Plant parasitic nemetodes 1st project

290 views

Published on

The plant parasitic nematodes are one of the main raisons of crop losses. Here in my first project report, I have described 10 species economically important nematodes with the life cycle and its signs and symptoms.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
290
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Plant parasitic nemetodes 1st project

  1. 1. ‫ﻭﺯﺍﺭﺕ ﺗﺤﺼﻴﻼﺕ ﻋﺎﻟﯽ‬ ‫ﭘﻮﻫﻨﺘﻮﻥ ﮐﺎﺑﻞ‬ ‫ﭘﻮﻫﻨځۍ ﺯﺭﺍﻋﺖ‬ ‫ﺩﻳﭙﺎﺭﺗﻤﻨﺖ ﺣﻔﺎﻅﻪ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﻧﺒﺎﺗﯽ‬ ‫ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺩﻫﻨﺪﻩ : ﺳﻴــــﺪ ﻣﺤﻤــــﺪ ﻧﻌﻴـــﻢ ﺧـــﺎﻟﺪ‬ ‫ﺍﺳﺘﺎﺩ ﺭﻫﻨﻤﺎ: ﭘﻮﻫﻨــــﻤﻞ ﻧﻮﺭ ﺍﺣﻤـــــﺪ ﭘﻮﭘـــﻞ‬ ‫ﺍﺳﺘﺎﺩ ﺳﻤﻴﻨﺎﺭ: ﭘﻮﻫﻨﻤﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﻋﺜﻤﺎﻥ ﺧﻴﻞ‬ ‫ﺳﻤﺴﺘﺮ ﺑﻬﺎﺭی 8831 ﻫـ ﺵ‬ ‫ﺃ‬
  2. 2. ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ‬ ‫ﺷﻤﺎﺭﻩ‬ ‫ﻋﻨﺎﻭﻳﻦ‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫ﻣﻘﺪﻣﻪ ................................................................................. 1‬ ‫ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻣﺸﮑﻼﺕ ﮐﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﯽ ﺁ ﻳﺪ .................... 2‬ ‫ﺍﻗﺴﺎﻡ ﺿﺮﺭ ﻫﺎی ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺑﻪ ﻧﺒﺎﺕ: ............................................... 2‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎﻱ ﺩﺭﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻣﺼﺎﺏ: ............................................ 2‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎی ﻣﻬﻤﻪ ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﻧﺒﺎﺗﯽ: ................................................. 3‬ ‫1 .‪ MELOIDOGYNE SPP‬ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ګﺮﻩ ﺭﻳﺸﻪ: ....................... 3‬ ‫۲. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺑﻮﻏﻤﻪ ﺩﺍﻧﻪ ﮔﻨﺪﻡ ﻳﺎ.‪7 ....................... :ANGUINA SPP‬‬ ‫۳. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺳﻴﺴﺖ ﻳﺎ .‪9 ......................... :HETERODERA SPP‬‬ ‫۴. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺯﺧﻢ ﺭﻳﺸﻪ ﻳﺎ .‪10 ............. : PRATYLENCHUS SPP‬‬ ‫۵. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺳﺎﻗﻪ ﻳﺎ ‪12 .......................... :DITYLENCHUS SPP‬‬ ‫۶. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻁﻼﻳﯽ ‪13 .............................. GLOBODERA SPP‬‬ ‫۷. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺗﻮﻧﻞ ﺯﻥ ﻳﺎ .‪15 ................... : RADOPHOLUS SPP‬‬ ‫۸. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺳﻮﺯﻧﯽ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ .‪17 .................. LONGIDORUS SPP‬‬ ‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﻧﺒﺎﺗﯽ: )5،4( ..................................... 91‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮی:....................................................................... 12‬ ‫ﻣﺎﺧﺬ ................................................................................. 22‬ ‫ﺏ‬
  3. 3. ‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬ ‫ﻧﻔﻮﺱ ﺟﻬﺎﻥ ﺍﻣ�ﺮﻭﺯ ﺑ�ﻪ ﺳ�ﺮﻋﺖ ﻭﺳ�ﻌﺖ ﭘﻴ�ﺪﺍ ﮐ�ﺮﺩﻩ ،ﺯﻣ�ﻴﻦ ﻫ�ﺎی ﺯﺭﺍﻋﺘ�ﯽ ﺑ�ﻪ ﮐﺎﺭﺧﺎﻧ�ﻪ ﺟ�ﺎﺕ ،ﺷ�ﻬﺮ‬ ‫ﺳﺎﺯی ﻭﺩﻳﮕ�ﺮ ﻣﻘﺎﺻ�ﺪ ﻏﻴﺮﺯﺭﺍﻋﺘ�ﯽ ﺍﺳ�ﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﻴﺸ�ﻮﺩ . ﭘﺘ�ﻮﺟﻦ ﻫ�ﺎی ﻧﺒ�ﺎﺗﯽ ﻭﺣﺸ�ﺮﺍﺕ ﺩﺭﻣﻘﺎﺑ�ﻞ ﺍﺩﻭﻳ�ﻪ‬ ‫ﻫﺎی ﺿﺪ ﺁﻓﺎﺕ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮﺩﻩ ﻭ ﺩﻳﮕﺮ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﭼﻮﻥ ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ ،ﺟﻨﮓ ﻫﺎی ﻣﺘﻮﺍﺭﺗﺮ ، ﻋ�ﺪﻡ‬ ‫ﺩﺳﺘﺮﺳﯽ ﺩﻫﺎﻗﻴﻦ ﺑﻪ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ ﺍﺯ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻄﺢ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺩﺭﺟﻬﺎﻥ ﮐ�ﻢ ﺷ�ﻮﺩ ﻭﻳ�ﺎ ﻣﻮﺿ�ﻮﻉ‬ ‫ﻋﺪﻡ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻥ ﺁﻳﺪ .‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺣﻴﻮﺍﻧﺎﺕ ﻭﻓﺎﻳﻠﻢ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﺍ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﮐﻠﻤﻪ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺍﺯ ﺩﻭ ﮐﻠﻤﻪ ﻻﺗﻴﻦ ﮔ�ﺮ ﻓﺘ�ﻪ ﺷ�ﺪﻩ‬ ‫ﮐﻪ ‪ Nema‬ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺗ�ﺎﺭ ﻭ ‪ oids‬ﻣﻌﻨ�ﻲ )ﻣﺎﻧﻨ�ﺪ ﻳ�ﺎ ﻣﺜ�ﻞ( ﺭﺍ ﺍﻓ�ﺎﺩﻩ ﻣﻴﻜﻨ�ﺪ . ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ�ﺎ ﺗﻮﺳ�ﻂ ﻋﺎﻟﻤ�ﺎﻥ‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻳﺎﺩ ﺷ�ﺪ ﻩ ﺍﺳ�ﺖ ﮐ�ﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺟﻤﻠ�ﻪ ﻋ�ﺎﻟﻢ ﺑ�ﻪ ﻧ�ﺎﻡ ﮐ�ﻮﺏ ﺩﺭ9191 ﺁﻧ�ﺮﺍ ﺑ�ﻪ ﻧ�ﺎﻡ‬ ‫‪ Nemata‬ﻭ ‪ Nemates‬ﻭ ﻋ�ﺎﻟﻢ ﺩﻳﮕ�ﺮ ﺑﻨ�ﺎﻡ ﺭﻭﺩﻟﻔ�ﯽ ﺩﺭ ﺳ�ﺎﻝ 8081 ﺁﻧ�ﺮﺍ ﺑﻨ�ﺎﻡ ‪ Nematoidea‬ﻭ‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻨﺎﻡ ﺑﺮﻳﻨﺴﺘﺮ ﺩﺭ 7381 ﺁﻧﺮﺍ ﺑﻨﺎﻡ ‪ Nematodes‬ﻣﺴﻤﺎ ﻧﻤﻮﺩﻧﺪ .)7(‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ��ﺎ ﻣﻮﺟ��ﻮﺩﺍﺕ ﮐﻮﭼ��ﮏ،ﺣﻠﻘﻮی ﺷ��ﮑﻞ، ﺑ��ﺪﻭﻥ ﺑﻨ��ﺪ، ﻭﮐ��ﺮﻡ ﻣﺎﻧﻨ��ﺪ)‪ (Vermiform‬ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﻨﺪ .‬ ‫ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻫ��ﺎ ﻣﻌﻤ��ﻮﻻُ ﺍﺯﻣ��ﻮﺍﺩ ﻋﻀ��ﻮی ، ﺑﮑﺘﺮﻳ��ﺎ، ﺣﺸ��ﺮﺍﺕ ، ﻭ ﻧﺒﺎﺗ��ﺎﺕ ﺗﻐﺬﻳ��ﻪ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳ��ﺪ.ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ 01 ﻓﻴﺼ��ﺪ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ�ﺎ ﺍﺯ ﻧﺒﺎﺗ��ﺎﺕ ﺑﺨﺼ��ﻮﺹ ﺍﺯ ﺭﻳﺸ��ﻪ ﺁﻥ ﺗﻐﺬﻳ�ﻪ ﻣ��ﯽ ﻧﻤﺎﻳ��ﺪ ﻭ ﺳ��ﺒﺐ ﺯﺧ�ﻢ ﻫ��ﺎ، ﺑﻮﻏﻤ��ﻪ ﻫ��ﺎ ،ﻗﺒ��ﻞ ﺍﺯ‬ ‫ﻭﻗﺖ ﺭﺳﻴﺪﻥ ﻣﺤﺼﻮﻝ، ﺟﺎﺭﻭﺑﮏ ﺷ�ﺪﻥ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﻫ�ﺎی، ﺿ�ﺨﻴﻢ ﺷ�ﺪﻥ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﻫ�ﺎی، ﮐﻮﺗ�ﺎﻩ ﻣﺎﻧ�ﺪﻥ ﺭﻳﺸ�ﻪ‬ ‫ﻫﺎی ﮐﻪ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻫﻤﻪ ﺍی ﺍﻳﻦ ﺗﺎﺛﻴﺮﺍﺕ ﺑﺎﻻی ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎ ﺳ�ﺒﺐ ﮐﻴﻔﻴ�ﺖ ﺧ�ﺮﺍﺏ ﻣﺤﺼ�ﻮﻻﺕ ﻭ ﮐ�ﻢ ﺷ�ﺪﻥ‬ ‫ﮐﻤﻴﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺭ 001 ﺳﺎﻧﺘﯽ ﻣﺘﺮ ﻣﮑﻌﺐ ﺍﺯ ﺧﺎﮐﻬﺎی ﺯﺭﺍﻋﯽ ﻭ‬ ‫ﺑﺎﻏﯽ ﺣﺪﻭﺩ 0004-0005 ﻋﺪﺩ ﺍﺯ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺮ ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺷﺪ ﻩ ﺍﺳﺖ.ﺗﺎ ﺣ�ﺎﻝ ﺩﺭﺟﻬ�ﺎﻥ ۷۹۱ ﺟ�ﻨﺲ‬ ‫ﻭ ۰۰۳۴ ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﯽ ﺷﺪﻩ ﺍﻧﺪ.)2،۵۱،7(‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ���ﺎی ﭘﺮﺍﺯﻳﺘ���ﯽ ﻧﺒ���ﺎﺗﯽ ﻋﻤﻮﻣ���ﺎ ﺑ���ﻪ ﺩﻭ ﮔ���ﺮﻭپ ﺗﻘﺴ���ﻴﻢ ﺷ���ﺪﻩ ﺍﺳ���ﺖ . ﺍﻭﻝ ﺁﻥ ﻋﺒ���ﺎﺭﺕ ﺍﺳ���ﺖ ﺍﺯ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ��ﺎی ﭘﺮﺍﺯﻳ��ﺖ ﻫ��ﺎی ﺧ��ﺎﺭﺟﯽ )‪ (Ectoparasitic‬ﻭ ﻧ��ﻮﻉ ﺩﻭﻡ ﺁﻥ ﻋﺒ��ﺎﺭﺕ ﺍﺳ��ﺖ ﺍﺯ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ��ﺎی‬ ‫ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﺩﺍﺧﻠﯽ )‪(3). (Endoparasitic‬‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺍﻗﺘﺼ�ﺎﺩی ﺍﻫﻤﻴ�ﺖ ﺧ�ﺎﺹ ﺩﺭ ﺯﺭﺍﻋ�ﺖ ﺩﺍﺭﺩ. ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻫ�ﺎ ﺍﺯ ﺟﻤﻠ�ﻪ ﭘﺘ�ﻮﺟﻦ ﻫ�ﺎی ﻣﻬ�ﻢ‬ ‫ﺍﺳ�ﺖ ﮐ��ﻪ ﺳ��ﺒﺐ ﺧﺴ��ﺎﺭﺍﺕ ﻫﻨﮕﻔ�ﺖ ﺩﺭﺗﻤ��ﺎﻡ ﻧﺒﺎﺗ��ﺎﺕ ﭼ��ﻮﻥ ﻏﻠ�ﻪ ﺟ��ﺎﺕ،ﻣﻴﻮﻩ ﺟ��ﺎﺕ ،ﺳ��ﺒﺰﻳﺠﺎﺕ ﻭ ﻧﺒﺎﺗ��ﺎﺕ‬ ‫ﺻ��ﻨﻌﺘﯽ ﻭﻏﻴ��ﺮﻩ ﮔﺮﺩﻳ��ﺪﻩ. ﺧﺴ��ﺎﺭﺍﺕ ﺳ��ﺎﻻﻧﻪ ﮐ��ﯽ ﺗﻮﺳ��ﻂ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ��ﺎ ﺑ��ﻪ ﻣﻴ��ﺎﻥ ﻣ��ﯽ ﺁﻳ��ﺪ 77 ﻣﻴﻠﻴ��ﻮﻥ ﺩﺍﻟ��ﺮ‬ ‫ﺍﻣﺮﻳﮑﺎﻳﯽ ﺗﺨﻤﻴﻦ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺟﻤﻠﻪ 8 ﻣﻴﻠﻴﻮﻥ ﺁﻥ ﺗﻨﻬﺎ ﺩﺭ ﺍﻣﺮﻳﮑ�ﺎ ﺍﺣﺼ�ﺎﻳﻪ ﺩﺍﺩﻩ ﺷ�ﺪﻩ ﺍﺳ�ﺖ .‬ ‫ﺩﺭ ﺁﺳﻴﺎ ﻗﺮﺍﺭ ﺍﺣﺼﺎﻳﻪ ‪ FAO‬ﺩﺭﺣﺪﻭﺩ ۷-۳۱ ﻓﻴﺼﺪ ﺧﺴﺎﺭﻩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻣﺤﺼﻮﻻﺕ ﺑ�ﻪ ﻣﻴ�ﺎﻥ ﻣ�ﯽ ﺁﻭﺭﻧ�ﺪ.‬ ‫)۵۱،4(‬ ‫ﻟﺬﺍ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﻣﻴﺨﻮﺍﻫﻢ ﮐﻪ ﺳﻤﻴﻨﺎﺭ ﻫﺬﺍ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﻧﺒﺎﺗﯽ ﺗﻬﻴﻪ ﻧﻤﺎﻳﻢ ﺗﺎ ﺑﺘ�ﻮﺍﻧﻴﻢ ﮐ�ﻪ‬ ‫ﺍﺯ ﻁﺮﻳﻖ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺍﻳ�ﻦ ﭘﺮﺍﺯﻳ�ﺖ ﻫ�ﺎ ﺗ�ﺎ ﺳ�ﺮﺣﺪ ﻣﻤﮑﻨ�ﻪ ﺁﻥ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻫ�ﺎ ﺭﺍ ﺗﺤ�ﺖ ﮐﻨﺘ�ﺮﻭﻝ ﺑﻴ�ﺎﻭﺭﻳﻢ ﻭ ﺍﺯ‬ ‫ﺧﺴﺎﺭﺍﺕ ﺯﻳﺎﺩ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ.‬ ‫1‬
  4. 4. ‫ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻣﺸﮑﻼﺕ ﮐﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﯽ ﺁ ﻳﺪ‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﯽ ﺁﻳﺪ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻋﻼﻳﻢ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﮐ�ﻮﺩ ﺩﻫ�ﯽ ﻧﺎﺩﺭﺳ�ﺖ ، ﺗﻨﻈ�ﻴﻢ‬ ‫ﻧﺎﺩﺭﺳﺖ ﺁﺏ ، ‪ pH‬ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺧﺎک ﻭﻳﺎ ﺩﻳﮕﺮ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﻣﺤﻴﻄﯽ ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﯽ ﺁﻳﻨﺪ. ﺑﻨﺎ ً ﺩﺭﻭﻗﺖ ﺗﺸﺨﻴﺺ‬ ‫ﻋﻼﻳ��ﻢ ﺍﻣ��ﺮﺍﺽ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩی ﻧﻬﺎﻳ��ﺖ ﻣﺘﻮﺟ��ﻪ ﺑﺎﺷ��ﻴﻢ ﮐ��ﻪ ﻋﻼﻳ��ﻢ ﺍﻣ��ﺮﺍﺽ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩی ﺭﺍ ﺍﺯ ﻋﻼﻳ��ﻢ ﮐ��ﻪ ﺗﻮﺳ��ﻂ‬ ‫ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺩﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﻣﯽ ﺁﻳﺪ ﺗﻔﮑﻴﮏ ﻧﻤﺎﻳﻢ.‬ ‫ﻣﺸﮑﻞ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻣﺼﻤﻢ ﺷﻮﻳﻢ ﮐﻪ ﺍﻳﺎ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﻩ ﺳﺒﺐ ﺧﺴﺎﺭﻩ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﻣﻴﺸﻮﺩ ﻳﺎ ﺧﻴ�ﺮ.‬ ‫ﺍﮔﺮ ﻳﮏ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﺸﺨﺺ ﺩﺭﻳﮏ ﺳﺎﺣﻪ ﻗﺒﻼ ﺗﺸ�ﺨﻴﺺ ﺷ�ﺪﻩ ﺑﺎﺷ�ﺪ ﺍﮐﻨ�ﻮﻥ ﻧﻴ�ﺰ ﺩﺭ ﻫﻤ�ﺎﻥ ﺳ�ﺎﺣﻪ ﻣﺸ�ﮑﻞ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎ ﺍﺣﺘﻤﺎﻝ ﻣﻴﺮﻭﺩ. ﺑﻨﺎ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ ﮐﻪ ﺗ�ﺎ ﺁﻧﻬ�ﺎ ﺭﺍ ﺑﺸ�ﮑﻞ ﺩﺭﺳ�ﺖ ﻗﺒ�ﻞ ﺍﺯ ﺳ�ﺒﺐ ﺷ�ﺪﻥ ﺧﺴ�ﺎﺭﻩ‬ ‫ﺍﻗﺘﺼ��ﺎﺩی ﺗﻨﻈ��ﻴﻢ ﻧﻤ��ﺎﻳﻢ. ﺩﺭﺟﺎﻳﻬ��ﺎی ﮐ��ﻪ ﺗﺎﺭﻳﺨﭽ��ﻪ ﻣﺰﺭﻋ��ﻮی ﺍﻣ��ﺮﺍﺽ ﻧﺒ��ﺎﺗﯽ ﺑﺨﺼ��ﻮﺹ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ��ﺎی‬ ‫ﻣﻀﺮﻩ ﻗﺒﻼ ﺭﺍﭘﻮﺭ ﻧﺪﺍﺩﻩ ﺷ�ﺪﻩ ﺑﺎﺷ�ﺪ، ﻧﻮﻋﻴ�ﺖ ﻭ ﻧﻔ�ﻮﺱ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻧﻴﺰﻧ�ﺎﻣﻌﻠﻮﻡ ﺑﺎﺷ�ﺪ ﺩﺭ ﺍﻳﻨﺼ�ﻮﺭﺕ ﺑ�ﺮﺍی‬ ‫ﺭﻓﻊ ﺧﺴﺎﺭﻩ ﺍﻳﻦ ﻣﺸ�ﮑﻞ ﻣ�ﺎ ﻣﻴﺘ�ﻮﺍﻧﻴﻢ ﮐ�ﻪ ﺗﺠﺰﻳ�ﻪ ﺧ�ﺎﮐﯽ ﻫﻤ�ﺎﻥ ﻣﺤ�ﻞ ﻭ ﻳ�ﺎ ﺳ�ﻤﭙﻞ ﻫ�ﺎی ﻧﺒﺎﺗ�ﺎﺕ ﻣﺼ�ﺎﺏ‬ ‫ﺭﺍﺩﺭ ﻻﺑﺮﺍﺗﻮﺍﺭ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻭ ﺗﺼﺎﻣﻴﻢ ﻣﻤﮑﻨﻪ ﺭﺍ ﺍﺗﺨﺎﺫ ﻧﻤﺎﻳﻢ.) 01،9(‬ ‫ﺍﻗﺴﺎﻡ ﺿﺮﺭ ﻫﺎی ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺑﻪ ﻧﺒﺎﺕ:‬ ‫1-‬ ‫2-‬ ‫3-‬ ‫4-‬ ‫5-‬ ‫6-‬ ‫ﺻ��ﺪﻣﻪ ﻣﻴﮑ��ﺎﻧﻴﮑﯽ: ﺩﺭﺍﻳﻨﺼ��ﻮﺭﺕ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﺍﺯﻁﺮﻳ��ﻖ ﻧﻔ��ﻮﺫ ﻭﺣﺮﮐ��ﺖ ﺩﺭﺍﻧﺴ��ﺎﺝ ﻧﺒ��ﺎﺕ ﺳ��ﺒﺐ‬ ‫ﺧﺴﺎﺭﻩ ﻣﻴﺸﻮﺩ.‬ ‫ﺻﺪﻣﺎﺕ ﺣﺠﺮﻭی: ﺩﺭ ﺍﻳﻨﺼ�ﻮﺭﺕ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺳ�ﺒﺐ ﻧﮑﺮﻭﺳ�ﻴﺲ ﻭﺗﻐﻴ�ﺮﺍﺕ ﺩﺭﻧﻤ�ﻮی ﺣﺠ�ﺮﻭی‬ ‫ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻴﺸﻮﺩ.‬ ‫ﺗﻐﻴﺮﺍﺕ ﺩﺭﻓﺰﻳﻮﻟﻮژی ﻣﻴﺰﺑ�ﺎﻥ: ﺩﺭﺍﻳﻨﺼ�ﻮﺭﺕ ﻧﺒ�ﺎﺕ ﻧﻤﻴﺘﻮﺍﻧ�ﺪ ﮐ�ﻪ ﻣ�ﻮﺍﺩ ﻏ�ﺬﺍﻳﯽ ﻭﺁﺏ ﻣ�ﻮﺭﺩ‬ ‫ﺿﺮﻭﺭﺕ ﺧﻮﺩ ﺑﺎ ﺑﺸﮑﻞ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ ﻁﺮﻑ ﺑﺎﻻ ﻭﭘﺎﺋﻴﻦ ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﻧﻤﺎﻳﺪ.‬ ‫ﺳﺒﺐ ﻣﻨﺎﻓﺬﻣﻴﺸﻮﺩﮐﻪ ﺍﺯ ﺍﻧﻄﺮﻳﻖ ﺩﻳﮕﺮ ﭘﺘﻮﺟﻦ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﺒﺎﺕ ﻭﺍﺭﺩ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ.‬ ‫ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﭘﺘﻮﺟﻦ ﻫﺎی ﺩﻳګﺮ ﺍﺯﻁﺮﻳﻖ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ‬ ‫ﺳﺒﺐ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﺩﺭﻣﻘﺎﺑﻞ ﺍﻣﺮﺍﺽ ﻭ ﺁﻓﺎﺕ ﻣﻴﺸﻮﺩ. )6(‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎﻱ ﺩﺭﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻣﺼﺎﺏ:‬ ‫ﺗﻤﺎﻡ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎ ﺩﺭﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻧﻤﻴﺘﻮﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﺧﺴﺎﺭﻩ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﺷﻮﺩ ﻭﻳ�ﺎ ﺯﻣﻴﻨ�ﻪ ﺭﺍ ﺑ�ﺮﺍی ﺩﻳﮕ�ﺮ ﭘﺘ�ﻮ ﺟ�ﻦ‬ ‫ﻫﺎ ﻣﺴﺎﻋﺪ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﺍﻣﺮﺍﺽ ﻣﺪﻫﺶ ﻭ ﺧﻄﺮﻧﺎک ﮔﺮﺩﺩ. ﺩﻭ ﺻﻨﻒ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎ ﺑﻨﺎﻡ ‪Adenophora‬‬ ‫ﻭ ‪ Secernata‬ﺳﺒﺐ ﻣﻴﺸﻮﺩ ﮐﻪ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﺧﺴﺎﺭﻩ ﺯﻳﺎﺩ ﺭﺍ ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﻮﻧﺪ.)7(‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎ ﺩﺭﻧﺒﺎﺗ�ﺎﺕ ﺳ�ﺒﺐ ﺩﻭ ﻧ�ﻮﻉ ﻋﻼﻳ�ﻢ ﻣﻴﮕ�ﺮﺩﺩ .ﺍﻳ�ﻦ ﻋﻼﻳ�ﻢ ﺷ�ﺎﻣﻞ ﻋﻼﻳ�ﻢ ﺍﺳ�ﺖ ﺩﺭ ﻗﺴ�ﻤﺖ‬ ‫ﺑﺎﻻﻳﯽ ﻧﺒﺎﺕ ﻳﺎ ‪ Above-ground symptoms‬ﻭ ﻋﻼﻳﻢ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻋﻼﻳ�ﻢ ﺯﻳ�ﺮ ﺯﻣ�ﻴﻦ ﻳ�ﺎ -‪Under‬‬ ‫‪ground symptoms‬ﻣ�ﯽ ﺑﺎﺷ�ﺪ. ﻋﻼﻳ�ﻢ ﮐ�ﻪ ﺩﺭ ﻗﺴ�ﻤﺖ ﺑ�ﺎﻻﻳﯽ ﻧﺒ�ﺎﺕ ﺑ�ﻪ ﻭﺟ�ﻮﺩ ﻣ�ﯽ ﺁﻳ�ﺪ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨ�ﺪ ﺍﺯ‬ ‫ﻧﻤﻮی ﻏﻴﺮ ﻣﻨﻈﻢ ﺩﺭ ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎی ﻣﻴﺮﻳﺴﺘﻤﺎﺗﻴﮏ ، ﮐﻠﻮﺭﻭﺳﻴﺲ ﻳﺎ ﺯﺭﺩی ﺑﺮﮔﻬﺎی ﻧﺒﺎﺕ ، ﺑﺮﮔﻬﺎی ﺑﯽ‬ ‫ﻧﻤﻮ ﻭ ﺧﻮﺭﺩ ، ﺑﺮﮔﻬﺎی ﭘﮋﻣﺮﺩﻩ ، ﻭﺟﻮﺩ ﺑﺮﮔﻬﺎی ﮐﻢ ﻳﺎ ﻋﺪﻡ ﺑﺮﮔﻬﺎ ﺩﺭ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻣﺴﻦ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﺍﻣﺮﺍﺽ‬ ‫ﻣﺜ��ﻞ ‪ Dieback‬ﻣﻴﮕ��ﺮﺩﺩ ، ﺗﻮﻧ��ﻞ ﻫ��ﺎی ﺩﺍﺧ��ﻞ ﺳ��ﺎﻗﻪ،ﻗﺪ ﮐﻮﺗ��ﺎﻫﯽ ﻧﺒ��ﺎﺕ ﻭ ﻏﻴ��ﺮﻩ ﻋﻼﻳ��ﻢ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻅ��ﺎﻫﺮ‬ ‫ﻣﻴﺸﻮﺩ.)01،6(‬ ‫ﺍﻧﺘﺸ��ﺎﺭ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ��ﺎ ﺩﺭ ﻣﺰﺭﻋ��ﻪ ﺑﺴ��ﻴﺎﺭ ﻣﺘﻔ��ﺎﻭﺕ ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪ . ﻟ��ﺬﺍ، ﺍﺯ ﺍﻳ��ﻦ ﺳ��ﺒﺐ ﻧﻮﻋﻴ��ﺖ ، ﺍﻧ��ﺪﺍﺯﻩ ﻭ ﺍﻧﺘﺸ��ﺎﺭ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺩﺭ ﻫﻤﺎﻥ ﺳﺎﺣﻪ ﺗﺎﺛﻴﺮﺍﺕ ﺷﺪﻳﺪ ﺭﺍ ﺑﺸﮑﻞ ﻏﻴﺮ ﻣﻨﻈﻢ ﻅﺎﻫﺮ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﺩﺍﺭﺍی ﺣﺮﮐ�ﺖ‬ ‫ﻧﺎﺩﺭ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺩﺭ ﻅﺮﻑ ﻳ�ﮏ ﺳ�ﺎﻝ ﭼﻨ�ﺪ ﻓ�ﻮﺕ ﺣﺮﮐ�ﺖ ﻣﻴﮑﻨ�ﺪ.ﺩﺭﺧﺎﻙ ﻫ�ﺎﻱ ﻏﻴﺮﻣﻨﺘﺸ�ﺮ ﻧﺒﺎﺗ�ﺎﺕ ﭼ�ﻮﺑﯽ،‬ ‫2‬
  5. 5. ‫ﭼﻤﻦ ﻫﺎ ﻭ ﭼﺮﺍﮔﺎﻩ ﻫﺎ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻋﻼﻳﻢ ﺑﺸﮑﻞ ﺣﻠﻘﻮی ،ﺑﻴﻀﻮی ﻭﻳ�ﺎ ﺍﺷ�ﮑﺎﻝ ﻏﻴ�ﺮ ﻣ�ﻨﻈﻢ ﻭﭘﺮﺍﮔﻨ�ﺪﻩ ﻅ�ﺎﻫﺮ‬ ‫ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ ﻭ ﻫﻤﻪ ﺳﺎﻟﻪ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﻣﯽ ﻳﺎﺑﺪ.ﻋﻼﻳﻢ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎی ﺭﻳﺸ�ﻪ ﻧﺒ�ﺎﺕ ﻅ�ﺎﻫﺮ ﻣﻴﮕ�ﺮﺩﺩ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨ�ﺪ‬ ‫ﺍﺯ ﺑﻮﻏﻤﻪ ﻫﺎ ی ﺭﻳﺸﻪ ، ﭘﻨﺪﻳﺪﻩ ﮔﯽ ﻫﺎ ﺩﺭ ﻗﺴﻤﺖ ﻧﻮک ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎ، ﺭﻳﺸﻪ ﻫ�ﺎی ﮐﻮﺗ�ﺎﻩ ،ﺟﺎﺭﻭﺑ�ﮏ ﺷ�ﺪﻥ‬ ‫ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎ ، ﺿﺨﻴﻢ ﺷﺪﻥ ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎ ،ﭘﻮﺳﻴﺪﻩ ﮔﯽ ﺭﻳﺸﻪ ﻭ ‪ dirty root‬ﻭ ﻏﻴﺮﻩ ﻣﻴﺒﺎﺷﻨﺪ.)01،6(ﻅ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎی ﻣﻬﻤﻪ ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﻧﺒﺎﺗﯽ:‬ ‫1.‬ ‫2.‬ ‫3.‬ ‫4.‬ ‫5.‬ ‫6.‬ ‫7.‬ ‫8.‬ ‫.‪Meloidogyne spp‬‬ ‫.‪Anguina spp‬‬ ‫.‪Globodera spp‬‬ ‫.‪Heterodera spp‬‬ ‫.‪Pratylenchus spp‬‬ ‫‪Radopholus similes‬‬ ‫.‪Ditylenchus spp‬‬ ‫.‪Longidorus spp‬‬ ‫1 .‪ Meloidogyne spp‬ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ګﺮﻩ ﺭﻳﺸﻪ:‬ ‫ﻧﺎﻡ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﮔﺮﻩ ﺭﻳﺸﻪ ﻳﺎ ‪ Meloidogyne‬ﺍﺯ ﮐﻠﻤﻪ ﻻﺗﻴﻦ ﺑﻪ ﻣﻌﻨ�ﯽ ﺳ�ﻴﺐ ﻣﺎﻧﻨ�ﺪ)‪(Apple-shaped‬‬ ‫ﻭ ﻣﻮﻧﺚ ﻣﻌﻨﯽ ګﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ ﻩ ﺍﺳﺖ. ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩګﺮﻩ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﺑ�ﻪ ﻧ�ﺎﻡ ﻫ�ﺎی ‪، Hypsoperine ،Caconema‬‬ ‫)‪Hypsoperin(Spartonema‬ﻳﺎﺩ ﻣﻴﺸﻮﺩ.)11،7(‬ ‫ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻣﺠﻤﻮﻋﯽ ﺍﻳﻦ ﺟ�ﻨﺲ ﺑﻴﺸ�ﺘﺮ ﺍﺯ 0002 ﻧﺒ�ﺎﺕ ﺭﺍ ﺑﺤﻴ�ﺚ ﻣﻴﺰﺑ�ﺎﻥ ﺍﺳ�ﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳ�ﺪ .ﺷ�ﺎﻳﺪ ﮐﻤﺘ�ﺮ‬ ‫ﻧﺒﺎﺗ���ﺎﺕ ﺭﺍﺑﺘ���ﻮﺍﻥ ﭘﻴ���ﺪﺍ ﮐ���ﺮﺩ ﮐ���ﻪ ﺍﺯﺿ���ﺮﺭ ﻧﻤ���ﺎﺗﻮﺩ ﻣﺼ���ﺆﻥ ﺑﺎﺷ���ﺪ. ﺍﻧ���ﻮﺍﻉ ﮐ���ﺪﻭﺋﻴﺎﻥ، ﺑﺎﺩﻧﺠﺎﻧﻴ���ﺎﻥ‬ ‫،ﮐﭽﺎﻟﻮ،ﺣﺒﻮﺑ���ﺎﺕ، ﺗﻨﺒ���ﺎﮐﻮ، ﭘﻨﺒ���ﻪ ،ﭼﻐﻨ���ﺪﺭ،ﺯﺭﺩک ،ﺟﻮﺍﺭی،ﻧﻴﺸ���ﮑﺮ ،ﺟﻮ،ﮔﻨﺪﻡ،ﻧﺎک،ﺳ���ﻴﺐ،ﺍﻧﺠﻴﺮ ﺭﺍ‬ ‫ﻣﻴﺘﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻴﺰﺑﺎﻥ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﻣﻮﻟﺪ ﮔﺮﻩ ﺭﻳﺸﻪ ﺫﮐﺮ ﻧﻤﻮﺩ.ﺧﺴﺎﺭﻩ ﮐ�ﻪ ﻫ�ﺮ‬ ‫ﺳﺎﻻﻧﺎﻧﻪ ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ 5 ﺩﺭﺻﺪ ﺗﺨﻤﻴﻦ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ .ﺍﻳﻦ ﺟﻨﺲ ﺩﺭ ﺗﻤﺎﻡ ﻧﻘﺎﻁ ﺟﻬﺎﻥ ﺍﻧﺘﺸ�ﺎﺭ ﻳﺎﻓﺘ�ﻪ ﺍﺳ�ﺖ ﺍﻭ‬ ‫ﺍﺯ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻼﻳﻢ ﻭﺍﺿﺢ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎ ﺑﺸﮑﻞ ﮔﺮﻩ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﺎﺭ ﻣﯽ ﺁﻭﺭﺩ.‬ ‫)7،8،3( ﺍﻳﻦ ﺟﻨﺲ ﺷﺎﻣﻞ 06 ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ. ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩګﺮﻩ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﺩﺍﺭﻳ�ﻲ ﺍﻧ�ﻮﺍﻉ ﺯﻳ�ﺎﺩ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﮐ�ﻪ ﺍﺯ‬ ‫ﻁﺮﻳ��ﻖ ﺗﻌ��ﺪﺍﺩ ﮐﺮﻭﻣﻮﺯﻭﻣﻬﺎ،ﺳ��ﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﺳ��ﺮ ﺩﺭ ﺟﻮﻳﻨ��ﻞ ﻫ��ﺎ ،ﻭﺟ��ﻮﺩ ﭘ��ﺮﻭﺗﻴﻦ ﺧ��ﺎﺹ ﻭ ﺍﻧ �ﻮﺍﻉ ‪DNA‬‬ ‫ﻓﮑﺘﻮﺭ ﻫﺎی ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺗﻔﮑﻴﮏ ﺳﭙﻴﺸﻴﺰﻫﺎ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﻴﺸﻮﺩ.)7(‬ ‫ﻁﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی:‬ ‫‪Animalia‬‬ ‫‪Nematoda‬‬ ‫‪Secernentea‬‬ ‫‪Tylenchida‬‬ ‫‪Heteroderidae‬‬ ‫‪Meloidogyne‬‬ ‫‪Kingdom‬‬ ‫‪Phylum‬‬ ‫‪Class‬‬ ‫‪Order‬‬ ‫‪Family‬‬ ‫‪Genus‬‬ ‫3‬
  6. 6. ‫ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ:‬ ‫ﺟﻨﺲ ﻣﻮﻧﺚ ﺩﺭ ﺣﺠﺮﺍﺕ ﺭﻳﺸﻪ ﭘﻮﺷﻴﺪﻩ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ، ﺷﮑﻞ ﻧﺎک ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ، ﻗﻄﺮ ﺁﻥ ﺍﺯ4.0-3.1 ﻣﻠﯽ‬ ‫ﻣﺘﺮ ﻣﻴﺮﺳﺪ ﻭ ﺩﺍﺭﺍی ﮔﺮﺩﻥ ﺍﺳﺘﻮﺍ ﻧﻮی ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﻭ ﺩﺭ ﺩﺍﺧﻞ ﻫﻤﺎﻥ ﮔﺮﻩ ﻣﺘﺸﮑﻠﻪ ﺑﻪ ﻗﺴﻢ ﭘﺮﺍﺯﻳ�ﺖ‬ ‫ﺍﺟﺒﺎﺭی ﺯﻧﺪﻩ ﮔ�ﯽ ﻣﻴﮑﻨ�ﺪ. ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻣﻮﻧ�ﺚ ﺩﻭﻋ�ﺪﺩ ﺗﺨﻤ�ﺪﺍﻥ ‪ prodelphic‬ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ ،ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺑ�ﺎﻟﻎ ﺷ�ﮑﻼً‬ ‫ﭘﻨﺪﻳﺪﻩ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ،ﺗﺨﻢ ﻫﺎ ﺩﺭ ﻳﮏ ﺧﺮﻳﻄﻪ ﺟﻼﺗﻴﻨﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻏﺪﻭﺍﺕ ‪ rectal‬ﻣﻴګﺬﺍﺭﺩ ﻭ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺍﻳﻦ ﻏ�ﺪﻭﺍﺕ‬ ‫۶ ﻋﺪﺩ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﺍﺟﺒﺎﺭی ﺭﻳﺸﻪ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺳﺒﺐ ﺗﺸ�ﮑﻴﻞ ﮔ�ﺮﻩ ﻫ�ﺎ ﺩﺭ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﻣﻴﮕ�ﺮﺩﺩ.‬ ‫ﺑ��ﺪﻥ ﻧ��ﺮﻡ ،ﺳ��ﻔﻴﺪ ﺭﻧ��ﮓ ﻭﺗﺸ��ﮑﻴﻞ ﺳﻴﺴ��ﺖ ﺭﺍ ﻧﻤ��ﯽ ﻧﻤﺎﻳﻨ��ﺪ. ﺩﺍﺭﺍی ﺳ��ﺘﺎﻳﻠﻴﺖ 01-42 ﻣﻠ��ﯽ ﻣﺘ��ﺮ ﻣﻴﺒﺎﺷ �ﺪ‬ ‫.)11،1(‬ ‫ﺟ��ﻨﺲ ﻣ��ﺬﮐﺮ ﮐ��ﺮﻡ ﻣﺎﻧﻨ��ﺪ ﻭ1-2 ﻣﻠ��ﯽ ﻣﺘ��ﺮ ﻁ��ﻮﻝ ﺩﺍﺭﺩ، ﺩﺭ ﺧ��ﺎک ﺑ��ﻪ ﺷ��ﮑﻞ ﺁﺯﺍﺩ ﺯﻧ��ﺪﻩ ﮔ��ﯽ ﻣﻴﮑﻨ��ﺪ.‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻣﺬﻛﺮ ﺩﺍﺭﺍﻱ ﻳﻚ ﻋﺪﺩ ﺧﺼﻴﻪ ﻭﻟﻲ ﺑﻌﻀﯽ ﻭﻗ�ﺖ ﻣﻤﮑ�ﻦ ﺩﺍﺭﺍی ﺩﻭ ﻋ�ﺪﺩ ﻧﻴ�ﺰ ﺑﺎﺷ�ﺪ. ﺟ�ﻨﺲ ﻣ�ﺬﮐﺮ‬ ‫ﻓﺎﻗﺪ ‪ Caudal alae‬ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﺟﺴ�ﻤﺎ ً ﺷ�ﻜﻞ ﻛﻤ�ﺎﻥ ﻣﺎﻧﻨ�ﺪ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ. ﮐﺮﻣ�ﯽ ﻣﺎﻧﻨ�ﺪ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﻭﻣﺸ�ﺎﺑﻪ ﺟ�ﻨﺲ‬ ‫.‪ Heterodera spp‬ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﻭﻟﯽ ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺍی ﺳﺮ ﺩﺍﺭﺍی ﻳﮏ ﺑﺮﺟﺴﺘﮕﯽ ﺧﺎﺹ ﺩﻳﺴﮏ ﻟﺒﯽ ﺑ�ﻮﺩﻩ ﮐ�ﻪ‬ ‫ﺗﻮﺳ��ﻂ ﻟ��ﺐ ﻫ��ﺎی ﺟ��ﺎﻧﺒﯽ ﻭﻣﻴ��ﺎﻧﯽ ﺍﺣﺎﻁ��ﻪ ﺷ��ﺪ ﻩ ﺍﺳ��ﺖ. ﻁ��ﻮﻝ ﺳ��ﺘﺎﻳﻠﻴﺖ ﺟ��ﻨﺲ ﻣ��ﺬﮐﺮ 81-42 ﻣ��ﺎﻳﮑﺮﻭﻥ‬ ‫ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪ. ﻻﺭﻭﺍی ﺳ��ﻦ ﺩﻭ ﻣﻌﻤ��ﻮﻻً ﻣﺼ��ﺎﺑﻴﺖ ﺭﺍ ﺑ��ﻪ ﺑ��ﺎﺭ ﻣ��ﯽ ﺁﻭﺭﺩ ﻭ ﻁ��ﻮﻝ ﺁﻥ 2.0-5.0 ﻣ��ﺎﻳﮑﺮﻭﻥ‬ ‫ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪ. ﺩﻡ ﻣﺨﺮﻭﻁ��ﯽ ﺷ��ﮑﻞ ﻭﺍﻏﻠ��ﺐ ﺑ��ﺪﻥ ﺩﺭﻧﺎﺣﻴ��ﻪ ﻣﺨ��ﺮﺝ ،ﺍﻧﺘﻬ��ﺎی ﺩﻡ ﺩﺍﺭﺍی ﻳ��ﮏ ﺑﺨ��ﺶ ﺷ��ﻔﺎﻑ‬ ‫ﻭﺭﻭﺷﻦ ﺳﺎﺕ ﮐﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﺁﻥ ﺑﻪ ﺗﻔﮑﻴﮏ ﺍﻧﻮﺍﻉ ﮐﻤﮏ ﻣﻴﮑﻨﺪ.)11،4،2(‬ ‫ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﮔﺮﻩ ﮐﻨﻨﺪﻩ ﺭﻳﺸﻪ :‬ ‫ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﺁﻥ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨ�ﺪ ﺍﺯ‪. M. arenaria, M. incognita, M. javanica, M. hapla‬‬ ‫ﺳﺴﭙﻴﺸﻴﺰ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻣﻌﻤ�ﻮﻝ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﮔ�ﺮﻩ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﻋﺒ�ﺎﺭﺕ ﺍﺯ ‪ Meloidogyne incognita‬ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﻭﻳ�ﻚ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ‪ polyphaguos‬ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﺧﺴﺎﺭﻩ ﺯﻳﺎﺩ ﺩﺭ ﺳﺒﺰﻳﺠﺎﺕ ﻣﻴﺸﻮﺩ ﮐ�ﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺟﻤﻠ�ﻪ ﻣﻴﺘ�ﻮﺍﻥ‬ ‫ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻓﺎﻣﻴ�ﻞ ﻫ�ﺎی , ‪Solanaceae,Cucurbitaceae, Leguminoseae, Liliaceae‬‬ ‫‪ Chenopodeaceae , Compositae , Umbellifeae, Cruciferae‬ﻭ ﻓﺎﻣﻴ�ﻞ ‪Mavaceae‬‬ ‫ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﺍﻳﻦ ﻓﺎﻣﻴﻞ ﻫﺎ ﺭﺍ ﻣﺘﻀﺮﺭ ﻣﻴﺴﺎﺯﺩ. ﺑﺮ ﻋﻼﻭﻩ ﺍﻳﻦ ﻓﺎﻣﻴﻞ ﻫﺎ ﺑﺮﻧﺞ، ﺟ�ﻮﺍﺭی ، ﮐﭽ�ﺎﻟﻮ‬ ‫، ﺳﺎﻳﺒﻴﻦ،ﮐﻴﻠﻪ،ﺗﻨﺒﺎﮐﻮ،ﻗﻬﻮﻩ،ﻧﻴﺸ��ﮑﺮ، ﻟﺒﻠﺒﻮ،ﭘﻨﺒ��ﻪ ﻭ ﻣ��ﺮچ ﺳ��ﻴﺎﻩ ﺭﺍ ﻧﻴ��ﺰ ﻣﺘﻀ��ﺮﺭ ﻣﻴﺴﺎﺯﺩ.ﺑﻌﻀ��ﯽ ﻭﻗ��ﺖ‬ ‫ﺍﻣﮑﺎﻥ ﺩﺍﺭﺩ ﮐﻪ ﺍﻳﻦ ﺳﭙﻴﺸ�ﻴﺰ ﻣﻴ�ﻮﻩ ﺟ�ﺎﺕ ﻣﺜ�ﻞ ﺍﻧ�ﺎ ﻧ�ﺎﺱ ،ﺍﻧﮕ�ﻮﺭ ﻭ ﺍﻣ�ﺮﻭﺩ ﺭﺍ ﻧﻴ�ﺰ ﺗﺤ�ﺖ ﺣﻤﻠ�ﻪ ﺧ�ﻮﻳﺶ‬ ‫ﺑﻴﺎﻭﺭﺩ.)7،4(‬ ‫ﺳﺴﭙﻴﺸﻴﺰ ﺩﻳﮕﺮ ﺁﻥ ﺑﻨﺎﻡ ‪ Meloidogyne javanica‬ﻳﺎﺩ ﻣﻴﺸﻮﺩ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﻨﺎﻁﻖ ﮐﻪ ﺩﺍﺭﺍی ﺍﻗﻠﻴﻢ ﮐ�ﺮﻡ‬ ‫ﺍﺳ���ﺖ ،ﺷ���ﺎﻳﻊ ﻣﻴﺒﺎﺷ���ﺪ. ﺗﻘﺮﻳﺒ���ﺎ ﺗﻤ���ﺎﻡ ﻧﺒﺎﺗ���ﺎﺕ ﺑ���ﻪ ﺍﺳ���ﺘﺜﻨﺎی ﭘﻨﺒ���ﻪ ﻭ ﻣ���ﺮچ ﺳ���ﻴﺎﻩ ﮐ���ﻪ ﺗﻮﺳ���ﻂ ﺳﭙﻴﺸ���ﻴﺰ‬ ‫‪ M.incognita‬ﻣﺘﻀﺮﺭ ﻣﻴﺸﻮﺩ ﺗﻮﺳﻂ ﺍﻳﻦ ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺁﻥ ﺧﺴﺎﺭﻩ ﻣﻴﺮﺳﺪ. )4(‬ ‫ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﺩﻳﮕﺮ ﮐﻪ ﺳﺒﺰﻳﺠﺎﺕ ﺭﺍ ﻣﺘﻀﺮﺭ ﻣﻴﺴﺎﺯﺩ ﻋﺒ�ﺎﺭﺕ ﺍﺯ ‪ M.arenaria‬ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﮐ�ﻪ ﺑﺨﺼ�ﻮﺹ‬ ‫ﺩﺭ ﻣﻤﭙﻠ���ﯽ )‪ (Araches hypogeae‬ﺧﺴ���ﺎﺭﺍﺕ ﺯﻳ���ﺎﺩ ﺭﺍ ﻭﺍﺭﺩ ﻣﻴﺴ���ﺎﺯﺩ. ﺳﭙﻴﺸ���ﻴﺰ ﺩﻳﮕ���ﺮ ﺑﻨ���ﺎﻡ‬ ‫‪ M.hapla‬ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺍﻧﺘﺸﺎﺭ ﮐﻢ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻣﻨﺎﻁﻖ ﮐﻪ ﺩﺍﺭﺍی ﺍﻗﻠﻴﻢ ﻣﺪﻳﺘﺮﺍﻧﻪ ﺍی ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﺭﺍﭘ�ﻮﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺷ�ﺪﻩ‬ ‫ﺍﺳ��ﺖ ﻭ ﺯﺭﺩک ، ﮐﭽ��ﺎﻟﻮ ، ﺭﺷ��ﻘﻪ ،ﺷ��ﺒﺪﺭ ﻭ ﺗ��ﻮﺕ ﺯﻣﻴﻨ��ﯽ ﺭﺍ ﻣﺘﻀ��ﺮﺭ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳ��ﺪ. ﺳﭙﻴﺸ��ﻴﺰ ﻫ��ﺎی .‪M‬‬ ‫‪ naasi‬ﻭ‪ M. artiellia‬ﻗﺮﺍﺭ ﺭﺍﭘﻮﺭ ‪ FAO‬ﺩﺭ ﮔﻨﺪﻡ ﻭ ﺟﻮ ﺧﺴﺎﺭﺍﺕ ﺯﻳﺎﺩ ﺭﺍ ﻭﺍﺭﺩ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ.)4(‬ ‫ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴﺎﺕ:‬ ‫4‬
  7. 7. ‫ﻻﺭﻭﺍ ﺩﺭ ﺩﺍﺧﻞ ﺗﺨﻢ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺳﻪ ﻁﺒﻘﻪ )ﻁﺒﻘﻪ ﻭﻳﺘﺎﻟﻴﻦ، ﻁﺒﻘﻪ ﮐﻴﺘﻴﻨﯽ ﻭ ﻁﺒﻘﻪ ﺷﺤﻤﯽ ( ﺗﺸ�ﮑﻴﻞ ﮔﺮﺩﻳ�ﺪﻩ ﻭ‬ ‫ﭘﻮﺳﺖ ﺍﻧﺪﺍﺯی ﺍﻭﻝ ﻧﻴﺰ ﺩﺭﺩﺍﺧﻞ ﺗﺨﻢ ﺻﻮﺭﺕ ﻣﻴﮕﻴﺮﺩ. ﺗﻌ�ﺪﺍﺩ ﺣﺠ�ﺮﺍﺕ ﻻﺭﻭﺍی ﺍﻳ�ﻦ ﻣﺮﺣﻠ�ﻪ ﺑ�ﻪ ۸۵۵‬ ‫ﺣﺠﺮﻩ ﻣﻴﺮﺳﺪ. ﺗﻔﺮﻳﺦ ﺗﺨ�ﻢ ﺩﺭﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻭﺍﺑﺴ�ﻄﻪ ﺑ�ﻪ ﻣﻴﺰﺑ�ﺎﻥ ﻧﺒ�ﻮﺩﻩ ، ﺩﺭﺻ�ﻮﺭﺗﻴﮑﻪ ﺷ�ﺮﺍﻳﻂ ﻣﻨﺎﺳ�ﺐ‬ ‫ﻣﺜﻞ ﺩﺭﺟﻪ ﺣﺮﺍﺭﺕ ، ﺭﻁﻮﺑﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﻭ ﻏﻴﺮﻩ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﻣﻮﺟ�ﻮﺩ ﺑﺎﺷ�ﺪ ﺗﻔ�ﺮﻳﺦ ﺗﺨ�ﻢ ﺻ�ﻮﺭﺕ ﻣﻴګ�ﺮﺩ ﻭﻟ�ﯽ‬ ‫ﺩﺭﺻﻮﺭﺗﻴﮑﻪ ﺁﻳﻮﻥ ﺍﻣﻮﻧﻴﻢ ﻣﻮﺟ�ﻮﺩ ﺑﺎﺷ�ﺪ ﺗﺨ�ﻢ ﻧﻤﻴﺘﻮﺍﻧ�ﺪ ﺗﻔ�ﺮﻳﺦ ﺻ�ﻮﺭﺕ ﺑګﻴ�ﺮﺩ. ﻻﺭﻭﺍی ﻣﺮﺣﻠ�ﻪ ﺩﻭﻡ‬ ‫ﺍﺯﺗﺨﻢ ﺧﺎﺭﺝ ﮔﺮﺩﻳﺪﻩ ﻭ ﺩﺭ ﺣﺠ�ﺮﺍﺕ ﺍﭘﻴ�ﺪﺭﻣﺲ ﺍﻧﺴ�ﺎﺝ ﻣﺮﺳ�ﺘﻤﺎﺗﻴﮏ ﻧﻔ�ﻮﺫ ﻣ�ﯽ ﻧﻤﺎﻳ�ﺪ. ﻻﺭﻭﺍی ﻣ�ﺬﮐﻮﺭ‬ ‫ﺩﺭﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺍﺯ ﺍﻧﺴﺎﺝ ﺗﻐﺬﻳ�ﻪ ﻧﻤ�ﻮﺩﻩ ﻭ ﺑ�ﻪ ﺍﻧﮑﺸ�ﺎﻑ ﺑﻴﺸ�ﺘﺮ ﺧ�ﻮﺩ ﺍﺩﺍﻣ�ﻪ ﻣﻴﺪﻫ�ﺪ. ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﻭﺩ ﻫ�ﺎ ﻗﺒ�ﻞ ﺍﺯ‬ ‫ﺭﺳﻴﺪﻥ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻠﻮﻍ ﺩﺭ ﺩﺍﺧﻞ ﺍﻧﺴﺎﺝ ﺭﻳﺸﻪ ،ﺳﻪ ﺑﺎﺭ ﭘﻮﺳﺖ ﺍﻧﺪﺍﺯی ﻧﻤﻮﺩﻩ ﻭ ﻫﻨﮕ�ﺎﻡ ﮐ�ﻪ ﺑ�ﻪ ﻣﺮﺣﻠ�ﻪ‬ ‫ﺑﻠ��ﻮﻍ ﻣﻴﺮﺳ��ﻨﺪ، ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻣ��ﺬﮐﺮ ﺷ��ﮑﻞ ﺭﺷ��ﺘﻪ ﻣﺎﻧﻨ��ﺪ ﺭﺍ ﺑﺨ��ﻮﺩ ﮔﺮﻓﺘ��ﻪ ،ﺍﻧﺴ��ﺎﺝ ﺭﻳﺸ��ﻪ ﺭﺍ ﺗ��ﺮک ﻧﻤ��ﻮﺩﻩ‬ ‫ﻭﺑﺼﻮﺭﺕ ﺁﺯﺍﺩ ﺩﺭ ﺧﺎک ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻭﻗﺖ ﺍﺯ ﺷﺤﻤﯽ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻗﺴ�ﻤﺖ ﺭﻭﺩﻩ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻫ�ﺎ‬ ‫ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺭﺩ ﺍﺳ�ﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳ�ﺪ. ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺑ�ﺎﻟﻎ ﻣﻮﻧ�ﺚ ﺑ�ﻪ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﭼﺴ�ﭙﻴﺪﻩ ﻣ�ﯽ ﻣﺎﻧ�ﺪ . ﺗﻐﺬﻳ�ﻪ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻫ�ﺎی ﻧ�ﺮ‬ ‫ﻭﻣﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺍﻧﺴﺎﺝ ﻧﺒﺎﺗﯽ،ﺳﺒﺐ ﻫ�ﺎﻳﭙﺮﺗﺮﻭﭘﯽ ﻭ ﻫ�ﺎﻳﭙﺮ ﭘﻼﺷ�ﻴﺎ ﺣﺠ�ﺮﺍﺕ ﺍﻧﺴ�ﺎﺝ ﻣﺼ�ﺎﺏ ﮔﺮﺩﻳ�ﺪﻩ ﻭ ﺑ�ﻪ ﺍﻳ�ﻦ‬ ‫ﻁﺮﻳﻖ ﻏﺪﻩ ﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺍﻧﮑﺸﺎﻑ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺩﻳﻮﺍﺭ ﺣﺠﺮﻭی ﺳﺎﺣﻪ ﺗﻐﺬﻳ�ﻪ ﮐ�ﻪ ﺳ�ﺮ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ‬ ‫ﻣﺎﺩﻩ ﺩﺭﺁﻧﺠﺎ ﻣﻠﻔ�ﻮﻑ ﻣ�ﯽ ﺑﺎﺷ�ﺪ ،ﻣﻨﺤ�ﻞ ﮔﺮﺩﻳ�ﺪﻩ ، ﺩﻳ�ﻮﺍﺭ ﺣﺠ�ﺮﺍﺕ ﻣﺠ�ﺎﻭﺭ ﺍﺯ ﻫ�ﻢ ﮔﺴ�ﻴﺨﺘﻪ ﻭ ﺣﺠ�ﺮﺍﺕ‬ ‫ﺑﺰﺭﮔ��ﯽ ﺭﺍ ﺗﺸ��ﮑﻴﻞ ﻣﻴﺪﻫﻨ��ﺪ. ﺍﮔ��ﺮ ﺣﺠ��ﺮﺍﺕ ﺑ��ﺰﺭگ ﺗﺸ��ﮑﻴﻞ ﻧﮕﺮﺩﻧ��ﺪ ﻭ ﻳ��ﺎ ﺗﺸ��ﮑﻴﻞ ﺁﻧﻬ��ﺎ ﺑ��ﻪ ﺁﻫﺴ��ﺘﮕﯽ‬ ‫ﺻﻮﺭﺕ ﭘﺬﻳﺮﺩ ، ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﻣﺎﺩﻩ ﻗﺎﺩﺭ ﺑﺮﺳﻴﺪﻥ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻠﻮﻍ ﻧﺨﻮﺍﻫﻨﺪ ﺑﻮﺩ.)۷،۱(‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ ﺍﻟﻘﺎﺡ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﻣﺎﺩﻩ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﻧﺮ ﺻﻮﺭﺕ ﻣﻴﮕﻴﺮﺩ ﺍﻣﺎ ﺍﮐﺜﺮﺍً ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ�ﺎ ﺑﺼ�ﻮﺭﺕ‬ ‫ﺑﮑ�ﺮﺯﺍ ﺗﮑﺜ�ﺮ ﻣ��ﯽ ﻧﻤﺎﻳﻨ�ﺪ. ﺍﻓ��ﺮﺍﺩ ﻣ�ﺎﺩﻩ ﺩﺭﻳ��ﮏ ﮐﺘﻠ�ﻪ ﺟﻼﺗﻴﻨ�ﯽ ﮐ��ﻪ ﺩﺭ ﻗﺴ�ﻤﺖ ﺧﻠﻔ��ﯽ ﺁﻥ ﻣﻮﺟ�ﻮﺩ ﺍﺳ��ﺖ ،‬ ‫ﺗﺨﻤﮕﺬﺍﺭی ﻧﻤﻮﺩﻩ ﻭ ﻫﺮ ﻓﺮﺩ ﻣﺎﺩﻩ ﺑﻄﻮﺭ ﻣﺘﻮﺳﻂ ۰۰۳-۰۰۰۱ ﻋ�ﺪﺩ ﺗﺨ�ﻢ ﻣﻴﮕ�ﺬﺭﺍﺩ .ﻣ�ﺪﺕ ﺯﻣ�ﺎﻧﯽ ﮐ�ﻪ‬ ‫ﺍﻳ��ﻦ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﺑ��ﺮﺍی ﺣﻴ��ﺎﺕ ﺧ��ﻮﻳﺶ ﺧﻮﺍﻫ��ﺪ ﺩﺍﺷ��ﺖ ﺳ��ﻪ ﻣ��ﺎﻩ ﺭﺍ ﺩﺭﺑ��ﺮ ﻣﻴګ��ﺮﺩ. ﺧﺴ��ﺎﺭﻩ ﻭﺍﺭﺩﻩ ﺍﺯ ﻧﺎﺣﻴ��ﻪ‬ ‫ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﮐﺘﻠﻪ ﻫﺎی ﺗﺨﻢ ﺍﺳ�ﺖ ﮐ�ﻪ ﺩﺭﺧ�ﺎک ﻭﺟ�ﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ . ﺯﻳ�ﺮﺍ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻫ�ﺎ‬ ‫ﻋﻤﺪﺗﺎ ً ﺑﺼﻮﺭﺕ ﺗﺨﻢ ﺯﻣﺴﺘﺎﻥ ﮔﺬﺭﺍﻧﯽ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ. ﻁﻮﻝ ﺣﻴﺎﺕ ﺍﻳﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻭﺍﺑﺴ�ﺘﻪ ﺑ�ﻪ ﺩﺭﺟ�ﻪ ﺣ�ﺮﺍﺭﺕ‬ ‫ﺍﺳﺖ . )7،1(‬ ‫5‬
  8. 8. ‫ﻋﻼﻳﻢ ﻣﺮﺽ:‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﻏﺪﻩ ﺭﻳﺸﻪ ﺳﺒﺐ ﺍﻣﺎﺱ ﻳﺎ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪﻥ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﻫﺎﻱ ﭼﻤﺎﻕ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﻻی ﺭﻳﺸﻪ ﻏﻼﺕ‬ ‫ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ ﮐﻪ ﺩﺭﻓﺼﻮﻝ ﺑﻬﺎﺭ ﻭﺗﺎﺑﺴﺘﺎﻥ ﺑﺎﻻی ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎی ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺍﺳﺖ.ﺍﻳﻦ ﻏﺪﻩ ﻫﺎ‬ ‫ﻣﺘﺸﮑﻞ ﺍﺯ ﺍﻣﺘﺪﺍﺩ ﻭﺳﻌﺖ ﺣﺠﺮﺍﺕ ﮐﻴﻮﺗﻴﮑﻞ ﻣﻴﺰﺑﺎﻥ ﻭﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﻣﺎﺩﻩ ﭘﻨﺪﻳﺪﻩ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﺩﺭﻫﺮ ﻏﺪﻩ‬ ‫ﻳﮏ ﻳﺎﭼﻨﺪ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﺎﺩﻩ ﺑﺎ ﮐﺘﻠﻪ ﺑﺰﺭگ ﺗﺨﻢ ﻫﺎی ﺷﺎﻥ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ.ﺟﺴﺎﻣﺖ ﻏﺪﻩ ﻫﺎ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻧﻮﻉ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﻋﺎﻣﻞ ، ﺷﺮﺍﻳﻂ ﺍﻗﻠﻴﻤﯽ ﻭﻧﺒﺎﺕ ﻣﻴﺰﺑﺎﻥ ﺍﺯﻫﻢ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﻋﻼﻳﻢ ﻣﺮﺽ ﺩﺭﻗﺴﻤﺖ‬ ‫ﻫﺎی ﻓﻮﻗﺎﻧﯽ ﻧﺒﺎﺕ،ﺗﻮﻗﻒ ﻧﻤﻮ، ﭘﺎﺋﻴﻦ ﺁﻣﺪﻥ ﮐﻤﻴﺖ ﻭ ﮐﻴﻔﻴﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻﺕ ﻭ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺩﺭﻣﻘﺎﺑﻞ ﺍﻣﺮﺍﺽ‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎی ﺑﺮﮔﯽ ﻭ ﭘﮋﻣﺮﺩﮔﯽ ﻫﺎی ﺍﺯﻧﺎﺣﻴﻪ ﺻﺪﻣﻪ ﺍﻧﺴﺎﺝ ﺍﻧﺘﻘﺎﻟﯽ ﺭﺍ ﺩﺭﺑﺮﻣﻴﮕﻴﺮﺩ.)7،1(‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩګﺮﻩ ﺭﻳﺸﻪ ﭼﻄﻮﺭ ﻧﺒﺎﺕ ﺭﺍﻣﺘﻀﺮﺭ ﻣﻴﺴﺎﺯﺩ؟ ﺩﺭ ﻣﺮﺣﻠﻪ 2‪ J‬ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺑﻪ ﻁﺮﻑ ﻗﺴﻤﺖ ﺟﻮﺍﻥ‬ ‫ﺭﻳﺸﻪ ﻳﺎ ﻧﻮک ﺭﻳﺸﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﻴﮑﻨﺪ ﺩﺭ ﺿﻤﻦ ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎی ﻅﻬﻮﺭ ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎی ﺟﺎﻧﺒﯽ ﻧﻴﺰ ﺣﻤﻠﻪ‬ ‫ﻣﻴﮑﻨﺪ. ﺍﻳﻦ ﺣﺮﮐﺖ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺖ ﻧﻮک ﺭﻳﺸﻪ ﻭﻳﺎ ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺖ ﻅﻬﻮﺭ ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎی ﺟﺎﻧﺒﯽ ﺗﻮﺳﻂ‬ ‫ﮐﺎﺭﺑﻦ ﺩﺍی ﺍﻭﮐﺴﺎﻳﺪ ﺑﺨﺼﻮﺹ ﺯﺭﺍﺕ ﮐﻮﭼﮏ ﺍﻣﻴﻨﻮ ﺍﺳﻴﺪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﻫﺎ ﺟﺬﺏ ﻣﻴﺸﻮﺩ. ﻣﺮﺣﻠﻪ‬ ‫2‪ J‬ﺑﻪ ﺭﻳﺸﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺘﺎﻳﻠﻴﺖ ﻭﻳﺎ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﻣﻮﺍﺩ ﮐﻴﻤﻴﺎ ﻭی ﻣﺜﻞ ﺳﻠﻮﻟﻴﺰ ﻭ ﭘﻴﮑﺘﻴﻨﻴﺰ ﺩﺍﺧﻞ ﺣﺠﺮﺍﺕ‬ ‫ﻧﺒﺎﺕ ﻣﻴﺸﻮﺩ. ﺯﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺩﺍﺧﻞ ﻧﺴﺞ ﻧﺒﺎﺕ ﺷﺪ ﻧﺒﺎﺕ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺳﺒﺐ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺣﺠﺮﺍﺕ ﮐﻼﻥ ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫ﺑﻪ ﺣﺠﺮﺍﺕ ﺍﺻﻠﯽ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ ﮐﻪ ﺑﻨﺎﻡ ‪ Giant cell‬ﻣﻴګﺮﺩﺩ. ﭘﺮﻭﺳﻪ ﺗﺸﮑﻴﻞ ‪ Giant cell‬ﺯﻣﺎﻧﯽ‬ ‫ﻭﺍﻗﻊ ﻣﻴﺸﻮﺩ ﮐﻪ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺳﺘﺎﻳﻠﻴﺖ ﺧﻮﻳﺶ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺣﺠﺮﺍﺕ ﻧﺒﺎﺕ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺠﺮﺍﺕ ﻧﺒﺎﺕ ﺩﺭ ﻅﺮﻑ 42‬ ‫6‬
  9. 9. ‫ﺳﺎﻋﺖ ﺩﺍﺭﺍی ﺩﻭ ﻫﺴﺘﭽﻪ ﻣﻴﺸﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ 42 ﺳﺎﻋﺖ ﺑﻌﺪی ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻪ 8 ﻋﺪﺩ ﻣﻴﺮﺳﺪ. ﻫﺴﺘﭽﻪ ﻫﺎ‬ ‫ﭘﻮﻟﯽ ﭘﻠﻮﻳﻴﺪ ﺷﺪﻩ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻫﺮ ﺣﺠﺮﻩ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﮐﺎﭘﯽ ﺟﻴﻨﻮﻡ ﺧﻮﻳﺶ ﺭﺍ ﻣﻴﺴﺎﺯﺩ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺪﺍﺭ ﺯﻳﺎﺩ‬ ‫‪ DNA‬ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺍ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﻭ ﺁﻥ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮﻳﺶ ﺳﺒﺐ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﭘﺮﻭﺗﻴﻦ ﺯﻳﺎﺩ ﻣﻴﺸﻮﺩ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻫﻤﻴﻦ‬ ‫ﺣﺠﺮﺍﺕ ﮐﻪ ﺗﻐﻴﺮی ﺷﮑﻞ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ، ﺫﺧﻴﺮﻩ ﻣﻴﺸﻮﺩ ﻭ ﺳﺒﺐ ﺑﺰﺭگ ﻧﻤﺎﻳﺎﻥ ﺷﺪﻥ ﺣﺠﺮﺍﺕ‬ ‫ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ.ﻭﺑﻌﻀﯽ ﻭﻗﺖ ﺳﺒﺐ ﺍﺯﺩﻳﺎﺩ ﺣﺠﺮﺍﺕ ﻳﺎ ‪ Hyperplasia‬ﻣﻴګﺮﺩﺩ. ﻫﻤﭽﻨﺎﻥ ﺳﺒﺐ ﻣﻴګﺮﺩﺩﻛﻪ‬ ‫ﻧﺒﺎﺕ ﺩﺍﺭﻱ ﻧﻤﻮی ﺿﻌﻴﻒ ، ﺯﺭﺩی، ﺍﺯﺩﺳﺖ ﺩﺍﺩﻥ ﺑﺮگ ﻫﺎ ،ﭘﮋﻣﺮﺩﻩ ﮔﯽ ﺑﯽ ﻭﻗﺖ ﻭﺗﺸﮑﻴﻞ ﻏﺪﻩ ﻫﺎ‬ ‫ﺩﺭ ﺭﻳﺸﻪ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ. )11(‬ ‫۲. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺑﻮﻏﻤﻪ ﺩﺍﻧﻪ ﮔﻨﺪﻡ ﻳﺎ.‪:Anguina spp‬‬ ‫ﺍﻳﻦ ﺟﻨﺲ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺩﺍﺭﺍی ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻫﺎی ﺯﻳﺎﺩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺍﻭﻟﻴﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻣ�ﺮﺽ ﺯﺍ ﺑﻮﺩﻩ،ﮐ�ﻪ ﺑ�ﺮﺍی ﺑ�ﺎﺭ ﺍﻭﻝ‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﺩﺍﻧﺸﻤﻨﺪی ﺑﻪ ﻧﺎﻡ )‪ (Needham‬ﺩﺭ ﺳﺎﻝ 3471 ﻣﻴﻼﺩی ﮔ�ﺰﺍﺭﺵ ﮔﺮﺩﻳ�ﺪ. ﺩﺭ ﺍﺑﺘ�ﺪﺍ ﻧ�ﺎﻡ ﻋﻠﻤ�ﯽ‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ )‪ (Anguillulina tritici‬ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺑﻌﺪﺍً ﺑﻪ ﻧﺎﻡ )‪ (Anguina tritici‬ﻧ�ﺎﻡ ﮔ�ﺰﺍﺭی ﮔﺮﺩﻳ�ﺪ.‬ ‫ﺍﻳﻦ ﺟﻨﺲ ﺩﻭ ﺳﭙﻴﺸ�ﻴﺰ ﻣﻬ�ﻢ ﺩﺍﺭﺩ ﮐ�ﻪ ﺑﻨ�ﺎﻡ ﻫ�ﺎی ‪ A.tritici and A.funestra‬ﻳ�ﺎﺩ ﻣﻴﺸ�ﻮﺩ ﻭ ﺧﺴ�ﺎﺭﻩ‬ ‫ﺍﻗﺘﺼ��ﺎﺩی ﺭﺍ ﻭﺍﺭﺩ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳ��ﺪ. ﺍﻳ��ﻦ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻣﻌﻤ��ﻮﻻً ﺑ��ﺎﻻی ﻗﺴ��ﻤﺖ ﻫ��ﺎی ﮐ��ﻪ ﺩﺭﺣ��ﺎﻝ ﺍﻧﮑﺸ��ﺎﻑ ﺑﺎﺷ��ﺪ ﻣﺜ��ﻞ‬ ‫ﭘﻨﺪک ﻫﺎی ﺑﺮگ ﻭ ﭘﻨﺪک ﻫﺎی ﮔﻠﯽ )‪ ( floral primordial‬ﺗﻐﺬﻳﻪ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ ﻭﺍﮐﺜﺮﻳﺖ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﺧﺎﻧ�ﺪﺍﻥ‬ ‫ﮔﻨﺪﻣﻴﺎﻥ ﺑﺤﻴﺚ ﻣﻴﺰﺑ�ﺎﻥ ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ. ﺗﻘﺮﻳﺒ�ﺎ ً ﺩﺭ ﺗﻤ�ﺎﻣﯽ ﺟﻬ�ﺎﻥ ﻣﺸ�ﺎﻫﺪﻩ ﮔﺮﺩﻳ�ﺪﻩ ﺍﺳ�ﺖ. ﻣﻴﺰﺑ�ﺎﻥ‬ ‫ﺍﺻ��ﻠﯽ ﺍﻳ��ﻦ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﮔﻨ��ﺪﻡ ﺑ��ﻮﺩﻩ ﻭﻟ��ﯽ ﻣ��ﯽ ﺗﻮﺍﻧ��ﺪ ﮐ��ﻪ ﺑ��ﺎﻻی ﺟ��ﻮ، ﺟ��ﻮﺩﺭ ﻭ ﻳ��ﻮﻻﻑ ﻧﻴ��ﺰ ﺗﻐﺬﻳ��ﻪ ﮐ��ﺮﺩﻩ ﻭ‬ ‫ﺧﺴ��ﺎﺭﺍﺗﯽ ﺭﺍ ﺑ��ﻪ ﺑ��ﺎﺭ ﺁﻭﺭﺩ. ﺩﺭ ﻫﻨﺪﻭﺳ��ﺘﺎﻥ، ﺳ��ﻮﺭﻳﻪ، ﺭﻭﻣﺎﻧﻴ��ﺎ ﻭ ﻳﻮﮔﻮﺳ��ﻼﻭﻳﺎ ﺩﻳ��ﺪﻩ ﺷ��ﺪﻩ ﺍﺳ��ﺖ)4(.‬ ‫ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻫﺎی ﺩﻳﮕﺮی ﮐﻪ ﺍﻫﻤﻴﺖ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﺩﺍﺭﺩ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨ�ﺪ ﺍﺯ: ‪A. agrostis, Afrina Anguina‬‬ ‫‪(3،12،11) wevelli‬‬ ‫ﻁﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی:‬ ‫‪Animalia‬‬ ‫‪Nematoda‬‬ ‫‪Secernentea‬‬ ‫‪Diplogasteria‬‬ ‫‪Tylenchida‬‬ ‫‪Tylenchoidea‬‬ ‫‪Anguinidae‬‬ ‫‪Anguininae‬‬ ‫‪Anguina‬‬ ‫.‪Anguina spp‬‬ ‫:‪Kingdom‬‬ ‫:‪Phylum‬‬ ‫:‪Class‬‬ ‫:‪Subclass‬‬ ‫:‪Order‬‬ ‫:‪Super family‬‬ ‫:‪Family‬‬ ‫:‪Subfamily‬‬ ‫:‪Genus‬‬ ‫:‪Species‬‬ ‫ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ:‬ ‫ﻁ��ﻮﻝ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻣﺆﻧ��ﺚ ﺁﻥ 5.1-5 ﻣﻠ��ﯽ ﻣﺘ��ﺮ ﻭ ﻁ��ﻮﻝ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻣ��ﺬﮐﺮ ﺁﻥ4. 2 ﻣﻠ��ﯽ ﻣﺘ��ﺮ ﮐ��ﻪ ﺩﺍﺭﺍی ﻳ��ﮏ‬ ‫ﺗﺨﻤﺪﺍﻥ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﻁ�ﻮﻝ ﺳ�ﺘﺎﻳﻠﻴﺖ ﺁﻥ ﺩﺭ ﺣ�ﺪﻭﺩ 01 ﻣ�ﺎﻳﮑﺮﻭﻥ ﻣ�ﯽ ﺑﺎﺷ�ﺪ. ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻣﺆﻧ�ﺚ ﺁﻥ ﺑ�ﻪ ﺷ�ﮑﻞ‬ ‫ﻣﺎﺭﭘﻴﭽﯽ ﻭ ﻓﺮﺑﻪ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺣﺮﮐ�ﺖ ﮐﻤ�ﯽ ﺩﺍﺭﺩ ﺩﺭ ﺣ�ﺎﻟﯽ ﮐ�ﻪ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻣ�ﺬﮐﺮ ﺁﻥ ﺑ�ﻪ ﺷ�ﮑﻞ ﻣﺴ�ﺘﻘﻴﻢ ﺑ�ﻮﺩﻩ ﻭ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺆﻧﺚ ﻓﻌﺎﻝ ﺗﺮ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ. ﻗﺴﻤﺖ ﻭﺳﻄﯽ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﺆﻧﺚ ﺑ�ﻪ ﺩﻟﻴ�ﻞ ﺭﺷ�ﺪ ﺯﻳ�ﺎﺩ ﺗﺨﻤ�ﺪﺍﻥ‬ ‫7‬
  10. 10. ‫ﭼﺎﻕ ﻭ ﻓﺮﺑﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﺩﻭ ﻗﺴﻤﺖ ﺍﻧﺘﻬﺎﺋﯽ ﺑﺪﻥ ﻣﺆﻧﺚ ﺑﺎﺭﻳﮏ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.ﻣﻨﻔﺬ ﺗﻨﺎﺳ�ﻠﯽ ﺩﺭ ﻳ�ﮏ ﭼﻬ�ﺎﺭﻡ‬ ‫ﻗﺴ��ﻤﺖ ﺍﻧﺘﻬ��ﺎﻳﯽ ﺑ��ﺪﻥ ،ﺩﺳ��ﺘﮕﺎﻩ ﺗﻮﻟﻴ��ﺪ ﻣﺜ��ﻞ ﺟﻠ��ﻮی ﻭﺩﻡ ﺁﻥ ﮐﻮﺗ��ﺎﻩ ﻭﻣﺨﺮﻭﻁ��ﯽ ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪ. ﭘﻮﺳ��ﺖ ﺑ��ﺪﻥ ﺁﻥ‬ ‫ﺷﻔﺎﻑ ﻭ ﺩﺭ ﺯﻳﺮ ﻣﺎﻳﮑﺮﻭﺳﮑﻮپ ﺍﻟﮑﺘﺮﻭﻧﯽ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪﻩ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﺗﺨﻤﺪﺍﻥ ﺩﺭ ﻣﺆﻧ�ﺚ ﻳ�ﮏ‬ ‫ﻋﺪﺩ، ﺍﻣﺎ ﺩﺍﺭﺍی ﺭﺷﺪ ﺯﻳﺎﺩ ﺍﺳﺖ ﺑﻪ ﻁﻮﺭی ﮐﻪ ﺗﺎ ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺳﺮ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺍﻣﺘﺪﺍﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺟﺎ ﺗﺎﺏ ﺷ�ﺪﻩ‬ ‫ﻭ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻋﻘﺐ ﺑﺮ ﻣ�ﯽ ﮔ�ﺮﺩﺩ. ﻭ ﻏﺎﻟﺒ�ﺎ ً ﺑ�ﺎﺭ ﺩﻳﮕ�ﺮ ﻧﻴ�ﺰ ﺗ�ﺎﺏ ﺧ�ﻮﺭﺩﻩ ﺑ�ﻪ ﻁ�ﺮﻑ ﺟﻠ�ﻮ ﺍﻣﺘ�ﺪﺍﺩ ﭘﻴ�ﺪﺍ ﻣ�ﯽ‬ ‫ﮐﻨﺪ.)21،01، 11(‬ ‫ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴﺎﺕ:‬ ‫ﺍﻳ��ﻦ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﭘﺮﺍﺯﻳ��ﺖ ﺧ��ﺎﺭﺟﯽ ﺑ��ﻮﺩﻩ ﻭﺑ��ﺮﺧﻼﻑ ﺍﮐﺜﺮﻳ��ﺖ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻫ��ﺎ ،ﺭﻳﺸ��ﻪ ﻫ��ﺎی ﺍﮐﺜﺮﻳ��ﺖ ﻧﺒﺎﺗ��ﺎﺕ ﺭﺍ‬ ‫ﻣ��ﻮﺭﺩ ﺣﻤﻠ��ﻪ ﻗ��ﺮﺍﺭ ﻧﻤﻴﺪﻫﻨ��ﺪ ﻭﻟ��ﯽ ﺑﻄ��ﺮﻑ ﻓﻮﻗ��ﺎﻧﯽ ﻧﺒ��ﺎﺕ ﺣﺮﮐ��ﺖ ﻣ��ﯽ ﻧﻤﺎﻳ��ﺪ ﻭ ﺩﺭﺳ��ﻨﺒﻠﻪ ﻧﺒ��ﺎﺕ ﺧ��ﻮﺩ ﺭﺍ‬ ‫ﻣﻴﺮﺳ��ﺎﻧﺪ.ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺑﻮﻏﻤ��ﻪ ﮔﻨ��ﺪﻡ ﺑ��ﻪ ﺻ��ﻮﺭﺕ ﻻﺭﻭﺍی ﻣﺮﺣﻠ��ﻪ ﺩﻭﻡ ﺩﺭ ﺩﺍﺧ��ﻞ ﺑﻮﻏﻤ��ﻪ ﺟ��ﺎی ﺩﺍﻧ��ﻪ ﺭﺍ ﻣ��ﯽ‬ ‫ﮔﻴﺮﺩ. ﺗﮑﺜﺮ ﺁﻥ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ‪ Amphimictic‬ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﻭﺑﻌﺪ ﺍﺯﺍﻟﻘ�ﺎﺡ ﺩﺭﺣ�ﺪﻭﺩ 0002 ﺗﺨ�ﻢ ﻣﻴﮕ�ﺬﺍﺭﺩﺣﺎﻟﺖ‬ ‫ﻻﺭﻭﺍﻳﯽ ﮐﻪ ﺩﺭﺩﺍﻧ�ﻪ ﮔﻨ�ﺪﻡ ﻗﺮﺍﺭﺩﺍﺷ�ﺘﻪ ﻭﺭﻭﺑ�ﻪ ﺧﺸ�ﮏ ﺷ�ﺪﻥ ﺑﺎﺷ�ﺪ ﺣﺎﻟ�ﺖ ‪ Crypto biotic‬ﺭﺍﺍﺧﺘﻴ�ﺎﺭ‬ ‫ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﻫﺮ ﺑﻮﻏﻤﻪ ﺻﺪ ﻫﺎ ﻭ ﮔﺎﻫﯽ ﻫﻢ ﻫ�ﺰﺍﺭﺍﻥ ﻻﺭﻭﺍی ﻣﺮﺣﻠ�ﻪ ﺩﻭﻡ ﻣ�ﯽ ﺑﺎﺷ�ﺪ. ﺗﻌ�ﺪﺍﺩ ﻻﺭﻭﺍ ﻫ�ﺎی‬ ‫ﺩﺍﺧﻞ ﻳﮏ ﺑﻮﻏﻤﻪ ﺩﺭ ﻫﻨﺪ ﺗﺎ 00423 ﻋﺪﺩ ﺷﻤﺎﺭﺵ ﺷﺪﻩ ﺍﺳ�ﺖ. ﺍﻳ�ﻦ ﺑﻮﻏﻤ�ﻪ ﻫ�ﺎ ﺩﺭ ﻣﻮﻗ�ﻊ ﺑﺮﺩﺍﺷ�ﺖ ﺑ�ﺎ‬ ‫ﺗﺨ��ﻢ ﻣﺨﻠ��ﻮﻁ ﻣ��ﯽ ﮔﺮﺩﻧ��ﺪ ﻭ ﺗﻌ��ﺪﺍﺩی ﻧﻴ��ﺰ ﺑ��ﻪ ﺯﻣ��ﻴﻦ ﻣ��ﯽ ﺍﻓﺘﻨ��ﺪ. ﻻﺭﻭﺍ ﻫ��ﺎی ﻣﺮﺣﻠ��ﻪ ﺩﻭﻡ ﺩﺭ ﺑﻮﻏﻤ��ﻪ ﺑ��ﻪ‬ ‫ﺻﻮﺭﺕ ﻏﻴﺮ ﻓﻌﺎﻝ )‪ (Quiescent‬ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺷﺮﺍﻳﻂ ﺧﺸﮏ ﻣﻤﮑﻦ ﺍﺳﺖ ﺳﺎﻝ ﻫﺎ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ‬ ‫ﻧﺤﻮ ﺑﮕﺬﺭﺍﻧﻨﺪ. ﭘﺲ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﮐﻪ ﺭﻁﻮﺑﺖ ﺍﺯ ﻁﺮﻳﻖ ﺑﺎﺭﺍﻥ ﻳﺎ ﺁﺑﻴﺎﺭی ﺑﺮﺍی ﺟﻮﺍﻧﻪ ﺯﺩﻥ ﺗﺨﻢ ﮔﻨ�ﺪﻡ ﻓ�ﺮﺍﻫﻢ‬ ‫ﮔﺮﺩﺩ، ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﺩﺍﺧﻞ ﺑﻮﻏﻤﻪ ﺗﺨﻤﯽ ﺩﺭ ﺍﺛﺮ ﻭﺟﻮﺩ ﺭﻁﻮﺑ�ﺖ ﻓﻌ�ﺎﻝ ﺷ�ﺪﻩ، ﺍﺯ ﺁﻥ ﺧ�ﺎﺭﺝ ﻣ�ﯽ ﮔﺮﺩﻧ�ﺪ.‬ ‫ﭘﺲ ﺍﺯ ﺧﺮﻭﺝ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻻﺭﻭﺍی ﺩﻭﻡ ﺍﺯ ﺑﻮﻏﻤﻪ، ﺩﺭ ﺟﺴﺘﺠﻮی ﻣﻴﺰﺑﺎﻥ ﺩﺭ ﺧﺎک ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. ﭼﻨﺎﻥ‬ ‫ﭼﻪ ﺑﻪ ﻣﻴﺰﺑﺎﻥ ﺩﺳﺘﺮﺳﯽ ﭘﻴﺪﺍ ﻧﮑﻨﺪ ﭘﺲ ﺍﺯ 6 ﺗ�ﺎ 7 ﻣ�ﺎﻩ ﺍﺳ�ﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺫﺧﻴ�ﺮﻩ ﺑ�ﺪﻥ ﺧ�ﻮﺩ ﺍﺯ ﺑ�ﻴﻦ ﻣ�ﯽ ﺭﻭﺩ.‬ ‫ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺕ ﺩﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﻧﺒﺎﺕ ﺟ�ﻮﺍﻥ ﮔﻨ�ﺪﻡ، ﺍﺯ ﺁﻥ ﺑ�ﺎﻻ ﻣ�ﯽ ﺭﻭﺩ. ﺳ�ﭙﺲ ﺍﺯ ﺑ�ﺮگ ﻭ ﺳ�ﺎﻗﻪ ﺗﻐﺬﻳ�ﻪ ﻣ�ﯽ‬ ‫ﮐﻨﺪ. ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ ﺗﺮﺍﮐﻢ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺩﺭ ﻧﻮک ﺳﺎﻗﻪ، ﺑﻴﻦ ﻏﻼﻑ ﻭ ﺳﺎﻗﻪ ﻣ�ﯽ ﺑﺎﺷ�ﺪ. ﺩﺭ ﺍﻳ�ﻦ ﻣﺮﺣﻠ�ﻪ ﺩﺭ ﺳ�ﺎﻗﻪ ﻭ‬ ‫ﺑﺮگ ﻋﻼﻳﻢ ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﯽ ﻧﻤﺎﻳﺎﻥ ﻣﯽ ﮔﺮﺩﺩ. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﺗﺎ ﺍﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠ�ﻪ ﺍﺯ ﻻﺭﻭﺍی ﻣﺮﺣﻠ�ﻪ ﺩﻭﻡ ﺑ�ﻪ ﺻ�ﻮﺭﺕ‬ ‫ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﺧﺎﺭﺟﯽ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽ ﺑﺮﻧﺪ. ﺳﭙﺲ ﻭﺍﺭﺩ ﺍﻧﺴﺎﺝ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﺩﺍﺧﻠﯽ ﺩﺭ ﻣﯽ ﺁﻳﻨ�ﺪ.‬ ‫ﻏﺎﻟﺒﺎ ً ﭼﻨﺪ ﻻﺭﻭﺍی ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺩﻭﻡ ﻭﺍﺭﺩ ﻫﺮ ﮔ�ﻞ ﺷ�ﺪﻩ، ﺳ�ﺮﻳﻌﺎ ً ﺑﻘﻴ�ﻪ ﻣﺮﺍﺣ�ﻞ ﻻﺭﻭﺍﻳ�ﯽ ﺭﺍ ﻁ�ﯽ ﻣ�ﯽ ﮐﻨﻨ�ﺪ ﻭ‬ ‫ﺳﭙﺲ ﺑﺎﻟﻎ ﻣﯽ ﮔﺮﺩﻧﺪ. ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺑﺤﻴ�ﺚ ﻋﺎﻣ�ﻞ ﺍﻧﺘﻘ�ﺎﻝ ﺩﻫﻨ�ﺪﻩ ﺑﮑﺘ�ﺮﻳﻢ ‪Corynebacterium tritici‬‬ ‫ﻧﻴﺰﺍﻳﻔﺎی ﻭﻅﻴﻔﻪ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻭ ﻣ�ﺮﺽ ﻣﻐﻠ�ﻖ ﺭﺍ ﺑﻨ�ﺎﻡ ‪ spike blight or yellow ear rot‬ﺭﺍﺗﺸ�ﮑﻴﻞ‬ ‫ﻣﻴﺪﻫﺪ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﮏ ﺯﻫﺮ ﻗﻮی ﺑﻨﺎﻡ ‪ corynetoxin‬ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ )11،3،1(‬ ‫ﻋﻼﺋﻢ ﻣﺮﺽ :‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ ﺑﻮﻏﻤﻪ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩی ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎﻻی ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﺩﺭﻣﺰﺍﺭﻉ ﻭﺗﺨﻢ ﻫﺎی ﺟﻤﻊ ﺁﻭﺭی ﺷﺪﻩ ﺗﻈﺎﻫﺮ ﻣﯽ ﻧﻤﺎﻳﺪ.‬ ‫ﻧﺒﺎﺕ ﮔﻨﺪﻡ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﺧﻮﺷﻪ ﺁﻭﺭی، ﺩﺭﻗﺴﻤﺖ ﻧﺰﺩﻳﮏ ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﺯﻣﻴﻦ ﻳﮏ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﭘﻨﺪﻳ�ﺪﻩ ﮔ�ﯽ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺧ�ﻮﺩ‬ ‫ﻧﺸﺎﻥ ﻣﻴﺪﻫﻨﺪ. ﺑﺮگ ﻫ�ﺎی ﺍﻳ�ﻦ ﻧ�ﻮﻉ ﻧﺒﺎﺗ�ﺎﺕ ﺩﺭﻫ�ﻢ ﭘﻴﭽﻴ�ﺪﻩ ﻳﺎﺗ�ﺎﺏ ﺧ�ﻮﺭﺩﻩ ﻭ ﺭﻧ�ﮓ ﺁﻧﻬ�ﺎ ﺯﺭﺩ ﻣﻴﮕ�ﺮﺩﺩ.‬ ‫ﻫﻨﮕﺎﻡ ﺧﻮﺷﻪ ﺁﻭﺭی ﺗﺎﺏ ﺧﻮﺭﺩﮔﯽ ﺑﺮﮔﻬﺎ ﮐﻤﺘ�ﺮ ﺑ�ﻪ ﻣﻼﺣﻈ�ﻪ ﺭﺳ�ﻴﺪﻩ ، ﺍﻣ�ﺎ ﻧﻤ�ﻮی ﻧﺒ�ﺎﺕ ﻣﺼ�ﺎﺏ ﻓ�ﻮﻕ‬ ‫ﺍﻟﻌﺎﺩﻩ ﺑﻄﯽ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ. ﭘﺨﺘﻪ ﺷﺪﻥ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻣﺮﻳﺾ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺒﺎﺗ�ﺎﺕ ﺳ�ﺎﻟﻢ ﺑ�ﻪ ﺁﻫﺴ�ﺘﮕﯽ ﺻ�ﻮﺭﺕ ﻣﻴﮕ�ﺮﺩ.‬ ‫ﺧﻮﺷﻪ ﻫﺎی ﻣﺼﺎﺏ ﮐﻮﭼﮏ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﻭ ﺩﺍﺭﺍی ﮐﻠﻮﻡ ﺑ�ﺎﺯ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ. ﺯﻳ�ﺮﺍ ﺍﮐﺜﺮﻳ�ﺖ ﻳ�ﺎ ﺗﻤ�ﺎﻡ ﺩﺍﻧ�ﻪ ﻫ�ﺎ ﺗﻮﺳ�ﻂ‬ ‫ﺑﻮﻏﻤﻪ ﻫﺎی ﻧﻤﺎﺗﻮﺩی ﮐﻮﭼﮏ ،ﺩﺍﻧﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ،ﻭﺳﻴﺎﻩ ﺭﻧﮓ ﺗﻌﻮﻳﺾ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ. ﺑﻮﻏﻤﻪ ﻫﺎی ﻣﺘﺸﮑﻠﻪ ﺩﺍﺭﺍی‬ ‫ﺭﻧﮓ ﻧﺼﻮﺍﺭی ﺗﻴﺮﻩ ﺑﻮﺩﻩ ﻭﻓﺎﻗﺪ ﻧﻤﺎی ﺟﻨﻴﻦ ﻣﻌﻤﻮﻝ ﺩﺍﻧﻪ ﻫﺎ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﺍﻳﻦ ﺑﻮﻏﻤﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺁﺳﺎﻧﯽ ﺗﺨﺮﻳ�ﺐ‬ ‫ﮔﺮﺩﻳﺪﻩ ﻭ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻮﻏﻤﻪ ﻫﺎی ﺳ�ﻴﺎﻩ ﻗ�ﺎﻕ ﭘﻮﺷ�ﻴﺪﻩ ،ﺩﺍﺭﺍی ﮐ�ﺪﺍﻡ ﻧ�ﻮﻉ ﺑ�ﻮی ﻧ�ﺎﻣﻄﺒﻮﻉ ﻧﻤ�ﯽ ﺑﺎﺷ�ﺪ. ﺑﻮﻏﻤ�ﻪ‬ ‫ﻫﺎی ﻧﻤﺎﺗﻮﺩی ﺗﺨﻢ ﮔﻨﺪﻡ ﺍﺯ ﺗﺨﻢ ﻫﺎی ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻫﺮﺯﻩ ﻭﺳﮑﻴﻠﻮﺷﻴﺎی ﻧﺎﺧﻨ�ﮏ ﺗﻮﺳ�ﻂ ﺗﺮﻧﻤ�ﻮﺩﻥ ﺗﺨ�ﻢ ﻓ�ﺮﻕ‬ ‫8‬
  11. 11. ‫ﺷﺪﻩ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﺪ. ﺯﻳﺮﺍ ﻻﺭﻭﺍی ﻣﺘﺤﺮک ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻋﺎﻣﻞ ﻣ�ﺮﺽ ﺍﺯ ﺑ�ﻴﻦ ﺑﻮﻏﻤ�ﻪ ﻫ�ﺎ ﺧ�ﺎﺭﺝ ﮔﺮﺩﻳ�ﺪﻩ ﻭﻗﺎﺑ�ﻞ‬ ‫ﺗﻔﮑﻴﮏ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ.)11،1(‬ ‫۳. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺳﻴﺴﺖ ﻳﺎ .‪:Heterodera spp‬‬ ‫ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺳﻴﺴ�ﺖ ).‪ (Heterodera spp‬ﺍﺯﺟﻤﻠ�ﻪ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻫ�ﺎی ﭘﺮﺍﺯﻳﺘ�ﯽ ﻧﺒ�ﺎﺗﯽ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ.ﺍﻳﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺑﻨ�ﺎﻡ‬ ‫ﻫ�ﺎی ‪ cereal root eel worm, cereal cyst nematode or oat cyst nematode‬ﻧﻴﺰﻳ�ﺎﺩ‬ ‫ﻣﻴﺸﻮﺩ. ﺳﭙﻴﺸ�ﻴﺰﮐﻪ ﺍﻫﻤﻴ�ﺖ ﺍﻗﺘﺼ�ﺎﺩی ﺩﺍﺭﺩﻋﺒ�ﺎﺭﺕ ﺍﺯﻧﻤﺎﺗﻮﺩﺳﻴﺴ�ﻴﺖ ﻳ�ﻮﻻﻑ ‪ H.avenae‬ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﮐ�ﻪ‬ ‫ﺩﺭ ﻣﻤﺎﻟﮏ ﭼﻮﻥ ﺁﺳﺘﺮﺍﻟﻴﺎ،ﮐﺎﻧﺎﺩﺍ ،ﺍﻓﺮﻳﻘﺎی ﺟﻨﻮﺑﯽ،ﻫﻨﺪ ﻭﺟﺎﭘ�ﺎﻥ ﺭﺍﭘ�ﻮﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺷ�ﺪﻩ ﺍﺳ�ﺖ . ﻋﻼﻭﺗ�ﺎ ً ﺍﻳ�ﻦ‬ ‫ﺟ��ﻨﺲ ﺷ��ﺎﻣﻞ ﺳﭙﻴﺸ��ﻴﺰ ﻫ��ﺎی ﺩﻳﮕ��ﺮ ﻧﻴ��ﺰ ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪ ﮐ��ﻪ ﺍﻫﻤﻴ��ﺖ ﺧ��ﻮﻳﺶ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ ﮐ��ﻪ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺟﻤﻠ��ﻪ ﻣﻴﺘ��ﻮﺍﻥ‬ ‫ﺍﺯﻧﻤﺎﺗﻮﺩﺳﻴﺴ��ﺖ ﺳ��ﺎﻳﺒﻴﻦ )‪، (H.glycine‬ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﺳﻴﺴ��ﻴﺖ ﺟ��ﻮﺍﺭی ‪ H. zeae‬ﻭﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﺳﻴﺴ��ﺖ ﻟﺒﻠﺒ��ﻮ‬ ‫)‪ (Heterodera Schachtii Schmidt‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ)‪(Herman Schachti‬ﺩﺭ ﺁﻟﻤﺎﻥ ﺁﻧﺮﺍ ﺩﺭ ﺳ�ﺎﻝ‬ ‫1781 ﮐﺸﻒ ﻧﻤﻮﺩ. ﺩﺭﺣﺎﻝ ﺣﺎﺿﺮ ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺩﺭ ﺑﺴﻴﺎﺭی ﺍﺯ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎ ﺷ�ﻴﻮﻉ ﺩﺍﺭﺩ ،ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺑ�ﺮ‬ ‫ﻋﻼﻭﻩ ﻟﺒﻠﺒﻮ ﺑﻪ ﺩﻫﺎ ﻧﻮﻉ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﺩﻳﮕﺮ، ﺍﺯﺟﻤﻠﻪ ﻣﻠﯽ ﺳﻔﻴﺪ ،ﻣﻠﯽ ﺳﺮﺧﮏ،ﺷﻠﻐﻢ،ﺗﺮﺍﺗﻴﺰک ﻭﻏﻴﺮﻩ ﺣﻤﻠﻪ‬ ‫ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ.)7،4،1(‬ ‫ﻁﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی:‬ ‫‪Animalia‬‬ ‫‪Nematoda‬‬ ‫‪Secernentea‬‬ ‫‪Diplogasteria‬‬ ‫‪Tylenchida‬‬ ‫‪Tylenchoidea‬‬ ‫‪Heteroderidae‬‬ ‫‪Heteroderinae‬‬ ‫‪Heterodera‬‬ ‫.‪Heterodera spp‬‬ ‫:‪Kingdom‬‬ ‫:‪Phylum‬‬ ‫:‪Class‬‬ ‫:‪Subclass‬‬ ‫:‪Order‬‬ ‫:‪Superfamily‬‬ ‫:‪Family‬‬ ‫:‪Subfamily‬‬ ‫:‪Genus‬‬ ‫:‪Species‬‬ ‫ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ :‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﺎﺩﻩ ﺟﻮﺍﻥ ﻟﻴﻤﻮﻳﯽ ﺷﮑﻞ ﺑﻪ ﻁﻮﻝ )5.0-1 ﻣﻠﯽ ﻣﺘﺮ(ﻭﺑ�ﻪ ﻋ�ﺮﺽ)4،0-5،0(ﻣﻠ�ﯽ ﻣﺘ�ﺮ ﺑ�ﻮﺩﻩ‬ ‫ﻭﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻏﻴﺮ ﻣﺴﻠﺢ ﻫﻢ ﺩﻳﺪﻩ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ،ﺭﻧﮓ ﺁﻧﻬﺎ ﺍﺑﺘﺪﺍ ﺳﻔﻴﺪ ﻭﻟﯽ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺍﻓﺘﺎﺩﻥ ﺩﺭ ﺧﺎک ﺑ�ﻪ ﺳﻴﺴ�ﺖ‬ ‫ﻗﻬﻮﻩ ﺍی ﺭﻧﮓ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﯽ ﺷ�ﻮﻧﺪ. ﻫ�ﺮ ﺳﻴﺴ�ﺖ ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺍﺯ 5-003 ﺗﺨ�ﻢ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺍ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ.ﺍﻳﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ‬ ‫ﻧﻴﺶ)‪(Spear‬ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻭﻳﺎ ﻗﺪﺭی ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺩﺍﺷ�ﺘﻪ ﻭﻁ�ﻮﻝ ﺳ�ﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﻣ�ﺬﮐﻮﺭ ﺩﺭﺣ�ﺪﻭﺩ 52 ﻣ�ﺎﻳﮑﺮﻭﻥ ﻣ�ﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷ��ﺪ ﻭﺩﺭﻗﺴ��ﻤﺖ ﻗﺎﻋ��ﺪﻩ ﺁﻥ ﺩﻭﻋ��ﺪﺩ ﺣﺒﺎﺑ��ﻪ ﻫ��ﺎی ﺑﻴﻀ��ﻮی ﻭﺟ��ﻮﺩﺩﺍﺭﺩ . ،ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻣ��ﺬﮐﺮﺑﺎﺭﻳﮏ ﻭﮐﺮﻣ��ﯽ‬ ‫ﺷﮑﻞ ﺑﻪ ﻁﻮﻝ)3.1-6.1(ﻣﻠﯽ ﻣﺘﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻻﺭﻭﺍ ﺳﻦ ﺩﻭﻡ ﭘﺲ ﺍﺯﺧﺮﻭﺝ ﺍﺯﺗﺨ�ﻢ ﺩﺭﺍﺯﻭﮐﺸ�ﻴﺪﻩ ﺑ�ﻮﺩﻩ،‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻻﺭﻭﺍﺍﻧﻮﺍﻉ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﻮﻟﺪ ﻏﺪﻩ ﻗﻮی ﺗﺮ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ.)3(‬ ‫ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴﺎﺕ:‬ ‫9‬
  12. 12. ‫ﺗﻔﺮﻳﺦ ﺗﺨﻢ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺗﺪﺭﻳﺞ ﻭﻁﯽ ﻳﮏ ﺩﻭﺭﻩ ﻁﻮﻻﻧﯽ ﻭﮔ�ﺎﻫﯽ ﭼﻨ�ﺪ ﺳ�ﺎﻝ ﺍﻧﺠ�ﺎﻡ ﻣ�ﯽ ﺷ�ﻮﺩ،ﺍﺯ ﺗﻔ�ﺮﻳﺦ ﺗﺨ�ﻢ‬ ‫ﻻﺭﻭﺍ ﺳ��ﻦ ﺩﻭﻡ ﺧ��ﺎﺭﺝ ﻭﺩﺭ ﺧ��ﺎک ﺑ��ﻪ ﺟﺴ��ﺘﺠﻮی ﻣﻴﺰﺑ��ﺎﻥ ﻣ��ﯽ ﭘ��ﺮﺩﺍﺯﺩ،ﭘﺲ ﺍﺯﻳ��ﺎﻓﺘﻦ ﻣﻴﺰﺑ��ﺎﻥ ﻣﻨﺎﺳ��ﺐ‬ ‫ﺍﺯﻁﺮﻳ�ﻖ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﻫ�ﺎی ﻅﺮﻳ�ﻒ ﻭﺍﺭﺩ ﻧﺒ�ﺎﺕ ﻣ�ﯽ ﺷ�ﻮﺩ ﻭﺩﺭﻧﺎﺣﻴ�ﻪ ﭘﻮﺳ�ﺖ )‪(cortex‬ﻣﺴ�ﺘﻘﺮ ﻣ�ﯽ ﮔ��ﺮﺩﺩ.‬ ‫ﻻﺭﻭﺍﻫﺎ ی ﺳﻦ ﺩﻭﻡ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺳﻪ ﺑﺎﺭ ﭘﻮﺳﺖ ﺍﻧﺪﺍﺯی ﺑ�ﺎﻟﻎ ﻣ�ﯽ ﺷ�ﻮﻧﺪﻭﻣﺎﺩﻩ ﻫﺎﺩﺭﺟ�ﺎی ﺧ�ﻮﺩ ﺑ�ﯽ ﺣﺮﮐ�ﺖ‬ ‫ﻣﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪﻣﻨﺘﻬﺎ ﺑﺎﻓﺸﺎﺭﺑﺪﻥ ﺧﻮﺩ ﭘﻮﺳﺖ ﻧﺒﺎﺕ ﺭﺍﭘﺎﺭﻩ ﮐﺮﺩﻩ ،ﺑﺪﻥ ﺩﺭ ﺧﺎﺭﺝ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻴﮕﻴﺮﺩ.ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻧﺮ ﺑﻌﺪ‬ ‫ﺍﺯﺑﻠ��ﻮﻍ ﭼﻨ��ﺪﺭﻭﺯ ﺩﺭﺭﻳﺸ��ﻪ ﻣﺎﻧ��ﺪﻩ ﻣﻤﮑ��ﻦ ﺍﺳ��ﺖ ﺩﺭﻳ��ﻦ ﻣ��ﺪﺕ ﻣ��ﺎﺩﻩ ﺭﺍ ﺟﻔ��ﺖ ﮔﻴ��ﺮی ﮐﻨﺪ.ﺳ��ﭙﺲ ﺍﺯﺭﻳﺸ��ﻪ‬ ‫ﻭﺍﺭﺩﺧﺎک ﺷﺪﻩ ﺯﻭﺩﻣﯽ ﻣﻴﺮﺩ.ﺑﻌﺪﺍﺯﻋﻤﻞ ﺟﻔﺖ ﮔﻴﺮی ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺯﻳﺎﺩ ﺗﺨﻢ ﺩﺭﺩﺍﺧﻞ ﺑﺪﻥ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻣﺎﺩﻩ ﺗﺸﮑﻴﻞ‬ ‫ﺷﺪﻩ ،ﺟﺎی ﺑﺴﻴﺎﺭی ﺍﺯﺍﻧﺪﺍﻡ ﻫﺎی ﺩﺍﺧﻠﯽ ﺑﺪﻥ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺭﺍﺍﺷﻐﺎﻝ ﻣﻴﮑﻨﻨﺪ . ﺗﻌﺪﺍﺩ ﻣﺤ�ﺪﻭﺩی ﺍﺯ ﺗﺨ�ﻢ ﻣﻤﮑ�ﻦ‬ ‫ﺍﺳﺖ ﺑﻪ ﺧ�ﺎﺭﺝ ﺍﺯ ﺑ�ﺪﻥ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺭﺍﻳﺎﺑﻨ�ﺪ ،ﺗﺨ�ﻢ ﻫ�ﺎ ﺩﺭﻣ�ﺪﺕ ﮐﻤ�ﯽ ﺗﻔ�ﺮﻳﺦ ﺷ�ﺪﻩ ﻭﻧﺴ�ﻞ ﺟﺪﻳ�ﺪی ﺁﻏ�ﺎﺯ ﻣ�ﯽ‬ ‫ﺷﻮﺩ.)3(‬ ‫ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻣﺘ��ﺬﮐﺮﻩ ﺯﻣﺴ��ﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﺑ��ﻪ ﻗﺴ��ﻢ ﺗﺨ��ﻢ ﻫ��ﺎی ﺩﺍﺧ��ﻞ ﺳﻴﺴ��ﺖ ﺩﺭﺧ��ﺎک ﺳ��ﭙﺮی ﻣ��ﯽ ﻧﻤﺎﻳﻨ��ﺪ ،ﺩﺭﺍﻭﺍﻳ��ﻞ‬ ‫ﻓﺼ�ﻞ ﺑﻬ�ﺎﺭ ﻻﺭﻭﺍﺍﺯﺗﺨ�ﻢ ﺧ�ﺎﺭﺝ ﮔﺮﺩﻳ��ﺪﻩ ﻭﺭﻳﺸ�ﻪ ﻧﺒ�ﺎﺕ ﺭﺍﻣ�ﻮﺭﺩ ﺣﻤﻠ�ﻪ ﻗ��ﺮﺍﺭ ﻣ�ﯽ ﺩﻫﻨ�ﺪ. ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻣ��ﺬﮐﺮ‬ ‫ﺷﮑﻞ ﮐﺮﻡ ﻣﺎﻧﻨﺪﺩﺍﺷﺘﻪ ﻭﻫﻨﮕﺎﻡ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺍی ﺑﻠﻮﻍ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ،ﺭﻳﺸﻪ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻣﻴﺰﺑ�ﺎﻥ ﺭﺍ ﺗ�ﺮک ﻧﻤ�ﻮﺩﻩ‬ ‫ﻭﺩﺍﺧﻞ ﺧﺎک ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ.)3(‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫﺎ ﻣﺎﺩﻩ ﻗﺒﻞ ﺍﺯﻣﺮگ ﺩﺭ ﺣﺪﻭﺩﻳﮏ ﺑﺮﺳﻪ ﺣﺼﻪ ﺗﺨﻢ ﻫﺎ ی ﺧﻮﺩﺭﺍ ﮔﺬﺍﺷﺘﻪ ﻭﻣﺘﺒ�ﺎﻗﯽ ﺗﺨ�ﻢ ﻫ�ﺎﺩﺭ‬ ‫ﺑﺪﻥ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﺬﮐﻮﺭ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺖ ﻧﺼﻮﺍﺭی ﺭﻧﮓ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ،ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ. ﺗﺨ�ﻢ ﻫﺎﻳﮑ�ﻪ ﺗﻮﺳ�ﻂ‬ ‫ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻣ��ﺎﺩﻩ ﮔﺬﺍﺷ��ﺘﻪ ﺷ��ﺪﻩ ﺍﻧ��ﺪ ﺑ��ﻪ ﻻﺭﻭﺍﺗﺒ��ﺪﻳﻞ ﮔﺮﻳ��ﺪﻩ ﻭﺗﺨ��ﻢ ﻫ��ﺎی ﺩﺍﺧ��ﻞ ﺳﻴﺴ��ﺖ ﺯﻣﺴ��ﺘﺎﻥ ﺭﺍﺑ��ﻪ ﺣﺎﻟ��ﺖ‬ ‫ﺍﺳﺘﺮﺍﺣﺖ ﻣﯽ ﮔﺬﺭﺍﻧ�ﺪ ﺩﺭ ﺻ�ﻮﺭﺕ ﻋ�ﺪﻡ ﻣﻴﺰﺑ�ﺎﻥ ﻣﻨﺎﺳ�ﺐ ﺗﺨ�ﻢ ﻫ�ﺎی ﺩﺍﺧ�ﻞ ﺳﻴﺴ�ﺖ ﺗ�ﺎ ﻣ�ﺪﺕ ﭘ�ﻨﺞ ﺳ�ﺎﻝ‬ ‫ﺯﻧﺪﻩ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﺪ.‬ ‫ﺍﮔﺮﻧﺒﺎﺗ��ﺎﺕ ﻣﻴﺰﺑ��ﺎﻥ ﺣﺴ��ﺎﺱ ﺩﺭ ﺧﺎﮐﻬ��ﺎی ﻣﻠ��ﻮﺙ ﺑ��ﺬﺭﮔﺮﺩﺩ،ﺧﺎﺭﺝ ﺷ��ﺪﻥ ﻻﺭﻭﺍﺭﺍﺍﺯﺗﺨ��ﻢ ﺗﺤﺮﻳ��ﮏ ﻣ��ﯽ‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ ،ﺣﺮﮐﺖ ﻁﺒﻌﯽ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﺍﺯﭼﻨﺪﻣﺘﺮ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﺩﺭ ﻳﮏ ﻓﺼﻞ ﻧﻤﻮ ﺗﺠﺎﻭﺯ ﮐ�ﺮﺩﻩ ﻧﻤ�ﯽ ﺗﻮﺍﻧﺪ،ﺍﻧﺘﺸ�ﺎﺭ‬ ‫ﺳﻴﺴﺖ ﻫﺎﻭ ﺧﺎﮐﻬﺎی ﻣﻠ�ﻮﺙ ﻭﺳ�ﻴﻠﻪ ﻋﻤ�ﺪﻩ ﺍﻧﺘﺸ�ﺎﺭ ﺍﻧ�ﯽ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻣﺤﺴ�ﻮﺏ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ،ﻭﺳ�ﺎﻳﻞ ﻭﺳ�ﺎﻣﺎﻥ ﺁﻻﺕ‬ ‫ﺯﺭﺍﻋﺘ��ﯽ ،ﺁﺏ ﺁﺑﻴ��ﺎﺭی ﺯﻫﮑﺸ��ﯽ ،ﺣﻴﻮﺍﻧ��ﺎﺕ ﮐ��ﻪ ﺩﺭ ﺑ��ﻴﻦ ﻣ��ﺰﺍﺭﻉ ﻣﻠ��ﻮﺙ ﻋﺒ��ﻮﺭ ﻣ��ﯽ ﮐﻨ��ﺪ ﻧﻴ��ﺰ ﺳ��ﺒﺐ‬ ‫ﺍﻧﺘﺸﺎﺭﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻣﻴﮕﺮﺩﻧﺪ.)3(‬ ‫۴. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺯﺧﻢ ﺭﻳﺸﻪ ﻳﺎ .‪: Pratylenchus spp‬‬ ‫ﺍﻳ��ﻦ ﺟ��ﻨﺲ ﺑﺎﺩﺍﺷ��ﺘﻦ ﺳﭙﻴﺸ��ﻴﺰ ﻫ��ﺎی ﺯﻳ��ﺎﺩ ﺑ��ﺎﻻی ﻳ��ﮏ ﻣﺸ��ﻴﻤﻪ ﺍی ﻫ��ﺎ ﻭ ﺩﻭﻣﺸ��ﻴﻤﻪ ﺍی ﻫ��ﺎ ﺣﻤﻠ��ﻪ ﻣ��ﯽ‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ.ﺍﮐﺜﺮﻳﺖ ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻫﺎی ﺁﻥ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﻣﻮﺭﻓﻮﻟﻮژﻳﮑﯽ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻴﺮﺳﺪ ﻭ ﺍﺯ ﻫﻤﻴﻦ ﺳ�ﺒﺐ ﺍﺳ�ﺖ‬ ‫ﮐ��ﻪ ﺗﺸ��ﺨﻴﺺ ﺳﭙﻴﺸ��ﻴﺰ ﻫ��ﺎی ﺭﺍ ﺑ��ﻪ ﻣﺸ��ﮑﻞ ﺍﺯ ﻫ��ﻢ ﺗﻔﮑﻴ��ﮏ ﻧﻤﺎﻳﻢ.ﺩﺭﺣ��ﺪﻭﺩ ۰۵ ﺳﭙﻴﺸ��ﻴﺰ ﺍﻳ��ﻦ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ‬ ‫ﺷ��ﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷ��ﺪ ﻩ ﺍﺳ��ﺖ)01،2( ﮐ��ﻪ ﺗﻘﺮﻳﺒ �ﺎ ً 8 ﺳﭙﻴﺸ��ﻴﺰ ﺁﻥ ﺗ��ﺎ ﺣ��ﺎﻝ ﺑ��ﺮﺍی ﺣﺒﻮﺑ��ﺎﺕ ﺧ��ﻮﺭﺩ ﻣﻀ��ﺮ ﺛﺒ��ﺖ‬ ‫01‬
  13. 13. ‫ﮔﺮﺩﻳ�ﺪﻩ ﺍﺳ�ﺖ ﮐ�ﻪ ﺍﺯﺟﻤﻠ�ﻪ 4 ﺳﭙﻴﺸ�ﻴﺰ) .‪P. thornei, P. crenatus, P. neglectus and P‬‬ ‫‪ (penetrans‬ﺁﻥ ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺍﻧﺘﺸﺎﺭ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ .ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ‪ P. crenatus‬ﺩﺭﺧﺎک ﻫ�ﺎی ﺿ�ﻌﻴﻒ‬ ‫، ‪ P. neglectus‬ﺩﺭﺧ��ﺎک ﻫ��ﺎی ﻟ��ﻮﻣﯽ ﻭ ‪ P. thornei‬ﺩﺭﺧ��ﺎک ﻫ��ﺎی ﺳ��ﻨﮕﻴﻦ ﺩﻳ��ﺪﻩ ﺷ��ﺪﻩ ﺍﺳ��ﺖ .‬ ‫‪ Pratylenchus thornei‬ﺍﺯ ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻫﺎی ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭﮔﻨ�ﺪﻡ ﻭﺩﻳﮕ�ﺮ ﺣﺒﻮﺑ�ﺎﺕ ﺧ�ﻮﺏ ﻣﻄﺎﻟﻌ�ﻪ ﺷ�ﺪ ﻩ‬ ‫ﺍﺳ��ﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺳ��ﻮﺭﻳﻪ ،ﻣﮑﺴ��ﻴﮑﻮ،ﮐﺎﻧﺎﺩﺍ ، ﺁﺳ��ﺘﺮﺍﻟﻴﺎ، ﻫﻨ��ﺪ ﻭ ﭘﺎﮐﺴ��ﺘﺎﻥ ﺭﺍﭘ��ﻮﺭﺩﺍﺩﻩ ﺷ��ﺪﻩ ﺍﺳ��ﺖ. ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ‬ ‫ﺩﺭﺣ��ﻴﻦ ﺣﻤﻠ��ﻪ ﺑ��ﺎﻻی ﻧﺒ��ﺎﺕ ﺯﺧ��ﻢ ﻫ��ﺎ ﺭﺍﺍﻳﺠ��ﺎﺩ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﻨ��ﺪ ﻭ ﺯﻣﻴﻨ��ﻪ ﺭﺍ ﺑ��ﺮﺍی ﺩﻳﮕﺮﭘﺮﺍﺯﻳ��ﺖ ﻫ��ﺎی ﻧﺒ��ﺎﺗﯽ‬ ‫ﺑﺨﺼ��ﻮﺹ ﻗ��ﺎﺭچ ﻫ��ﺎ ﻣﺎﻧﻨ��ﺪ ,‪، Rhizoctonia,، Cylindrocarpon,،Verticilliu‬‬ ‫‪Colletotrichum‬ﻣﺴﺎﻋﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻭﺳﺒﺐ ﺍﻣﺮﺍﺽ ﻣﻐﻠﻖ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ. )2(‬ ‫ﻁﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی:‬ ‫‪Animalia‬‬ ‫‪Nematoda‬‬ ‫‪Adenophorea‬‬ ‫‪Diplogasteria‬‬ ‫‪Tylenchida‬‬ ‫‪Tylenchoidea‬‬ ‫‪Pratylenchidae‬‬ ‫‪Pratylenchinae‬‬ ‫‪Pratylenchus‬‬ ‫‪Kingdom‬‬ ‫:‪Phylum‬‬ ‫:‪Class‬‬ ‫:‪Subclass‬‬ ‫:‪Order‬‬ ‫:‪Superfamily‬‬ ‫:‪Family‬‬ ‫:‪Subfamily‬‬ ‫:‪Genus‬‬ ‫ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ:‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎﻱ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﻪ ﻁﻮﺭ ﻣﻌﻤﻮﻝ ﮐﻤﺘﺮ ﺍﺯ ﻳﮏ ﻣﻠﯽ ﻣﺘﺮ ﻁﻮﻝ ﺩﺍﺭﻧﺪ. ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺳ�ﺮ ﮐﻮﺗ�ﺎﻩ ﻭﺻ�ﺎﻑ ﺑ�ﺎ2-‬ ‫4 ﺣﻠﻘﻪ ﺩﺭ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﮐﻴﻮﺗﮑﻠﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻪ ﺑﺎﺑﺪﻥ ﺩﺭﻳﮏ ﺳﻄﺢ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﯽ ﮔﻴﺮﺩ. ﺳﺘﺎﻳﻠﻴﺖ ﺁﻥ ﺑ�ﻪ ﻁ�ﻮﻝ‬ ‫02 ﻣ��ﺎﻳﮑﺮﻭﻥ ﻭﻳ��ﺎ ﮐﻤﺘ��ﺮ ﻭﺭﺑ��ﻪ ﻁ��ﻮﺭ ﻧﺴ��ﺒﯽ ﻗ��ﻮی ﺑ��ﺎ ﮔ��ﺮﻩ ﻫ��ﺎی ﺍﻧﺘﻬ��ﺎﻳﯽ ﻣﺸ��ﺨﺺ ، ﻣ��ﺮی ﺑﺎﺣﺒ��ﺎﺏ‬ ‫)‪ (bulb‬ﻣﺎﺑﻴﻨﯽ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﮐﻪ ﻏﺪﻩ ی ﻋﻘﺒﯽ ﺑﻠﺐ ﺍﻧﺘﻬﺎﻳﯽ ﻣﺮی ﺍﺯﺳ�ﻤﺖ ﺷ�ﮑﻤﯽ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺭﻭی ﺭﻭﺩﻩ‬ ‫ﻫﻢ ﭘﻮﺵ ﺩﺍﺭﺩ . ﻣﻨﻔﺬ ﺗﻨﺎﺳﻠﯽ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﺎﺩﻩ ﺩﺭﺳﻄﺢ ﺷﮑﻤﯽ ﺍﺳﺖ ﻭﺩﺍﺭﺍی ﻳ�ﮏ ﺗﺨﻤ�ﺪﺍﻥ ﺟﻠ�ﻮﻳﯽ ﻭﮐﻴﺴ�ﻪ‬ ‫ی ﻋﻘﺐ ﺭﺣﻤﯽ ﮐﻮﺗﺎﻩ ﻭﺩﻡ ﺍﺳﺘﻮﺍﻧﻪ ﺍی ﺗﺎﻣﺨﺮﻭﻁﯽ ﺷﮑﻞ ﺑﻪ ﻁ�ﻮﻝ 2-3 ﺑﺮﺍﺑ�ﺮ ﻋ�ﺮﺽ ﺑ�ﺪﻥ ﺩﺭﻧﺎﺣﻴ�ﻪ‬ ‫ﻣﺨﺮﺝ ﺍﺳﺖ . ﺩﻡ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﺨﺮﻭﻁﯽ ﺑﺎ ﻳﮏ ‪ bursa‬ﻣﺸﺨﺺ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺍﻧﺘﻬﺎی ﺩﻡ ﻣﻴﺮﺳﺪ ،ﺩﺍﺭﻧﺪ.)01(‬ ‫ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴﺎﺕ:‬ ‫ﺟ���ﻨﺲ .‪ Pratylenchus spp‬ﻫﺮﭼﻴ���ﺰ ﺧ���ﻮﺭ )‪ ،Polycyclic،(Polyphagous‬ﻣﺤ���ﺮک ﺩﺍﺧ���ﻞ‬ ‫ﺭﻳﺸ��ﻪ ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪ. ﺗﺨ��ﻢ ﻫ��ﺎ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺧ��ﺎک ﻳ��ﺎ ﺭﻳﺸ��ﻪ ﻧﺒ��ﺎﺕ ﻣﻴﮕ��ﺬﺍﺭﺩ. ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﺑ��ﻪ ﺍﻧﺴ��ﺎﺝ ﺭﻳﺸ��ﻪ ﻧﺒ��ﺎﺕ ﺣﻤﻠ��ﻪ‬ ‫ﻣﻴﮑﻨﺪ، ﻭ ﺩﺭﺩﺍﺧﻞ ﺍﺯ ﻳﮏ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺖ ﺩﻳﮕﺮ ﺭﻳﺸﻪ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﻴﮑﻨﺪ ﻭﺳ�ﺒﺐ ﺯﺧ�ﻢ ﻫ�ﺎ ی ﻧﺼ�ﻮﺍﺭی‬ ‫ﺗﻴ��ﺮﻩ ﺭﻧ��ﮓ ﻣﻴﺸ��ﻮﺩ. ﺯﺧ��ﻢ ﻫ��ﺎی ﻋﻤﻴ��ﻖ ،ﺗﺨﺮﻳ��ﺐ ﮐﺎﺭﺗﻴﮑ��ﻞ ﻭ ﮐ��ﺎﻫﺶ ﺭﻳﺸ��ﻪ ﻫ��ﺎی ﺍﺻ��ﻠﯽ ﻭ ﺟ��ﺎﻧﺒﯽ ﺍﺯ‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ ﻭﺍﺿﺢ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺑﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﻣﯽ ﺁﻳ�ﺪ ،ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ. ﻣﺼ�ﺎﺑﻴﺖ ﺩﻭﻣ�ﯽ ﺗﻮﺳ�ﻂ ﻗ�ﺎﺭچ ﻫ�ﺎ ﻧﻴ�ﺰ‬ ‫ﺳﺒﺐ ﺍﻳﻦ ﺯﺧﻢ ﻫﺎ ﺻﻮﺭﺕ ﻣﻴﮕﺮﺩ. )2،01(‬ ‫11‬
  14. 14. ‫ﻁﻮﻝ ﺗﮑﻤﻴﻞ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴﺎﺕ ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﺩﺭ ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻫ�ﺎ ی ﻣﺨﺘﻠ�ﻒ ﻣﺘﻔ�ﺎﻭﺕ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﻭﺗﻘﺮﻳﺒ�ﺎ ً ﺩﺭ ﺑ�ﻴﻦ‬ ‫54 ﺍﻟﯽ 56 ﺭﻭﺯ ﺗﮑﻤﻴﻞ ﻣﻴﮕ�ﺮﺩﺩ. ﻋﻼﻳ�ﻢ ﮐ�ﻪ ﺩﺭ ﻗﺴ�ﻤﺖ ﺳ�ﺎﻗﻪ ﺣﺒﻮﺑ�ﺎﺕ ﺑ�ﻪ ﻣﻴ�ﺎﻥ ﻣ�ﯽ ﺁﻳ�ﺪ ﻗﺴ�ﻢ ﺩﻳﮕ�ﺮ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﺭﻳﺸﻪ ﻣﺸﮑﻮک ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﺒ�ﺎﺕ ﻣﺼ�ﺎﺏ ﮐ�ﻢ ﻧﻤ�ﻮ، ﻭﮐ�ﻢ ﺣﺎﺻ�ﻞ ﻣﻴﮕ�ﺮﺩﺩ ﻭﺑﻌﻀ�ﯽ ﻭﻗ�ﺖ‬ ‫ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺗﻴﻠﺮ ﻫﺎ ﮐﻢ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﺮگ ﻫﺎی ﭘﺎﻳﻴﻨﯽ ﺁﻥ ﺯﺭﺩ ﺭﻧﮓ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ.)2(‬ ‫۵. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺳﺎﻗﻪ ﻳﺎ ‪:Ditylenchus spp‬‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺳﺎﻗﻪ ﻳ�ﺎ .‪ Ditylenchus spp‬ﺩﺭﺳ�ﺎﻝ 4391 ﻧ�ﺎﻡ ﮔ�ﺬﺍﺭی ﺷ�ﺪ ﻩ ﺍﺳ�ﺖ . ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ�ﺎ ﺑ�ﻪ ﻧ�ﺎﻡ‬ ‫ﻫ����ﺎی )6391 ,‪Nothotylenchus ، Anguillulina (Ditylenchus) (Filip'ev‬‬ ‫)1491,‪، Boleodoroides (Mathur, Khan and Prasad, 1966) ، (Throne‬‬ ‫)9691 ,‪Safianema (Siddiqi, ، Diptenchus (Khan, Chawla and Seshadri‬‬ ‫)0891 ﻧﻴﺰﻳﺎﺩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ .)11(‬ ‫ﻣﻴﺰﺑ��ﺎﻥ ﻫ��ﺎی ﺍﻳ��ﻦ ﺟ��ﻨﺲ ﻓﺎﻣﻴ��ﻞ ﮔﻨ��ﺪ ﻣﻴ��ﺎﻥ، ﺧﺎﻧ��ﺪﺍﻥ ﭘﻴ��ﺎﺯ، ﻟﻴﮕﻴ��ﻮﻡ ﻫ��ﺎ ﻭ ﺧﺎﻧ��ﺪﺍﻥ ﮐﭽ��ﺎﻟﻮ ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪ.‬ ‫ﺳﭙﻴﺸﻴﺰﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﺁﻥ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨ�ﺪ ﺍﺯ ‪ D.dipsaci,D.destructor‬ﻭ‪ D.myceliophagus‬ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﮐ�ﻪ‬ ‫ﺍﺯﻧ�����ﻮﻉ ‪ D.dipasaci‬ﺁﻥ ﺩﺭﺣ�����ﺪﻭﺩ ۰۰۵ ﺳﭙﻴﺸ�����ﻴﺰ ﻧﺒ�����ﺎﺕ ﺭﺍ ﻣﺘﺎﺛﺮﻣﻴﻨﻤﺎﻳ�����ﺪ. ﻭﺳﭙﻴﺸ�����ﻴﺰ ﺩﻳﮕ�����ﺮ‬ ‫‪ D.destructor‬ﺳ��ﺒﺐ ﭘﻮﺳ��ﻴﺪﻩ ﮔ��ﯽ ﺧﺸ��ﮏ ﮐﭽ��ﺎﻟﻮ ﻣﻴﮕ��ﺮﺩﺩ . ﺳﭙﻴﺸ��ﻴﺰ ‪ D.myceliophagus‬ﺁﻥ‬ ‫ﻗﺎﺭچ ﺧﻮﺭ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﻭ ﺍﺯ ﺁﻓﺎﺕ ﻣﻬﻤﻪ ﺳﻤﺎﺭﻭﻕ ﻫﺎ ﺩﺭﺻﻨﺎﻳﻊ ﻓﺮﺍﻧﺴﻪ ﻣﺤﺴﻮﺏ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ. )51(‬ ‫ﻁﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی:‬ ‫‪Animalia‬‬ ‫‪Nematoda‬‬ ‫‪Tylenchoidea‬‬ ‫‪Diplogasteria‬‬ ‫‪Tylenchida‬‬ ‫‪Tylenchoidea‬‬ ‫‪Anguinidae‬‬ ‫‪Anguininae‬‬ ‫‪Ditylenchus‬‬ ‫‪, 1936Filipjev‬‬ ‫:‪Kingdom‬‬ ‫:‪Phylum‬‬ ‫:‪Class‬‬ ‫:‪Subclass‬‬ ‫:‪Order‬‬ ‫:‪Superfamily‬‬ ‫:‪Family‬‬ ‫:‪Subfamily‬‬ ‫:‪Genus‬‬ ‫ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ:‬ ‫21‬
  15. 15. ‫ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻣﺤﺮک ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﺩﺍﺧﻠﯽ ﺳﺎﻗﻪ ﻭﭘﻴﺎﺯﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ.ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺑ�ﺎﻟﻎ ﺩﺍﺭﺍی ﻁ�ﻮﻝ 9.0-8.1 ﻣﻠ�ﯽ‬ ‫ﻣﺘﺮ ﺑﻮﺩﻩ . ﺩﺍﺭﺍی ﺳﺘﺎﻳﻠﻴﺖ 01-41 ﻣﻠ�ﯽ ﻣ�ﺎﻳﮑﺮﻭﻥ ﺑ�ﻮﺩﻩ . ‪ Median bulb‬ﺁﻥ ﺩﺍﺭﺍی ﻭﺍﻟ�ﻮ ﻳ�ﺎ ﻓﺎﻗ�ﺪ‬ ‫ﻭﺍﻟﻮ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ‪ Isthmus‬ﺑﺎ ‪ glandular bulb‬ﻭﺻﻞ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ. ﺩﺍﺭﺍی ‪ ،postcorpus‬ﻣ�ﺮی ﮐﻮﺗ�ﺎﻩ‬ ‫ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﺟ�ﻨﺲ ﻣ�ﺬﮐﺮ ﺩﺍﺭﺍی ﺧﺼ�ﻴﻪ ﺍی ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﮐ�ﻪ ﻋﻀ�ﻼﺕ ‪ flexure‬ﺭﺍﻧ�ﺪﺍﺭﺩ. ‪ Caudal alae‬ﻭ‬ ‫‪ leptoderan‬ﻣﻮﺟﻮﺩ ﺑﻮﺩﻩ ﻫﻤﭽﻨﺎﻥ ﺩﺍﺭﺍی ‪ adanal‬ﮐﻮﺗ�ﺎﻩ ﻣﺘﻮﺳ�ﻂ ﺑ�ﻮﺩﻩ ﻭﺑ�ﻪ ﻗﺴ�ﻤﺖ ﺍﺧﻴ�ﺮ ﺩﻡ ‪tail‬‬ ‫ﻧﻤﻴﺮﺳﺪ. ﺟﻨﺲ ﻣﻮﻧﺚ ﺩﺍﺭﺍی ﻳﮏ ﺗﺨﻤ�ﺪﺍﻥ ﮐ�ﻪ ﺑ�ﻪ ﻁ�ﺮﻑ ﭘ�ﻴﺶ ﺭﻭ ﺍﻣﺘ�ﺪﺍﺩ ﺩﺍﺭﺩ ،ﮐ�ﻪ ﺑﻌﻀ�ﯽ ﻭﻗ�ﺖ ﺑ�ﻪ‬ ‫ﻗﺴ��ﻤﺖ ﻫ��ﺎی ﻣ��ﺮی ﺭﺳ��ﻴﺪﻩ . ﺗﺨ��ﻢ ﻫ��ﺎ ﻳ��ﺎ ‪ oocytes‬ﺩﺭﻳ��ﻚ ﻳﺎﺩﻭﻗﻄ��ﺎﺭ ﺟ��ﺎی ﺑ��ﻪ ﺟ��ﺎی ﻣﻴﺸ��ﻮﺩ. ﺗﺨﻤ��ﺪﺍﻥ‬ ‫ﺍﺳﺘﻮﺍﻧﻮی ﮐﻪ ﺩﺍﺭﺍی ﭼﻬﺎﺭ ﻗﻄﺎﺭ ﭼﻬ�ﺎﺭﺣﺠﺮﻭی ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ. ﺯﻣ�ﺎﻥ ﮐ�ﻪ ﺟ�ﻨﺲ ﻣﻮﻧ�ﺚ ﺑ�ﺎﻟﻎ ﻣﻴﺸ�ﻮﺩ ﺷ�ﮑﻼً‬ ‫ﭘﻨﺪﻳﺪﻩ ﻣﻴﺸﻮﺩ. ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﻫﺎی ﺍﺟﺒﺎﺭی ﺩﺍﺧﻠﯽ ﻣﺘﺤﺮک ﺩﺍﺧﻞ ﺳﺎﻗﻪ ،ﭘﻴﺎﺯﻫﺎ ﻭ ﺗﻴﻮﺑﺮ ﻫ�ﺎ ﻧﺒﺎﺗ�ﺎﺕ ﻭ ﻗ�ﺎﺭچ‬ ‫ﻫﺎ ﺑﻮﺩﻩ ﻭﺩﺭﺧﺎک ﭘﻴﺪﺍﻣﻴﺸﻮﺩ.)11،51(‬ ‫ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴﺎﺕ:‬ ‫ﺗﮑﺜﺮ ﺑﺸﮑﻞ ﺯﻭﺟﯽ )‪ (Amphimixis‬ﺭﺍ ﻣﻴﮑﻨ�ﺪ. ﺟ�ﻨﺲ ﻣﻮﻧ�ﺚ ﺩﺭ ﺣ�ﺪﻭﺩ 002-005 ﺗﺨ�ﻢ ﻣﻴﮕ�ﺬﺍﺭﺩ‬ ‫ﻭﺩﺭﺩﺍﺧﻞ ﺍﻧﺴﺎﺝ ﻧﺒﺎﺕ ﺗﻔﺮﻳﺦ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ. ﺗﻤﺎﻡ ﻣﺮﺍﺣﻞ ﺯﻧ�ﺪﻩ ﮔ�ﯽ ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻣﺼ�ﺎﺑﻴﺖ ﺭﺍ ﺑ�ﻪ ﺑ�ﺎﺭ ﺁﻭﺭﺩﻩ‬ ‫ﻣﻴﺘﻮﺍﻧﺪ ﻭﺍﺯﻁﺮﻳﻖ ﻗﺴﻤﺖ ﻫ�ﺎی ﻧﻤ�ﻮﻳﯽ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﺩﺍﺧ�ﻞ ﺍﻧﺴ�ﺎﺝ ﻧﺒ�ﺎﺕ ﮔﺮﺩﻳ�ﺪﻩ ﻭ ﻣﺘﺤ�ﺮک ﺍﻧ�ﺪ ﺧ�ﻮﺩ ﺭﺍ ﺑ�ﻪ‬ ‫ﺍﻧﺴﺎﺝ ﭘﺎﺭﻧﮑﺎﻳﻤﺎﻳﯽ ﻣﻴﺮﺳﺎﻧﺪ ﻭﺩﺭﺁﻧﺠﺎ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺍﻧﺰﺍﻳﻢ ﭘﻴﮑﺘﻴﻨﻴﺰ ﺭﺍ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳ�ﺪ ﮐ�ﻪ ﺳ�ﺒﺐ ﺗﺨﺮﻳ�ﺐ ﻣﻴ�ﺪﻝ ﻟ�ﻴﻤﻼ‬ ‫ﮔﺮﺩﻳﺪﻩ ﻭﺳﺒﺐ ﺗ�ﻮﺭﻡ ، ﺗﺸ�ﮑﻴﻞ ﮔ�ﺮﻩ ، ﻗ�ﺪﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ، ﺍﺧ�ﺘﻼﻻﺕ ﺩﺭﻓﺰﻳﻮﻟﻮژی،ﺣﻠﻘ�ﺎﺕ ﻧﺼ�ﻮﺍﺭی ﺭﻧ�ﮓ‬ ‫ﺩﺭ ﭘﻴ��ﺎﺯ ﻭﻧﮑﺮﻭﺳ��ﻴﺲ ﻣﻴﮕ��ﺮﺩﺩ. ﻣﺮﺣﻠ��ﻪ ﺳ��ﻦ ﭼﻬ��ﺎﺭﻡ ﻣﻴﺘﻮﺍﻧ��ﺪ ﺗ �ﺎ ﺑ��ﻪ 32 ﺳ��ﺎﻝ ﺩﺭﻳ��ﮏ ﺳ��ﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﺑﻨ��ﺎﻡ‬ ‫‪ Nema wool‬ﮐﻪ ﻳﮏ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ‪ anhydrobiotic‬ﺑ�ﻮﺩﻩ ، ﺩﺭﺧ�ﺎک ﺯﻧ�ﺪﻩ ﺑﻤﺎﻧ�ﺪ. ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴ�ﺎﺕ ﺁﻥ‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺩﺭ 91-32 ﺭﻭﺯ ﺗﺤﺖ ﺣﺮﺍﺭﺕ 51 ﺩﺭﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯽ ﮔﺮﻳﺪ ﺗﮑﻤﻴﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ.)11،51(‬ ‫۶. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻁﻼﻳﯽ ‪Globodera spp‬‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻣﺮﺽ ﺍﺯ ﺳﺎﻝ ﻫﺎی 1881 ﺑﻪ ﺍﻳﻨﻄ�ﺮﻑ ﺩﺭ ﺍﺭﻭﭘ�ﺎ ﺷ�ﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷ�ﺪﻩ ﺍﺳ�ﺖ . ﻣ�ﺮﺽ ﻣ�ﺬﮐﻮﺭ ﺍﺯ ﺍﮐﺜ�ﺮ‬ ‫ﻧﻘ�ﺎﻁ ﺟﻬ�ﺎﻥ ﺭﺍﭘ�ﻮﺭ ﺩﺍﺩ ﻩ ﺷ�ﺪ ﻩ ﺍﺳ�ﺖ ﻭ ﻋ�ﻼﻭﻩ ﺑ�ﺮ ﮐﭽ�ﺎﻟﻮ ،ﺑﺎﺩﻧﺠ�ﺎﻥ ﺭﻭﻣ�ﯽ ،ﺑﺎﺩﻧﺠ�ﺎﻥ ﺳ�ﻴﺎﻩ ﻭﻳﮑﺘﻌ��ﺪﺍﺩ‬ ‫ﺩﻳﮕﺮ ﺧﺎﻧﺪﺍﻥ ﺑﺎﺩﻧﺠﺎﻧﻴﺎﻥ ﺭﺍ ﻣﻮﺭﺩ ﺣﻤﻠﻪ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻴﺪﻫﺪ. ﺍﻳﻦ ﺁﻓﺖ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﮐﻴﺴ�ﻪ ﺍی ﺑ�ﻮﺩﻩ ﻭ‬ ‫ﺧﺴ��ﺎﺭﻩ ﻭﺍﺭﺩﻩ ﺁﻥ ﺑ��ﺎﻻی ﻧﺒ��ﺎﺕ ﮐﭽ��ﺎﻟﻮ ﺑﻴﺸ��ﺘﺮ ﺍﺯ ﺳ��ﺎﻳﺰ ﻣﻴﺰﺑ��ﺎﻥ ﻫ��ﺎ ی ﺩﻳﮕ��ﺮ ﺁﻥ ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪ. ﺗ��ﺎ ﺣ��ﺎﻝ 31‬ ‫ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﺁﻥ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﮐﻪ ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﻫﺎی ﻣﻬﻢ ﺍﻳﻦ ﺟ�ﻨﺲ ‪ G.rostochiensis‬ﻳ�ﺎ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻁﻼﻳ�ﯽ ﮐ�ﻪ‬ ‫ﺩﺍﺭﺍی ﺍﻫﻤﻴﺖ ﺧﺎﺹ ﺍﺳﺖ، ‪ G.pallida‬ﻭ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺳﻴﺴﺖ ﺗﻨﺒﺎﮐﻮ ‪ G.tabacum‬ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. )11،1،4(‬ ‫31‬
  16. 16. ‫ﻁﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی:‬ ‫:‪Kingdom‬‬ ‫‪Animalia‬‬ ‫:‪Phylum‬‬ ‫:‪Order‬‬ ‫:‪Superfamily‬‬ ‫:‪Family‬‬ ‫:‪Subfamily‬‬ ‫:‪Genus‬‬ ‫‪Nemotoda‬‬ ‫‪Tylenchida‬‬ ‫‪Tylenchoidea‬‬ ‫‪Heteroderidae‬‬ ‫‪Heteroderinae‬‬ ‫‪Globodera‬‬ ‫9591 ,‪Skarbilovich‬‬ ‫ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ :‬ ‫ﺗﻜﺜﺮ ﺑﺸﮑﻞ ﺯﻭﺟﯽ ﻳﺎ ‪ Amphimixis‬ﻣﻴﮑﻨﺪ ﻳﻌﻨﯽ ﻫﺮﺩﻭ ﺟﻨﺲ ﺿﺮﻭﺭ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﺟﻨﺲ ﻣﻮﻧ�ﺚ ﺯﻣ�ﺎﻥ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﮐﺎﻣﻞ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﻮﺩ ﮐﺮﻭی ﺷﮑﻞ ﮔﺮﺩﻳﺪﻩ ﻭ ﺭﻧﮓ ﻁﻼﻳﯽ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺧ�ﻮﺩ ﻣﻴﮕ�ﺮﺩ. ﺩﺭﻳ�ﮏ ﺳ�ﺎﻝ‬ ‫ﻳ��ﮏ ﻧﺴ��ﻞ ﺩﺍﺭﺩ ..)01( ﺭﻧ��ﮓ ﻁﻼﻳ��ﯽ ﮐ��ﻪ ﺩﺍﺭﺩ ﺭﻧ��ﮓ ﺳﻴﺴ��ﺖ ﺁﻥ ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪﻭﺑﻌﺪ ﻫ��ﺎ ﺍﻳ��ﻦ ﺭﻧ��ﮓ ﺑ��ﻪ‬ ‫ﻧﺼﻮﺍﺭی ﻣﺒﺪﻝ ﻣﻴﺸﻮﺩ. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﮐﻪ ﺑﺎﻟﻎ ﮔ�ﺮﺩﺩ ﻗﻄ�ﺮ ﺁﻥ ﺑ�ﻪ 5.0 ﻣﻠ�ﯽ ﻣﺘ�ﺮ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩﻭﻁ�ﻮﻝ ﺁﻥ ﮐﻤﺘ�ﺮ ﺍﺯ‬ ‫ﻳﮏ ﻣﻠﯽ ﻣﺘﺮ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﻋﻤﻮﻣﺎ ً ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﺳﺎﮐﻦ ﺧﺎﺭﺟﯽ ﻣﻴﺒﺎﺷﻨﺪ.)5(‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ :‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ ﻣﺮﺽ ﺑﺎﻻی ﻗﺴﻤﺖ ﻓﻮﻗﺎﻧﯽ ﻧﺒﺎﺕ ﺑﻪ ﻣﺸ�ﮏ ﻗﺎﺑ�ﻞ ﺗﺸ�ﺨﻴﺺ ﺍﺳ�ﺖ. ﺯﻳ�ﺮﺍ ﺗﻈ�ﺎﻫﺮ ﻋﻼﻳ�ﻢ ﺩﺭﺍﻳ�ﻦ‬ ‫ﺳﺎﺣﺎﺕ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﻧﺒﺎﺕ، ﺷﺮﺍﻳﻂ ﻣﺤﻴﻄ�ﯽ ﭼ�ﻮﻥ ﺣ�ﺮﺍﺭﺕ ﻭ ﺭﻁﻮﺑ�ﺖ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ.ﺭﻧﮓ ﺑ�ﺮگ ﻫ�ﺎی‬ ‫ﻧﺒﺎﺕ ﻣﺼﺎﺏ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺒﺎﺕ ﺳﺎﻟﻢ ﮐﻤﯽ ﺭﻭﺷﻨﺘﺮ ﺑﻮﺩﻩ ،ﻧﻤﻮی ﺁﻧﻬ�ﺎ ﺿ�ﻌﻴﻒ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﻭﻭﻗﺘ�ﺮ ﺑ�ﻪ ﭘﺨﺘﮕ�ﯽ‬ ‫ﻣﻴﺮﺳﻨﺪ. ﺑﺮﮔﻬﺎی ﺑﻐﻀﯽ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻣﺮﻳﺾ ﭘﮋﻣﺮﺩﻩ ﺷﺪﻩ ، ﺗﺎﺏ ﺧﻮﺭﺩﻩ ، ﻭﻟﮑﻪ ﻫﺎی ﻧﻴﮑﺮﻭﺗﻴﻨﮑﯽ ﺑ�ﺎﻻی‬ ‫ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﻣﯽ ﺁﻳﺪ. ﺩﺭﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻣﺼﺎﺏ ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎی ﻓﺮﻋﯽ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻨﺸﻌﺐ ﮔﺮﺩﻳ�ﺪﻩ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻁ�ﺮﺍﻑ ﺭﻳﺸ�ﻪ‬ ‫ﺍﺻﻠﯽ ﺭﻳﺸﻪ ﮔﮓ ﻫﺎی ﻓﺮﺍﻭﺍﻥ ﺑﻤﺸﺎﻫﺪﻩ ﻣﻴﺮﺳﺪ. ﺭﻳﺸﻪ ﺍﺻﻠﯽ ﺍﺯ ﺣﺪ ﻧﺎﺭﻣﻞ ﺧﻮﺩﮐﻮﭼﮑﺘﺮ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧ�ﺪﻩ‬ ‫. ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ً ﺩﺭﺗﻤﺎﻡ ﻭﺍﻗﻌﺎﺕ ﻣﺮﻳﻀﯽ ﻳﮑﺘﻌﺪﺍﺩ ﻗﺎﺭچ ﻫﺎ ﺧ�ﺎﮐﺰی ﻧﻴ�ﺰ ﺍﺯ ﻁﺮﻳ�ﻖ ﺯﺧﻤﻬ�ﺎی ﻣﻮﻟ�ﺪﻩ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩی‬ ‫ﺑ��ﻪ ﺗﻌﻘﻴ��ﺐ ﻧﻔ��ﻮﺫ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻣ��ﺬﮐﻮﺭ ﺩﺍﺧ��ﻞ ﺍﻧﺴ��ﺎﺝ ﺭﻳﺸ��ﻪ ﺷ��ﺪ ﻩ، ﻧ��ﻮک ﺭﻳﺸ��ﻪ ﻫ��ﺎی ﺁﻟ��ﻮﺩﻩ ﺧﺸ��ﮏ ﺷ��ﺪ ﻩ ﻭ‬ ‫ﺧﺸﮑﻴﺪﻥ ﺭﻳﺸﻪ ﻫ�ﺎ ﺍﺯ ﻁ�ﺮﻑ ﺑ�ﺎﻻ ﺑ�ﻪ ﭘ�ﺎﻳﻴﻦ ﺍﺩﺍﻣ�ﻪ ﭘﻴ�ﺪﺍ ﻣﻴﮑﻨ�ﺪ. ﻭﺍﺿ�ﺢ ﺗ�ﺮﻳﻦ ﻋﻼﻣ�ﺖ ﻣ�ﺮﺽ ﺑ�ﺎﻻ ی‬ ‫ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﮔﻞ ﺁﻭﺭی ﻧﺒﺎﺕ ﮐﭽﺎﻟﻮ ﺑﺎﻻ ی ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪ ﻩ ﻣﻴﺮﺳﺪ ، ﺯﻳ�ﺮﺍ ﺩﺭﻳ�ﻦ ﻭﻗ�ﺖ ﺟﺴ�ﻢ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﺎﺩﻩ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺴﻤﺖ ﺳﺮ ﺁﻥ ﺩﺍﺧﻞ ﺍﻧﺴﺎﺝ ﺭﻳﺸﻪ ﮔﺮﺩﻳﺪﻩ ،ﺭﻳ�ﮓ ﺳ�ﻔﻴﺪ ﻣﺮﻭﺍﺭﻳ�ﺪی ﻳ�ﺎ ﻁﻼﻳ�ﯽ ﺭﺍ‬ ‫ﺑﺨﻮﺩ ﻣﻴﮕﻴﺮﺩ. ﺍﮔﺮ ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎی ﭼﻨﻴﻦ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ ﻗﻄﻊ ﮔﺮﺩﻳ�ﺪﻩ ﻭﺗﮑ�ﺎﻥ ﺩﺍﺩﻩ ﺷ�ﻮﺩ، ﺗﻌ�ﺪﺍﺩ ﮐﺜﻴ�ﺮی ﺍﺯ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ‬ ‫ﻫﺎ ﺍﺯ ﺭﻳﺸﻪ ﺟﺪﺍ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ . ﺣﺎﺻ�ﻞ ﻧﺒ�ﺎﺕ ﻣﺼ�ﺎﺏ ﻓ�ﻮﻕ ﺍﻟﻌ�ﺎﺩﻩ ﺗﻘﻠﻴ�ﻞ ﻳﺎﻓﺘ�ﻪ ،ﺷ�ﮑﻞ ﻅ�ﺎﻫﺮی ﻭﺟﺴ�ﺎﻣﺖ‬ ‫ﺗﻴ��ﻮﺑﺮ ﻫ��ﺎ ﺗﻐﻴ��ﺮ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳ��ﺪ ﻭﺍﺭﺯﺵ ﺍﻧﻬ��ﺎ ﺩﺭ ﻣﺎﺭﮐﻴ��ﺖ ﺧﻴﻠ��ﯽ ﭘ��ﺎﻳﻴﻦ ﻣ��ﯽ ﺁﻳ��ﺪ. ﺑﻮﻏﻤ��ﻪ ﻫ��ﺎی ﮐ��ﻪ ﻋﻼﻳ��ﻢ‬ ‫41‬
  17. 17. ‫ﻣﺸﺨﺼﻪ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﮔﺮﻩ ﺭﻳﺸﻪ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ، ﺑﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪ ﻩ ﻧﺮﺳﻴﺪﻩ ، ﺍﻣﺎ ﺑﻌﻀ�ﯽ ﺍﻭﻗ�ﺎﺕ ﺳ�ﺎﺣﺎﺕ ﻣﻮﺿ�ﻌﯽ‬ ‫ﮐﻤﯽ ﺿﺨﻴﻢ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺩﻳﺪ ﻩ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺷﺪ. )1(‬ ‫ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴﺎﺕ:‬ ‫ﺩﺭﺳﻦ ﺩﻭﻡ ﻻﺭﻭﺍی ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺘﺎﻳﻠﻴﺖ ﺧﻮﺩ ﺗﺨﻢ ﺭﺍ ﺷﮑﺎﻓﺘﻪ ﻭ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺧﺎﺭﺝ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ ﻭﺑﻌ�ﺪ ﺑ�ﻪ‬ ‫ﻗﺴ���ﻤﺖ ﺭﻳﺸ���ﻪ ﻧﺒ���ﺎﺕ ﻣﻴ���ﺮﻭﺩ ﻭﺩﺍﺧ���ﻞ ﺍﻧﺴ���ﺎﺝ ﺍﻧﺘﻘ���ﺎﻟﯽ ﻧﺒ���ﺎﺕ ﻣﻴﺸ���ﻮﺩ ﺩﺭﺁﻧﺠ���ﺎ ﻣﺤ���ﻞ ﺗﻐﺬﻳ���ﻪ ﺭﺍ ﺑﻨ���ﺎﻡ‬ ‫‪ Syncytium‬ﻳﺎﺩ ﺷﺪﻩ ،ﺗﺸﮑﻴﻞ ﻣﻴﮑﻨﺪ)11( ﻭﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻭﻗﺖ ﭘﻮﺳﺖ ﺍﻧﺪﺍﺯی ﺻﻮﺭﺕ ﻣﻴﮕﻴﺮﺩ ﻭ ﻣﺮﺣﻠﻪ‬ ‫ﺳﻦ ﺳﻮﻡ ﺁﻏﺎﺯ ﻣﻴﺸﻮﺩ . ﺩﺭﺍﻳﻦ ﺯﻣﺎﻥ ﺷﮑﻞ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﺬﮐﺮ ﻭﻣﻮﻧﺚ ﮐﺮﻡ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺩﺭﺣﺎﻟﻴﮑ�ﻪ ﻗﺴ�ﻤﺖ‬ ‫ﺩﻡ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﺑ��ﻪ ﻁ��ﺮﻑ ﻧ��ﻮک ﺭﻳﺸ��ﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴ��ﺖ ﺩﺍﺭﺩ ،ﻣ��ﻮﺍﺯی ﺑ��ﻪ ﺍﻣﺘ��ﺪﺍﺩ ﺭﻳﺸ��ﻪ ﺍﺯ ﻧﺒﺎﺗ��ﺎﺕ ﻣﻴﺰﺑ��ﺎﻥ ﺗﻐﺬﻳ��ﻪ‬ ‫ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ. ﺟﻨﺲ ﻣﺬﮐﺮ ﺑﻌﺪ ﺍﺯﻳﮏ ﻣﺪﺕ ﺭﻳﺸﻪ ﺭﺍ ﺗﺮک ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ ﻭﺑ�ﻪ ﺧ�ﺎک ﻓ�ﺮﺍﺭ ﻣﻴﮑﻨ�ﺪ. ﺟ�ﻨﺲ ﻣ�ﺎﺩﻩ ﺑ�ﻪ‬ ‫ﺗﺪﺭﻳﺞ ﺷﮑﻞ ﻟﻴﻤﻮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺭﺍﺑﺨﻮﺩ ﮔﺮﻓﺘﻪ ، ﺩﺍﺭﺍی ﮔﺮﺩﻧﻪ ﺍی ﻁ�ﻮﻳﻠﯽ ﺑ�ﻮﺩﻩ ،ﺩﺭ ﺍﺑﺘ�ﺪﺍ ﺳ�ﻔﻴﺪ ،ﺑﻌ�ﺪﺍً ﺯﺭﺩ ﻭ‬ ‫ﺳﺮ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﻧﺼﻮﺍﺭی ﺳﺮﺧﺮﻧﮓ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ)21،11(.‬ ‫ﺩﺭﺣ��ﺪﻭﺩ 05-006 ﺗﺨ��ﻢ ﻣﻴﮑ��ﺬﺍﺭﺩ ﮐ��ﻪ ﺗﺨ��ﻢ ﻭﻻﺭﻭﺍی ﺟﺪﻳ��ﺪ ﺍﻟﺘﺸ��ﮑﻴﻞ ﺯﻣﺴ��ﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺧ��ﺎک ﺳ��ﭙﺮی‬ ‫ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ .ﺑﻌﺪﺍً ﺑﺎ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﺷﺪﻥ ﺷﺮﺍﻳﻂ ﺗﺨ�ﻢ ﺗﻔ�ﺮﻳﺦ ﺷ�ﺪﻩ ﻭ ﻻﺭﻭﺍ ﻫ�ﺎ ﺑ�ﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴ�ﺖ ﺧ�ﻮﻳﺶ ﺷ�ﺮﻭﻉ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳ�ﺪ.‬ ‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺣﺮﺍﺭﺕ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮﺍی ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ 31-42 ﺩﺭﺟﻪ ﺳﺎﻧﺘﯽ ﮔﺮﻳﺪ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﺍﮔ�ﺮ ﺷ�ﺮﺍﻳﻂ ﻓ�ﺮﺍﻫﻢ‬ ‫ﻧﺸﻮﺩ ﺳﻴﺴﺖ ﺍﻳﻨﻬﺎ ﻣﻴﺘﻮﺍﻧﺪ ﺗﺎ 03 ﺳﺎﻝ ﺩﺭﺧﺎک ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ.) 1(‬ ‫۷. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺗﻮﻧﻞ ﺯﻥ ﻳﺎ .‪: Radopholus spp‬‬ ‫ﺑ����ﻪ ﺻ����ﻮﺭﺕ ﻋﻤ����ﻮﻡ ﺩﺍﺭی 13 ﺳﭙﻴﺸ����ﻴﺰ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ.ﺳﭙﻴﺸ����ﻴﺰ ﻫ����ﺎی ﻣﻬﻤ����ﻪ ﺍﻳ����ﻦ ﻧﻤ����ﺎﺗﻮﺩ ﺑ����ﻪ ﻧ����ﺎﻡ ﻫ����ﺎی‬ ‫ﻣﺘﺮﺍﺩﻑ‪ Radopholus similes (Cobb) Thorne‬ﻭﻣﺘﺮﺍﺩﻑ ‪Tylenchus similis Cobb‬ﻳﺎﺩﺷﺪﻩ‬ ‫ﺍﺳﺖ.ﻭﺑﻪ ﻧ�ﺎﻡ ﻫ�ﺎی ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺗﻮﻧ�ﻞ ﺯﻥ ﻳﺎﺩﺷ�ﺪﻩ ﺍﺳ�ﺖ.ﺑﻪ ﻧ�ﺎﻡ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﮐﻮﺷ�ﻨﺪ ﻩ ﮐﻴﻠ�ﻪ ) ‪Banana toppling‬‬ ‫‪ (disease‬ﻧﻴﺰ ﻳﺎﺩ ﻣﻴﺸ�ﻮﺩ. ﻭﺳﭙﻴﺸ�ﻴﺰ ﻣﻬ�ﻢ ﺩﻳﮕ�ﺮ ﺁﻥ ﺑ�ﻪ ﻧ�ﺎﻡ ‪ R.citrophilus‬ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﮐ�ﻪ ﻧﺒﺎﺗ�ﺎﺕ ﻓﺎﻣﻴ�ﻞ‬ ‫ﺳ�ﺘﺮﻭﺱ ﺭﺍ ﺯﻳ�ﺎﺩ ﺧﺴ�ﺎﺭﻩ ﻭﺍﺭﺩ ﻣ�ﯽ ﻧﻤﺎﻳ�ﺪ ﻭﻣ�ﺮﺽ ﺑ�ﻪ ﻧ�ﺎﻡ ‪ spreading decline‬ﺭﺍ ﻣﻴ�ﺎﻥ ﻣ�ﯽ ﺁﻭﺭﺩ.‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﺎﻥ ﺩﺭ ﻣﺮچ ﺳﻴﺎﻩ ﺳﺒﺐ ﻣﺮﺽ ‪ pepper yellow‬ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ.)31,4(‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺩﺍﺭﺍی ﻣﻴﺰﺑﺎﻥ ﻫﺎی ﺯﻳﺎﺩ ﺍﺯ ﻳ�ﮏ ﻣﺸ�ﻴﻤﻪ ﺍی ﻫ�ﺎ ﻭ ﺩﻭﻣﺸ�ﻴﻤﻪ ﺍی ﻫ�ﺎ ﺍﺳ�ﺖ ﮐ�ﻪ ﻧﺒﺎﺗ�ﺎﺕ ﻓﺎﻣﻴ�ﻞ‬ ‫‪Anthurium‬ﻭ‬ ‫‪ Musaceae‬ﻓﺎﻣﻴ�����ﻞ ﮐﻴﻠ�����ﻪ ، ‪ Araceae‬ﮐ�����ﻪ ﺩﺭﺍﻳ�����ﻦ ﻓﺎﻣﻴ�����ﻞ ﻧﺒﺎﺗ�����ﺎﺕ‬ ‫ﻫ�����ﺎی‬ ‫51‬
  18. 18. ‫‪ ، Philodendron‬ﻓﺎﻣﻴ��ﻞ ‪ Marantaceae‬ﺍﺯﺟﻤﻠ��ﻪ ﻣﻴﺰﺑ��ﺎﻥ ﻫ��ﺎ ﻣﻬ��ﻢ ﺍﻳ��ﻦ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﺷ��ﻤﺮﺩﻩ ﻣﻴﺸ��ﻮﺩ ﻳ��ﺎ‬ ‫ﻣﻴﺘﻮﺍﻥ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﻴﺰﺑﺎﻥ ﻫ�ﺎی ﺍﻭﻟﻴ�ﻪ ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﮐﻴﻠ�ﻪ ،ﻣ�ﺮچ ﺳ�ﻴﺎﻩ،ﻭ ﻧﺒﺎﺗ�ﺎﺕ ﺳ�ﺒﺮﻭﺱ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﻨﺪ. ﻣﺠﻤﻮﻋ�ﺎ ً‬ ‫ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺗﻤﺎﻡ ﻣﻴﺰﺑﺎﻥ ﻫﺎی ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺩﺭﺣﺪﻭﺩ 563ﻧﺒﺎﺕ ﺭﺳ�ﻴﺪﻩ ﺍﺳ�ﺖ. ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺗﻘﺮﻳﺒ�ﺎ ً ﺩﺭﺗﻤ�ﺎﻡ ﺁﻥ ﻧﻘ�ﺎﻁ‬ ‫ﮐﻪ ﻧﺒﺎﺕ ﮐﻴﻠﻪ ﺯﺭﻉ ﻣﻴﺸﻮﺩ ،ﺩﻳﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ.)31(‬ ‫ﻁﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی:‬ ‫‪Animalia‬‬ ‫‪Nematoda‬‬ ‫‪Secernentea‬‬ ‫‪Diplogasteria‬‬ ‫‪Tylenchida‬‬ ‫‪Pratylenchidae‬‬ ‫‪Radopholus‬‬ ‫‪Radopholus spps‬‬ ‫:‪Kingdom‬‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫:‬ ‫: ‪Phylum‬‬ ‫:‪Class‬‬ ‫:‪Subclass‬‬ ‫‪Order‬‬ ‫‪Family‬‬ ‫‪Genus‬‬ ‫‪Species‬‬ ‫ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ:‬ ‫ﻁﻮﻝ ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ‪ R.similis‬ﺩﺭﺯﻣﺎﻧﻴﮑﻪ ﺟﻮﻳﻨﻞ ﺑﺎﺷﺪ 512-004 ﻣﻠﯽ ﻣﺎﻳﮑﺮﻭﻥ ﺭﺳﻴﺪﻩ ﻭﻁﻮﻝ ﺳﺘﺎﻳﻠﻴﺖ ﺁﻥ‬ ‫ﺩﺭ 31-41 ﻣﻠﯽ ﻣﺎﻳﮑﺮﻭﻥ ﺑﻮﺩﻩ ﺯﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻟﻎ ﮔﺮﺩﺩ ﻁﻮﻝ ﺁﻥ ﺑﻪ 076 ﻣﻠﯽ ﻣ�ﺎﻳﮑﺮﻭﻥ ﺭﺳ�ﻴﺪﻩ ﻭﻗﻄ�ﺮ ﺁﻥ‬ ‫ﺍﺯ 02-42 ﻣﻠ��ﯽ ﻣ��ﺎﻳﮑﺮﻭﻥ ﻣﻴﺮﺳ��ﺪ. ﺟ��ﻨﺲ ﻣﻮﻧ��ﺚ ﺩﺍﺭی ﺳ��ﺘﺎﻳﻠﺖ ﺑ��ﺎ ﻁ��ﻮﻝ 31-32 ﻣ��ﺎﻳﮑﺮﻭﻥ ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪ ﮐ��ﻪ‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ ‪ basal knob‬ﺧﻮﺏ ﺍﻧﮑﺸﺎﻑ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ . ﺟ�ﻨﺲ ﻣ�ﺬﮐﺮ ﺩﺍﺭﺍی ﺳ�ﺮ ﺳ�ﺎﮐﺖ ﻣﺎﻧﻨ�ﺪ ﺩﺍﺭﺩ . ﻧﺴ�ﺒﺖ‬ ‫ﻟﺐ ﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﮐ�ﻪ ﺩﺍﺭﺩ ﻣ�ﺮی ﻭ ﺳ�ﺘﺎﻳﻠﻴﺖ ﮐﻮﺗ�ﺎﻩ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ. ‪ Bursa‬ﺁﻥ ﺗﻘﺮﻳﺒ�ﺎ ً ﻧﺼ�ﻒ ﺍﺯ ﻗﺴ�ﻤﺖ ‪Tail‬‬ ‫ﺭﺍ ﺗﺸﮑﻴﻞ ﻣﻴﺪﻫﺪ . ﺳﭙﺮﻣﺘﻴﮑﺎ ﺁﻥ ﮐﺮﻭی ﻭﺩﺍﺭﺍی ﺳﭙﺮﻡ ﻫﺎی ﺭﺍډ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺍﺳﺖ .‬ ‫ﺗﻘﺮﻳﺒ�ﺎ ﻣﻮﺭﻓﻮﻟ�ﻮژی ﺳﭙﻴﺸ�ﻴﺰ ‪ R.citrophilus‬ﺑ�ﺎ ﺳﭙﻴﺸ�ﻴﺰ ‪ R.similis‬ﻣﺸ�ﺎﺑﻪ ﺑ�ﻮﺩﻩ . ﻣﻨﻔ�ﺬ -‪Cloaco‬‬ ‫‪ spicular‬ﺩﺭﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﺬﮐﺮ ﺍﺯ 3-7 ﻋﺪﺩ ‪ papillae‬ﺩﺍﺭﺩ ﺩﺭ ﺻ�ﻮﺭﺕ ﮐ�ﻪ ﺳﭙﻴﺸ�ﻴﺰ ‪ R. similes‬ﺩﺍﺭﺍی‬ ‫2 ﻋ�ﺪﺩ ‪ papillae‬ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ. ﺳﭙﻴﺸ�ﻴﺰ ‪ R. citrophilus‬ﺩﺍﺭﺍی 4 ﺣﻠﻘ�ﻪ ﺩﺭﻗﺴ�ﻤﺖ ﻣﺠ�ﺮﺍی ﺗﻨﺎﺳ�ﻠﯽ ﺩﺍﺭﺩ‬ ‫ﻭﻟ���ﯽ ﺳﭙﻴﺸ���ﻴﺰ ‪ R.similis‬ﺩﺍﺭی 5 ﺣﻠﻘ���ﻪ ﺩﺭﻗﺴ���ﻤﺖ ﻣﺠ���ﺮﺍی ﺗﻨﺎﺳ���ﻠﯽ ﻣﻴﺒﺎﺷ���ﺪ. ﺗﻌ���ﺪﺍﺩ ﮐﺮﻭﻣ���ﻮﺯﻭﻡ ﺩﺭ‬ ‫‪ R.similis‬ﭼﻬﺎﺭ ﻋﺪﺩ ﻭ ﺩﺭ ‪ R.citrophilus‬ﭘﻨﺞ ﻋﺪﺩ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. )31(‬ ‫ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴﺎﺕ:‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻗ�ﺎﺩﺭ ﺍﺳ�ﺖ ﮐ�ﻪ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴ�ﺎﺕ ﺧ�ﻮﺩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺩﺍﺧ�ﻞ ﮐ�ﺎﺭﺗﮑﺲ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﺳ�ﭙﺮی ﻧﻤﺎﻳ�ﺪ.ﺗﮑﺜﺮ ﺍﻳ�ﻦ‬ ‫ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﺑﺸ��ﮑﻞ ﺑﮑﺮﺯﺍﻳ��ﯽ ﺑ��ﻮﺩﻩ ﻭﻟ��ﯽ ﺑﺸ��ﮑﻞ ﺯﻭﺟ��ﯽ ﺍﺧﺘﻴ��ﺎﺭی)‪(Facultative Amphimixis‬ﻧﻴ��ﺰ‬ ‫ﺗﮑﺜﺮﻣﻴﮑﻨﺪ. ﺗﺨﻤﮕﺬﺍﺭی ﺯﻣﺎﻧﯽ ﺷ�ﺮﻭﻉ ﻣﻴﺸ�ﻮﺩ ﮐ�ﻪ ﺟ�ﻨﺲ ﻣﻮﻧ�ﺚ ﺩﺍﺧ�ﻞ ﻣﻴﺰﺑ�ﺎﻥ ﺑﺎﺷ�ﺪ.ﺍﮐﺜﺮﻳ�ﺖ ﺁﻥ ﺩﺭ‬ ‫ﺣﻮﻣﻪ ﮐ�ﻮﺭﺩ ﻫ�ﺎی ﻧﺒ�ﺎﺕ ﮐﻴﻠ�ﻪ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ. ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻣﺘﺤ�ﺮک ﺩﺍﺧﻠ�ﯽ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ ﺩﺭﺗﻤ�ﺎﻡ ﻣﺮﺍﺣ�ﻞ ﺑ�ﻪ ﻧﺒ�ﺎﺕ‬ ‫ﺿﺮﺭﻧﺎک ﺗﻤﺎﻡ ﻣﻴﺸﻮﺩ . ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ‪ R.similis‬ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺕ ﻧﺒﻮﺩ ﻧﺒﺎﺕ ﻧﺒﺎﺕ ﮐﻴﻠﻪ ﺩﺭ ﻣ�ﺪﺕ 5 ﺳ�ﺎﻝ ﺍﺯ‬ ‫ﺑ���ﻴﻦ ﻣﻴ���ﺮﻭﺩ.)7( ﺟ���ﻨﺲ ﻣﻮﻧ���ﺚ ﻫ���ﺮﺭﻭﺭﻭﺯ ﺍﺯ 4-5 ﻋ���ﺪﺩ ﺗﺨ���ﻢ ﺭﺍ ﺑ���ﻪ ﻣ���ﺪﺕ ﺩﻭ ﻫﻔﺘ���ﻪ ﻣﻴﮕ���ﺬﺍﺭﺩ.‬ ‫ﺩﺭﺻﻮﺭﺕ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﺷﺪﻥ ﺷﺮﺍﻳﻂ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﺩﺭﻳﮏ ﮐﻴﻠ�ﻮﮔﺮﺍﻡ ﺧ�ﺎک ﺑ�ﻪ ﺣ�ﺪﻭﺩ 0003‬ ‫61‬
  19. 19. ‫ﺩﺍﻧﻪ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻣﻴﮕ�ﺮﺩﺩ. ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴ�ﺎﺕ ﺩﺭ ﻅ�ﺮﻑ 12 ﺭﻭﺯ ﺩﺭ ﺩﺭﺟ�ﻪ ﺣ�ﺮﺍﺭﺕ 52 ﺩﺭﺟ�ﻪ ﺳ�ﺎﻧﺘﯽ ﮔﺮﻳ�ﺪ‬ ‫ﺗﮑﻤﻴﻞ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ.‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ:‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ ﺩﺭﻧﺒﺎﺕ ﻣﺼﺎﺏ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﻳﮏ ﺳﺎﻝ ﻅﺎﻫﺮ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ. ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻣﺼ�ﺎﺏ ﺩﺍﺭﺍی ﺑ�ﺮگ ﻫ�ﺎی ﮐ�ﻢ ﺑ�ﻮﺩﻩ‬ ‫ﻭﺑ��ﻪ ﻧ��ﺎﻳﺘﺮﻭﺟﻦ ﻭﭘﻮﺗﺎﺷ��ﻴﻢ ﺿ��ﺮﻭﺭﺕ ﺩﺍﺭﺍ ﻣﻴﺒﺎﺷ��ﺪ ، ﻧﻤ��ﻮی ﮐ��ﻢ ﺩﺭﻗﺴ��ﻤﺖ ﻫ��ﺎی ﻧﻤ��ﻮﻳﯽ ﻧﺒ��ﺎﺕ ، ﺭﻧ��ﮓ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺧﻔﻴﻒ ، ‪ dieback‬ﺷﺎﺧﭽﻪ ګګ ﻫﺎ ﻭ ﺳﺒﺐ ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ. ﺑﺮگ ﻫﺎ ﺩﺭ ﺟﺮﻳ�ﺎﻥ ﺭﻭﺯ‬ ‫ﭘﮋﻣﺮﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺩﺭﺻﻮﺭﺕ ﺑﺎﺭﺍﻥ ﺑﺎﺭﻳﺪﻥ ﺩﻭﺑﺎﺭﻩ ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺍﺻ�ﻠﯽ ﺑﺮﻣﻴﮕ�ﺮﺩﺩ. ﺩﺭﺧﺘ�ﺎﻥ ﺗﻮﻟﻴ�ﺪ ﺷ�ﮕﻮﻓﻪ‬ ‫ﻫﺎی ﺯﻳﺎﺩ ﻣﻴﮑﻨﺪ ﻭﻟﯽ ﻣﻴﻮﻩ ﺧﻮﺭﺩ ﻭﮐﻢ ﺭﺍ ﻣﻴﮕﻴﺮﺩ. ﺩﺭﺧﺘﺎﻥ ﻗﺴﻤﺎ ً ﺳﻮ ﺗﻐﺬی ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻴﺮﺳﺪ ﻭﻟﯽ ﮐ�ﺪﺍﻡ‬ ‫ﻋﻼﻳ���ﻢ ﺧ���ﺎﺹ ﮐﻤﺒ���ﻮﺩ ﻣﻨ���ﺮﺍﻝ ﻫ���ﺎی ﺿ���ﺮﻭﺭی ﺩﺭ ﺁﻥ ﻣﻌﻠ���ﻮﻡ ﻧﻤﻴﺸ���ﻮﺩ. ﺣﺮﮐ���ﺖ ﺩﺍﺧ���ﻞ ﺍﻟﺤﺠ���ﺮﻭی‬ ‫)‪ (Intracellular‬ﺍﻳ��ﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﻫ��ﺎ ﺣﺠ��ﺮﺍﺕ ﭘﺎﺭﻧﮑﺎﻳﻤ��ﺎﻳﯽ ﮐ��ﺎﺭﺗﮑﺲ ﻭ ‪ stelle‬ﺭﺍ ﺳ��ﻮﺭﺍﺥ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳ��ﺪ ﻭ‬ ‫ﺳﺒﺐ ﺗﺸﮑﻴﻞ ﺗﻮﻧﻞ ﻫﺎ ﺩﺭﺩﺍﺧﻞ ﺗﻨﻪ ﻧﺒﺎﺕ ﻣﻴﺸﻮﺩ.ﺯﺧﻢ ﻫﺎی ﻣﺘﺸﮑﻠﻪ ﺑﻪ ﺭﻧﮓ ﻧﺼ�ﻮﺍﺭﻳﺪﺭ ﻅ�ﺮﻑ 5-6‬ ‫ﺭﻭﺯ ﺗﺸﮑﻴﻞ ﮔﺮﺩﻳﺪﻩ ﻭ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ 51-02 ﺭﻭﺯ ﺩﺭ ﺯﺧﻢ ﻫﺎ ﺷﮑﺴﺘﻪ ﮔﯽ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﯽ ﺁﻳﺪ.‬ ‫۸. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺳﻮﺯﻧﯽ ﻧﺒﺎﺗﺎﺕ .‪Longidorus spp‬‬ ‫ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻁﻮﻳﻞ ﺗﺮﻳﻦ ﺍﺯ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﻧﺒﺎﺗﯽ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ.ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺍﺯ09 ﺳﭙﻴﺸﻴﺰ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺍﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﺩﺭﺍﮐﺜﺮﻳ�ﺖ‬ ‫ﻣﻨﺎﻁﻖ ﺟﻬﺎﻥ ﺭﺍﭘ�ﻮﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺷ�ﺪﻩ ﺍﺳ�ﺖ ﻭ ﻭﺭﺍﻳﺘ�ﯽ ﻫ�ﺎی ﻣﺨﺘﻠ�ﻒ ﻧﺒﺎﺗ�ﺎﺕ ﺭﺍ ﺗﺤ�ﺖ ﺣﻤﻠ�ﻪ ﺧ�ﻮﺩ ﻣ�ﯽ ﺁﻭﺭﺩ‬ ‫.ﻋ��ﻼﻭﻩ ﺑ��ﺮ ﭘﺮﺍﺯﻳ��ﺖ ﺑ��ﻮﺩﻥ ﺍﻳ��ﻦ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﭼﻬ��ﺎﺭ ﺳﺸﻴﺸ��ﺰ ﺍﺵ ﺑﺤﻴ��ﺖ ﻧﺎﻗ��ﻞ ﻭﻳ��ﺮﻭﺱ ﻫ��ﺎی ﻧﺒ��ﺎﺗﯽ ﺷ��ﮑﻞ‬ ‫‪ NEPO‬ﻳ�ﺎﻭﻳﺮﻭﺱ ﺣﻠﻘ�ﻪ ﺳ�ﻴﺎﻩ ﺭﻭﻣ�ﯽ )‪ ،tomato black ring virus (TBRV‬ﺍﻳﻔ�ﺎی ﻭﻅﻴﻔ�ﻪ‬ ‫ﻣﯽ ﻧﻤﺎﻳﺪ.)4,21,2(‬ ‫ﺍﮐﺜﺮﻳ��ﺖ ﻧﺒﺎﺗ��ﺎﺕ ﭼ��ﻮﻥ ﮐ��ﺎﻫﻮ ، ﻧﻴﺸ��ﮑﺮ،ﺑﺎﺟﺮﻩ ، ﺗ��ﻮﺕ ﺯﻣﻴﻨ��ﯽ، ﺗﻨﺒ��ﺎﮐﻮ، ﭘﻴ��ﺎﺯ، ﺑﺎﺩﺭﻧ��ﮓ ، ﮔﻨ��ﺪﻡ ،ﺟ��ﻮ،‬ ‫ﮐﭽﺎﻟﻮ، ﺳﻴﺐ ،ﺗﻮﺕ،ﮔﻼﺏ،ﻧ�ﺎک،ﺭﻭﻣﯽ ﻭ ﺍﺭﺯﻥ ﺭﺍ ﺯﻳ�ﺎﺩ ﻣﺘﻀﺮﺭﻣﻴﺴ�ﺎﺯﺩ.ﺩﺭﺍﻧﮕﻮﺭ ﻣﺮﺿ�ﯽ ﺭﺍ ﺑﻨ�ﺎﻡ‬ ‫71‬
  20. 20. ‫‪ mild decline‬ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻄﯽ ﻭﻳﺮﻭﺱ ﻣﻨﻄﻘﻠﻪ ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﯽ ﺁﻳﺪ. ﺩﺭ ﭘﻨﺒﻪ ﺳﺒﺐ ﻣﺮﺩﻥ ﺟﻮﺍﻧﻪ‬ ‫ﻫ��ﺎ ﻗﺒ��ﻞ ﺍﺯﻅﻬ��ﻮﺭ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ.ﺩﺭﻧﻴﺸ��ﮑﺮ ﺳ��ﺒﺐ ﮐ��ﺎﻫﺶ ﺣﺎﺻ��ﻞ ﻣﻴﮕ��ﺮﺩﺩ ﻭﻣ��ﺮﺽ ﺭﺍ ﺑﻨ��ﺎﻡ ‪Docking‬‬ ‫‪ Disorder of Sugar beet‬ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﯽ ﺁﻭﺭﺩ.) 21(‬ ‫ﺍﻳ��ﻦ ﻧﻤ���ﺎﺗﻮﺩ ﺍﺯ ﮐﺸ���ﻮﺭ ﻫ���ﺎی ﺫﻳ���ﻞ ﺭﺍﭘ���ﻮﺭ ﺩﺍﺩﻩ ﺷ���ﺪﻩ ﺍﺳ���ﺖ: ,‪Bulgaria, France, Italy‬‬ ‫‪(12 )Germany, Nigeria, Poland, Spain, U. K. and ex USSR‬‬ ‫ﻁﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی:‬ ‫:‪Kingdom‬‬ ‫:‪Phylum‬‬ ‫:‪Class‬‬ ‫:‪Subclass‬‬ ‫:‪Order‬‬ ‫:‪Superfamily‬‬ ‫:‪Family‬‬ ‫:‪Subfamily‬‬ ‫:‪Genus‬‬ ‫‪Animalia‬‬ ‫‪Nematoda‬‬ ‫‪Secernentea‬‬ ‫‪Diplogasteria‬‬ ‫‪Dorylaimida‬‬ ‫‪Dorylaimoidea‬‬ ‫‪Longidoridae‬‬ ‫‪Longidorinae‬‬ ‫‪Longidorus‬‬ ‫ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ:‬ ‫ﺍﻳ���ﻦ ﻧﻤ���ﺎﺗﻮﺩ ﺟﺴ���ﻤﺎًﻁﻮﻳﻞ ﻭﺍﺳ���ﺘﻮﺍﻧﻮی ﺑﻮﺩﻩ.ﻁ���ﻮﻝ ﺑ���ﺪﻥ ﺁﻥ 2-11 ﻣﻠ���ﯽ ﻣﺘ���ﺮ ﺑ���ﻮﺩﻩ ﻭﺳ���ﺘﺎﻳﻠﻴﺖ ﻧ���ﻮﻉ‬ ‫‪ odonostylet‬ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ. )5(. ﺩﻫ��ﻦ ﺑﺴ��ﻴﺎﺭ ﺑ��ﺰﺭگ ﺑ��ﻪ ﻁ��ﻮﻝ 44-081 ﻣ��ﺎﻳﮑﺮﻭﻥ ﺑ��ﻪ ﻫﻤ��ﺮﺍﻩ ﻳ��ﮏ‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ ﺍﻧﺘﻬﺎﻳﯽ ﺿﻌﻴﻒ ،ﻗﺴﻤﺖ ﺟﻠﻮی ﻣﺮی ﺑﺎﺭﻳﮏ ،ﺍﺳﺘﻮﺍﻧﻮی ﻭﻗﺴﻤﺖ ﻋﻘﺒﯽ ﮐﻮﭼﮑﺘﺮ ﻭﻟﯽ ﭘﻬﻦ ﺗﺮ‬ ‫،ﻋﻀﻼﺗﯽ،ﺳﻠﻴﻨﺪﺭی ﮐ�ﻪ ﺑ�ﺎﺭﻭﺩﻩ ﻣﺘﺼ�ﻞ ﻣﻴﺸ�ﻮﺩ. ‪ Amphid‬ﻫ�ﺎی ﺑ�ﺰﺭگ ،ﮐﻴﺴ�ﻪ ﺍی ﺷ�ﮑﻞ ﻭﻟ�ﯽ ﺑ�ﺎ‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﺬ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﮐﻮﭼﮏ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ.ﺳﺘﺎﻳﻠﻴﺖ ﺩﺍﺭﺍی ﺣﻠﻘ�ﻪ ﺣﻤﺎﻳ�ﺖ ﮐﻨﻨ�ﺪﻩ ﺍﺳ�ﺖ . ﻣﻨﻔ�ﺬ ﺗﻨﺎﺳ�ﻠﯽ ﺟ�ﻨﺲ ﻣ�ﺎﺩﻩ ﺩﺭ‬ ‫ﻭﺳﻂ ﺑﺪﻥ ﺑﺎ ﺩﻭ ﺗﺨﻤﺪﺍﻥ ﺩﺭ ﺧﻼﻑ ﺟﻬﺖ ﻳﮑ�ﺪﻳﮕﺮ )‪، (Mesodelphic‬ﺩﺍﺭﺍی ﺗﺨﻤ�ﺪﺍﻥ ﻫ�ﺎی ﺭﮐﺸ�ﺘﻪ‬ ‫،ﺩﻡ ﮐﻮﺗ��ﺎﻩ ،ﮔ��ﺮﺩ ﻭﺻ��ﺎﻑ ﺗ��ﺎﻣﺨﺮﻭﻁﯽ ﺷ��ﮑﻞ ﺍﺳ��ﺖ . ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻣ��ﺬﮐﺮ ﺩﺍﺭﺍی ‪ spicule‬ﻫ��ﺎی ﻣﺠﻤ��ﻮﻋﯽ‬ ‫،ﮐﻴﻠﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻭﺑﺪﻭﻥ ‪ gabernaculum‬ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ. ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ ﺧﺎﺭﺟﯽ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ.)2(‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ:‬ ‫ﻋﻼﻳﻢ ﮐﻪ ﺩﺭﻗﺴﻤﺖ ﺭﻳﺸﻪ ﻧﺒﺎﺕ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺳﻮﺯﻥ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﯽ ﺁﻳﺪ ،ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﻪ ﻋﻼﻳﻢ ﺍﺳﺖ ﮐ�ﻪ‬ ‫ﺗﻮﺳﻂ ﺩﻳﮕﺮ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﻣﯽ ﺁﻳﺪ . ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺩﺭﻗﺴﻤﺖ ﻧﻮک ﺭﻳﺸﻪ ﺧﻮﺩ ﺭﺍﭼﺴﭙﺎﻧﺪﻩ ﻭﺳﺒﺐ ﺗﻮﻗ�ﻒ‬ ‫ﻧﻤﻮ ﻭﻁﻮﻳﻞ ﺷﺪﻥ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﻣﻴﮕ�ﺮﺩﺩ ﻭﺑﻌ�ﺪ ﻫ�ﺎ ﺑ�ﻪ ﮔ�ﺮﻩ ﻫ�ﺎ ﻣ�ﯽ ﺍﻧﺠﺎﻣ�ﺪ ﻭﻧﺴ�ﺒﺘﺎ ً ﻏ�ﺬﻩ ﻫ�ﺎی ﺧ�ﻮﺭﺩ ﻭ ﻧ�ﻮک‬ ‫ﺩﻭﺭﺧﻮﺭﺩﻩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﯽ ﺁﻭﺭﺩ. ﺍﺧﻴﺮﺍً ﺳﺒﺐ ﻧﮑﺮﻭﺳﻴﺲ ﻭﻗﺪ ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﺒﺎﺕ ﻣﻴﺸﻮﺩ. ﺭﻳﺸ�ﻪ ﻫ�ﺎ ﮐﻮﺗ�ﺎﻩ‬ ‫ﮔﺮﺩﻳ��ﺪﻩ ﻭﺩﺭﺟﺎﻫ��ﺎی ﮐ��ﻪ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻫ��ﺎ ﻭﺍﺭﺩ ﺭﻳﺸ��ﻪ ﺷ��ﺪ ﻩ ﺑﺸ��ﮑﻞ ﻳ��ﮏ ﺧ��ﺎﻝ ﻅ��ﺎﻫﺮ ﻣﻴﺸ��ﻮﺩ. ﺩﺭﺻ��ﻮﺭﺕ‬ ‫ﻣﺼﺎﺑﻴﺖ ﺷ�ﺪﻳﺪ ﻗﺴ�ﻤﺖ ﻫ�ﺎی ﻧﺒ�ﺎﺕ ﮐ�ﻪ ﺭﻭی ﺯﻣ�ﻴﻦ ﻗ�ﺮﺍﺭ ﺩﺍﺭﺩ ﺩﺍﺭﺍی ﺍﻧﮑﺸ�ﺎﻑ ﺑﻄ�ﯽ ﻭ ﭘﮋﻣ�ﺮﺩﻩ ﮔ�ﯽ‬ ‫ﻧﺒﺎﺕ ﻣﻴﺸﻮﺩ.)2(‬ ‫ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺣﻴﺎﺕ:‬ ‫81‬
  21. 21. ‫ﺍﻳ����ﻦ ﻧﻤ����ﺎﺗﻮﺩ ﭘﺮﺍﺯﻳ�����ﺖ ﺧ����ﺎﺭﺟﯽ ﻣﺤ�����ﺮک ﺭﻳﺸ����ﻪ ﻣﻴﺒﺎﺷ�����ﺪ.ﻣﻴﺘﻮﺍﻧﺪ ﺑﺸ����ﮑﻞ ﺟﻮﻳﻨ�����ﻞ ﻭﻳ����ﺎ ﺑﺸ�����ﮑﻞ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩﺑ������ﺎﻟﻎ)‪ (Adult‬ﺯﻣﺴ������ﺘﺎﻥ ﮔ������ﺬﺭﺍﻧﯽ ﻧﻤﺎﻳ������ﺪ.ﺗﮑﺜﺮ ﺍﻳ������ﻦ ﻧﻤ������ﺎﺗﻮﺩ ﻫ������ﺎ ﻣﻌﻤ������ﻮﻻً ﺑ������ﻪ ﺷ������ﮑﻞ‬ ‫ﭘﺎﺭﺗﻴﻨﻮﺟﻨﻴﺰﻣﻴﺒﺎﺷﺪ.ﺗﺨﻢ ﻫﺎ ﺭﺍ ﺩﺭﺑﻬﺎﺭ ﻭﻳﺎ ﺩﺭ ﺗﺎﺑﺴﺘﺎﻥ ﺯﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺩﺭﺟﻪ ﺣﺮﺍﺭﺕ ﺧﺎک ﭘﺎ ﺋ�ﻴﻦ ﺑﺎﺷ�ﺪ ﻭ‬ ‫ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎی ﺟﺪﻳ�ﺪ ﺑ�ﻪ ﻧﻤ�ﻮی ﺧ�ﻮﻳﺶ ﺁﻏﺎﺯﻧﻤﺎﻳﺪ،ﻣﻴﮕ�ﺬﺍﺭﺩ.ﺩﺭﺻ�ﻮﺭﺕ ﮐ�ﻪ ﺷ�ﺮﺍﻳﻂ ﺑ�ﺮﺍی ﻧﻤ�ﻮی ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ‬ ‫ﻓﺮﺍﻫﻢ ﻧﺸﻮﺩ ﻣﺪﺕ ﺩﻭ ﺳﺎﻝ ﻣﻴﺘﻮﺍﻧﺪ ﺩﺭﺧﺎک ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺟﻨﺲ ﻣﻮﻧﺚ ﺩﺭﺗﻤﺎﻡ ﺳﺎﻝ ﺩﺭﺣﺪﻭﺩ 02 ﻋﺪﺩ‬ ‫ﺗﺨﻢ ﻣﻴﮕﺬﺍﺭﺩ ﻭﺑﺮﺍی ﺗﮑﻤﻴﻞ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺍﺯﻳﮏ ﺳﺎﻝ ﻭﻗﺖ ﺿﺮﻭﺭﺕ ﺩﺍﺭﺩ. ﺣﻴﻨﻴﮑﻪ ﺩﺭﺟ�ﻪ ﺣ�ﺮﺍﺭﺕ‬ ‫ﺧﺎک ﺑﺎﻻ ﻣﻴﺮﻭﺩ ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﺩﺭﺧﺎک ﻋﻤﻴﻘﺎ ً ﺩﺍﺧﻞ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ ﻭ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺻﺪﻣﻪ ﻣﺤﻔﻮﻅ ﻣﻴﺴﺎﺯﺩ. ﺍﻳ�ﻦ‬ ‫ﻋﻤﻖ ﮐﻪ 2-4 ﻓﻮﺕ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ ﻣﺤﻴﻂ ﺧﻮﺏ ﺑ�ﺮﺍی ﺩﻭﺭﻩ ﺍﺳ�ﺘﺮﺣﺖ ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﻣﻴﺒﺎﺷ�ﺪ. ﺩﺭﺟﺮﻳ�ﺎﻥ ﻓﺼ�ﻞ‬ ‫ﺧﺰﺍﻥ ﺍﻳﻨﻬﺎ ﺍﺯ ﻋﻤ�ﻖ ﺧ�ﺎک ﻣﻴﺒﺮﺁﻳﻨ�ﺪ ﻭ ﺧ�ﻮﺩﺭﺍ ﺑ�ﻪ ﻗﺴ�ﻤﺖ ﺭﻳﺸ�ﻪ ﻧﺒ�ﺎﺕ ﻣﻴﺮﺳ�ﺎﻧﻨﺪ ﻭﺑ�ﺎﻻی ﻧﺒ�ﺎﺕ ﺣﻤﻠ�ﻪ‬ ‫ﻣﻴﮑﻨﺪ. ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻭﻗﺖ ﺑﺮﺍی ﺳﻤﭙﻞ ﮔﻴﺮ ﺍﻳﻦ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻓﺼﻮﻝ ﺑﻬﺎﺭ ﻭ ﺧﺰﺍﻥ ﻣﻴﺒﺎﺷﻨﺪ ،ﺯﻳﺮﺍ ﮐﻪ ﺍﻳ�ﻦ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ‬ ‫ﺩﺭﺟﺮﻳﺎﻥ ﻫﻤﻴﻦ ﺩﻭﻓﺼﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﻨﺪ.‬ ‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎی ﭘﺮﺍﺯﻳﺖ‬ ‫ﻧﺒﺎﺗﯽ: )4،5(‬ ‫ﻫﺪﻑ ﺍﺯ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﭘ�ﺎﻳﻴﻦ ﻧﮕﻬﺪﺍﺷ�ﺘﻦ ﻧﻔ�ﻮﺱ ﺁﻧﻬ�ﺎ ﺩﺭ ﺍﻭﺍﻳ�ﻞ ﻓﺼ�ﻞ ﺍﺳ�ﺖ ﺗﺎﮐ�ﻪ ﺑ�ﻪ ﻧﺒ�ﺎﺕ ﻣ�ﻮﺭﺩ‬ ‫ﻧﻈﺮ ﺩﺭﺟﺮﻳﺎﻥ ﻓﺼﻞ ﻧﻤﻮﻳﯽ ﺧﺴﺎﺭﻩ ﻧﺮﺳﺎﻧﺪ. ﺍﻟﺒﺘﻪ ﮐﻠﻤﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﮑﻤ�ﻞ ﺍﺯﺑ�ﻴﻦ ﺑ�ﺮﺩﻥ ﻧﻤ�ﺎﺗﻮﺩ ﺭﺍ‬ ‫ﺍﻓ��ﺎﺩﻩ ﻧﻤﻴﮑﻨ��ﺪ ﺯﻳ��ﺮﺍ ﮐ��ﻪ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻫ��ﺎ ﻗﺴ��ﻤﺘﯽ ﺍﺯ ﺧ��ﺎک ﺭﺍ ﺗﺸ��ﮑﻴﻞ ﻣﻴﺪﻫ��ﺪ ﻭﻓﻘ��ﻂ ﻣﻴﺨ��ﻮﺍﻫﻴﻢ ﮐ��ﻪ ﻧﻔ��ﻮﺱ‬ ‫ﻧﻤﺎﺗﻮﺩ ﻫﺎ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﻧﮕﻬﺪﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ ﮐﻪ ﻧﺘﻮﺍﻧﺪ ﺧﺴﺎﺭﻩ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﺭﺍ ﻭﺍﺭﺩﻧﻤﻮﺩﻩ ﻧﺘﻮﺍﻧﺪ.‬ ‫1- ﻋﻤﻠﻴﺎﺕ ﺯﺭﺍﻋﺘﯽ :‬ ‫• ‪ : Tillage‬ﺩﺭﺻ��ﻮﺭﺕ ﮐ��ﻪ ﺩﺭ ﺁﺧ��ﺮ ﻓﺼ��ﻞ ﻧﻤ��ﻮﻳﯽ ﻋﻤﻠ��ﯽ ﮔ��ﺮﺩﺩ ﺑﻌﻀ��ﯽ ﻧﻤ��ﺎﺗﻮﺩ ﻫ��ﺎ ﺭﺍ‬ ‫ﺩﺭﺻ��ﻮﺭﺕ ﺑ��ﻪ ﻣﻌ��ﺮﺽ ﻗ��ﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻥ ﺭﻳﺸ��ﻪ ﺩﺭﻣﻘﺎﺑ��ﻞ ﺁﻓﺘ��ﺎﺏ ﺗ��ﺎ ﻳ��ﮏ ﺣ��ﺪ ﮐﻨﺘ��ﺮﻭﻝ ﻣﻴﺸ��ﻮﺩ.‬ ‫ﺩﺭﺑ

×