bos volgens de wespendief habitatgebruik meten met GPS-dataloggers Stef van Rijn, Willem van Manen, Peter van Geneijgen, J...
man voert grote jongen  voorbeeld man 182 in 2009:• legbegin 24 mei, 2 pulli geboren 30-06 en 2-07• van 16 juli (vangdatum...
16 juli-26 augnest
20-23 julinest
31 juli-2 aug
13-16 aug
22-26 aug
man blijft hele seizoen in bos     (na mislukken broedsel)  voorbeeld man 182 in 2011:• legbegin eerste week juni, nest ve...
15 mei - 28 juni    nest
29 juni -12 aug
vrouw pendelt voor groot jong  voorbeeld vrouw 184 in 2009:• legbegin 27 mei, 1 ei komt uit op 30 juni• (25 juli vangdatum...
25-27 juli    nest
25-31 juli
1-7 aug
8-14 aug
15-21 aug
22-26 aug
zelfvoorzienende vrouw  voorbeeld vrouw 184 in 2010:• komt 6 juni aan (te laat om nog te broeden),  vindt geen partner (pa...
6-9 juni
10-18 juni
19-25 juni
26 juni-2 juli
21-29 juli
1-8 aug
7-16 aug
vrouw pendelt voor groot jong             voorbeeld vrouw 387 in 2010:•   legbegin 24 mei, 1 jong dood <1 week oud,    ove...
31-07
06-08
10-08
14-08
15-08
18-08
19-08
20-08
download het rapport (Pdf 8Mb) via   www.boomtop.orgEcologie van de wespendief Pernis apivorusop de Veluwe In 2008-2010Pop...
bos volgens de wespendiefhabitatgebruik meten met GPS-dataloggersStef van Rijn, Willem van Manen, Peter van Geneijgen, Jan...
vr183   2010  UvA - Bird Tracking System• dataloggers met hoge resolutie GPS en contact via  antennes in boomtoppen zowel ...
vr183     2009bij gedeelde broedzorgjagen beide seksen, ergo:habitatgebruik is- buiten de periode van eileg en het uitkome...
3 studiegebieden                     GPS-Vierhouten                              VHF-LochemGPS+VHF-Ede                    ...
verschil in grondwaterstand . .                                  1 = nat
+ verschil in bodemtype . .   . . . = verschil in voedselrijkdom  (dit verschil werd ook gemeten aan de vogelstand)
resulteert in verschil inwespendiefdichtheid:per 1000 ha bos    Veluwe     1,8 bp                   Achterhoek 5,3 bp
GPS-studie op de Veluwe13 verschillende wespendieven met GPS-  logger waarvan actief in:• 2008: 3 man + 1 vrouw• 2009: 7 m...
alle GPS-punten + Minimum Convex Polygonen                                     grijs = bos                  MCP verbindt b...
m 56 2009, GPS punten, MCP, kernel 50-95 % dunne lijn = omtrek MCP groen = 95% kernel bleekgroen = 50% kernel*)kernel = ui...
betekenis aan GPS-punten toekennen                 definitie (algoritme) van foerageren:in tijd en ruimte• tijd: van 30 mi...
VHF continu             afgeleid 10 min interval                        prooi                           prooi___________  ...
VHF continu              afgeleid 20 min interval                        prooi                            prooi___________...
man 56 foerageer punten, 50-95 kernels en MCP    alles                foerageren
17 territoria Vierhouten 2008-2010   ergo: geen ongelimiteerde   bewegingsvrijheid                                       m...
pre pulli vliegen   2009      man 56      man 57       1 km
pre pulli foerage   2009    man 56    man 57     1 km
80% foerageer-kernels van 5 man in 2009                          389                                      56              ...
MCP omvat niet gebruikte      Kernel sluit veel puntenruimte, wellicht in gebruik    buiten en houdt geen    bij soortgeno...
van vlak terug naar punt:willekeurig punt koppelen aan GPS-punt(cf Manly 1997)
van vlak terug naar punt: willekeurig punt koppelen aan GPS-punt• spelregel:  - ‘random’ punt max. 250 m van GPS-punt,    ...
Flevoland (bos op zand en windsingels)
Vallei en Randmeerkust (singels, bosjes, hagen)
Veluwe: grootschalig bos met heide
geen rekening gehouden met jaareffecten(vb. fragmentatie foerageergebied man 56)
• wat dan overblijft is een sterke  preferentie voor :
Veluwe: bos, met lichte voorkeur voor naaldbosbuiten Veluwe: vochtig loofbos op zand (zie fig.)                           ...
structuur: zijn randen ook belangrijk ?
Ja! - in weiland en op landbouwgrond, het gaat meestalom percelen grenzend aan bos (zie figuur).Ja! - ook in bosfragmenten...
voorbeeld: heide met verspreide boomgroeigeen voorkeur voor randen op Noorderheide                          man 180       ...
bos = iets met bomen?• In de Achterhoek ondervonden we m.b.v.  VHF-radiotelemetrie de rekbaarheid van  de “bosbinding” van...
    
    
Conclusies• wespendief is uitgesproken bosvogel;• 81% van de foerageerpunten in bos en nog  eens 10% binnen 10m van de bos...
is er een foerageerpatroon         binnen het Veluwse bos?                                                           ...
waar vind je wat ?
foerage door wespendief in naald- en loofhout op      de Veluwe bij afnemende ouderdom                         180        ...
53 in 35• Liefst 53% van de waarnemingen van  foeragerende Wespendieven met GPS-  datalogger viel in naaldbos ouder dan 70...
   !
wat is “ouder grovedennenbos” ?  binnen onze steekproef geldt:  In een cirkel met straal van 14 m staan:  • 13 oude Grove ...
echter: de ontwikkeling van grovedennenbos naast Beuken Douglass is heel anders
bij spontane kieming van beuk of Douglass sparin combinatie met selectieve eikenvraat door hertenkrijg je geen Eiken-berke...
merci !hulp bij onderzoeksplan: Rob Bijlsmaterreineigenaren: NM, SBB, HGL,Kroondomein, Gemeenten Nunspeet & EdeParticulier...
Toegift: er kan meer worden afgeleid uit deze data dan habitatgebruik:het bewegingspatroon van man 182 vertoonde kort na m...
nest gebouwd 3-19 Juli 2011  succesvol gebruikt in 2012
download het rapport (Pdf 8Mb) via   www.boomtop.orgEcologie van de wespendief Pernis apivorusop de Veluwe In 2008-2010Pop...
Bos volgens-de-wespendief publ-pres-diermen-2012_compleet
Bos volgens-de-wespendief publ-pres-diermen-2012_compleet
Bos volgens-de-wespendief publ-pres-diermen-2012_compleet
Bos volgens-de-wespendief publ-pres-diermen-2012_compleet
Bos volgens-de-wespendief publ-pres-diermen-2012_compleet
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Bos volgens-de-wespendief publ-pres-diermen-2012_compleet

1,153 views

Published on

Bos volgens wespendief. Lezing Jan van Diermen opde Landelijke Dag 21012.

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,153
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Bos volgens-de-wespendief publ-pres-diermen-2012_compleet

  1. 1. bos volgens de wespendief habitatgebruik meten met GPS-dataloggers Stef van Rijn, Willem van Manen, Peter van Geneijgen, Jan van Diermen Proloog• De eerste 30 dia’s tonen met GPS-dataloggers geregistreerde verplaatsingen van Veluwse wespendieven in de broedtijd• man 182 (Ede) met 2 jongen in 2009 en zonder in 2011• vrouw 184 (Wolfheze) met 1 jong in 2009 en zonder in 2010• vrouw 387 met 1 jong (Elspeterstruiken) in 2010
  2. 2. man voert grote jongen voorbeeld man 182 in 2009:• legbegin 24 mei, 2 pulli geboren 30-06 en 2-07• van 16 juli (vangdatum) t/m 26 augustus dagelijks zowel foerage in bos als pendelend naar foerageplekken in Gelderse Vallei• actieradius 4-12 km• vertrekt op 26 augustus naar Ghana
  3. 3. 16 juli-26 augnest
  4. 4. 20-23 julinest
  5. 5. 31 juli-2 aug
  6. 6. 13-16 aug
  7. 7. 22-26 aug
  8. 8. man blijft hele seizoen in bos (na mislukken broedsel) voorbeeld man 182 in 2011:• legbegin eerste week juni, nest verlaten 28 juni• van 17 mei (aankomst) t/m 12 augustus (vertrek) alle foerage binnen bos, met actieradius 2-4 km• Vertrekt op 16 augustus naar Ghana
  9. 9. 15 mei - 28 juni nest
  10. 10. 29 juni -12 aug
  11. 11. vrouw pendelt voor groot jong voorbeeld vrouw 184 in 2009:• legbegin 27 mei, 1 ei komt uit op 30 juni• (25 juli vangdatum) vanaf augustus bijna dagelijks pendelend naar Gelderse Vallei, Utrechtse Heuvelrug, met actieradius 2-15 km• winddrift op sommige vluchten (ze vliegt bij 5Bft ZW in curve naar doel)• partner vertrekt ca. 10 augustus richting België• vrouw vertrekt op 26 augustus na verblijf van enkele dagen N van Veenendaal naar Equatoriaal Guinee
  12. 12. 25-27 juli nest
  13. 13. 25-31 juli
  14. 14. 1-7 aug
  15. 15. 8-14 aug
  16. 16. 15-21 aug
  17. 17. 22-26 aug
  18. 18. zelfvoorzienende vrouw voorbeeld vrouw 184 in 2010:• komt 6 juni aan (te laat om nog te broeden), vindt geen partner (partner van 2008-09 overzomert in Liberia)• van 6 juni t/m 14 juli dagelijks in bos, met actieradius 7 km• vanaf 14 juli accent naar Gelderse Vallei• vertrekt op 16 augustus van daar naar Equatoriaal Guinee
  19. 19. 6-9 juni
  20. 20. 10-18 juni
  21. 21. 19-25 juni
  22. 22. 26 juni-2 juli
  23. 23. 21-29 juli
  24. 24. 1-8 aug
  25. 25. 7-16 aug
  26. 26. vrouw pendelt voor groot jong voorbeeld vrouw 387 in 2010:• legbegin 24 mei, 1 jong dood <1 week oud, overlevende jong geboren op 1 juli• van 26 juli t/m 16 augustus dagelijks één of meerdere voederingen van Dronten naar Elspeterstruiken over 30 km, slaapt vaak niet bij nest, verdrifting door wind zichtbaar• op 17-19 augustus foerage bij Elspeet• op 20-21 augustus weer pendelen• van 21-25 augustus voorbereiden wegtrek in Oostelijk Flevoland, gaat naar Angola
  27. 27. 31-07
  28. 28. 06-08
  29. 29. 10-08
  30. 30. 14-08
  31. 31. 15-08
  32. 32. 18-08
  33. 33. 19-08
  34. 34. 20-08
  35. 35. download het rapport (Pdf 8Mb) via www.boomtop.orgEcologie van de wespendief Pernis apivorusop de Veluwe In 2008-2010Populatie, broedbiologie, habitatgebruik en voedselWillem van Manen,Jan van Diermen,Stef van Rijn enPeter van Geneijgen,2011
  36. 36. bos volgens de wespendiefhabitatgebruik meten met GPS-dataloggersStef van Rijn, Willem van Manen, Peter van Geneijgen, Jan van Diermen
  37. 37. vr183 2010 UvA - Bird Tracking System• dataloggers met hoge resolutie GPS en contact via antennes in boomtoppen zowel voor download als veranderen instellingen (bv. vaker of minder vaak GPS)
  38. 38. vr183 2009bij gedeelde broedzorgjagen beide seksen, ergo:habitatgebruik is- buiten de periode van eileg en het uitkomen van de eieren -van beide seksenmeetbaar
  39. 39. 3 studiegebieden GPS-Vierhouten VHF-LochemGPS+VHF-Ede grijs = bos VHF = radiotelemetrie op Very High Frequency
  40. 40. verschil in grondwaterstand . . 1 = nat
  41. 41. + verschil in bodemtype . . . . . = verschil in voedselrijkdom (dit verschil werd ook gemeten aan de vogelstand)
  42. 42. resulteert in verschil inwespendiefdichtheid:per 1000 ha bos Veluwe 1,8 bp Achterhoek 5,3 bp
  43. 43. GPS-studie op de Veluwe13 verschillende wespendieven met GPS- logger waarvan actief in:• 2008: 3 man + 1 vrouw• 2009: 7 man + 4 vrouw• 2010: 6 man + 5 vrouw• leverden 55.371 bruikbare GPS-punten
  44. 44. alle GPS-punten + Minimum Convex Polygonen grijs = bos MCP verbindt buitenste punten
  45. 45. m 56 2009, GPS punten, MCP, kernel 50-95 % dunne lijn = omtrek MCP groen = 95% kernel bleekgroen = 50% kernel*)kernel = uit grid berekend vlak rond sterkste concentraties van punten,waarbinnen een gewenst deel van de punten ligt, hier 50% en 95%
  46. 46. betekenis aan GPS-punten toekennen definitie (algoritme) van foerageren:in tijd en ruimte• tijd: van 30 minuten voor zonop tot 30 minuten na zononder• ruimte: >200 m van het nest en op < 150 m hoogteten opzichte van andere punten• interval: < 35 minuten na vorig - of tot volgend GPS-punt• afstand: < 200 m t.o.v. vorig of volgend GPS-punt blijven 25.778 punten van de 55.371 overbij interval registratie gaat altijd informatie over gedrag verloren, zie >>
  47. 47. VHF continu afgeleid 10 min interval prooi prooi___________ ___________ 500 m 500 m nest nest man Heipol Lochem 6-Aug-2008 vanaf 16u: 6 raat-transporten, bij 10 min interval 3 buiten beeld
  48. 48. VHF continu afgeleid 20 min interval prooi prooi___________ ___________ 500 m 500 m nest nest man Heipol Lochem 6-Aug-2008 vanaf 16u: 6 raattransporten, bij 20 min interval 4 buiten beeld
  49. 49. man 56 foerageer punten, 50-95 kernels en MCP alles foerageren
  50. 50. 17 territoria Vierhouten 2008-2010 ergo: geen ongelimiteerde bewegingsvrijheid man 56> hierna volgen twee voorbeelden van ruimtebeslagdoor 2 buurmannen: a in de lucht en b tijdens foerage
  51. 51. pre pulli vliegen 2009 man 56 man 57 1 km
  52. 52. pre pulli foerage 2009 man 56 man 57 1 km
  53. 53. 80% foerageer-kernels van 5 man in 2009 389 56 180 57 181
  54. 54. MCP omvat niet gebruikte Kernel sluit veel puntenruimte, wellicht in gebruik buiten en houdt geen bij soortgenoten rekening met verschil in dichtheid erbinnen
  55. 55. van vlak terug naar punt:willekeurig punt koppelen aan GPS-punt(cf Manly 1997)
  56. 56. van vlak terug naar punt: willekeurig punt koppelen aan GPS-punt• spelregel: - ‘random’ punt max. 250 m van GPS-punt, (gemiddeld 167m) - ‘random’ punt ligt in idem habitat (bos)• pro’s: – geen invloed van beperkende buren – dichtheid van punten telt mee• contra: – kan in gesloten landschap ander effect genereren dan in open landschap• oplossing: – drie landschappen gescheiden analyseren
  57. 57. Flevoland (bos op zand en windsingels)
  58. 58. Vallei en Randmeerkust (singels, bosjes, hagen)
  59. 59. Veluwe: grootschalig bos met heide
  60. 60. geen rekening gehouden met jaareffecten(vb. fragmentatie foerageergebied man 56)
  61. 61. • wat dan overblijft is een sterke preferentie voor :
  62. 62. Veluwe: bos, met lichte voorkeur voor naaldbosbuiten Veluwe: vochtig loofbos op zand (zie fig.) HB Coniferous Random Mixed Deciduous 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70%
  63. 63. structuur: zijn randen ook belangrijk ?
  64. 64. Ja! - in weiland en op landbouwgrond, het gaat meestalom percelen grenzend aan bos (zie figuur).Ja! - ook in bosfragmenten maar die bestaan vaakalleen uit rand 60% 50% Random 40% HB 30% 20% 10% 0% 10 50 90 130 170 210 250 290 Distance to edge (m)
  65. 65. voorbeeld: heide met verspreide boomgroeigeen voorkeur voor randen op Noorderheide man 180 vrouw 178
  66. 66. bos = iets met bomen?• In de Achterhoek ondervonden we m.b.v. VHF-radiotelemetrie de rekbaarheid van de “bosbinding” van een vrouw wespendief in de late jongenfase; zij liet ons zien wat wespendieven in juli-augustus in de Gelderse Vallei en aan de Randmeerkust doen (zie proloog)• Vanuit boomgaardjes, erfsingels, een gevangenismuur, een vlierstruweel en zelfs vanaf tot hekpaal ingekorte bomen werden wespennesten geëxploiteerd
  67. 67.  
  68. 68.  
  69. 69. Conclusies• wespendief is uitgesproken bosvogel;• 81% van de foerageerpunten in bos en nog eens 10% binnen 10m van de bosrand• in bos bestaat amper een voorkeur voor perceelranden (wel in gefragmenteerd bos)• Op hei geen randeffect vanwege solitaire bomen en boomgroepjes• buiten bos vooral foerage aan bosranden
  70. 70. is er een foerageerpatroon binnen het Veluwse bos?     ?  • analyse op boskaarten voor ruim 4000 ha met 10.000 wespendief-foerageerpunten  
  71. 71. waar vind je wat ?
  72. 72. foerage door wespendief in naald- en loofhout op de Veluwe bij afnemende ouderdom 180 160 Naaldbos Coniferous Index (random=100) 140 Loofbos Broad-leaved 120 100 80 60 40 20 0 1836- 1901- 1921- 1941- 1961- 1981- 1900 1920 1940 1960 1980 2000 Kiemjaar Germ year
  73. 73. 53 in 35• Liefst 53% van de waarnemingen van foeragerende Wespendieven met GPS- datalogger viel in naaldbos ouder dan 70 jaar, terwijl dat slechts 35% van de oppervlakte van het gebied uitmaakte. Omdat Grove Den veruit de talrijkste naaldboomsoort is in het gebied, komt dit patroon voor het grootste deel op conto van grovedennenbos.
  74. 74.  !
  75. 75. wat is “ouder grovedennenbos” ? binnen onze steekproef geldt: In een cirkel met straal van 14 m staan: • 13 oude Grove Dennen • 26 berken, • 18 eiken • 9 nieuwe (gekiemde) Grove Dennendit is bos in natuurlijke successie naarEiken-berkenbos op langzaam rijpende bosgrond (bodemherstel)
  76. 76. echter: de ontwikkeling van grovedennenbos naast Beuken Douglass is heel anders
  77. 77. bij spontane kieming van beuk of Douglass sparin combinatie met selectieve eikenvraat door hertenkrijg je geen Eiken-berkenbos,we wachten rustig af wat dit voor de wespendief betekent
  78. 78. merci !hulp bij onderzoeksplan: Rob Bijlsmaterreineigenaren: NM, SBB, HGL,Kroondomein, Gemeenten Nunspeet & EdeParticulieren o.a. : Gorter / Welna, Koker /Quadenoord, De Wilde / Boggelaar,Goossens / Medler, den Otter / LunterscheBuurtbos, Klein-Tijssink / Willemsboshuisvesting grondstations: Theo Glastra“Pasop”, Han ten Seldam “Planken Wambuis”veldwerk & vangwerk: Gerard Müskens, AnnaHermsen, Kees Schreven, Youri van der Horst,Henk-Jan Hof, Warner-Jan de Wilde, ArnoldVan den Burg, Wim van den Bergh, Wim vanBarneveld, Gert Steenge, Michel Geven, ToonSmits †, Symen Deuzeman, Dorien Meijer,Gert Ribbens, Rob Bijlsma, Kees Oosterbeek,Jan Klein-Geltink,techniek & data: Willem Bouten, Edwin Baaij,Theo van Lieshout, Judy Shamoun-Baranes,Emiel van Loon, Leo Zwarts, WRN, stg.Bargerveen, Rob Bijlsma, Gerard Troostvergunningen: Olaf Klaassen, Ruud Foppen
  79. 79. Toegift: er kan meer worden afgeleid uit deze data dan habitatgebruik:het bewegingspatroon van man 182 vertoonde kort na mislukken van hetbroedsel op 28 juni 2011, vier verdachte clusters, één daarvan met puntenuit opeenvolgende weken: . . . . . bij 2 vonden we een kersvers nieuw nest, . . . .. . 1 is het mislukte nest, . . . . . . . . 3, 4 en 5 zijn foerageerplekken,zie volgende dia
  80. 80. nest gebouwd 3-19 Juli 2011 succesvol gebruikt in 2012
  81. 81. download het rapport (Pdf 8Mb) via www.boomtop.orgEcologie van de wespendief Pernis apivorusop de Veluwe In 2008-2010Populatie, broedbiologie, habitatgebruik en voedselWillem van Manen,Jan van Diermen,Stef van Rijn enPeter van Geneijgen,2011

×