Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
30 jaar
samen sleutelen aan de stad
Rosa, Omar, Ludo, Francis, Laila, Ilham, Farchid, Lea, Hilda, Fasiha, Joop, Denise, Tom, Sheetal,
Mahjouba, Mamadou, Rahmo...
Veva, Gabrielle, Tine, Kim, Kristel, Patrick, Marjolein, Marleen, Jacques, Bart, Tamimount, Mostafa,
Mick, Abdelilah, Luk,...
2
We maakten een lijvig boekje vol stadsplannetjes. Dat doen
we al 30 jaar: plannen maken voor de stad. Omdat er altijd
zove...
Altijd in actie
We sleutelen al 30 jaar aan de stad.
Dat deden we nooit alleen, maar altijd
samen met Gewone Antwerpenaars...
veel te vertellen. Beter dan welke
schepen of minister ook, weten zij hoe
het is om niet uit de miserie te geraken,
om Ned...
anderen. Iedereen vermelden die ooit
betrokken was, is onmogelijk. Het gaat om
duizenden mensen en talloze organisaties,
d...
boekje een getrouw beeld. Dit is wat
we gedaan hebben. Dit is wat we
betekend hebben. Dit is hoe we het
hebben aangepakt. ...
•	organiseert maatschappelijk kwetsbare groepen
in Antwerpen. Samen met hen pakken we hun
gemeenschappelijke problemen aan...
Leeswijzer
U vindt in dit boekje acht plannetjes om een
wandeling te maken door de stad. Elk plannetje
geeft een beeld van...
1
2
3
4
5
6
7
8
9
11
12
15
14
17 16
13
18
10
19
Buurtwerkingen in
Antwerpen in 1983
1. BW De Vest
2. BW ’t Zuid
3. BW St. ...
Van vele markten thuis
De voorgeschiedenis van het buurt- en opbouwwerk
Het buurt- en opbouwwerk
van­daag heeft een lange ...
4
5
10
7
32
6
9
8
11
OUDE STAD, LINKEROEVER, ZUID
2 Europark
E. Claesstraat 14
3 Witte Mars
Falconrui
4 coSTA
Sint-Andries...
Sociaal huren, goede buren
Europark Linkeroever
Vanop de Scheldekaaien valt de hoogbouw op Linkeroever meteen op.
In 1998 ...
Ter ere van Oulemata, Luna en Songül
Witte Mars in Antwerpen
Luk Groffy, toenmalig coördinator
Samen­levingsopbouw: “De oc...
Sint-Andries kiest voor cultuur
Van De Pacht tot coStA
In 1993 kreeg het opbouwwerk de
vraag om het oude gebouw van
de rei...
Sociale verdringing op ’t Zuid
Betaalbaar wonen op de Kaaien
5
“Voor de bewoners is de toekomst
van de Kaaien duidelijk: l...
Talentendag
Kansen voor Afrikaanse jongeren
6
Op 29 juli 2001 verdrinken twee
Antwerpse kinderen van Afrikaanse
afkomst in...
Malinese champignonkwekers
Nieuwkomers op ’t Zuid
7
In de Kronenburgstraat op Sint-Andries zijn verschillende
doorgangshui...
Werkatelier Binnenstad
Langdurig werklozen aan het werk
8
Onder impuls van het buurtopbouwwerk Sint-Andries werd in 1983
W...
Willen is kunnen?
Nederlands leren als tweede taal
9
Nederlands leren, is niet zo eenvoudig.
“Een kwestie van willen”, vin...
Konijnenwei en Betonnen Jungle
Buurtwerk Brederode
10
Hier was buurtwerk Brederode
Zicht op de Konijnenwei in 2013
Het buu...
Samen wegen op het beleid
Antwerpse Buurtwerken
11
“Antwerpse Buurtwerken is een samenwerkingsverband tussen
buurtwerken d...
Vertel uw verhaal
Kent u zelf nog meer verhalen over hoe mensen sleutelden aan onze
stad? Over projecten van vroeger, verh...
13
14
15
12
19
20
17
16
18
KIEL, HOBOKEN
12 Silvertop
Jan Denucéstraat 1
13 Het Nest
F. Hensstraat
14 en 15 CO Nova
Schijf...
De konijnen van ’t Kiel
Bewonerswerking Silvertop
“In sommige sociale woningen zou ik zelfs geen konijnen weg­
stoppen”, z...
Mohamed, burgemeester van het Nest
Het nest van NOVA op het Kiel
“Mogen wij hier ook komen?”, vroeg Mohamed. Natuurlijk mo...
Computer voor beginners
Digipunten in 10 wijken
14
Annemie Wuyts van Recht-Op en Chris
Haesendonckx van Samenlevingsopbouw...
Ontmoetingscentrum Nova
Van buurthuis tot cultuurpaleis
15
In 1987 zit buurthuis Den Tir in een klein winkeltje
op de Sint...
Samen uit, samen thuis
Cultuurcafés en Pretloketten
16
Chris Haesendonckx, opbouwwerkster: “Niet
willen meedoen is een keu...
Een Paar Apart
Een duo is het begin van een netwerk
17
Een Paar Apart brengt mensen samen om per twee op cultuuruitstap te...
Van duiveltje tot monitor
X-tra pleinanimatie Beerschot
18
De parking van het Beerschot-
stadion op het Kiel stond vaak
le...
Voetbal als leerschool
Jeugdvoetbal Racing Kiel
19
Sinds 2006 komen er kinderen spelen en sporten op de parking van
voetba...
Samen Op Straat
Marokkaanse vaders spreken jongeren aan
20
“Ik ben met de jongeren beginnen praten.
Stilletjes aan, beetje...
27
26
31
21
40
42
41
37
32
22
28
24
23
29
33
36
38 39
34
35
ANTWERPEN-NOORD
21 Speelplein
Noordschippersdok
22 Park Spoor ...
21
In 1999 wil de stad een speel-
plein aanleggen op het
Noordschippersdok in de wijk
Dam-Schijnpoort. De buren zijn
bezor...
Park Spoor Noord
20 jaar tussen droom en daad
22
In het archief van buurtwerk Seefhoek steekt nog een uitnodiging
uit 1988...
Armen nemen samen het woord
APGA, Antwerps Platform Generatiearmen
23
Halverwege de jaren 90 zijn er verschillende
Antwerp...
Wotepa
Pionier voor goed wonen en werken
“Als we nu eens een groot pand ko­
pen om samen te wonen, te werken
en oplossinge...
Buurtwerk Seefhoek-Leefhoek
Nu centraal secretariaat Samenlevingsopbouw
25
Het buurtwerk Seefhoek-Leefhoek in de
Gasstraat...
26
Luk Groffy, toenmalig opbouwwerker: “Op het
De Coninckplein zijn in de jaren 90 veel Afrikaanse
cafés, winkeltjes, kapp...
27
“Vijf minuten geleden zat ik nog bij Agnes, op
bed. Omdat zij op haar enige stoel zat. Ik proef
nog het uitgesleten por...
Permeke
Renovatie zonder participatie
28
De leegstaande Permekega-
rage op het De Coninck­plein
had jarenlang onderdak geb...
29
In 1994 sluit de overheid de landloperskolonies
in Wortel en Merksplas. Hun ‘vaste klanten’
komen terecht op gemeubelde...
30
De opbouwwerkers van het piloot­project
Nieuwkomers krijgen telefoon van
Lucien Van Beylen, politiecommissaris
Zone Noo...
31
De Franklin Rooseveltplaats is hét knooppunt
voor openbaar vervoer in Antwerpen. Maar dat
loopt niet altijd even vlot. ...
Bewoners plannen zelf hun buurt
Stuurgroepen Herwaarderingsgebied
32
In 1983 vaardigt de Vlaamse over-
heid haar Herwaarde...
Chatar en André, onze poortwachters
Centrum De Wijk in Antwerpen-Noord
33
Heidi Zwaenepoel, stafmedewer­
ker: “Als ik aan ...
Veel mensen in Antwerpen-Noord
wonen er graag! Toch heeft de wijk geen
al te best imago. Hoe kan je de kwaliteit
van een w...
2-spraak
Samen Nederlands oefenen
35
2-spraak is een vrijwilligersorganisatie in Antwerpen-Noord en
Deurne. Ze vormen duo’...
Gezellig samen kletsen
10 jaar Taal*ooR
36
Om de ontmoeting tussen bewoners van sociale
woonblokken te stimuleren, werd in...
Huurdersbeweging in de stad
Initiatiefgroep Huurwetgeving
37
Eind jaren 70 kocht een projectontwikkelaar de Antwerpse Neef...
Pionier in sociaal ondernemen
Buurtontwikkelingsmaatschappij de BOM
38
De uitdagingen voor de wijken Stuivenberg-
Seefhoek...
Wijk in de kering
Congres Bewonersgroepen
39
In april 1997 kwamen verschillende bewonersgroepen uit Antwerpen-
Noord samen...
Opsinjoren brengt buren bij elkaar
Van buurtproject tot stadsdienst
In 2012 vierde Opsinjoren zijn 15de
verjaardag.
Minder...
De permanente zoektocht naar geschikte locaties
Buurtcentrum Dam-Schijnpoort
41
De Marbaixstraat 22 was lange tijd de thui...
Rechttoe, rechtaan, Recht-Op
Armen nemen het woord
42
Chris Haesendonckx en Mia Crollet, opbouw­
werksters: “Recht-Op is e...
Vertel uw verhaal
Kent u zelf nog meer verhalen over hoe mensen sleutelden aan onze
stad? Over projecten van vroeger, verh...
43
45
44
46
47
48
49
50
51
52
53
BORGERHOUT-NOORD
43 Open Huis Es Sarout/De Sleutel
Kersbeekstraat
44 en 45 Wijkkantoor
Gr...
Het leven zoals het is
Open Huizen Es Sarout/De Sleutel
Het leven zoals het is
Open Huizen Es Sarout/De Sleutel
Es Sarout ...
Vrouwen nemen het woord
AVA - Allochtone Vrouwen in Armoede
44
Vrouwen die in armoede leven komen samen
om ervaringen uit ...
Koopkracht voor iedereen
Armen werken zelf aan verandering
45
Het project Koopkracht startte in 2009 om drempels in de die...
Tussen angst en dynamiek
Omnia ondersteunt verenigingen in Borgerhout
46
In 1987 wil een Islamitische ver-
eniging een mos...
Woonwinkel
De Drei Pleintjes
In een stedelijk woonkantoor
kan iedereen terecht met vragen
over bouwen en verbouwen in
Antw...
Een plek voor álle jongeren
Jeugdwerkingen in Borgerhout
48
In de jaren 90 waren er drie jeugdwerkingen
in Borgerhout: Kin...
Elke vierkante meter telt
Heraanleg Vinçotteplein
49
In 2005 waren er al plannen om het Vinçotteplein
in Borgerhout in te ...
Faraomieren
Actie voor een gezonde buurt
50
Eind jaren 90 ijvert de bewonersraad Borgerhout-
Noord voor meer inspraak van ...
Baba in de buurtwerken
Buurtgericht aanbod basiseducatie
Buurtwerkingen hebben altijd veel belang gehecht aan vorming. In
...
Borgerhout Beter Bekeken / BorgerhouDt van Mensen
Op de barricaden voor een leefbare stad
52
24 november 1991. Het Vlaams ...
Renovatie en boter bij de vis
Heraanleg Jan De Laetstraat
53
Weinig straten waren er slechter
aan toe dan de Jan De Laetst...
Transport Rail Way - Inter Ferry Boats
Jaren actie om verhuis af te dwingen
Leen Van den Bulck, opbouwwerkster: “Achter he...
Veiligheid, compost, vleugels en poorten
Heraanleg Terloplein
In 1995 wordt een kind aangereden op het
Terloplein. Er onts...
56
64
63
62
57
59
58 60 61
BORGERHOUT ZUID
56 en 57 Districtshuis Borgerhout
Moorkensplein 1
58 De Open Poort
Sergeyselstr...
Ieders droom telt
Kwetsbare groepen tonen hun leefwereld
56
In 2012 ging een kunstenaar samen met meer
dan honderd Borgerh...
Arm in Arm
Armoede bij etnisch-culturele minderheden
57
Al in 2005 brengt het opbouwwerk Antwerps-
Marokkaanse gezinnen sa...
Met handdoeken van thuis
De Open Poort in Borgerhout
58
In 1995 ging buurthuis De Open Poort onder
grote belangstelling op...
Persvoorstelling bij de lancering van Wijkcentrum De Shelter.
Toen het botenbedrijf achter buurthuis De Open Poort
ermee s...
Koxplein in Borgerhout
Een levendig kruispunt van culturen
60
Het Koxplein heeft alles om een levendig plein
te zijn in Bo...
Mankracht en Zonen
Van problemen voorkomen tot armoede aanpakken
61
Het Koxplein, 2001. Kinderen van Marokkaanse
afkomst v...
Safina vzw
Marokkaanse zelforganisatie
62
Door de polarisatie tussen verschillende
bevolkingsgroepen komt Borgerhout
begin...
Betaalbaar huren voor iedereen
Buurtopbouwwerk Den Bleek vzw
63
Uit de tweemaandelijkse Bleekhofgazet, september 1985: “Wi...
Samen oplossingen zoeken
Platform Antwerpse Sociale Huurders
64
Wat doe je als je in een sociale woonblok leeft
en je hebt...
69
65
70
71
68
67
66
BERCHEM, NIEUW BORGERHOUT
65 Cultuurcentrum Berchem
Driekoningenstraat 126
66 Buurtcentrum Posthof
Pa...
30 jaar politieke eisen tegen armoede
Garanties voor Inspraak, 1988 · Ieders stem telt, 2012
65
“De werkgroep ‘Garanties v...
Werk maken van werk
Tewerkstellingsprojecten in Buurtcentrum Posthof
Al sinds 1977 is buurtcentrum Posthof
een plaats voor...
Multicultureel Speelhuis Elief
Occasionele kinderopvang voor iedereen
67
Ann Graulus, toenmalig opbouwwerkster buurtwerk P...
Het Zonnekoor zingt door
Buurtverhalen in Berchem
Ann Graulus, toenmalig opbouwwerker buurt­
werk Posthof: “Een jaar of ti...
69
Op 27 juni 1983 werd in het kader van
de Vlaamse herstructurering van de
Samenlevingsopbouw de vzw Regionaal
Instituut ...
Werk voor iedereen, ook de zwaksten
Antwerps Netwerk Arbeidszorg
70
In de jaren 90 startten er in Antwerpen verschillende ...
Arm in Arm wonen
Woonproject voor grote gezinnen
71
El Hassan Radi, opbouwwerker: “‘Arm in arm wonen’ is een groep
grote g...
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw

1,485 views

Published on

Samenlevingsopbouwopbouw Antwerpen stad vzw blikt terug op 30 jaar plannen maken voor de stad. Omdat er altijd zoveel te verbeteren valt: veiliger verkeer, meer speelruimte, betere huurwoningen, passend werk voor iedereen, prettig contact tussen buren, minder racisme en discriminatie, oplossingen voor mensen die het moeilijk hebben. Duizenden keren staken ze samen de handen uit de mouwen. Als vrijwilliger, buurtbewoner of bezorgde burger. Tijdens een buurtfeest, een verbouwing of een cultuurproject. In de gezamenlijke moestuin, de buurtkeuken of computerklas. Om zelf werk te maken van jobs, betere woningen of een betere buurt. Samenlevingsopbouw ging samen op weg met buurtbewoners, minderheden, mensen in armoede, en iedereen van goede wil die er mee zijn schouders wil onderzetten. In deze publicatie kan je terugblikken op de periode tussen 1983 - 2013.

Published in: Government & Nonprofit
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

30 jaar samen sleutelen aan de stad door Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw

  1. 1. 30 jaar samen sleutelen aan de stad
  2. 2. Rosa, Omar, Ludo, Francis, Laila, Ilham, Farchid, Lea, Hilda, Fasiha, Joop, Denise, Tom, Sheetal, Mahjouba, Mamadou, Rahmouna, Lucas, Sabrina, Daniella, Theresa, Mimoun, Els, Roland, Suzy, Armand, Gülay, Lut, Palmyre, Nabia, Jainaba, Mia, Ria, Marie-Claire, François, Orelie, Yolande, Dis, Lies, Tobias, Luc, Maria, Evelyn, Renate, Mbarka, Ann, José, Bouchra, Maryama, Wahiba, Zebuillah, Danielle, Youssef, Noura, Steven, Gie, Sheri Fo, Bauram, Rachid, Farida, Jos, Monique, Ouafila, Mekki, Wilfried, Sobiha, Amal, Edith, Loretta, Ayten, Doreen, Bob, Ikram, Annie, Marina, Fatima, Mona, Helga, Mimouna, Marita, Liane, Frie, Parveen, Ivon, Abdelkarim, Ron, Khadija, Marianne, Veerle, Theo, Toucha, Konnie, Yamina, Eda, Marzouka, Griet, Lieve, Steve, Jamina, Wiske, John, Jesse, Rabia, Diether, Ariyani, Azzedine, Jimmy, Imelda, Louis, Herman, Malika, Bas, Andrea, Marijke, Miriam, Basse, Katleen, Gilbert, Chaemae, Viviane, Abdelwahid, Martine, Aynur, Abdelrachman, Abderahman, Pajo, Gilberte, Carine, Abdelmajid, Joke, Patricia, Saidati, Conny, Henrik, Thierry, Tim, Miloud, Joske, Diane, Evi, Jean, Fadila, Abdelhamid, Dominique, Guy, Fatiha, Hafida, Rita, Slisse, Alex, Latifa, Helena, Josephine, Sahila, Patsy, Marie-France, Najiha, Mimoun, Guido, Minne, Fahima, Lydia, Mariette, Merima, Rudi, Katelijn, Abdelhak, Jef, Rik, Greet, Saïda, Simonne, Etienne, Mohammed, Willy, Marie-Flor, Sandy, Hugo, Geert, Erik, Remziye, Christine, Rachida, Ali, Ahmed, Johan, Mary, Farid, Benedict, Soumia, Ange, Waltraud, August, Chris, Claire, Roeland, Michel, Fadumo, Phil, Michael, Piet, Fatema, Karl, Amina, Said, Isa, Drita, Bruno, Ilse, Sanneh, Lidia, Mounia, Juan, Jo, Fien, William, Dolf, Abas, Ingrid, Jean-Paul, Naima, Safete, Walter, Simone, Fernanda, Nora, Marie Louis, Farah, Nancy, Angela, An, Reza, Boubnad, Suzanne, Inge, Boudewijn, Roger, Ahmed, Ali, Wouter, Paul, Luc,
  3. 3. Veva, Gabrielle, Tine, Kim, Kristel, Patrick, Marjolein, Marleen, Jacques, Bart, Tamimount, Mostafa, Mick, Abdelilah, Luk, Habiba, Jeanine, Birgit, Annick, Sofian, Messaoud, Abdoel, Frank, Stan, Sergio, Vera, Ingeborg, Thijs, Erika, Manuela, Marie-Louise, Linda, Lutgart, Leo, Nini, Thérèse, Naziha, Mark, Lieke, Mohamed, Souad, Rosina, Leen, Mattia, Carmen, Abdellah, Zhora, Samira, Ihsan, Hosnnia, Kris, Ouarda, Sara, Btisam, Marc, Nicole, Driss, Abdeslam, Zhor, Oznur, Jamila, Julia, Jules, Sivarany, Daisy, Kess, Billy, Annemie, Francine, Lief, Robert, Han, Asterie, Mohazmed, Frieda, Carlo, Julienne, Allal, Sarah - Laila, Sevlija, Pierre, Christian, Elvire, Meryem, Gaby, Georges, Mieke, Heidi, Tamara, Soulaiman, Karlen, Moira, Marcel, Betty, Djamel, Jan, Sian, André, Samba, Peter, Moustapha, Lieven, Hilde, Olivia, Nienke, Kristien, Eddy, Djenabou, Sylvia, Lesley, Halima, Siska, Thierno, Fadoua, Nasira, Zohra, Najat, Vic, Sohad, Koen, Ikhlas, Staf, Gerda  30 jaar samen sleutelen aan de stad  Mimi, Tuur, Hamid, Khalid, Sandra, Gina, Jasmina, Felly, Agnes, Louiza, Zlatu, Elazab, Josée, Hans, Sanaa, Paula, Karima, Hüseyin, Louisa, Toria, El Hassan, Aïcha, Lia, Rahima, Corneel, Vichar, Najim, Roel, Sabine, Khyber, Albert, Khaddouj, Akmaral, Gerd, Gifty, Azzadine, Goedele, Daan, Lud, Eric, Michèle, Christel, Fadma, Jamal, Chantal, Loubna, Simon, Aouatif, Mon, Karim, Ellen, Krishna, Frans, Rosa, Omar, Ludo, Francis, Laila, Ilham, Farchid, Lea, Hilda, Fasiha, Joop, Denise, Tom, Sheetal, Mahjouba, Mamadou, Rahmouna, Lucas, Sabrina, Daniella, Theresa, Mimoun, Els, Roland, Suzy, Armand, Gülay, Lut, Palmyre, Nabia, Jainaba, Mia, Ria, Marie-Claire, François, Orelie, Yolande, Dis, Lies, Tobias, Luc, Maria, Evelyn, Renate, Mbarka, Ann, José, Bouchra, Maryama, Wahiba, Zebuillah, Danielle, Youssef, Noura, Steven, Gie, Sheri Fo, Bauram, Rachid, Farida, Jos, Monique, Ouafila, Mekki, Wilfried, Sobiha, Amal ... en u!
  4. 4. 2
  5. 5. We maakten een lijvig boekje vol stadsplannetjes. Dat doen we al 30 jaar: plannen maken voor de stad. Omdat er altijd zoveel te verbeteren valt: veiliger verkeer op straat, meer speelruimte voor kinderen, betere huurwoningen, passend werk voor iedereen, prettig contact tussen buren, minder racisme en discriminatie, oplossingen voor mensen die het moeilijk hebben. Duizenden keren staken we samen de handen uit de mouwen. Als vrijwilliger, buurtbewoner of bezorgde burger. Tijdens een buurtfeest, een verbouwing of een cultuurproject. In de gezamenlijke moestuin, de buurtkeuken of de computerklas. Om zelf werk te maken van jobs, betere woningen of een betere buurt. We gingen samen op weg met buurtbewoners, minderheden, mensen in armoede, en iedereen van goede wil die er mee zijn schouders wilde onderzetten. We engageerden ons, soms voor korte, meestal voor lange tijd. Om van Antwerpen een aangename stad te maken voor iedereen. Wat ons inspireerde30 jaar samen sleutelen aan de stad Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw 3
  6. 6. Altijd in actie We sleutelen al 30 jaar aan de stad. Dat deden we nooit alleen, maar altijd samen met Gewone Antwerpenaars. We brachten mensen samen, startten verenigingen, verzamelden handtekeningen, protesteerden, zochten oplossingen, kwamen op voor de rechten van mensen en wijken die het moeilijk hebben. We trokken samen naar diensten, beleidsmakers en politici om actie te voeren, nieuwe ideeën te lanceren, en nieuwe projecten een kans te geven. De stadsplannen in dit boekje vertellen het verhaal van al die projecten en plannen, en wat ervan terecht kwam. De plekken waar mensen samen kwamen, elkaar beter leerden kennen, en nadachten over knelpunten en uitwegen. Het verhaal van de mensen achter die plannen, hoe ze aan de slag gingen, met vallen en opstaan, al doende lerend. Met mooie resultaten, al lukte het vaak niet van de eerste keer. Altijd met de voeten op de grond. Van onderuit In een ‘moeilijke’ wijk wonen, is niet altijd gemakkelijk. Veel mensen zijn er arm, hebben een slechte woning, vinden moeilijk werk, gingen niet lang naar school, kunnen niet in moeilijke woorden spreken. En toch hebben ze 4
  7. 7. veel te vertellen. Beter dan welke schepen of minister ook, weten zij hoe het is om niet uit de miserie te geraken, om Nederlands te leren als je niet kan lezen of schrijven, om kinderen groot te brengen in een huis met schimmel op de muren, om telkens te horen dat er geen werk is voor jou maar dat je ook niet mag profiteren van sociale voorzieningen. Antwerpen is niet alleen ontworpen door stedenbouwkundigen, project­ ontwikkelaars, bedrijven, universitaire deskundigen of politici. De stad vandaag is ook het werk van al die duizenden Gewone Antwerpenaars. Zij engageerden zich, lieten hun stem horen, en speelden elk hun rol, groot of klein. Dit boekje vertelt het verhaal van de Gewone Antwerpenaars die al 30 jaar mee zorgen voor de groei en de bloei van de stad. Dank zij hen ziet de stad er vandaag helemaal anders uit. Altijd samen Telkens weer willen wij de Gewone Antwerpenaar op de kaart zetten. Dat is onze rol. Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw – voorheen RISO-Antwerpen – brengt altijd mensen bij elkaar, steunt initiatieven van bewoners, denkt mee na over oplossingen, zoekt mee naar mensen of diensten die kunnen helpen, en houdt telkens weer de vinger aan de pols van de samenleving. De bijna honderd projecten in dit boekje zijn nooit bedacht door buurtbewoners alleen, of door Samenlevingsopbouw alleen. Het is altijd een wisselwerking geweest, samen zoeken, er samen voor gaan. Op sommige plaatsen was er al iets begonnen en liepen we even mee. Op andere plaatsen probeerden we iets uit en namen anderen het over. Veel van de dingen die nu nog bestaan, zijn het resultaat van de inspanningen van 5
  8. 8. anderen. Iedereen vermelden die ooit betrokken was, is onmogelijk. Het gaat om duizenden mensen en talloze organisaties, diensten, politici, bedrijven en stichtingen. Het is niet omdat we ze niet in kaart brengen, dat ze niet belangrijk zijn. Zonder hen zouden veel plaatsen en initiatieven niet bestaan. Een terugblik Dit boekje is geen volledig overzicht van de voorbije 30 jaar. Het is eerder een impressie, een verzameling herinneringen, een optelsom van anekdotes, met interviews en foto’s van vroeger, een selectie van dingen die ons opvielen en inspireerden. We zochten in archieven en oude jaarverslagen, we gingen praten met anciens en doorploegden ons geheugen. Maar het blijft een onvolledige geschiedenis. Toch geeft dit 6
  9. 9. boekje een getrouw beeld. Dit is wat we gedaan hebben. Dit is wat we betekend hebben. Dit is hoe we het hebben aangepakt. Dit is hoe we de stad veranderd hebben, samen met de bewoners, minderheden en mensen in armoede van toen en nu. Sommige initiatieven bestaan niet meer – zij hebben hun rol gespeeld. Andere projecten zijn nog volop aan de gang en blijven zorgen voor dynamiek in de stad. Wij hopen dat het ook andere mensen inspireert om vandaag en morgen verder aan de slag te gaan. Ieders stem telt Antwerpen staat voor immense uitdagingen: het aantal inwoners neemt toe, de bevolking wordt jonger en meer gekleurd, de armoede en de werkloosheid stijgen, er is een tekort aan betaalbare woningen, het sociale weefsel van de stad staat onder druk. Hoe pak je die problemen aan? Enkel van achter computers, aan vergadertafels en in conferentiecentra? Of ga je ook de straat op? Ga je luisteren en iets doen met wat mensen in ‘moeilijke’ wijken te vertellen en te bieden hebben? Wij kiezen voor de aanpak van onderuit. We willen naar mensen hun verhaal luisteren. Ingaan op bezorgdheden. Ideeën met elkaar confronteren. Samen nieuwe voorstellen beden­­ken en steunen. Oplossingen mee waarmaken. Beleids­voor­stellen steunen die onrecht bestrijden en zorgen voor herverdeling. Wij nodigen politici, ambtenaren en het OCMW uit om samen met ons en met al die Gewone Antwerpenaars – ongeacht van waar ze komen – op weg te gaan. Vandaag meer dan ooit. Mattia, Ilse, Chris, Koen, Erik, Joke en Heidi namens Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw Antwerpen, 5 oktober 2013 7
  10. 10. • organiseert maatschappelijk kwetsbare groepen in Antwerpen. Samen met hen pakken we hun gemeenschappelijke problemen aan die te maken hebben met sociale grondrechten en samenleven in verscheidenheid. • werkt aan de verbetering van de kwaliteit van het leven en het samenleven in de stad, en aan een beleid dat afgestemd is op de noden en behoeften van maatschappelijk kwetsbare groepen. • is erkend als regionaal instituut voor samen­ levingsopbouw. Als autonome organisatie coördineren en voeren we het buurt- en opbouwwerk in de stad Antwerpen uit. • maakt deel uit van de sector Samenlevings­ opbouw, die in Vlaanderen acht regionale instituten en Samenlevingsopbouw Vlaanderen groepeert. 8
  11. 11. Leeswijzer U vindt in dit boekje acht plannetjes om een wandeling te maken door de stad. Elk plannetje geeft een beeld van 30 jaar samenlevingsopbouw in een Antwerpse buurt. Eerst krijgt u een kaartje uit 1983, toen er 19 buurt­werken in Antwerpen waren. De volgende acht stadsplannetjes zijn niet chronologisch. Ze vertellen het verhaal per wijk, met telkens tien tot vijftien projecten die elk hun rol speelden in het ‘werken aan de samenleving’. Van elk project komt u iets te weten over hun doel, of wat ze deden, in welke periode het ongeveer plaatsvond, hoe het evolueerde en of het nu nog bestaat en actief is. Onze geschiedenis is een verhaal van duizenden mensen en honderden organisaties waar we mee samenwerkten. Dit boekje is ook hun verhaal. Iedereen vermelden is onmogelijk. Toch hopen we dat alle mensen waar we ooit mee samenwerkten, het gevoel hebben dat dit boekje ook een beetje van hen is. Vanaf vandaag is dit boekje vooral van u. Om op wandel te gaan in onze geschiedenis, om na te denken over onze stad vandaag, en hopelijk om inspiratie op te doen voor de komende dertig jaar. Oude stad, Linkeroever, Zuid p.12-22 Kiel, Hoboken p. 24-33 Antwerpen-Noord p. 34-56 Borgerhout-Noord p. 58-71 Borgerhout-Zuid p. 72-81 Berchem, Nieuw Borgerhout p. 82-89 Deurne-Zuid Deurne-Centrum p. 90-102 Deurne-Noord, Merksem p. 104-116 9
  12. 12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 11 12 15 14 17 16 13 18 10 19 Buurtwerkingen in Antwerpen in 1983 1. BW De Vest 2. BW ’t Zuid 3. BW St. Andries 4. OW Oude Stad 5. BW Schipperskwartier 6. BW Kauwenberg 7. BW Seefhoek 8. BW Stuivenberg 9. BW Schijnpoort 10. BW Dam 11. BW ’t Dokske 12. BW Kerkeveld 13. BW ’t Pleintje 14. SABO 15. BW De Drei Pleintjes 16. BW Den Oosthoek 17. BW Den Bleek 18. BW Posthof 19. BW Den Tir 1 10
  13. 13. Van vele markten thuis De voorgeschiedenis van het buurt- en opbouwwerk Het buurt- en opbouwwerk van­daag heeft een lange voor­ geschiedenis. De eerste wortels zijn terug te vinden in de jaren 60 toen vzw Gezinszorg Villers “op verschillende plaatsen in de stad wijkhuizen opricht die dicht bij de bevolking staan, flexibel inspelen op de lokale noden én die voor de helpsters een plaats zijn voor overleg, vorming, ondersteuning en verpozing. Om de wijkhuizen in stand te houden wordt regelmatig een vlaaienkermis en een wafelen­ bak georganiseerd.” Dit citaat geldt ook voor de buurt­ werken Oude Stad, Kauwen­berg, Schippers­kwartier en Sint-Andries in Antwerpen, Kerkeveld in Deurne en ’t Dokske in Merksem. Een andere groep buurthuizen ontstond in dezelfde periode uit acties van het bisdom “teneinde de kerk dichter bij de mensen te brengen.” In de Mechelse volksbuurten bracht pater Bellens randkerkelijken in contact met de sociale opdracht van de kerk. Dit inspireerde vicaris Robert Raes om aan de slag te gaan in de Sint- Rochusparochie te Deurne waar hij buurtwerk ’t Pleintje oprichtte. Later volgden buurtwerk ’t Zuid, Den Dam, Onze Dokken, Schijnpoort en Stuyvenberg in Antwerpen, buurtwerk ’t Kiel in Hoboken en Fortje in Wilrijk. Deze buurtwerken verenigden zich in vzw De Bron. Buurtwerk Posthof in Berchem werd opgericht vanuit de protestantse gemeenschap. Den Tir op ’t Kiel, Zuid in Antwerpen en buurtwerk Seefhoek-Leefhoek waren dan weer een socialistische reactie op de overwegend katholieke gezindheid van de bestaande buurthuizen. En in de maatschappelijke beweging die na mei 68 ontstond, zochten Buurthuis Den Bleek in Borgerhout en Inloopcentrum ’t Vlietje in Antwerpen aansluiting bij de bewoners van achtergestelde buurten. ➢➢ Vanaf 1978 werd de eerste aanzet gegeven voor een regionale samenwerking tussen alle buurthuizen. Vanaf 1979 werd Antwerpse Buurtwerken als experimenteel project erkend door het Ministerie van Cultuur. 1 11
  14. 14. 4 5 10 7 32 6 9 8 11 OUDE STAD, LINKEROEVER, ZUID 2 Europark E. Claesstraat 14 3 Witte Mars Falconrui 4 coSTA Sint-Andriesplaats 4 5 Stadsappartementen Gerlache-, Cockerill-, St. Michielskaai 6 Zuiderpershuis Waalse Kaai 14 7 Doorgangshuizen Kronenburgstraat 8 Werkatelier Binnenstad Schoytestraat 35 9 Elzenveld Lange Gasthuisstraat 45 10 Buurtwerk Brederode Brederodestraat 143 11 Antwerpse Buurtwerken Lange Leemstraat 126 12
  15. 15. Sociaal huren, goede buren Europark Linkeroever Vanop de Scheldekaaien valt de hoogbouw op Linkeroever meteen op. In 1998 duiken de woonblokken plots ook op in de media, met verhalen over hoe verschrikkelijk het er wel niet is. De sociale appartementen zijn niet aangepast aan het nieuwe systeem om afval te sorteren: het afval stapelt zich op in liften en gangen, er vliegt een pot choco door het raam, er zijn conflicten tussen bewoners. Maar de realiteit is veel genuanceerder. Voor elk schandalig verhaal dat in de media komt, zijn er ook twintig positieve verhalen. Buren die elkaar spontaan helpen, poetsende bewoners, een verdeelpunt voor meubels, mensen die van alles organiseren voor de vele kinderen en nog veel meer. De bewoners zijn bereid om mee hun schouders te zetten onder hun woonblokken en onder hun wijk. Ze krijgen steun van het opbouwwerk, het jeugdwerk, en het buurtbeheer van de stad. Huurders verenigen zich. Groepen zoals Euroteam en ‘Onze stad, ons huis’ brengen bewoners van Europark samen om mee na te denken en dingen te doen. ➢ In 2013 is er in de Ernest Claesstraat een buurtsecretariaat van de stad. Bewonersgroepen kunnen er terecht voor hun secretariaatswerk: bellen, op de computer werken, vergaderen. Er zijn op Linkeroever verschillende erg actieve sociale huurdersgroepen. 2 ©CONCENTRA-GVAMETROPOOLSTAD 13
  16. 16. Ter ere van Oulemata, Luna en Songül Witte Mars in Antwerpen Luk Groffy, toenmalig coördinator Samen­levingsopbouw: “De ochtend van 11 mei 2006 kwam het bericht binnen dat iemand in Antwerpen op mensen aan het schieten was. Later bleek dat er twee men- sen dood waren en iemand in levensgevaar. De slachtoffers waren een klein kindje, haar Malinese oppas en een Turkse dame. De dader Hans Van Themsche verklaarde dat hij racistische motieven had en zoveel mogelijk doden wou maken. De burgemeester vond het niet opportuun om over racisme te spreken zolang het onderzoek lopende was. De allochtone gemeenschap stond op zijn kop. Zeker omdat net daarvoor ook een jonge Marokkaanse man in de Schelde ver- dronk na een racistisch conflict. Samenle- vingsopbouw, De 8, KIDS, de federaties van allochtone verenigingen en ook de Dienst Integratie Antwerpen en de cel diversiteit van de politie bezochten kort na de gebeur- tenis de getroffen families en de moskeeën. Op het stadhuis was er een bespreking met de families en organisaties over de begrafe- nis en de opvolging. Burgemeester Janssens wou een serene herdenking ‘in het wit’, zonder slogans en spandoeken. Terwijl de ouders en de federaties een manifestatie tegen het racisme wensten. De boosheid was zeer groot. Er was een groot risico op rellen. Met de hulp van enkele schepenen werd uiteindelijk het licht op groen gezet voor een Witte Mars op 26 mei 2006 met twee spandoeken: ‘Het verdriet is van A’ en ‘Stop racisme. Diversiteit is realiteit’.” 3 Samenlevingsopbouw ondersteunde de organisatie van de Witte Mars en de bijeenkomsten van vrijwilligers. De mars startte aan de Falconrui. Er waren 18.000 mensen. ©PIETERBAERT 14
  17. 17. Sint-Andries kiest voor cultuur Van De Pacht tot coStA In 1993 kreeg het opbouwwerk de vraag om het oude gebouw van de reinigingsdienst op de Sint- Andriesplaats om te vormen tot een buurthuis. Een buurt­onderzoek maakte al snel duidelijk dat er niet meteen nood was aan een buurt- huis, gezien de beperkte kans- armoede in de wijk. Er waren in Sint-Andries echter wel veel orga- nisaties die geschikte lokalen nodig hadden: de turnkring, de fanfare, de nieuwe middenklasse … ieder- een was op zoek. Een aanpassing van het decreet op de culturele centra maakte het in 1996 mogelijk om van De Pacht een cultureel wijkcentrum te maken. Verschillende verenigingen zetten er samen hun schouders onder. Bij de inhuldiging van het Cultureel ontmoetingscentrum Sint-Andries (coStA) liepen de harmonie, de turnkring, de Socialistische Vooruit- ziende Vrouwen en vele buurtbe- woners trots voorop in de stoet. ➢➢ Van in het begin was duidelijk dat het opbouwwerk slechts tijdelijk betrokken zou blijven bij dit project. Het speelde zijn rol om het oude gebouw om te vormen tot een cultuurcentrum. Samen met de bewoners werd toen ook een huishoudelijk reglement gemaakt om de verenigingen in de wijk zeggenschap te geven in de programmatie en het gebruik van de lokalen. Die lokale verankering toen was redelijk uniek. 4 15
  18. 18. Sociale verdringing op ’t Zuid Betaalbaar wonen op de Kaaien 5 “Voor de bewoners is de toekomst van de Kaaien duidelijk: laat hier goeie architectuur groeien, maak van de open vlakte een promenade, laat het Zuid maar herleven. Maar geef de stadsblokken een plaats in die revival: als betaalbare woonvorm, als getuigenis van een stuk volks- huisvesting, als ervaring van 70 jaar stadsgeschiedenis. En vooral, als enig betaalbaar alternatief voor wie elders in de wijk wordt verdrongen.” ➢ Pleidooi van de huurders van de stadsappartementen op de Gerlache­, Cockerill­ en Sint Michielskaai, in 1991 genoteerd door Opbouwwerk Zuid. 16
  19. 19. Talentendag Kansen voor Afrikaanse jongeren 6 Op 29 juli 2001 verdrinken twee Antwerpse kinderen van Afrikaanse afkomst in de Schelde. Merveille Antonio is 7 jaar en Vedrine Vambanu is 10 jaar. De Afrikaanse gemeenschap is geschokt. Ze denken na over de vele dingen die er voor kinderen en jongeren in Antwerpen te doen zijn, maar die weinig Afrikaanse families kennen. Om jongeren te stimuleren nieuwe dingen bij te leren en zich te organiseren, start de Antwerps- Afrikaanse vereniging Mwinda Kitoko met de wedstrijd Talentendag. Die gaat elk jaar door in het Zuiderpers- huis en geeft Afrikaanse jongeren de kans te laten zien wie ze zijn en wat ze kunnen. Antonio is 7 jaar en Vedrine Vambanu is 10 jaar. De Afrikaanse gemeenschap 17
  20. 20. Malinese champignonkwekers Nieuwkomers op ’t Zuid 7 In de Kronenburgstraat op Sint-Andries zijn verschillende doorgangshuizen. Elk huis is opgedeeld in kamers die worden verhuurd aan nieuwkomers. In 1994 duiken daar de eerste zwartafrikanen op, asielzoekers uit Mali. Zij wonen in Antwerpen en werken in een champignonkwekerij in Stekene. Al snel wordt duidelijk dat deze Malinezen slechts de voorbode zijn van een nieuwe groep Antwerpenaars waar toen niemand naar omkeek. Het opbouwwerk probeert de Malinese asielzoekers te betrekken in De Pacht, waar ze bijvoorbeeld djembé sessies geven. ➢➢ Weinig organisaties in Antwerpen zijn vertrouwd met de opvang van zo’n grote stroom inwijkelingen. Daarom startte het opbouwwerk in 1996 het pilootproject Asielzoekers, waaruit een werking groeide met de Assyrische gemeenschap en met de Afrikaanse gemeenschap rond het De Coninckplein. 18
  21. 21. Werkatelier Binnenstad Langdurig werklozen aan het werk 8 Onder impuls van het buurtopbouwwerk Sint-Andries werd in 1983 Werkatelier Binnenstad opgericht. Het is een van de pioniers in Vlaanderen bij de uitbouw van de sociale economie. Samen met het OCMW zoeken zij uit wat langdurig werklozen nodig hebben om werk te vinden en het te kunnen houden. In Werkatelier Binnenstad kunnen ze een opleiding volgen, stage doen in een karweiploeg en doorgroeien naar sociale tewerkstelling in diensten van het OCMW of in de eigen verhuisploeg en onderhoudsploeg. ➢ Werkatelier Binnenstad is sinds 2008 de sociale werkplaats Levanto ­ Fixit vzw. Zij hebben in 2013 nog altijd een verhuisploeg en een karweiploeg. In 1989 schreven Danny Lescrauwaet en Stef Vissers het rapport ‘Armoedebestrijding via arbeidsbegeleiding. Een ervaringsverslag vanuit het werkatelier Binnenstad.’ ➢ Samenlevingsopbouw ondersteunt nog steeds verschillende groepen van Marokkaanse en Afrikaanse afkomst. Zij steunen elkaar om werk te vinden, verkennen samen de arbeidsmarkt en geven van daaruit beleidsadviezen. 19 In 1989 schreven Danny Lescrauwaet en Stef Vissers het rapport ‘Armoedebestrijding via arbeidsbegeleiding. Een ervaringsverslag vanuit het werkatelier Binnenstad.’ ➢
  22. 22. Willen is kunnen? Nederlands leren als tweede taal 9 Nederlands leren, is niet zo eenvoudig. “Een kwestie van willen”, vinden veel beleidsmakers. Volgens sommigen zelfs een voorwaarde voor een uitkering of voor toegang tot een sociale woning. Voor etnisch-culturele minderheden, die vaak in armoede leven, is het nog maar eens een extra drempel waar ze over moeten. Want zelfs al doe je je best om Nederlands te leren, wil dat niet zeggen dat het lukt. Samenlevingsopbouw bracht alle betrokken organisaties en lokale overheidsdiensten samen voor overleg en beraad. Dit leidde in 2012 tot de gezamenlijke studiedag ‘Willen is kunnen? Als het Nederlands vastloopt’. Deze studiedag vond plaats in het congrescentrum Elzenveld van het OCMW en kende een grote opkomst. ➢➢ Verschillende sprekers toonden aan dat Nederlands leren meer is dan een kwestie van willen. Sindsdien experimenteren een aantal organisaties, zowel professionele als met vrijwilligers, met aangepaste vormen van Nederlands leren. 20
  23. 23. Konijnenwei en Betonnen Jungle Buurtwerk Brederode 10 Hier was buurtwerk Brederode Zicht op de Konijnenwei in 2013 Het buurtwerk op het Zuid heeft een lange geschiedenis, van liefda- digheidswerk door de zusters tot maatschappijkritisch theater in de Betonnen Jungle. Sinds 2002 bestaat het buurtwerk op het Zuid niet meer. Vanuit de ervaring van 30 jaar buurtwerk in Antwerpen-Zuid hield opbouwwerkster Leona Maes in juni 2006 een vurig pleidooi voor een buurtwerk. “Tot in de jaren 90 waren er opbouwwerkprojecten in Antwerpen­ Zuid. Via deze projecten werden sterkere groepen in de wijk bereikt. Het is in dit kader dat de werkgroep Konijnenwei actief was in het buurtwerk. De werkgroep koos toneel als actievorm om het behoud van de Konijnenwei (waar nu het nieuwe justitiepaleis staat) te bepleiten. Hieruit ontstond het project Betonnen Jungle, dat er vooral op gericht was te werken aan de vaardigheden van kans­ en generatiearmen.” ➢ ‘Betonnen Jungle’ maakt nog steeds toneelstukken. ‘Betonne Jeugd’ is een werking met maatschappelijk kwetsbare jongeren en kreeg in 2012 nieuwe lokalen in Sint­Andries. 21
  24. 24. Samen wegen op het beleid Antwerpse Buurtwerken 11 “Antwerpse Buurtwerken is een samenwerkingsverband tussen buurtwerken die actief zijn in kansarme of achtergestelde buurten van de agglomeratie Antwerpen. Naast coördinatie, concrete samenwerkingsprojecten, en service aan afzonderlijke buurtwerkinitiatieven wil Antwerpse Buurtwerken ook overleg met verantwoordelijke beleidsinstanties stimuleren. Sinds 1 januari 1983 valt het werkterrein van Antwerpse Buurtwerken samen met de fusiestad Groot-Antwerpen.” Dit citaat komt uit het jaarverslag Antwerpse Buurtwerken 1982. Het secretariaat van deze voorloper van Samenlevingsopbouw lag eerst in de Baron d’Hanislaan, daarna in de Lange Leemstraat 126. 22
  25. 25. Vertel uw verhaal Kent u zelf nog meer verhalen over hoe mensen sleutelden aan onze stad? Over projecten van vroeger, verhalen van nu, of dromen voor de toekomst? Schrijf ze hier op, vertel ze verder en doe er iets mee! 23 Wil u zelf aan de slag in uw buurt? Stuur uw verhaal naar info.antwerpenstad@samenlevingsopbouw.be Op www.samenlevingsopbouw.be/antwerpenstad vindt u alles over de werking, de actuele projecten en de nieuwe plannen van
  26. 26. 13 14 15 12 19 20 17 16 18 KIEL, HOBOKEN 12 Silvertop Jan Denucéstraat 1 13 Het Nest F. Hensstraat 14 en 15 CO Nova Schijfstraat 105 16 Buurthuis De Tiret Sint-Bernardsesteenweg 320 17 Den Tir Sint-Bernardsesteenweg 314 18 Beerschot stadion Parking Julius De Geyterstraat 19 Wilrijkse pleinen Vogelzanglaan 20 Moskee El Ouahda Lelieplaats 25 24
  27. 27. De konijnen van ’t Kiel Bewonerswerking Silvertop “In sommige sociale woningen zou ik zelfs geen konijnen weg­ stoppen”, zei de toenmalige Vlaamse minister voor Huisvesting in 2002. Daarbij gaf hij als voorbeeld de Silvertop-torens op het Kiel. Toen een maand later de commissie Huisvesting van het Vlaams parlement op bezoek kwam, verkleedden de bewoners zich als konijnen. Zij pleitten voor de renovatie van de drie torens. In een stad met vijfduizend mensen op de wachtlijst voor een sociale woning, konden geen zeshonderd woningen verdwijnen. 12 ➢➢ In 2004 startte de renovatie van de woontorens. De rode en de blauwe toren zijn inmiddels gerenoveerd, de derde is vermoedelijk klaar in 2015. Zij zijn samen goed voor 525 sociale woningen. ➢➢ In 2011 stonden er in Antwerpen 12.130 gezinnen op de wachtlijst van Woonhaven, de grootste sociale huisvestingsmaatschappij in Antwerpen. Dat aantal blijft stijgen. Er zijn nog altijd verschillende bewonersgroepen actief in de Silvertop. Sinds de renovatie is er in de nieuwe blauwe toren ook een ontmoetingscentrum voor bewoners. ©KRISVANDEVIJVER 25
  28. 28. Mohamed, burgemeester van het Nest Het nest van NOVA op het Kiel “Mogen wij hier ook komen?”, vroeg Mohamed. Natuurlijk mocht dat. Ze kwamen na het voetbal samen naar cultureel ontmoe- tingscentrum Nova. Artiesten Andreas en Suus gaven hen wilgen- takken om nesten te bouwen. Ze weefden takken en vlochten ook nieuwe relaties tussen mensen. Mohamed, Herman, Hilde, Aziz en vele anderen boorden scheuten in de grond. School- kinderen vlochten twijgjes. Weken later waren de wilgentenen uitgegroeid tot een groen levend kunstwerk. Het nest betoverde jong en oud, bron van grote verbondenheid op het Kiel. ➢➢ Het Nest werd gebouwd in 2008 en leeft nog altijd. Tijdens het jaarlijkse NOVA Nestfeest wordt het verbond tussen de bewoners telkens vernieuwd. Met steun van Recht-Op, Buurtsport, NOVA-Cultuur en het Middelheimmuseum. 13 26
  29. 29. Computer voor beginners Digipunten in 10 wijken 14 Annemie Wuyts van Recht-Op en Chris Haesendonckx van Samenlevingsopbouw: “Al ons materiaal zat veilig opgeborgen in een kluis in cultureel ontmoetingscentrum Nova. Als we dan bijvoorbeeld les hadden in Dienstencentrum De Fontein in Borgerhout moesten we alles naar daar sleuren: 12 tassen met laptops, een grote koffer met toetsenborden, muizen, geheugensticks, een beamer, verlengdraden en kabels voor een internetverbinding. Dan moesten we in dat lokaal eerst een paar fitnesstoestellen opzij schuiven, dozen met knutselgerief opeen stapelen, tafels en stoelen verzetten, kabels vastmaken, alles installeren, een heel gedoe. We kregen altijd hulp van onze vrijwillige lesgevers, en het was leuk om zien hoeveel zin onze cursisten er in hadden. Maar het gebeurde evengoed dat na een half uur de internetverbinding wegviel als er toevallig net een trein voorbij denderde.” ➢➢ In 2006 startten Samenlevingsopbouw en Recht-Op, ondersteund door het OCMW, een mobiele computerklas. In 2013 zijn er tien Digipunten waar elke Antwerpenaar terecht kan voor een basiscursus computer of om vrij gebruik te maken van een pc met internetverbinding. 27
  30. 30. Ontmoetingscentrum Nova Van buurthuis tot cultuurpaleis 15 In 1987 zit buurthuis Den Tir in een klein winkeltje op de Sint-Bernardsesteenweg. In 2001 verhuist het naar De Tiret, een blauw gebouw dat op een visbak lijkt achter Den Tir. In 2003 verhuist het buurthuis nog eens naar de gebouwen van Crescendo, maar die worden nadien gesloopt. Op zoek naar een oplossing, slaan verschillende organisaties de handen in elkaar. Samenlevingsopbouw, Recht-Op, Buurtsport, Cultuur- centrum De Kern en het verenigingenplatform Kielse Klanken gaan in 2005 samen in zee met de stad en richten in de oude bib Ontmoetingscentrum NOVA op. In geen tijd wordt dat dé plek voor cultuur, ontmoeting en sport op ’t Kiel. ➢➢ Cultureel Ontmoetingscentrum Nova heeft een zeer actieve vrijwilligerswerking en werkt samen met alle verenigingen, organisaties en buurtbewoners die sociaal-culturele activiteiten willen organiseren. Bekende voorbeelden zijn het cultuurcafé, muziek- en toneelvoorstellingen, comedy, buurtmaaltijden, thé dansants, cursussen, workshops koken, tai chi en yoga, en veel meer. 28
  31. 31. Samen uit, samen thuis Cultuurcafés en Pretloketten 16 Chris Haesendonckx, opbouwwerkster: “Niet willen meedoen is een keuze. Niet kunnen mee- doen is uitsluiting. Vanuit die overtuiging groeide in 1999 het idee om mensen uit te nodigen om op culturele uitstap te gaan: film, theater, opera, muziekoptredens, musea. We begonnen met een kantoortje in het tuinhuis, achteraan in de tuin van Recht-Op op het Kiel. Als het regende, moesten we binnen onze paraplu opendoen. Veel werk ook. Tot iemand suggereerde dat het toch veel leuker zou zijn, moesten we onze uitstap- pen kunnen afspreken tussen pot en pint. En zo ontstond het cultuurcafé.” Organisator Danny Jacobs van Recht­Op vzw: “Later kwamen daar de pretloketten bij, een gra- tis infostand waar kwetsbare mensen samen hun uitstap plannen. Dat helpt hen om de cultuur- kloof te overbruggen. De stand wordt bemand door een ploeg vrijwilligers. Wij geven informatie over cultuur en vrije tijd maar doen zelf ook een aanbod. Wij beginnen met makkelijk verteer- bare activiteiten zoals een film of komedie- theater. Gaandeweg zullen we het aanbod ook wat verdiepen. Wij doen aan smaakverbreding en hopen zo dat mensen nieuwe dingen zullen ontdekken.” Uit een artikel van Gazet Van Antwerpen, 28 februari 2013. ➢ Het cultuurcafé van Recht­Op vindt plaats in de Nova, in samenwerking met Cc De Kern. Er is ook een cultuurcafé in Wijkcentrum ’t Pleintje en in Cc Deurne. ➢ De pretloketten zijn in Centrum De Wijk in Antwerpen­Noord, en in Wijkcentrum ’t Pleintje en buurtcentrum Dinamo in Deurne. 29 doen aan smaakverbreding en hopen zo dat mensen nieuwe dingen zullen ontdekken.” Uit een artikel van Gazet Van Antwerpen, plaats in de Nova, in samenwerking cultuurcafé in Wijkcentrum ’t Pleintje 29
  32. 32. Een Paar Apart Een duo is het begin van een netwerk 17 Een Paar Apart brengt mensen samen om per twee op cultuuruitstap te gaan. Elk duo bestaat uit iemand die in armoede leeft, en iemand die niet arm is. Deelneemster die niet arm is: “Ik heb daar echt heel veel aan. Ik zou het spijtig vinden moest ik niet meer mogen komen. Dat is een deeltje van mijn leven geworden. Het is voor mijzelf heel verruimend en heel positief. Het is helemaal niet het gevoel van ‘ik doe een goed werk’. Je krijgt zelf evenveel als dat je probeert te geven. Je krijgt ook vriendschap, je kennissenkring wordt groter, ik voel me ook thuis in deze groep.” Deelneemster die in armoede leeft: “Je duo-partner kent meestal geen armoede. Zij hebben niet die ervaring met armoede en dat moet je dan toch proberen uit te leggen in hun taal. Anders kunnen ze dat niet begrijpen. Maar meestal verstaan ze dat wel.” Deze citaten komen uit de brochure ‘In Goed Gezelschap - gearran­ geerde ontmoetingen tussen mensen die in armoede leven en mensen die niet in armoede leven’, een uitgave van Recht-Op vzw en Samenle­ vingsopbouw Antwerpen Stad vzw, december 2010. ➢➢ De duo-methodiek wordt ook gebruikt in Cultuurcafé Nova/Kiel, in 2-spraak, en in Mix & Match, een samenwerking tussen het opbouwwerk, integratiecentrum De8 en het Servicepunt Vrijwilligers van de stad. 30
  33. 33. Van duiveltje tot monitor X-tra pleinanimatie Beerschot 18 De parking van het Beerschot- stadion op het Kiel stond vaak leeg. Op die momenten bood ze alle ruimte om er te spelen en te sporten. Vanaf 2006 organiseer- den Kielse jeugd- en sportwer- kers er kinderanimatie en plein- voetbal. Elke woensdagmiddag kwamen er een dertigtal kinderen spelen. Tegelijkertijd werden buurtjongeren opgeleid als moni- tor. Die jongeren zetten zich in als vrijwilliger (met een vergoeding voor hun onkosten, betaald door het district Antwerpen). Tiental- len jongeren grepen hun kans en groeiden nadien verder: Yassin werd voetbaltrainer, Hassan werd instructeur, Tom is chiroleider, Khadisha is opbouwwerkster, enzovoort. Deze jongeren gaven niet alleen ‘op de parking’ het goede voorbeeld, maar ook daar- buiten. Misschien is dat wel hét succes van dit project. ➢➢ Dit project loopt nog steeds onder de vleugels van de jeugddienst van de stad. 31
  34. 34. Voetbal als leerschool Jeugdvoetbal Racing Kiel 19 Sinds 2006 komen er kinderen spelen en sporten op de parking van voetbalclub Beerschot. Sommige kinderen wilden hogerop, en trok- ken met hun opa, met trainer Mohamed Makhi, en met veel andere papa’s en mama’s naar het zaalvoetbal of naar de oefenvelden van Beerschot op het Wilrijkse Plein. Daar gaf Jeugd Racing Kiel alle kinderen de kans om competitievoetbal te spelen. Ze kregen er een degelijke opleiding en ook de ouders engageerden zich. Ze hielpen in de kleedkamer, vulden aanwezigheden in, werden ploegafgevaardigde of zelfs trainer. Het gebeurde allemaal met en voor elkaar. ➢➢ Na het faillissement van voetbalclub Beerschot in 2013 lukte het om alle spelertjes bij andere clubs onder te brengen. Filmopname over het project ‘kansengroepen in het voetbal’. 32
  35. 35. Samen Op Straat Marokkaanse vaders spreken jongeren aan 20 “Ik ben met de jongeren beginnen praten. Stilletjes aan, beetje bij beetje. Over hun situatie. Over hoe ze zich voelden en wat ze deden. Dat had daarvoor niemand ooit gedaan,” vertelt een buurtvader in Antwerpen-Noord. De buurtvaders doen hun eerste wandeling in 2002 in Hoboken, met steun van moskee El Ouahda. Sinds 2005 groeit Samen Op Straat onder de vleugels van Samenlevingsopbouw. Vaders en jongeren van vooral Marokkaanse afkomst zoeken samen hoe ze de band met elkaar en hun buurt kunnen verbeteren. ➢ In 2013 bestaat Samen Op Straat in Borgerhout­Noord en Antwerpen­Noord. De vaders en opbouwwerkers speelden vaak een belangrijke bemiddelingsrol achter de schermen, bijvoorbeeld tijdens onrust op de Turnhoutsebaan in Borgerhout of bij conflicten tussen bewoners op de Geelhandplaats, in de Wilgenstraat en in Café zonder Bier in Antwerpen­Noord. Marokkaanse vaders spreken jongeren aan 33
  36. 36. 27 26 31 21 40 42 41 37 32 22 28 24 23 29 33 36 38 39 34 35 ANTWERPEN-NOORD 21 Speelplein Noordschippersdok 22 Park Spoor Noord Viséstraat-Trapstraat 23 APGA Sint-Jansplein 53 24 Wotepa Everaertsstraat 58 25 Seefhoek-Leefhoek Gasstraat 14 26 Afrikaanse winkels De Coninckplein 27 Opbouwwerk De Oude Stad Dambruggestraat 68 28 Permeke De Coninckplein 25 29 Pension Van Schoonhoven Van Schoonhovenstraat 80 30 De Zeven Schaken Van Schoonhovenstraat 82 30 25 34
  37. 37. 21 In 1999 wil de stad een speel- plein aanleggen op het Noordschippersdok in de wijk Dam-Schijnpoort. De buren zijn bezorgd over vandalisme en willen voldoende toezicht. Ze gaan praten met de stad en met de jeugddienst. Die besluit om er te starten met een Ravotkot, een uitleendienst voor speelgoed die elke woensdag en zaterdag voor animatie zorgt op het plein. De gevreesde overlast bleef uit, en het speelplein is er nog steeds. ➢ Het Ravotkot bleef tot 2010 op het Noordschippersdok. De jeugddienst van de stad heeft nog steeds een Ravotkot op het Constant Meunierplein in Hoboken. Animatie op het speelplein Ravotkot op Dam en in Hoboken 31 De Lijn Franklin Rooseveltplaats 32 Herwaarderingsgebied Stuivenbergplein 33, 34 en 35 Centrum De Wijk Willy Vandersteenplein 1 36 Sociale Woningen Geelhandplaats 37 Actiegroep SOS Neefsteeg Neefsteeg 38 De BOM Duinstraat 102 39 Congrescentrum Stuivenberg Lange Beeldekensstraat 267 40 Pioniers Opsinjoren Nikkelstraat 41 Buurtcentrum Dam-Schijnpoort Lange Lobroekstraat 34 42 Buurtwerk Schijnpoort De Marbaixstraat 22 35
  38. 38. Park Spoor Noord 20 jaar tussen droom en daad 22 In het archief van buurtwerk Seefhoek steekt nog een uitnodiging uit 1988 voor de bewoners van de Trapstraat, Viséstraat, Sint- Lazarusstraat en Sint-Jobstraat. Mensen uit de buurt, het stads­ bestuur en de Stuurgroep Herwaarderingsgebied pleitten er voor een buurtpark op de braakliggende gronden aan de hoek Viséstraat-Trapstraat. Tijdens verschillende bewonersvergaderingen werd nagedacht over het park – in het Nederlands, Turks en Arabisch. Er was ook een tekenwedstrijd voor jongeren over hun droompark. Ze wisten toen al goed wat ze wilden: bejaarden moeten er rustig kunnen zitten met hun kleinkinderen of peuters, kinderen moeten er kunnen spelen, wandelaars moeten er ongestoord een fris luchtje kunnen happen en het moet een veilige plaats worden voor iedereen. De bewoners zijn jarenlang blijven ijveren voor een park tussen Stuivenberg en Dam-Schijnpoort. Om sterker te staan, verenigden zij zich in de Werkgroep Spoorwegemplacement. ➢➢ Wie op een zonnige dag in 2013 in Park Spoor Noord gaat wandelen, ziet dat hun droom gerealiseerd is. En dat het park meer dan tien keer groter is dan het kleine stukje dat ze oorspronkelijk op het oog hadden. 36
  39. 39. Armen nemen samen het woord APGA, Antwerps Platform Generatiearmen 23 Halverwege de jaren 90 zijn er verschillende Antwerpse organisaties voor en met generatie- armen: Centrum Kauwenberg, Open Huis, De Cirkel, Wotepa en de pas opgerichte vereniging waar armen het woord nemen Recht-op. Ze ondersteunen allemaal mensen in armoede om hun stem te laten horen. Om samen sterker te staan, richten ze in 1996 het Antwerps Platform Generatiearmen (APGA) op. Ze gaan nauwer samenwerken, betrekken universiteiten en worden een gesprekspartner van het stedelijk beleid. Tot 2002 coördineert een opbouwwerker het platform. ➢ In 2013 verenigt APGA vier verenigingen waar armen het woord nemen. Het Platform ondersteunt acties en projecten die armoede bestrijden en stimuleert en ondersteunt de dialoog tussen beleidsverantwoordelijken, dienstverlenende organisaties en de armen en hun verenigingen. 37
  40. 40. Wotepa Pionier voor goed wonen en werken “Als we nu eens een groot pand ko­ pen om samen te wonen, te werken en oplossingen te zoeken voor de armoede die we rond ons zien?” Deze droom lag in 1989 aan de basis van de oprichting van vzw Wotepa en nv Everaert. Het werd een pu- bliek-private samenwerking avant la lettre: een naamloze vennoot- schap met aandelen en huurcerti- ficaten zorgde er voor dat voor elke Belgische frank subsidie er evenveel privékapitaal werd aangetrokken. Een vroegere wijkschool werd omge- bouwd tot 26 appartementen en een hout- en bouwatelier. Later breidde het project zich uit naar panden in de Prinsstraat, Kleine Kauwenberg en Ossenmarkt, in samenwerking met Centrum Kauwenberg en de Universiteit Antwerpen. De ateliers werden erkend als sociale werk- plaats. De bewoners werden zo intens mogelijk betrokken bij het concept, de planning, de uitvoering, de evaluatie en het beheer van de woningen en de ateliers. ➢➢ Wotepa is de afkorting van Woon- en Tewerkstellings­ programma Antwerpen en is nog steeds een sociale werkplaats, met ateliers in de haven. In 2008 stopte de verhuring van woningen, omdat de huur niet meer gesubsidieerd werd. ➢➢ Het gebouw in de Everaertsstraat zet wel de traditie verder. Sinds 2012 is het de thuisbasis van Domus, een woonproject van het Centrum Algemeen Welzijnswerk Antwerpen voor mensen die nood hebben aan een beschutte woonomgeving. HetpandindeEveraertsstraat, tijdensennadewerken. 24 38
  41. 41. Buurtwerk Seefhoek-Leefhoek Nu centraal secretariaat Samenlevingsopbouw 25 Het buurtwerk Seefhoek-Leefhoek in de Gasstraat draaide jarenlang op vrijwilligers en een buurtwerker. Er waren buurtmaaltijden, mensen konden er terecht voor een koffie en een babbel, er gingen lessen Nederlands door, bewoners kregen er gratis huuradvies, ze gaven het krantje Het Seefhoekerke uit, ze zorgden voor bloemen in de straat en zoveel meer. Ze waren ook politiek erg actief, en kregen verschillende keren politici op bezoek zoals toenmalig eerste minister Verhofstadt. In 2010 stopte de werking. De oude ploeg vrijwilligers komt soms nog samen in Centrum De Wijk. ➢ Het buurthuis werd in 2013 verbouwd tot het nieuwe centraal secretariaat van Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw. Alle deelwerkingen van de vzw vergaderen er, ze printen er hun drukwerk, hun boek­ houding en loonadministratie wordt er gedaan, enzovoort. bewoners kregen er gratis huuradvies, ze gaven 39
  42. 42. 26 Luk Groffy, toenmalig opbouwwerker: “Op het De Coninckplein zijn in de jaren 90 veel Afrikaanse cafés, winkeltjes, kappers, eetgelegenheden, vaak verborgen achter rolluiken. Zij hebben een erg levendig dag- en nachtleven. We wilden de Afrikaanse sleutelfiguren leren kennen, hun netwerken, hun manier om te overleven … niet eenvoudig voor witte opbouwwerkers. We moesten behoorlijk wat drempels overwinnen om op onbekende plaatsen binnen te stappen. Zo kwamen we te weten wat uitzuipkroegen waren, met schaars geklede schones die mannen lieten trakteren. Het ging met vallen en opstaan, soms met het schaamrood op de wangen. In het begin leken alle Afrikanen immers op elkaar. Ik herinner me dat we weer eens onze ronde deden langs alle winkeltjes om mensen aan te spreken voor het Afrikaans Festival tijdens De Zomer Van Antwerpen. Later op de dag, terug in hetzelfde winkeltje, met dezelfde uitleg. Zegt die man: “Ja maar, dat heb je me daarstraks ook al verteld!” ➢ Samen met de Afrikaanse organisaties rond het plein richtte het opbouwwerk in 1998 PAG op, het Platform van Afrikaanse Gemeenschappen. Dat is een sociaal­culturele koepelorganisatie van zwart­Afrikaanse verenigingen die belangen behartigt, contacten helpt leggen, de ontwikkeling van het verenigingsleven stimuleert, de krachten bundelt en er mee voor zorgt dat de Afrikaanse gemeenschap een volwaardige plaats krijgt in de maatschappij. Op ontdekkingsreis in Antwerps Afrika Platform Afrikaanse Gemeenschappen 40
  43. 43. 27 “Vijf minuten geleden zat ik nog bij Agnes, op bed. Omdat zij op haar enige stoel zat. Ik proef nog het uitgesleten porselein van de kop waaruit ik veel te straffe koffie dronk. Agnes woont sinds twee maanden op die kamer, in een van de minder goede buurten van Antwerpen. Op de twee jaar dat we elkaar kennen, is dit haar vijfde gemeubelde kamer. En de slechtste. De kamerbreedte is gelijk aan haar lichaamslengte: als ze in bed ligt, raakt haar hoofd de ene muur en haar voeten de andere. Rechtop in bed zitten kan niet, want dan stoot ze zich tegen de kast die daar hangt. Het ruikt muf bij Agnes. Het zware gordijn voor het raam blijft bijna altijd dicht. Anders is de kamer niet te verwarmen, omdat het zo tocht door de spleten in het versleten hout- werk. Even een raam openzetten om de kamer te luchten, kan niet: er ontbreekt een scharnier. Het raam zou gewoon op straat vallen.” Gepubliceerd in: ‘Een eigen huis, een plek onder de zon’, Chris Haesendonckx, artikel in Symforosa, drie­ maandelijks tijdschrift, 1ste jaargang, juni 1989, nr. 3. Een eigen (t)huis, een plek onder de zon Reglement op gemeubelde kamers ➢➢ Het opbouwwerkproject ‘Leven op gemeubelde kamers’ verzamelde niet alleen getuigenissen, het bracht ook een breed ‘Woonplatform Gemeubelde kamers’ samen met een twintigtal sociale organisaties en vertegenwoordigers van OCMW en stedelijke diensten. Dit platform werkte een stedelijk reglement uit op de verhuring van gemeubelde kamers, dat door de gemeenteraad unaniem werd goedgekeurd op 10 mei 1988. 41
  44. 44. Permeke Renovatie zonder participatie 28 De leegstaande Permekega- rage op het De Coninck­plein had jarenlang onderdak geboden aan druggebruikers en daklozen. De buurt kende ook al jaren prostitutie, wat evolueerde naar heroïneprostitutie en raamprosti- tutie met Afrikaanse vrouwen. De Afrikaanse gemeenschap probeerde in de buurt te overleven. De Chinese gemeenschap woonde er al langer en had net hun leeuwenpoort gekregen. En er waren ook Belgische buurtgroepen die opkwamen voor de heropleving van de wijk. Eind de jaren 90 had de stad plan- nen om het plein heraan te leggen en de oude garage een nieuwe bestemming te geven. Stad en op- bouwwerk legden hun oor te luiste- ren bij de bevolking. Die was echter zo divers, dat ook hun meningen ver uiteen lagen. Toch lukte het om samen te overleggen, met respect voor de mening van alle groepen. Dat was een primeur voor Antwer- pen. Maar plots gaf de stad een andere bestemming aan Permeke, zonder rekening te houden met de mening van de bewoners en ge- bruikers. Permeke werd gerenoveerd tot een bibliotheek met Grand Café. Er speelden blijkbaar andere belan- gen. Zo werden er ook panden op het plein opgekocht, gerenoveerd en terug verkocht. ➢➢ Sinds de renovatie ziet het De Coninckplein er veel beter uit. Maar waar zijn de groepen die het moeilijk hebben en toen erg betrokken waren? Met steun van de stad en Samenlevingsopbouw opende de pleingroep van het De Coninckplein in 2013 een buurthuis in het vroegere café Non-Stop. 42
  45. 45. 29 In 1994 sluit de overheid de landloperskolonies in Wortel en Merksplas. Hun ‘vaste klanten’ komen terecht op gemeubelde kamers in Antwerpen. Maar een groot aantal oudere landlopers slaagt er niet in om nog zelfstandig te wonen. Vroeger gingen zij overwinteren in hun kolonie, nu kunnen ze terecht in onthaalcentrum Pension Van Schoonhoven. Daar kunnen ze samen met lotgenoten een tijd blijven wonen, eventueel ook permanent. Voor wie dat nodig heeft is er professionele begeleiding, behalve in het weekend. ➢➢ Het Pension Van Schoonhoven werd in 1996 gestart door de werkgroep gemeubelde kamers en werd beheerd door de vzw De Oude Stad die daar uit voortvloeide. ➢➢ Sinds 2003 valt het pension onder het Centrum Algemeen Welzijnswerk Antwerpen en het OCMW. Een thuis voor landlopers Pension Van Schoonhoven 43
  46. 46. 30 De opbouwwerkers van het piloot­project Nieuwkomers krijgen telefoon van Lucien Van Beylen, politiecommissaris Zone Noord. Ze probeerden al langer met hem en met de Afrikaanse gemeenschap aan tafel te zitten, maar zonder gevolg. Maar sinds 22 september 1998 is alles veranderd. De Nigeriaanse asielzoekster Semira Adamu wordt die dag verstikt met een kussen tijdens een gedwongen repatri- ëring. De politie ver- wacht onlusten en wil een gesprek met vertegenwoordigers van de Afrikaanse gemeenschap. Een aantal mensen van het Afrikaans platform wil daarop ingaan. ’s Avonds dagen er een twintigtal mensen op in sociaal restaurant de Zeven Schaken, zowel Engelstaligen als Fransta- ligen. Er is ook een opvallende delegatie van de politie. De vergadering begint met een minuut stilte. Die avond wordt het ijs gebroken en wordt de basis gelegd voor een groeiend vertrouwen. Er komen onderhandelingen over bijvoorbeeld de razzia’s en over de sociale inspectie. Een gedenkwaardig voorbeeld is toen een situatie op het De Coninckplein uit de hand dreigde te lopen. Na een razzia kwamen de Afrikanen massaal op straat om hun ongenoegen te uiten. Commis- saris Van Beylen had zijn waterkanonnen verdekt opgesteld in de zijstraten. De politie vormde een cordon met schild en wapenstok. De Afrikanen dromden drei- gend dansend naar voor. Opbouwwerkers met een Afrikaanse achtergrond sprongen ertussen. Ze drongen de Afrikanen terug, op voorwaarde dat Van Beylen zijn man- schappen terug zou trekken. Hun bemid- deling had succes en de boel kalmeerde. Later gingen alle partijen terug aan de onderhandelingstafel zitten. In het heetst van de strijd Pilootproject Nieuwkomers Midden, met das: commissaris Lucien Van Beylen, met links van hem huidig korpschef van de Antwerpse politie Serge Muyters. Naast hen de opbouwwerkers en de vertegenwoordigers van de Afrikaanse gemeenschap. 44
  47. 47. 31 De Franklin Rooseveltplaats is hét knooppunt voor openbaar vervoer in Antwerpen. Maar dat loopt niet altijd even vlot. Op bussen en trams geraakt alles wel eens in de knoop tussen perso- neel en passagiers, of tussen reizigers onderling. In 2008 start vzw Objectief de campagne ‘Respect op De Lijn’. Er worden sport- en ontmoetings- activiteiten georganiseerd tussen chauffeurs en jongeren. Er komt een jaarlijkse respect-campag- ne op bus en tram. Er zijn rondetafelgesprekken met passagiers, Lijnpersoneel en experten. Er wordt theater gespeeld op de bus. Passagiers van tram 24 vertellen 24 audioverhalen. En jongeren van de jeugdwerking Samen op Straat rappen een klare en duidelijke boodschap: “Geel en grijs, de kleuren van De Lijn, respectvol - dat is wat je altijd moet zijn. Want dat geeft een goed gevoel, beter dan dat je eindigt met je smoel, tegen de vloer. Luister naar mij, want ik ben je grote broer.” Citaat uit rap ‘De Lijn’ van RidX en Samen op Straat. Respect op De Lijn Voor aangenaam openbaar vervoer 45
  48. 48. Bewoners plannen zelf hun buurt Stuurgroepen Herwaarderingsgebied 32 In 1983 vaardigt de Vlaamse over- heid haar Herwaarderingsbesluit uit. Het doel is om systema- tisch problemen op te lossen in ‘moeilijke’ buurten in Vlaanderen, samen met de mensen die er wonen. De Antwerpse gemeente- raad duidt meteen vijf herwaar- deringsgebieden aan, er volgen er nadien nog dertien. Vanaf nu werken deskundigen, ambtenaren, politici, bouwmaatschappijen en vooral bewoners sa- men in de Stuurgroepen Herwaarderingsgebied. Die Stuurgroepen wor- den voorgezeten door de schepenen, maar die staan al snel hun plaats af aan de opbouw- werkers. Die krijgen de taak om alles in goede banen te leiden. De Stuurgroepen bakenen de gebieden af en maken samen een plan over hoe hun buurt kan verbeteren. Het opbouwwerk speelt een actieve rol om de bewoners te ondersteunen, ze weerbaar te maken en om te overleggen met het stadsbestuur. Het resultaat is dat heel wat straten en pleinen heraangelegd worden en wijken weer aantrekkelijk worden. ➢➢ In 1993 toont een onderzoek van de Koning Boudewijnstichting aan dat de krachtigste Stuur­ groepen in Antwerpen actief zijn, en dat Stuivenberg het meest sociale herwaarderings­ gebied is. ➢➢ Uit de Stuurgroepen ontstaan veel bewonersgroepen waarvan er in 2013 nog steeds actief zijn. 46
  49. 49. Chatar en André, onze poortwachters Centrum De Wijk in Antwerpen-Noord 33 Heidi Zwaenepoel, stafmedewer­ ker: “Als ik aan Centrum De Wijk denk, denk ik aan veel dingen … een lange geschiedenis uiter- aard. Buurtwerk Stuivenberg in de Lange Schollierstraat 94. Een oude school die vanaf 1995 en vele jaren daarna verbouwd werd tot een centrum voor de wijk. Een huis vol vrijwilligers. Duizend en één projecten van bewoners. Elke dag een file van buggy’s in de hal voor Kind en Gezin. Een keuken vol volk, mensen van overal die samen koken. Ken je de twee vrijwilligers Chatar en André? Zij zijn de mannen met de sleutel, de poortwachters. Eén aan de kant van de Lange Scholier- straat, één aan de kant van de Handelssteeg. De vaders van het huis. Een late vergadering van Antwerpen aan ’t Woord? Chatar komt afsluiten. Komen er mensen biologische groenten ophalen op maandagavond? André komt de deur opendoen. Een activiteit in het weekend? Ze staan paraat. Twee mannen, langzaam ver- groeid met een huis tot ze mee het huis geworden zijn. Zouden we allemaal zo met Antwerpen kunnen vergroeien?” ➢➢ Centrum De Wijk ligt aan het Willy Vandersteenplein en herbergt drie organi­ saties: Kind en Gezin, het Centrum Algemeen Welzijnswerk Antwerpen en Samenlevingsopbouw. Chatar en André op de viering van 25 jaar Samenlevingsopbouw in het Antwerpse stadhuis. 47
  50. 50. Veel mensen in Antwerpen-Noord wonen er graag! Toch heeft de wijk geen al te best imago. Hoe kan je de kwaliteit van een wijk opkrikken, zonder daarbij te wachten op mooie en dure projecten van de overheid of private investeerders? Vanaf 2006 ging Buurtschatten op zoek naar ideeën van de mensen in de wijk zelf. Met de campagne ‘Een idee? Doe er wat mee!’ werden buurtbewoners gesti- muleerd om nieuwe dingen te bedenken voor de wijk. Om die projecten te rea- liseren gaat Buurtschatten mee op zoek naar geld en naar steun door bestaande diensten, bedrijven en politici. In 2013 is de lijst van projecten einde- loos. Bewoners voerden actie om bus 19 te behouden. Met Hoger Wal gaat Guido een week zeilen met jongeren die het moeilijk hebben. In Wereldsnack staat elke vrijdag een gerecht uit de wereldkeuken op het menu. Bob en zijn jongeren legden een voetbalveldje aan naast het oude slachthuis op Schijn- poort. Tijdens Land in de Kijker stellen buurtbewoners hun geboorteland voor. Open keuken kookt met producten die anders weggegooid worden. Trage zondag vraagt aandacht voor veilig verkeer. Bewoners stimuleren elkaar om groentetuintjes aan te leggen in de stad. Met Comité Jé gaan jongeren uit de wijk in gesprek met politie. En veel meer. De wijk leeft, met dank aan haar bewoners. ➢ Met als slogan ‘Mensen maken de wijk’ heeft Buurtschatten zich inmiddels verspreid over de stad. Overal denken buurtbewoners na over projecten in hun wijk en hoe ze die kunnen realiseren en financieren. Terwijl ze samen dingen doen, leren ze ook hun verschillen overbruggen. Buurtschatten De rijkdom van een ‘moeilijke’ wijk 34 48
  51. 51. 2-spraak Samen Nederlands oefenen 35 2-spraak is een vrijwilligersorganisatie in Antwerpen-Noord en Deurne. Ze vormen duo’s van Nederlandstalige vrijwilligers en anders- taligen die Nederlands willen leren. Een duo gaat telkens 1 jaar lang samen met elkaar op stap. Anne: “Ik spreek één keer per week af met mijn anderstalige ge- sprekspartner. Soms spreken we af in bibliotheek Permeke of op een terrasje, soms doen we samen een activiteit. Het gekste wat ik al heb meegemaakt? Toen ik mee ging om te helpen bij de aankoop van een bed.” Inge: “Ik kom uit Mongolië en woon al vijf jaar in België. Ik praat met mijn vrijwilliger vaak over mijn zaak, een naaiatelier. Bij 2-spraak kan de andere je meteen verbeteren en kan je meer praten dan in de Nederlandse les.” ➢➢ In 2008 begonnen twee vrijwilligers, Jacques en Greet van de campagne Buurtschatten met dit project. Zij coördineren het project en doen de vrijwilligersondersteuning in Antwerpen- Noord. Mensen leren niet enkel Nederlands maar leren ook elkaars cultuur beter kennen, wat zorgt voor meer begrip en waardering. Inmiddels vormt 2-spraak in Antwerpen-Noord en in Deurne elk jaar ongeveer 120 duo’s. JacquesenGreetbijhetvijfjarig bestaanvan2-spraak 49
  52. 52. Gezellig samen kletsen 10 jaar Taal*ooR 36 Om de ontmoeting tussen bewoners van sociale woonblokken te stimuleren, werd in 2003 gestart met het experiment Taalappartement. Dit groeide uit tot de conversatiegroepen Taal*ooR, waar anderstalige en Nederlandstalige buurtbewoners samen in het Nederlands praten over de dingen die hen interesseren. Het is in verschillende wijken nog steeds een succesformule, met enthousiaste deelnemers. • “Heel leuk om mijn Nederlands te oefenen en nieuwe mensen en culturen te leren kennen.” • “Het is gezellig.” • “Ik leer nieuwe activiteiten kennen.” • “Ik ben door Taal*ooR vrijwilligerswerk gaan doen.” ➢➢ Taal*ooR vindt plaats in Antwerpen-Noord, Deurne-Noord, Deurne-Zuid, Borgerhout en op het Kiel. Er zijn ook varianten op Taal*ooR in Berchem, Linkeroever en Merksem. Gemiddeld nemen, over de wijken heen, wekelijks tussen de 120 en de 200 mensen deel. 50
  53. 53. Huurdersbeweging in de stad Initiatiefgroep Huurwetgeving 37 Eind jaren 70 kocht een projectontwikkelaar de Antwerpse Neefsteeg op. Hij wilde dat de huurders vertrokken, om plaats te maken voor een reeks luxe appartementen. Bewoners en vrijwilligers gingen in het verweer en richtten de Actiegroep SOS Neefsteeg op. Met juridische steun van de Antwerpse Wetswinkel slaagde de actiegroep er na 4 jaar in om het tij succesvol te keren. Ze zetten hun strijd tegen afbraak en uithuiszetting verder in heel de stad. Uit de samenwerking tussen Wetswinkel, actiegroepen en bewonersgroepen ontstond de Initiatief Groep Huur Wetgeving (IGHW). In 1980 gaven zij het eerste Huurdersblad uit. De Wetswinkel startte ook met de Mobiele Huurbrigade die in buurthuizen een permanentie uitbouwde voor het ‘recht op wonen’. Daar ontstond later de Huurdersbond uit. succesvol te keren. Ze zetten hun strijd tegen afbraak en uithuiszetting verder in heel de stad. Uit de samenwerking ‘recht op wonen’. Daar ontstond later WWW.VMSW.BE WWW.MUSEUMINZICHT.BE 51
  54. 54. Pionier in sociaal ondernemen Buurtontwikkelingsmaatschappij de BOM 38 De uitdagingen voor de wijken Stuivenberg- Seefhoek, Dam-Schijnpoort en Borgerhout Drei Pleintjes waren groot. Kansarmoede doorbreken gaat niet vanzelf. Ondanks de inspanningen van bewoners, opbouwwerk en welzijnsorganisaties bleef de buurt ter plaatste trappelen. De heraanleg van straten en pleinen in het kader van de herwaar- deringsgebieden, is niet voldoende om de structurele achterstelling in een buurt tegen te gaan. Kansarme wijken hebben ook nood aan een breder economisch draagvlak en de ontwikkeling van lokale diensten. Daarom werd er in 1990 de eerste Antwerpse Buurt- ontwikkelingsmaatschappij opgericht, beter bekend als de BOM. In een voormalige garage tussen de Duinstraat en de Lange Beeldekens- straat bundelde de BOM de krachten van de social-profitsector met die van bedrijven en overheid. De BOM werd een echt laboratorium voor sociale vernieuwing in de stad. ➢ Samenlevingsopbouw hielp de BOM mee in de startblokken, maar eens gelanceerd stond de BOM op eigen benen. Op haar beurt werd De BOM de bakermat van heel wat nieuwe organisaties. • De Woon­ en Werkwijzer, later omgevormd tot Woonkantoor en Werkwinkel. • Het centrum voor computertechnologie ATEC, nu ATEL. • Het sociaal bedrijvencentrum NOA in de Elisabethstraat, dat 18 jaar lang nieuwe bedrijven ondersteunde om zich in Antwerpen­Noord te vestigen. Daar moesten in 2012 21 bedrijven een nieuwe locatie zoeken, om plaats te maken voor een nieuwe school. De BOM in de Duinstraat NOA in de Elisabethstraat Samenlevingsopbouw hielp de bakermat van heel wat nieuwe De Woon­ en Werkwijzer, later omgevormd tot Woonkantoor 52
  55. 55. Wijk in de kering Congres Bewonersgroepen 39 In april 1997 kwamen verschillende bewonersgroepen uit Antwerpen- Noord samen in het congrescentrum van het Stuivenbergziekenhuis. Ze beslisten er om samen te werken, maakten een gezamenlijke ana- lyse van de problemen en de kansen in hun wijk, en richtten zich op een positieve manier tot de beleidsmensen. Wat ze vooral wilden, was hun buurt aanpakken en verbeteren: leegstand tegengaan, meedoen aan poetsacties, mee praten over de heraanleg van straten en pleinen, en hun buren opnieuw leren kennen. Ze wilden investeringen die hun wijk zou doen heropleven. Het congres was een groot succes en kreeg veel aandacht in de pers. Elke dag kreeg een bewonersgroep een halve pagina in Gazet Van Antwerpen. Er waren op het congres ook veel politici aanwezig. Die waren onder de indruk van de positieve dynamiek en wilden die in de toekomst ook steunen. Er kwamen extra investeringen in Antwerpen- Noord en de stedelijke diensten herwerkten de manier waarop ze bewoners betrekken bij plannen in de stad. ➢➢ In 1997 kreeg het congres de Prijs van de Vlaamse Gemeenschap, uitgereikt door Vlaams minister van Binnenlandse Aangelegenheden Leo Peeters. Het congres inspireerde ook andere bewonersgroepen in Borgerhout en elders om samen te werken. 53
  56. 56. Opsinjoren brengt buren bij elkaar Van buurtproject tot stadsdienst In 2012 vierde Opsinjoren zijn 15de verjaardag. Minder bekend is dat Opsinjoren in Antwerpen- Noord ontstaan is, samen met bewoners. Eén van de pioniers vertelt hoe het begon: “Wij vroegen ons af hoe we het contact tussen de buren konden verbeteren. Hoe konden we ons opnieuw samen verantwoordelijk voelen voor onze straat? Zo is het project ‘premie op actie’ gestart. Bewoners werden ondersteund om iets te organiseren in hun straat en daar kregen ze een beloning voor. Het wijkkantoor wilde graag meewerken en we werkten samen het project verder uit. We bezochten een gelijkaardig project in Rotterdam en werkten een reglement uit. De stad wou dit graag in heel Antwerpen organiseren en zo is Opsinjoren geboren.” ➢➢ Opsinjoren is een dynamische stadsdienst die alle bewoners steunt die iets willen organiseren in hun buurt: een straatfeest, een speelstraat, een poets- en plantactie, een buurtinitiatief. Buurtbewoners en vrijwilligers in actie. De eerste straat die ooit deelnam aan ‘premie in actie’, was de Nikkelstraat in Stuivenberg. 40 54
  57. 57. De permanente zoektocht naar geschikte locaties Buurtcentrum Dam-Schijnpoort 41 De Marbaixstraat 22 was lange tijd de thuishaven voor het buurtwerk, de kinderwerking van Schijnpoort, de Schoolbrug en Recht-Op vzw. In 1996 barst de werking er letterlijk uit zijn voegen, met veel te weinig ruimte voor veel te veel volk. Samen gaan ze op zoek naar een nieuw gebouw, en in 1999 verhuizen ze naar een oud vleesverwerkend bedrijf in de Lange Lobroekstraat. ➢ Enkele jaren later, in 2002, schroeft de overheid de middelen van het Sociaal Impuls Fonds drastisch terug. Daardoor moeten alle betrokken organisaties hun werking heroriënteren. Het gebouw verloor zijn functie en staat inmiddels leeg en te koop. De organisaties die er zaten, vonden elders onderdak. 55
  58. 58. Rechttoe, rechtaan, Recht-Op Armen nemen het woord 42 Chris Haesendonckx en Mia Crollet, opbouw­ werksters: “Recht-Op is een organisatie die al jaren haar naam waarmaakt: mensen in armoede ondersteunen om rechtop te staan, ondanks de zware last van armoede. Samen met anderen komen zij op voor hun recht op huisvesting, gezondheidszorg, onderwijs, steun bij de opvoeding van hun kinderen, inkomen, energie, werk, rechtsbijstand, sport, cultuur. Recht-Op startte in 1989 als project met de titel ‘Uitbouw van een werking met generatie-arme gezinnen gericht op een aangepast en gecoördineerd welzijnsaanbod in Antwerpen-Noord’. Wie het ooit verzon, weten we niet meer. En dat willen we zo houden. Onthoud alleen Recht-Op, vzw sinds 1996.” ➢ Recht­Op is een erkende vereniging waar armen het woord nemen, met vestigingen op het Kiel, in Deurne­Noord en Deurne­ Centrum. inkomen, energie, werk, rechtsbijstand, sport, 56
  59. 59. Vertel uw verhaal Kent u zelf nog meer verhalen over hoe mensen sleutelden aan onze stad? Over projecten van vroeger, verhalen van nu, of dromen voor de toekomst? Schrijf ze hier op, vertel ze verder en doe er iets mee! 57 Wil u zelf aan de slag in uw buurt? Stuur uw verhaal naar info.antwerpenstad@samenlevingsopbouw.be Op www.samenlevingsopbouw.be/antwerpenstad vindt u alles over de werking, de actuele projecten en de nieuwe plannen van
  60. 60. 43 45 44 46 47 48 49 50 51 52 53 BORGERHOUT-NOORD 43 Open Huis Es Sarout/De Sleutel Kersbeekstraat 44 en 45 Wijkkantoor Groeningerplein 1 46 Moskeevereniging Bilal vzw Van Montfortstraat 33 47 Eerste woonwinkel Helmstraat 48 Kras Borgerhout Generaal Eisenhouwerlei 47 49 Heraanleg plein Vinçotteplein 50 Actie gezonde buurt Florastraat en omgeving 51 en 52 Buurtwerk De Drei Pleintjes Linnaeusstraat 40 53 Heraanleg straat Jan De Laetstraat 54 Inter Ferry Boats Buurtspoorweglei 55 Heraanleg plein Terloplein 54 55 58
  61. 61. Het leven zoals het is Open Huizen Es Sarout/De Sleutel Het leven zoals het is Open Huizen Es Sarout/De Sleutel Es Sarout betekent De Sleutel. Vrouwen in de wijk stelden eind jaren 90 hun huis open om samen te komen met andere vrouwen. In de Open Huizen Es Sarout/De Sleutel kon je over alles babbelen: over de kinderen, over samenleven, over het weer, over elkaars achtergrond, over het leven zoals het is. Belgische en migrantenvrouwen had- den een maandelijkse ontmoeting bij iemand thuis. Ze babbelden over wat hen bezig hield. Of de gesprekken nu doorgingen bij Maria, Hélène, Moire of Saida, het waren altijd gezellige babbels op maandagmiddag. ➢ De Open Huizen Es Sarout/De Sleutel bestaan niet meer, de filosofie erachter wel. Ook in projecten zoals de conversatiegroepen Taal*ooR, de duo’s van 2­spraak of samen koken in de Wereldkeuken praten mensen met elkaar en leren ze elkaar beter kennen. 43 59
  62. 62. Vrouwen nemen het woord AVA - Allochtone Vrouwen in Armoede 44 Vrouwen die in armoede leven komen samen om ervaringen uit te wisselen. Ze bespreken ook hoe ze hun lot kunnen verbeteren. Wat kan je zelf doen? Wat moet je dan weten of kun- nen? Wat kan het beleid of een dienst doen? Hoe doen die dat en kan dat op een betere manier voor iedereen? Zo ijverden de vrouwen voor klare taal als ze formulieren of informatie krijgen. Ze werkten mee aan de tentoonstel- ling ‘Ieders droom telt’, met kunstwerken over hun ervaringen, dromen en inspanningen om volwaardig deel uit te maken van de samen- leving. Ze ijverden mee voor betere Sociale Infopunten en een dienstverlening die hen echt verder helpt. En ze vragen dat de overheid hun rechten automatisch toekent, zonder ingewik- kelde procedures. ➢➢ AVA is gestart in 2007. Het maakt nu deel uit van ‘Arm in Arm. Vereniging waar armen het woord nemen’. In het kader van de opleiding ‘Pedagogie van het Jonge Kind’ aan de Karel De Grote-Hogeschool, werkte AVA mee aan het onderzoek: ‘Spreekkansen. Communicatie met ouders uit kansengroepen in de kinderopvang’. 60
  63. 63. Koopkracht voor iedereen Armen werken zelf aan verandering 45 Het project Koopkracht startte in 2009 om drempels in de dienst­ verlening tegen te gaan. Buurtbewoners wisselden hun ervaringen uit, organiseerden infovergaderingen, bezochten verschillende organisaties, en gingen praten met mensen van diensten en van het beleid. Ze werkten voorstellen uit om de dienstverlening van bijvoorbeeld de ziekenkas, het Sociaal Infopunt of de stad te verbeteren. In 2012 zaten de vrijwilligers van het project ook samen met Woonhaven, het OCMW en de loketwerking van de stad om hun brieven eenvoudiger te maken. Alles moet duidelijk zijn voor iedereen, en alles moet in duidelijke taal geschreven worden. De deelnemers van Koopkracht werkten samen met Vormingplus en Recht-op de vorming Duidelijke Taal uit, voor medewerkers van stedelijke en andere diensten. 61
  64. 64. Tussen angst en dynamiek Omnia ondersteunt verenigingen in Borgerhout 46 In 1987 wil een Islamitische ver- eniging een moskee oprichten in Borgerhout. Veel bewoners verzetten zich daar tegen, sommigen kiezen zelfs voor beledigende affiches, zwarte vlaggen, petities en scheld- partijen. Er komt een compromis en de moskee komt er toch. Het opbouwwerk speelt een rol als bemiddelaar, en zorgt samen met het stadsbestuur en de politie voor goede afspraken tussen moskee en omwonenden. In 2013 verenigt het moskeeënoverleg Borgerhout (MOB) negen moskeeën. Die moskeeën en andere verenigin- gen van Marokkaanse Borgerhoute- Verschillende moskeeën werkten in 2012 mee aan Borgerhout Fietst, een activiteit van Steunproject vzw. naars zoals Steunproject, Attawaasol, Safina, El Waffa en Samen Vooruit engageren zich actief in de wijk. Zij zetten zich in voor de lentepoets, ze denken mee na over de heraan- leg van pleinen, ze organiseren Suikerfeesten, opendeurdagen voor de buren, een fietstocht voor veilig verkeer in de wijk, en veel meer. ➢➢ Samenlevingsopbouw ondersteunt de Borgerhoutse moskeeën. Die dienden een erkenningsdossier in bij de Vlaamse overheid, maar kregen ondanks hun inzet nog steeds geen officiële erkenning. In 2013 gingen ze in gesprek met het kabinet van de Vlaamse minister voor inburgering. Het opbouwwerk probeert te bemiddelen. 62
  65. 65. Woonwinkel De Drei Pleintjes In een stedelijk woonkantoor kan iedereen terecht met vragen over bouwen en verbouwen in Antwerpen. De basis daarvan werd gelegd door De Drei Pleintjes in Borgerhout. Deze buurtgroep organiseerde al in 1984 een infobeurs en schreef toen ook de brochure ‘Nieuw wonen in een oude buurt’. In 1985 start- ten ze in de Helmstraat met de eerste woonwinkel. Toen die in 1990 werd overgenomen door de Buurtontwikkelingsmaatschap- pij (BOM), veranderde de naam in Woonwijzer. Nadien groeiden van daaruit de huidige woonkan- toren. Buurtgroep De Drei Pleintjes bestaat al sinds 1977 en heeft nog altijd een werking op het Terlo- plein, tussen de Borsbeekstraat- Kortrijkstraat en de spoorweg. Veel van de pioniers zijn vandaag nog altijd actief in de werking. ➢ In 2013 zijn er zes woonkantoren in de stad: in de Binnenstad, Borgerhout, Zuid, Deurne, Centrum en Ekeren. 47 63
  66. 66. Een plek voor álle jongeren Jeugdwerkingen in Borgerhout 48 In de jaren 90 waren er drie jeugdwerkingen in Borgerhout: Kinder- en tienerwerking JAGA, kinder- en tienerwerking Den Bleek en Jeugdhuis De Cluys. Zij werkten los van elkaar met elk hun eigen kinderen en jongeren, meestal van Marokkaanse afkomst. Die hadden het vaak moeilijk in Borgerhout. Ze vonden in hun vrije tijd geen activiteiten die bij hen pasten, en volgens de goege- meente veroorzaakten ze altijd problemen. Op zoek naar een betere bundeling van krachten om het samenleven in de wijk te verbeteren, bracht het opbouwwerk de ver- schillende jeugdwerkingen in Borgerhout bij elkaar. Die beslisten in 1996 om meer te gaan samenwerken en vormden één grote jeugd- werkorganisatie in de buurt, voor kinderen van de lagere schoolleeftijd tot 16 jaar. ➢➢ Deze nieuwe organisatie voor jeugd­ welzijns­werk in Oud-Borgerhout is later uitgegroeid tot Kras Borgerhout. 64
  67. 67. Elke vierkante meter telt Heraanleg Vinçotteplein 49 In 2005 waren er al plannen om het Vinçotteplein in Borgerhout in te krimpen door er nieuwbouw te bouwen. Toen dat in 2007 bekend geraakte, wekte dat heel wat wrevel op bij buurtbewoners. “Het is schandalig dat niemand in de buurt op de hoogte was van deze plannen”, zegt Moha- med El Bastani, initiatiefnemer van de petitie. “Vijftien jaar lang hebben we gestreden om van deze open ruimte een speel- en sportterrein te maken. Lang heeft er een bordje verboden toegang gehangen. En sinds enkele jaren is het eindelijk mooi in orde, met een omheinde hon- denweide, een atletiekpiste en een voetbalter- reintje. Door de randen vol te bouwen, verdwijnt een derde van het groen.” Het wijkteam bracht de buurtbewoners samen om actie te voeren, en het plein werd niet kleiner. Het citaat komt uit Gazet van Antwerpen, 23 mei 2007. ➢➢ Het Vinçotteplein wordt in 2014 opnieuw heraangelegd. Het stedelijk wijkoverleg betrekt de buurbewoners daarbij. 65
  68. 68. Faraomieren Actie voor een gezonde buurt 50 Eind jaren 90 ijvert de bewonersraad Borgerhout- Noord voor meer inspraak van buurtbewoners. Elke maand bespreken ze problemen in de buurt, en zo komt in 2000 de faraomier ter sprake. Die mieren komen uit de tropen, leven in koloniën en kunnen een echte plaag vormen. Veel bewoners hebben er last van. Er worden huisbezoeken gedaan, affiches verspreid, een enquête en een infoavond georgani- seerd en contact gezocht met de stad. Uiteindelijk gaat de stad aan de slag om de faraomier in ver- schillende straten te bestrijden. Want het probleem was echt wel groter dan eerst gedacht. “Hoe de faraomier in Borgerhout terecht kwam, is niet duidelijk. Vermoedelijk zijn ze via een scheepslading in ons land terechtgekomen. De diertjes allemaal verdelgen blijkt onbegonnen werk, want het is al het vijfde jaar op rij dat Borgerhout er mee af te rekenen krijgt.” Het Nieuwsblad.be, 7 juli 2010. 66
  69. 69. Baba in de buurtwerken Buurtgericht aanbod basiseducatie Buurtwerkingen hebben altijd veel belang gehecht aan vorming. In 1988 startte De Drei Pleintjes met een vormingsaanbod op maat van de wijk en de mensen die er wonen. Eerst waren er lees- en schrijf- groepen, later werd samen met het Centrum voor Basiseducatie ge- start met het Baba-project. Die lessen gingen door in het buurthuis, waar de mensen zich al thuis voelden. De Baba-lessen vertrokken niet van een vast leerprogramma, maar van wat de mensen bezig hield. Bewoners die iets wilden bijleren konden zelf voorstellen doen. Bijvoorbeeld tips om goedkoop en veilig je huis te verwarmen, kleine herstellingen te doen, een fietsband te leren plakken, meer uitleg te krijgen bij het nieuws of uitleg over veranderingen bij de mutualiteit. ➢➢ Het Baba-project liep tot 2003 in verschillende buurtwerken in Antwerpen. Het paste echter niet in de opdracht van Basiseducatie en de extra subsidies werden stopgezet. ➢➢ In 2008 groeide in Deurne een nieuw project waarin vrijwilligers vorming geven in hun buurt. Dit project in samenwerking met Vormingplus had de naam Talent geeft Vorming (TGV). 51 67
  70. 70. Borgerhout Beter Bekeken / BorgerhouDt van Mensen Op de barricaden voor een leefbare stad 52 24 november 1991. Het Vlaams Blok wint de ver- kiezingen in Vlaanderen. Ook in Borgerhout gaan veel stemmen naar het Vlaams Blok. Veel oude en nieuwe Borgerhoutenaars reageren. Met Borger- hout Beter Bekeken willen ze Borgerhout in een ander en beter daglicht stellen. Ze organiseren activiteiten, een tentoonstelling en een nieuws- brief en organiseren de Borgerhoutenaars die vreedzaam met elkaar willen samenleven. In de aanloop naar de lokale verkiezingen in 2000 pakken een aantal geëngageerde Borgerhou- tenaars de draad terug op. Ze gaan verder met BorgerhouDt van Mensen. Ze brengen politieke partijen samen en ijveren voor een leefbaar Borgerhout door meer lokale tewerkstelling, investeringen in degelijk onderwijs voor iedereen, in sport en ontmoeting, in participatie, in aan- gename straten en pleinen en veel meer. Een van hun bekende actiepunten is de overkapping van de Ring en de aanleg van een Ringpark. 68
  71. 71. Renovatie en boter bij de vis Heraanleg Jan De Laetstraat 53 Weinig straten waren er slechter aan toe dan de Jan De Laetstraat in Borgerhout. Om de straat wat op te krikken, legde de stad ze begin jaren 90 opnieuw aan. Maar dat volstond niet. Een tiental gezinnen had er in hoge nood ooit een goedkope woning gekocht, maar ze hadden niet genoeg geld om hun huizen te renoveren. Je kan daar wel een premie voor aanvragen, maar die krijg je altijd pas achteraf. Geluk- kig schoot de BOM (Buurtontwik- kelingsmaatschappij) dat bedrag voor. En met wat extra admi- nistratieve en bouwtechnische begeleiding, lukte het wel om de woningen te reno­veren. Zonder de steun van het opbouwwerk was dat nooit gelukt en was de herwaar- dering van de straat dode let- ter gebleven. 69
  72. 72. Transport Rail Way - Inter Ferry Boats Jaren actie om verhuis af te dwingen Leen Van den Bulck, opbouwwerkster: “Achter het Hof Ter Lo, aan de Buurtspoorweglei, lag het bedrijf Transport Rail Way (TRW). In 1989 viel daar een tank met vinylacetaat uit een hijskraan en liep er 22.000 liter gevaarlijke vloeistof in de grond. Dat was nationaal nieuws. Buurtwerk De Drei Pleintjes voerde toen al actie tegen zo’n gevaarlijk bedrijf in een woonbuurt. Na TRW kwam er een gelijkaardig bedrijf, Inter Ferry Boats. Ook toen lagen er gevaarlijke goederen en chemische stoffen en er reden voortdurend camions af en aan. In 2005 stelden de bewonersraad Borgerhout-Noord en buurtcomité Hof ter Lo vragen aan het district, de stad en alle politieke partijen en ze trokken zelfs naar de rechtbank. Het bedrijf beloofde te verhuizen, maar dat bleef maar du- ren. De campagne kreeg veel aandacht in de pers en leverde ook resultaat op: de camions mochten niet meer door de woonwijk en moesten een andere route volgen, en op het terrein mocht geen opslag meer van gevaarlijke stoffen. Ook het Ruimtelijke Uitvoeringsplan werd aangepast, zodat daar in de toekomst geen soortgelijke bedrijven meer mogen komen. De terreinen moeten ook gedeeltelijk recreatiege- bied worden.” 54 ➢ Het bedrijf is uiteindelijk naar de haven verhuisd in 2011. De terreinen zijn eigendom van de NMBS. Samen met het rangeerstation ernaast hebben zij een oppervlakte van 18,8 hectare. Veel buurtbewoners dromen van een Park Spoor Oost. 70
  73. 73. Veiligheid, compost, vleugels en poorten Heraanleg Terloplein In 1995 wordt een kind aangereden op het Terloplein. Er ontstaat een grote volks­ toeloop. Iedereen discuteert mee over verkeersveiligheid, de plaats van kinderen op straat en het toezicht op jongeren. Jongeren praten ook mee. Ze klagen over andere jongeren met een crimineel verleden die de sfeer verpesten op het plein. Er komen verschillende maatregelen. Het plein wordt heraangelegd. Verschillende stukjes braakgrond en verkeerseilandjes worden samengevoegd. Er komt een pleinanimator die de natuurlijke leiders op het plein steunt. Bewoners werken mee aan een nieuw plein waar plaats is voor iedereen, waar jongeren kunnen voetballen, met bankjes voor volwassenen en een compostparkje voor de omwonenden. Samen met kunstenaars Stef en Frederic maken ze kunstwerken. Ze plaatsen grote vleugels en poorten op het plein, die doen denken aan reisduiven en stads- en woestijnpoorten. 55 ➢➢ De vleugels en de poorten stonden tot 2012 op het Terloplein. Door het intensieve gebruik was het plein opnieuw aan heraanleg toe. Er is nog steeds veel werk om de verschillende bewoners daarbij te betrekken. 71
  74. 74. 56 64 63 62 57 59 58 60 61 BORGERHOUT ZUID 56 en 57 Districtshuis Borgerhout Moorkensplein 1 58 De Open Poort Sergeyselstraat 45 59 De Shelter Langstraat 102 60 en 61 Pleinfeest / Mankracht en Zonen Koxplein 62 Safina vzw Bleekhofstraat 86 63 Buurtopbouwwerk Den Bleek Kroonstraat 167 64 Oprichting PASH Van Immerseelstraat 11 72
  75. 75. Ieders droom telt Kwetsbare groepen tonen hun leefwereld 56 In 2012 ging een kunstenaar samen met meer dan honderd Borgerhoutenaars aan de slag om samen een tentoonstelling te maken. Ze dachten na over hun leefwereld, hun dromen, en hun inspanningen om deel uit te maken van de samenleving. Ze werkten rond vier thema’s: aangename buurt, maatschappelijke dienstverlening, Nederlands en discriminatie. De deelnemers leerden druktechnieken, maakten foto’s en verzonnen slogans die ze op grote spandoeken drukten. In 2012 en 2013 was hun tentoonstelling te zien in het districtshuis, de bib, wijkcentrum de Shelter, De Roma, dienstencentra de Fontein en Den Drossaert en zelfs in het Vlaams Parlement. De kwetsbare bewoners deelden hun dromen met andere bewoners en met vertegenwoordigers van diensten en beleid. Ze stelden ook zelf oplossingen voor, waar de politici met aandacht naar luisterden. De gesprekken lieten niemand onberoerd. Detentoonstellingopendeinhet districtshuisvanBorgerhout 73
  76. 76. Arm in Arm Armoede bij etnisch-culturele minderheden 57 Al in 2005 brengt het opbouwwerk Antwerps- Marokkaanse gezinnen samen om in groep te werken rond hun situatie van armoede. Het project ‘Arm in Arm. Relatie tussen Autochtone en Allochtone Armoede’ werkt op dezelfde manier als andere verenigingen waar armen het woord nemen: ze komen elke twee weken samen en krijgen ook hulp bij hun problemen. Veel problemen zijn dezelfde als die van hun Vlaamse lotgenoten, andere dingen zijn verschillend. In 2007 publiceren de universiteiten van Antwerpen en Luik het rapport ‘De kleur van armoede. Armoede bij personen van buitenlandse afkomst.’ Hun onderzoek toont zwart op wit aan dat één op drie mensen van niet-Europese afkomst een risico op armoede loopt. Meer dan de helft van mensen met een Marokkaanse of Turkse achtergrond moet rondkomen met een te laag inkomen. In januari 2009 is er in het districtshuis van Borgerhout een panelgesprek met deskundigen, politici, verenigingen waar armen het woord nemen en andere organisaties. ➢➢ In 2013 zijn er twee Arm-in-Armgroepen. Ze hebben een aanvraag ingediend om officieel erkend te worden als een vereniging waar armen het woord nemen. Debat op 7 januari 2009 in het districtshuis van Borgerhout. De centrale vraag was: ‘Moeten allochtone en autochtone mensen in armoede gezamenlijk naar het beleid stappen, of apart?’ 74
  77. 77. Met handdoeken van thuis De Open Poort in Borgerhout 58 In 1995 ging buurthuis De Open Poort onder grote belangstelling open. Eindelijk was er een plek in de buurt waar iedereen terecht kon voor een babbel, een drankje, een hapje, infomomenten, knutselmiddagen, buurtmaaltijden, uitstappen, feesten, bingonamiddagen en veel meer. De lokalen van De Open Poort waren vroeger de refter van een bedrijf waar boten gemaakt werden. Enkele vrijwilligers hadden het samen met de buurtwerkster gevonden. “In het begin stond er alleen een kachel, een toog en een ronde tafel. Het was toen echt behelpen. De vrijwilligers brachten zelfs hun eigen handdoeken van thuis mee!” ➢ Ontmoetingsruimte De Open Poort maakt nu deel uit van Buurtwerking de Shelter van Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw. Met handdoeken van thuis 75
  78. 78. Persvoorstelling bij de lancering van Wijkcentrum De Shelter. Toen het botenbedrijf achter buurthuis De Open Poort ermee stopte, was er plots ruimte voor een oude droom: samen met verschillende organisaties onder één dak, om nog een betere dienstverlening te verzekeren. Het gebouw is erg groot en in 2000 startten er een tiental organisaties met hun werking. Hieruit groeide verschillende samenwerkingen, bijvoorbeeld het project Mankracht en Zonen. Het buurthuis werd steeds meer een plek van ontmoeting voor iedereen, waar ook alle mogelijke bewonersgroepen kwamen vergaderen. Het vroegere botengebouw werd een levendig centrum voor de wijk. Buurthuis De Open Poort groeide uit tot Buurtwerking De Shelter. Buurtbewoners vinden er een luisterend oor, oefenen hun Nederlands, nemen initiatieven en zetten activiteiten op. Ze leren Opsinjoren kennen, starten een straatactiviteit en engageren zich als vrijwilliger. Ze leren over diensten, komen op voor hun mening en gaan in gesprek met diensten en district. Een bruisende werking ingebed in een centrum voor de wijk. • “In de Buurtwerking ben je altijd welkom, weer of geen weer.” • “Ik wil graag anderen helpen en mij engageren. Hierdoor leer ik veel andere mensen kennen.” • “Ik kom hier graag om te helpen met de toog en de afwas tijdens de buurtmaaltijd. Het doet me deugd om hier bezig te zijn. Het geeft mij voldoening. Het buurthuis is ook mijn thuis geworden. Ik voel me hier echt wel goed.” ➢➢ De Shelter is in 2013 de uitvalsbasis van acht sociale organisaties met extra aandacht voor Borgerhout: Antwerps Minderhedencentrum De8, Buurtsecretariaat van de stad, Gezinszorg Villers vzw, de Huurdersbond, opleidingscentrum Kiem vzw, Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw en het sociaal verhuurkantoor. 59 Wijkcentrum De Shelter Van botenbedrijf naar Centrum voor de wijk 76
  79. 79. Koxplein in Borgerhout Een levendig kruispunt van culturen 60 Het Koxplein heeft alles om een levendig plein te zijn in Borgerhout. Er is een basisschool vlakbij, een kerk en een moskee, ook een aantal drukke winkels. Maar in 2000 is het meer een oversteekplaats dan een ontmoetingsplaats. Bewoners met een heel verschillende achter- grond werken in 2001 mee aan de heraanleg van het plein. Ze gaan in discussie en maken samen een plan. Er komt parkeergelegenheid voor de kerk en voor de winkeliers. Er komen nieuwe speeltuigen voor de kinderen, met materiaal dat goed bestand is tegen vandalisme. En uiteraard komen er genoeg zitbanken, om de spelende kinderen in het oog te houden. Toch komt het plein pas echt tot leven door de Koxpleinfeesten. De vereniging Safina vzw en de vaders van Mankracht en Zonen willen het plein en de jongeren die er vaak rondhangen in een positief daglicht stellen. Daarom organiseren ze na de heraanleg in 2001 het eerste Koxplein- feest. Dat wordt een groot succes. ➢➢ Na twee jaar wordt de organisatie overgenomen door een feestcomité met vrijwilligers van de buurtwerking, buurtbewoners en verenigingen uit de buurt. Ze doen ook andere projecten, zoals met de kinderen uit de buurtscholen werken rond hun helden en hun eigen talenten. 77
  80. 80. Mankracht en Zonen Van problemen voorkomen tot armoede aanpakken 61 Het Koxplein, 2001. Kinderen van Marokkaanse afkomst van 8 tot 14 jaar vallen voorbijgangers lastig. Verschillende organisaties slaan de handen in elkaar om een oplossing te zoeken. De kinderen hebben nood aan zinvolle tijds- besteding, aan een sport- of vrijetijdsclub. De vaders van de kinderen gaan mee praten met het beleid, sportclubs en jeugdwerkers. Ze zoeken samen met de clubs naar een aanpak die werkt om hun kinderen aan het sporten en het spelen te krijgen. Dat lukt. En het zet een nieuwe dynamiek in gang. Een Marokkaanse vereniging organiseert een feest op het plein, de vaders van Mankracht en Zonen doen mee. Het eerste Koxpleinfeest is een succes. Maar er is meer. Mankracht en Zonen legt de schrijnende armoede van de Marokkaanse gezinnen bloot. Zij wakkeren de aandacht aan voor armoede bij etnisch-culturele minderheden. 78
  81. 81. Safina vzw Marokkaanse zelforganisatie 62 Door de polarisatie tussen verschillende bevolkingsgroepen komt Borgerhout begin jaren 90 vaak negatief in beeld. In 1993 richt de Marokkaanse gemeenschap de vzw Safina op, om een brug te slaan tussen Marokkaanse migranten en Borgerhoutenaars. Het is de eerste zelforganisatie in Antwerpen en wordt opgericht met steun van het toenmalig Koninklijk Commissariaat voor migrantenbeleid. Safina vzw groeit uit tot een plek van ontmoeting, debat en kennismaking. Mensen uit verschillende gemeenschappen leren elkaar kennen, en iedereen wordt er aangesproken op de eigen verantwoordelijkheid. De slogan ‘onbekend is onbemind’ wordt er omgekeerd. De Marokkaanse gemeenschap leert er de betekenis van vrijwilligerswerk kennen, en inspireert ook andere gemeenschappen om zelforganisaties op te richten. ➢➢ Safina betekent ‘de ark’ in het Arabisch. Als pionier voer Safina vzw vaak tegen de stroom in en kende het veel tegenkanting. Voor de initiatiefnemers was dat niet altijd gemakkelijk. De organisatie is nog altijd actief, maar staat minder prominent op de voorgrond dan in de beginjaren. 79
  82. 82. Betaalbaar huren voor iedereen Buurtopbouwwerk Den Bleek vzw 63 Uit de tweemaandelijkse Bleekhofgazet, september 1985: “Wist U dat er in Antwerpen meer dan 11.000 woningen leegstaan? En dat er meer dan 70.000 woningen ongezond zijn? Dus meer dan 1 op 3. Bijna 70 procent van die ongezonde woningen zijn huurwoningen. Tienduizenden bewoners, vooral huurders, hebben er elke dag last van. Daar moet iets aan veranderen. … Werkgroep verkrotting. Al van gehoord? Zes buurtwerken – Den Bleek, Drei Pleintjes, Seefhoek, Stuivenberg, Schipperskwartier en ’t Zuid – bereiden al een tijdje samen een campagne tegen verkrotting voor. Ze eisen van de stad dat die maatregelen treft om de verkrotting tegen te gaan. Verder zullen ze tal van activiteiten organiseren om zoveel mogelijk mensen erbij te betrekken.” ➢ Mede onder druk van bewoners kwam er in 1995 een Vlaamse krotbelasting. Uit het rapport ‘Een sociaal woonbeleid voor Antwerpen’ van het Antwerps Platform Wonen, november 2012: “55% van de Antwerpenaars huurt zijn woning. Dat is in vergelijking met 26,5% voor Vlaanderen erg hoog. Met 10% sociale woningen in Antwerpen, betekent dit dat 45% van de Antwerpenaars huurt op de private markt. Veel private huurders wonen in té kleine, onaan- gepaste en kwalitatief slechte woningen. Het aanbod kan de vraag niet volgen. Daarom is er nood aan een globaal beleid ter ondersteuning van de private huurmarkt.” Antwerpen meer dan 11.000 woningen leegstaan? En dat er meer dan 70.000 woningen ongezond zijn? Dus meer dan 1 op 3. Bijna 70 procent van die ongezonde woningen zijn huurwoningen. Tienduizenden bewoners, vooral Werkgroep verkrotting. Al van gehoord? Zes buurtwerken – Den Bleek, Drei al een tijdje samen een campagne tegen verkrotting voor. Ze eisen van de stad dat die maatregelen treft om de verkrotting tegen te gaan. Verder zullen ze tal van activiteiten organiseren om zoveel mogelijk mensen erbij te ➢ woning. Dat is in vergelijking met 26,5% voor Vlaanderen erg hoog. Met 10% sociale woningen in Antwerpen, betekent dit dat 45% van de Antwerpenaars 80
  83. 83. Samen oplossingen zoeken Platform Antwerpse Sociale Huurders 64 Wat doe je als je in een sociale woonblok leeft en je hebt een probleem? En je buren hebben die problemen ook? Dan start je een bewoners­ groep van sociale huurders om samen die problemen op te lossen. In september 1999 wordt het Platform Ant- werpse Sociale Huurders (PASH) opgericht. De eerste vergaderingen vinden plaats in de oude gebouwen van de stad in de Van Immerseel- straat. PASH verenigt alle bewonersgroepen van sociale woningen in Antwerpen, komt op voor hun belangen, bespreekt gemeenschappelijke problemen en zoekt samen naar oplossingen. Elk jaar organiseert PASH ook de dag van de sociale huurder waar iedereen welkom is. ➢➢ PASH laat ook de stem van sociale huurders horen in het overleg met de sociale huisvestingsmaatschappijen en het stadsbestuur. Als lid van de Vereniging voor Inwoners van Sociale Woningen (VIVAS) verdedigt PASH ook op Vlaams niveau de belangen van sociale huurders. FOTO’S©PASH 81
  84. 84. 69 65 70 71 68 67 66 BERCHEM, NIEUW BORGERHOUT 65 Cultuurcentrum Berchem Driekoningenstraat 126 66 Buurtcentrum Posthof Patriottenstraat 62 67 Speelhuis Elief Sint-Lambertusstraat 58 68 Cultuurcentrum Berchem Driekoningenstraat 126 69 Eerste secretariaat RISO Waterloostraat 27 70 A.N.A. vzw Junostraat 30 71 Woonproject Jakob Smitsstraat 27 82
  85. 85. 30 jaar politieke eisen tegen armoede Garanties voor Inspraak, 1988 · Ieders stem telt, 2012 65 “De werkgroep ‘Garanties voor Inspraak’ is een samenwerking van Antwerpenaars die actief zijn in adviesraden, verenigingen, opbouwwerk en bewonersgroepen. Als geïnteresseerde burgers willen we het leven in onze stad op de voet volgen. Oktober 1988 is niet ver meer. Politieke partijen maken hun programma’s bekend en di- verse lijsten bieden zich straks aan de kiezer aan. Hopelijk is de relatie tussen het bestuur en de burgers een belangrijk aandachtspunt in de diverse partijprogramma’s.” Citaat uit: ‘Wat houdt Brabo achter de hand? Een debatavond met de Antwerpse politieke partijen over openheid en inspraak van de Ant­ werpenaars in het stedelijk beleid.’ De campagne ‘Ieders stem telt’ werkt samen met mensen in armoede een eisenpakket uit voor het beleid. Ter voorbereiding van de gemeenteraadsverkiezingen in oktober 2012 wordt aandacht ge- vraagd voor sociale thema’s in het lokale beleid. Op het Feest van de Sociale Politiek zijn meer dan 1.200 aanwezigen in De Roma. ➢ Deze campagne wordt getrokken door Samenlevings­ opbouw en loopt in heel Vlaanderen. Samen met verschillende partners bereidt ‘Ieders stem telt’ zich ook voor op de verkiezingen van 2014. Het debat met Antwerpse politieke partijen vond in 1988 plaats in het CC Berchem, in 2012 in De Roma. 83
  86. 86. Werk maken van werk Tewerkstellingsprojecten in Buurtcentrum Posthof Al sinds 1977 is buurtcentrum Posthof een plaats voor ontmoeting in Berchem. Eind jaren 80 werd gestart met buurtdiensten die inspelen op noden in de buurt. Posthof groeide uit tot een broedplaats voor tewerk- stellingsprojecten voor laaggeschoolden en langdurig werklozen. • Het Buurtwerk en kinderwerking Tjif-Tjaf - nu Kras Berchem - waren de eerste projecten van Posthof en floreren nog steeds. • De nauwe samenwerking met het district naar aanleiding van het wijkontwikke- lingsplan legde in de jaren 90 de basis voor de goede samenwerking tussen private en publieke diensten. • Het project Buurtservice biedt werkervaring en poetshulp, en is medeoprichter van het Leerwerkbedrijf TAO, een overkoepeling van negentien organisaties die werkervaring bieden aan langdurig werkzoekenden. • Het sociaal restaurant Bistro P biedt werk op maat voor de meest kwetsbaren op de arbeidsmarkt, en maakt deel uit van de vzw Antwerps Netwerk Arbeidszorg. • Het project dot.kom ligt mee aan de basis van de stedelijke Digipunten, waar buurt- bewoners gratis gebruik kunnen maken van computer en internet en les kunnen volgen. • Het buurtbeheerbedrijf BerchOp werd ver- zelfstandigd in Manus, actief in groenzorg, schoonmaak, opruimen van zwerfvuil en veel meer. • Leerwerkplaats Garage dat een opleiding auto­techniek aanbiedt, is ook verzelfstandigd. • Educar is een werkervaringsproject dat in Berchem startte, en op een milieuvriendelijke manier auto’s ontmantelt aan het Albert­ kanaal in Merksem. • De erkende dienst voor gezinszorg en thuiszorg Vleminckveld nam de aanvullende thuishulp van Buurtservice over. ➢➢ In 2013 stelt Posthof zeventig mensen tewerk die voordien langdurig werkloos waren. 66 ©DIRKDENAANTEKKER ©ERIKVANDERVEKEN 84
  87. 87. Multicultureel Speelhuis Elief Occasionele kinderopvang voor iedereen 67 Ann Graulus, toenmalig opbouwwerkster buurtwerk Posthof: “We vingen steeds meer signalen op van moeders die geen geschikte kinderopvang vonden voor hun peuter. Daarom zijn we in 1992 gestart met Speelhuis Elief. Zo herinner ik mij nog Dounia. Omdat ze lessen Nederlands wilde volgen, zocht zij opvang voor haar dochtertje. Gelukkig kon zij bij Elief terecht, en daar leerde ze ook peuterleidster Jamila kennen. Die heeft Dounia echt ondersteund bij de opvoeding van haar dochtertje. Dounia kon bij Jamila ook met al haar vragen terecht in haar moedertaal. Elke moeder had haar eigen reden om naar Elief te komen: omdat ze een opleiding volgden, omdat ze net werk gevonden hadden en dringend opvang zochten, omdat ze wilden dat hun kindje Nederlands leerde, enzovoort.” ➢ Speelhuis Elief bestaat nu meer dan twintig jaar en is erkend door Kind en Gezin. Elief heeft twee vestigingen en 37 opvangplaatsen. ➢ Elief was ook een belangrijke bron van inspiratie bij de uitbouw van de stedelijke Okido’s. Er zijn in Antwerpen 13 Okido’s, waar ouders terecht kunnen voor occasionele kinderopvang. FOTO’S©ERIKVANDERVEKEN 85
  88. 88. Het Zonnekoor zingt door Buurtverhalen in Berchem Ann Graulus, toenmalig opbouwwerker buurt­ werk Posthof: “Een jaar of tien geleden moest buurtwerk Posthof bijna sluiten omwille van besparingen. Het district Berchem heeft toen mee geholpen aan de redding van Posthof. Dat was ook een impuls om iets terug te doen voor Berchem. Daarom lanceerden we in 2003 het project Buurtverhalen. Dat was een sociaal project om het contact tussen de bewoners te stimuleren, en ook een artistiek project met veel aandacht voor dans, zang en vertellingen. We zijn overal in Berchem verhalen gaan sprok- kelen. Wij ontdekten verhalen in kelders, op zolders, achter ontelbaar veel gevels in evenveel straten. Verhalen over bommen, beesten, braderijen en niet te vergeten de Berchemse leeuwen! Daarmee zijn we samen met de bewoners cre- atief aan de slag gegaan, met als resultaat een hele reeks voorstellingen in heel Berchem.” ➢➢ In 2010 is het project Buurtverhalen stop­ gezet, opnieuw omwille van besparingen. Het Posthof Zonnekoor is wel een blijvend resultaat. 68 86
  89. 89. 69 Op 27 juni 1983 werd in het kader van de Vlaamse herstructurering van de Samenlevingsopbouw de vzw Regionaal Instituut voor de Samenlevingsopbouw- Antwerpen (RISO-A) opgericht. Het eerste secretariaat is in de Waterloostraat in Berchem. RISO-A zet het werk van het vroegere Antwerpse Buurtwerken verder en breidt het uit: ondersteuning van buurtwerkprojecten, afstemming en planning, informatie geven, vorming, overleg met het beleid. ➢ In 2006 veranderde de naam RISO­A in Samenlevingsopbouw Antwerpen stad vzw. RISO-A Van buurtwerk naar samenlevingsopbouw 87
  90. 90. Werk voor iedereen, ook de zwaksten Antwerps Netwerk Arbeidszorg 70 In de jaren 90 startten er in Antwerpen verschillende sociale werkplaatsen, zoals het hout- en bouwatelier van Wotepa en de verhuisdienst van Werkatelier Binnenstad. Maar voor een aantal mensen lag zelfs het arbeidsritme in een sociale werkplaats te hoog. Daarom werd het Antwerps Netwerk Arbeidszorg (A.N.A. vzw) opgericht. Arbeidszorg is een bijzondere combinatie van werk en hulp om je problemen aan te pakken. De werknemer krijgt een vergoeding, maar behoudt ook zijn uitkering. ➢➢ A.N.A vzw ging in 1997 van start in de Junostraat in Berchem. In 2013 is het een koepelorganisatie van zes Antwerpse centra voor arbeidszorg. Het secretariaat is nu in de Ferdinand Coosemansstraat. 88
  91. 91. Arm in Arm wonen Woonproject voor grote gezinnen 71 El Hassan Radi, opbouwwerker: “‘Arm in arm wonen’ is een groep grote gezinnen die hun woning huren op de private markt. Ze zijn allemaal slecht behuisd. Hun huis of appartement is van slechte kwaliteit en vertoont mankementen zoals vocht, schimmel, tocht, of structurele gebreken. Hun woningen zijn ook vaak onveilig of te klein, met bijvoorbeeld twee slaapkamers voor een gezin van zeven. Ze zoeken al jaren naar een betere woning, maar voor hun beperkte budget is er weinig of niets te vinden. Zes maanden intensief zoeken, samen met enkele opbouwwerkers leverde niets op. Het probleem werd regelmatig gesignaleerd aan het lokale en het Vlaamse beleid, met weinig resultaat. Voor acht gezinnen lukte het wel om in 2013 tijdelijk een sociale woning van De Ideale Woning te huren, in afwachting dat die gerenoveerd worden. Ze hebben samen de appartementen opgefrist, een leuke ervaring waarbij verschillende mensen flink van aanpakken wisten en ‘goed uit de verf’ kwamen.” ➢➢ De groep zoekt samen met de opbouwwerkers nog altijd naar een oplossing voor degelijke huisvesting. Het geloof in een systeem van collectief wonen, samen met gemotiveerde partners, is groot. Maar het blijft een uitdaging om het te realiseren. 89

×