Vogels tellen en beschermen 2.0 - Ruud Foppen

652 views

Published on

Nederland heeft als land de hoogste vogelteldichtheid in de wereld. We weten van bijna al onze
broedvogels en niet-broedvogels waar ze zitten en hoe de trend verloopt. Daarnaast verzamelen we
gegevens over broedsucces van heel wat soorten, we ringen grote aantallen vogels en weten in welke
dichtheden ze per habitattype voorkomen. Toch moeten we op de vraag waarom een bepaalde soort
achteruit gaat vaak het exacte antwoord schuldig blijven. En dat is nog duidelijker als we vragen naar
de meest effectieve beschermingsmaatregelen. Momenteel wordt er gewerkt aan een systeem dat
gegevens en informatie over vogelpopulaties verzamelt, analyseert en interpreteert. Een grote rol
spelen daarbij populatiemodellen die de diverse gegevensbronnen geïntegreerd analyseren.
Bij het verzamelen daarvan zien we een belangrijke rol voor de huidige waarnemers, de ogen en oren
in het veld. Dankzij dit werk kan Sovon beter begrijpen waarom zich bepaalde ontwikkelingen in de
vogelstand voordoen en kan Vogelbescherming beter ‘science-based’ beschermen en daarmee de
kansen vergroten dat de vogelstand snel en voldoende kan profiteren van beschermingsmaatregelen.

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Vogels tellen en beschermen 2.0 - Ruud Foppen

  1. 1. Vogels tellen en beschermen 2.0Naar een vroegtijdig waarschuwings- enalarmeringssysteem voor vogelbescherming gebaseerd opde inzichten vanuit de populatie-ecologieRuud FoppenRobert KwakEelke JongejansChris van TurnhoutHenk van der JeugdCaspar HallmannHans SchekkermanHans de Kroon
  2. 2. Of……Naar een wetenschappelijk gebaseerd kader omte bepalen wanneer en hoe actie dient teworden ondernomen
  3. 3. Vogelbescherming 0.0 Vooral misstanden aan de kaak stellen-Sternenhoedjes -> oprichting Vogelbescherming-Vuilstortplaats Naardermeer -> oprichtingNatuurmonumenten-Beperking trekvogeljacht in Zuid-Europa
  4. 4. Helaas……. Vogelbescherming 0.0 mag nog niet overboord
  5. 5. De amoervalk (oostelijke roodpootvalk)
  6. 6. In West-Europa gelukkig niet of nauwelijks deze excessenmaar…….sluipende, vaak slecht begrepen achteruitgang 120 Fitis 100 80 60 40 20 0 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015
  7. 7. Rode LijstNegatieve trends leiden tot status op de Rode Lijst Ernstig bedreigd Bedreigd Gevoelig Kwetsbaar Niet bedreigd In 2004: 78 soorten broedvogels
  8. 8. Rode Lijsten niet voldoende!!- Signaal vaak te laat- Topje van de ijsberg- Nog geen duiding van de oorzaak- Leidt niet onmiddellijk tot beschermingsactie
  9. 9. Tellen en beschermen 2.0Als we vogels goed en effectief willen beschermen wathebben we dan nodig?MENSEN!!!!! WANT BESCHERMEN IS MENSENWERK
  10. 10. Stappen naar effectieve bescherming …. beschermingsdoelen ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen = tellingen en demografisch onderzoek ….kennis over de relevante (demografische) processen …..een alarmerings- en waarschuwingssysteem zodat we weten wanneer we moeten ingrijpen ….. de oorzaken van achteruitgang ….. actieplannen met goede (zich bewezen hebbende) maatregelen …..zicht op de effectiviteit en efficiëntie van de beschermingsmaatregelen
  11. 11. Doelen van beschermingo.a.- Voorkomen dat soorten uitsterven- De algemene vogels algemeen houden (‘keep the common birds common’)- ‘gezonde’ populaties nastreven- Een gezond leefmilieu behouden …. beschermingsdoelen
  12. 12. Maar… wanneer is dat geslaagd?Noodzaak om dat zo veel mogelijk te kwantificerenVogelbescherming werkt aan een visie opbescherming: hoe vinden we dat de vogelbevolking er in2050 uit moet zien? …. beschermingsdoelen
  13. 13. Prioriteiten stellen Rode Lijst soorten Beschermings Uitgedunde populatie prioriteiten VBNNiet bedreigd slechte toekomstverwachting gunstige staat van instandhouding: veilig! …. beschermingsdoelen
  14. 14. Tellen is de basis van beschermen ….o.a.- Waar en in welke aantallen komen ze voor?- Wat zijn de jaarlijkse veranderingen? ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen
  15. 15. Nederland heeft hoogsteteldichtheid ter wereldZijn tellingen voldoende om de beschermingsvragen tebeantwoorden? ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen
  16. 16. Wanneer is een achteruitgang wezenlijk? 1000 1000 800 800 number of individualsnumber of individuals 600 600 400 400 200 200 0 0 2000 2002 2004 2006 2008 2010 2000 2002 2004 2006 2008 2010 year year ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen
  17. 17. ..en kunnen we de toekomstvoorspellen? 2.5 2 1.5 1 0.5 0 1980 1990 2000 2010 2020 2030 ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen
  18. 18. Maar…..met aanvullende gegevens en kennis we kunnen wel zo goedmogelijke verwachtingen opstellen ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen
  19. 19. En… wel beter dan deze 2 heren ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen
  20. 20. Het ‘2.0’ systeem: (vroege)alarmering- 1. trend informatie beter interpreteren en gebruiken voor ‘virtuele Rode Lijst’ en toekomstprojecties- 2. Voorspellen van aantalstrend op basis van ontwikkelingen in de demografie (geboorte/sterfte)- 3. Wat zijn de trends van de belangrijke drukfactoren (oorzaken achteruitgang)? ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen
  21. 21. 1. Hadden we huidige trends kunnenvoorzien?Met de wetenschap van nu: hoe goed hadden we in 2000kunnen voorzien wat de trends in 2012 zouden zijn?dus….Kunnen we trends uit het recente verleden gebruiken vooreen blik in de toekomst? ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen
  22. 22. Trend 2002- 2011 % + = - aantalTrend + 68 21 11 381990-2003 = 36 29 36 28 - 19 32 49 37….eigenlijk best wel goed dus ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen
  23. 23. 2.Trends in demografische data We kunnen nog verder gaan, maar daarvoor hebben we gegevens nodig over geboorte en sterfte ….kennis over de relevante (demografische) processen
  24. 24. Slechte reproductie voorspelt een Early warningdaling van de populatietrend Met name voor langlevende soorten kan de informatie over reproductie/sterfte vertaald worden in een indicatie over de toekomstige trend ….integratieslagover de relevante ….kennis zodat we weten welke demografische processen processen (demografische) van belang zijn
  25. 25. Reproductiecijfers bruine kiekendief 5 100.00 90.00 uitgevlogen jongen (aantal) 4.5 80.00 uitkomstsucces (%) 70.00 4 60.00 3.5 50.00 40.00 3 30.00 20.00 2.5 10.00 2 0.00 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 120 100 80 60 40 20 0 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 ….kennis over de relevante (demografische) processen
  26. 26. Belangrijk: diverse data verzamelen ….kennis over de relevante (demografische) processen
  27. 27. AanpakSamenwerkingsverbanden smeden om te komen tot:- slechten datakerkhoven- instrumenten bieden voor analyse- (meta)dataoverzichten samenstellenMet wie?- Sovon, VT, onderzoeksgroepen- Tellers/waarnemers- Soortwerkgroepen o.a. WRN, STONE, LBN, St. Hirundo, Gierzwaluwbescherming NL, SWKN, NESTKAST ….kennis over de relevante (demografische) processen
  28. 28. Data-integratie Populatie Reproductie Overleving Reproductie/overleving trends, grootte en ….kennis over de relevante verspreiding (demografische) processen
  29. 29. AanpakPopulatiemodellering via het realiseren vanonderzoeksprojecten bijvoorbeeld met onder andere deafdeling dierecologie van de Radboud Universiteit Inzicht in sturende factoren bij populatie- ontwikkeling ….kennis over de relevante (demografische) processen
  30. 30. ResultatenOp dit moment worden voor ongeveer 70 soorten degegevens op een rij gezet en bewerkt metpopulatiemodellen ….kennis over de relevante (demografische) processen
  31. 31. Voorbeeld data integratieblauwe kiek op de Wadden
  32. 32. Voorbeeld: projectie in toekomstpopulatie-ontwikkeling steenuil 1.0 0.8 0.6 Elasticity 0.4 0.2 0.0 Overleving Overleving eerste jaar volwassen Reproductie …..een alarmerings- en waarschuwingssysteem zodat we weten wanneer we moeten ingrijpen
  33. 33. 3. ToekomstperspectiefTwee voorbeelden:- Verwachte areaalveranderingen door klimaatverandering- Verwachte habitatveranderingen …..een alarmerings- en waarschuwingssysteem zodat we weten wanneer we moeten ingrijpen
  34. 34. Soort gaat waarschijnlijk uit NL verdwijnenHuidig voorkomen (1961-1990) Voorkomen 2070-2099 Spotvogel
  35. 35. 1900 1960 19902010 2040 Bron: A. Stortelder Alterra
  36. 36. Het open weidelandschap en de bijbehorendevogels veranderen in een stadsvogelbiotoop1900 2040
  37. 37. Een winst- en verliesverwachting(early warning en alert system) Toekomst- verwachting …..een alarmerings- en waarschuwingssysteem zodat we weten wanneer we moeten ingrijpen
  38. 38. In de volgende Vogelbalans: NU toekomst ING UD HO ND TA 11 11 12 G S S NIN NS -20 -20 -20 EL EL NI 90 02 90 R G G WA VO VO VA 19 20 19 ED ED D D D LY T EN EN EN AA O O R BR TR TR BR TR EA ST Aalscholver Aalscholver Appelvink Appelvink Baardman Baardman Barmsijs Barmsijs Bergeend Bergeend Blauw borst Blauw borst Blauw e Kiekendief Blauw e Kiekendief Blauw e Reiger Blauw e Reiger Boerenzw aluw Boerenzw aluw Bontbekplevier Bontbekplevier Bonte Vliegenvanger Bonte Vliegenvanger Boomklever Boomklever Boomkruiper Boomkruiper Boomleeuw erik Boomleeuw erik Boompieper Boompieper …..een alarmerings- en waarschuwingssysteem zodat we weten wanneer we moeten ingrijpen
  39. 39. Dan zijn we nog zeker niet klaar ….. de oorzaken van achteruitgang ….. actieplannen met goede (zich bewezen hebbende) maatregelen …..zicht op de effectiviteit en efficiëntie van de beschermingsmaatregelen
  40. 40. Steeds meer gegevens komenbeschikbaar ….. actieplannen met goede (zich bewezen hebbende) maatregelen
  41. 41. Evidence linking demography topressure factors ….. de oorzaken van achteruitgang
  42. 42. Vogelbescherming zoekt hiervoor samenwerking
  43. 43. Help mee! Hoe?- Meedoen met ‘speciale’ soortgerichte onderzoeken zoals in kader Jaar van…- Meedoen met nestkaartenproject- Aansluiten bij soortwerkgroepen- Maar vooral: blijf tellen!!!!!!!!!!!!
  44. 44. We zijn zeker nog niet klaar. Voor vragen neem contact op.Vogelbescherming: Robert Kwak, Ruud FoppenHet modellenteam: Eelke Jongejans, Caspar Hallmann, Hansde Kroon, Hans SchekkermanTellingen en reproductiedata: Chris van TurnhoutRingdata: Henk van der Jeugd
  45. 45. Bedankt voor jullie aandacht!!!Tekeningen: Elwin van der Kolk Ambitieus? Hoe kom je er bij?
  46. 46. Hoe is het nu? Trend van afgelopen 10 jaar 1.50 1.25 In beide periodes Trend 2002-2011 toename R² = 0.394 1.00 In beide periodes afname Stand gelijk 0.75 0.75 1.00 1.25 1.50 Trend 1990-2003 Hoe was het vroeger? Trend van de 10 jaar vóór 2003 ….meetinstrumenten om de stand van zaken vast te stellen

×