non tiña luz de ningunha clas. Non tardei en caer na conta de que o que o coarto fose dise xeito debíase, sin dúbida algunha, ao caraiter da misión. Deiteime ao longo daquela cama dura i estreita. Non sei con esaititude canto tempo pasei nisa habitación. Si acaso, poidera sabelo polos xantares que fixen, pero nin diso fun capaz de preocuparme. Traguíanme a comida alí e nunca endexamais me dixeron ren. Eu soio escoitaba os ruídos d'afora. Uns ruídos que chegaban a min sin ningún sentido. As mesmas parolas que, ás veces, no pasillo e nas escaleiras sostiñan as xentes da pensión, chegaban a min valeiras de contido. Todo o que non era eu, era iso. bulto e ruído. Un bon día, a moza que me servía os xantares díxome que de noite -conviña que fose de noite para non levantar sospeitas e botar con elo a perder a eficacia da misión- debía trasladarme a outro coarto. Iste novo coarto era amplo d'abondo e tiña unha ventana non pequena. A ventana caía -como poiden comprobar cuando me erguín- enriba da rúa 23. Frente por frente ao meu coarto, taban instaladas as oficiñas da empresa aérea A.I. Daba o relox as nove, cando por primeira vez debruceime na ventana. Os empleados das oficiñas entraban en ringleira de a un. Diante, ía o home de uniforme roxo. Detrais todos os do uniforme gris. Pola tarde -xa facía un anaco que entraran os empleados nas oficiñas- a mesma moza que me servía o xantare, veu xunto de min pra decirme que podía salir á calle, sempre que adoitase as precauciós necesarias pra non botar a perder a eficacia da misión. </li></ul><ul><li> GONZALO R. MOURULLO, Memorias de Tains (1956) </li></ul><ul><li>II. Preguntas para amolar: </li></ul><ul><li>1. Saberías dicir a que etapa da lingua pertence o texto? </li></ul><ul><li>2. Poderías situar o texto nalgún dos bloques e áreas lingüísticos? </li></ul><ul><li>3. Es capaz de dicir a que nivel e a que rexistro pertence o texto? </li></ul>
  23. 27. FONTES <ul><li>Material de elaboración propia. </li></ul><ul><li>Material tirado da presentación de Noemí Pazó aloxada na páxina de Rosa Salgueiro: na punta da lingua </li></ul>

×