i                          architectuur                                                                  De relatie tussen...
SamenvattingWanneer de taken en verantwoordelijkheden van beleid goed gescheidenworden gehouden in de zin van keuzen maken...
i                          architectuur                                                                                De ...
businessarchitectuur                    informatiearchitectuur   technische architectuur                            produc...
i                          architectuur                                                                                De ...
ConclusieWanneer de taken en verantwoordelijkheden vanbeleid goed gescheiden worden gehouden in de zinvan keuzen makend (t...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Artikel informatie 2011_nr._3__informatie_-_de_relatie_tussen_beleid_en_architectuur_uitgediept

683 views

Published on

De relatie tussen beleid en architectuur uitgediept

Published in: Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
683
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
61
Actions
Shares
0
Downloads
16
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Artikel informatie 2011_nr._3__informatie_-_de_relatie_tussen_beleid_en_architectuur_uitgediept

  1. 1. i architectuur De relatie tussen beleid en architectuur uitgediept Architectuur als Architectuur schiet steeds dieper wortel binnen organisaties. adviesorgaan en Met dit richtinggevende vermogen van architectuur krijgt het koersbewaker vanouds denken in beleid en beleidsplannen een sterke stimulans. Of is het meer dan dat en wordt beleid nu vanuit architectuur ontwikkeld? Bart de Best en Pascal Huijbers Een vraag die momenteel bij architecten leeft modellen ontwikkeld om het stellen van doelen is hoe beleid en architectuur zich nu eigenlijk te ondersteunen, zoals de Balanced Scorecard tot elkaar verhouden. Zijn het sterk gescheiden van Kaplan en Norton (zie figuur 1). Binnen dit begrippen of overlappen deze elkaar? Zijn er dui- laatstgenoemde model worden de bestuurlijke delijke stakeholders, beslissers en uitvoerenden te behoeften per bedrijfsproces geconcretiseerd. benoemen of is dat diffuus? En is beleid nu alleen Voor deze doelen worden risicofactoren benoemd een strategische term of moet het ook op tactisch in de vorm van kritieke succesfactoren (KSF’s) en operationeel niveau worden onderkend? die bepalend zijn voor het realiseren van het Om een antwoord te vinden op deze vragen bedrijfsdoel. Tevens worden deze meetbaar bespreken we eerst de begrippen ‘doelen stellen’, gemaakt met prestatie-indicatoren (PI’s). ‘beleid’ en ‘architectuur’. Daarna beelden we deze begrippen af op het Novius-besturingsmodel en Een voorbeeld van een SMART-doel is het het DYA-architectuurframework. Deze afbeelding binnen een jaar verhogen van het geautomati- vergelijken we vervolgens met het informatievoor- seerd afhandelen van productbestellingen met zieningsarchitectuurmodel van Boterenbrood. Op 50 procent. Deze doelstelling is Specifiek omdat basis van deze modellen bespreken we ten slotte het alleen om geautomatiseerde bestelling van de rol van architectuur in relatie tot het beleid. producten gaat, Meetbaar omdat de aanvragen Hierbij gaan we tevens in op de verschillen in het te tellen zijn, Accountable omdat het de afdeling beleid op strategisch, tactisch en operationeel sales betreft, Realistisch omdat de bestellingen niveau. te automatiseren zijn en Tijdgebonden omdat de doelstelling binnen één jaar gerealiseerd moet Referentiekader zijn.informatie / maart 2011 De prestatie-indicator is het aantal statusaan- Doelen stellen vragen dat automatisch plaatsvindt. De kritieke Al eeuwen werken organisaties aan het stellen, succesfactor is bijvoorbeeld het beschikken over bewaken en realiseren van doelen op het gebied voldoende communicatiekanalen om dit mogelijk van financiën, omzet, marktvergroting en derge- te maken en het ontsluiten van de informatie uit lijke. De laatste decennia worden steeds meer de backofficesystemen naar de frontoffice. 60
  2. 2. SamenvattingWanneer de taken en verantwoordelijkheden van beleid goed gescheidenworden gehouden in de zin van keuzen makend (topmanagement) en adviserend(architectuur), is de rol van architectuur goed te positioneren. Architectuur isuitsluitend een adviesorgaan in het richten van de organisatie. Het topmanagementis verantwoordelijk voor de keuze van de te varen koers. Daarnaast is architectuur dekoersbewaker die adviezen geeft ter invulling van het beleid.Beleid ArchitectuurOm de realisatie van dit SMART-doel te borgen Door de toenemende complexiteit van het appli-is het nodig de administratieve organisatie aan catielandschap en de onderliggende infrastruc-te passen. Een manier om deze veranderingen tuur is bij veel organisaties steeds meer behoeftevorm te geven is om een koers uit te zetten in ontstaan aan inzicht, overzicht, fasering en sturingde vorm van een bedrijfsbeleid. Dit beleid kan van de innovatie van de ICT-serviceverlening.dan bijvoorbeeld geconcretiseerd worden in een Hierdoor is in de loop van de jaren het denken ininformatiebeleid, een beveiligingsbeleid en een richtinggevende kaders vanuit een ICT-architec-ICT-beleid. In een beleidsstuk staan keuzen die tuurgedachte steeds prominenter geworden. Dezerichting geven aan het halen van de gewenste kaders worden geconcretiseerd door architectuur-doelen. Omdat er zo veel soorten beleidsstukken principes en architectuurmodellen.zijn, spreken we hier voor het gemak alleen over De kaders vormen een richtinggevend vermogeninformatiebeleid. Uiteraard is zowel beleid als dat bij uitstek geschikt is om invulling te gevenarchitectuur breder georiënteerd dan alleen het aan het informatiebeleid. Het invullen van ditinformatiebeleid. beleid vereist immers veelal aanpassingen in zowel de gebruikersorganisatie als de beheer-Beleid organisatie. Architectuur geeft aan hoe we vanIn deze zin van het woord is beleid precies de huidige informatievoorziening (IST) naar dezoals Hoogerwerf (1972) dat heeft gedefini- gewenste informatievoorziening (SOLL) komen.eerd: ‘een min of meer weloverwogen strevenbepaalde (business) doeleinden met bepaalde(ICT) middelen en in een bepaalde tijdsvolg-orde (ICT PLAN) te bereiken’. financieel perspectief richting KSF/PI SMART-doel en randvoorwaarden klant- intern business- perspectief perspectief richting KSF/PI richting KSF/PI SMART-doel en SMART-doel en randvoorwaarden randvoorwaarden innovatie- en lerend perspectief informatie / maart 2011 richting KSF/PI SMART-doel en randvoorwaardenFiguur 1. Balanced Scorecard van Kaplan en Norton (2004) 61
  3. 3. i architectuur De algemene principes, beleidslijnen en modellen zijn de rijen in het DYA-raamwerk. De algemene principes omvatten de architectuurprincipes die bedrijfsbreed worden gehanteerd. De beleidslijnen zijn de meer specifieke architectuurprincipes die net als de modellen per deelarchitectuur worden ingevuld. Let wel, de beleidslijnen van DYA en Architectuur de beleidsuitgangspunten van Novius hebben Architectuur is een consistent geheel van dus niets met elkaar gemeen. De terminologie principes en modellen dat richting geeft aan ‘beleidslijnen’ zoals DYA deze formuleert, dekt niet ontwerp en realisatie van de processen, organi- helemaal de lading; de term ‘domeinprincipes’ zou satorische inrichting, informatievoorziening en beter zijn. De algemene principes zijn immers de technische infrastructuur van een organisatie principes die gelden voor alle domeinen (tip: kies (Wagter e.a., 2001). hier maximaal tien principes) en beleidslijnen zijn de geconcretiseerde principes die specifiek Informatieplan gelden voor een domein (zoals het procesdomein). Het informatieplan is vanouds het plan om te Modellen geven op hun beurt de impact weer van komen tot een realisatie van het informatiebeleid, de principes op de IST-situatie door het weergeven nog voordat het architectuurgedachtegoed ten van een toekomstig model (SOLL). Principes zijn tonele verscheen. Door de structureringsmogelijk- hiermee het sturend instrument geworden, de heden vanuit het architectuurdenken is architec- modellen en toelichting de uitwerking. tuur een steeds prominentere rol gaan spelen in het opstellen van het informatieplan. Relatie tussen beleid en architectuur Tegelijkertijd met de opkomst van architectuur Positionering zien we dat door de sterke dynamiek van de markt Om de begrippen doelstellingen, beleid, archi- informatieplannen, waarvan de realisatie vaak vijf tectuur informatieplannen en architectuur te jaar bedraagt, steeds sneller door de tijd worden positioneren beelden we deze af in het Business ingehaald. Deze informatieplannen worden tegen- Information Planning (BIP)-besturingsmodel van woordig steeds meer vervangen door kortcyclische Novius en het DYnamische Architectuur (DYA)- veranderingen die onder architectuur worden architectuurmodel. vormgegeven. Hierbij worden de behoeften vanuit Novius businessstrategie In figuur 2 is het BIP-model van Novius afgebeeld. In het midden zijn de vier deelarchitecturen weer- gegeven (producten/diensten, bedrijfsprocessen, beleidsuitgangspunten informatiesystemen en ICT-infrastructuur). Archi- tectuur is hierbij het proces om vanuit beleids- programmamanagement uitgangspunten te komen tot speerpunten die informatiesystemen producten/diensten bedrijfsprocessen ICT-infrastructuur invulling geven aan de gewenste transformatie van verkenning IST naar SOLL (projecten). Hierbij stelt Novius dat ook de architectuur invloed kan hebben op de beleidsuitgangspunten die leiden tot een aanpas- sing in de businessstrategie. DYA speerpunten DYA is een architectuurraamwerk dat door Sogetiinformatie / maart 2011 is opgesteld (zie figuur 3). DYA onderkent drie architectuuraspectgebieden te weten business- projecten architectuur, informatiearchitectuur en technische architectuur. Elk architectuuraspectgebied bestaat uit twee of meer deelarchitecturen (de kolommen in figuur 3). Figuur 2. BIP-model van Novius (Bijen, Broos & Lucas, 2002) 62
  4. 4. businessarchitectuur informatiearchitectuur technische architectuur product/ proces organi- gegevens applicatie middle- platform netwerk dienst saties ware algemene principes beleidslijnen modellenFiguur 3. DYA-architectuurmodelde business rechtstreeks vertaald naar transfor- Deze afbeelding leert dat architectuurraamwerkenmaties van de informatievoorziening inclusief zoals DYA (het inhoudelijke model) een primade processen van de gebruikersorganisatie en de invulling geven aan het vertalen van beleid naarbeheerorganisatie. De rol van de architecten is speerpunten voor de migratieprojecten (IST-hierbij steeds prominenter omdat zij sturend zijn SOLL-projecten). Architectuur heeft een overlapen een visie hebben op de ontwikkeling, doordat met het opstellen van beleidsuitgangspuntenzij de doelstellingen van de organisatie vertalen (informatiebeleid), het vertalen naar speerpuntenin ‘hoe’ je dingen in hoofdlijnen kunt doen. In (informatieplan) en de verkenning en programma-plaats van ‘informatieplan’ wordt hierbij vaak een management.afwijkende naam gehanteerd, zoals ‘transitieplan’, Veel architectuurraamwerken duiden niet de term‘roadmap’ en dergelijke. ‘beleidsuitgangspunten’, maar geven wel degelijkAan het eind van de vorige eeuw kwam mede door een sterke sturing aan het opstellen ervan enhet boek Paradigm Shift van Tapscott en Caston geven daarmee mede invulling aan de business-ook het architectuurdenken voor bedrijfsprocessen strategie.in opkomst. Hierdoor bestaat er in veel organisa- Doordat de architecten steeds vroeger in deties een richtinggevend vermogen dat op basis van besluitvorming van innovatie betrokken wordenarchitectuurprincipes en architectuurmodellen dan wel de innovatie initiëren, vervagen de lijnende ontwikkeling van de bedrijfsprocessen in de van het definiëren van de beleidsuitgangspuntengebruikersorganisatie en debeheerprocessen in de beheer-organisaties stuurt. businessstrategieDe vraag is dan ook wie nufeitelijk het beleid initieert envormgeeft. Is dit een business­ beleidsuitgangspuntenaangelegenheid, die door de top programmamanagementvan het bedrijf geformuleerd engedicteerd wordt en waaraan businessarchitectuur informatiearchitectuur technische architectuur product/ proces organi- gegevens applicatie middle- platform netwerk verkenningarchitectuur invulling geeft? Of dienst saties wareis het een concretisering van de algemene principesrichting die vanuit de visie van beleidslijnende architecten wordt opgesteld? modellenDe afbeelding van DYA op hetNovius-model in figuur 4 geeft speerpunten informatie / maart 2011hierop antwoord. projecten Figuur 4. DYA afgebeeld op Novius 63
  5. 5. i architectuur De informatievoorzieningsarchitectuur omvat daarbij niet alleen het architectureren (het komen van IST naar SOLL), maar tevens het (ten dele) opstellen van het informatiebeleid (het doel) en het informatieplan (de realisatie) van die architectuur. Na deze beleidsuitgangspunten op strategisch niveau uiteengezet te hebben, is het ook zaak dit en het uitstippelen van de route om hier invulling op tactisch niveau toe te lichten. Hierbij zijn de aan te geven. Op zich is dit niet spannend, wel is volgende punten van belang: het belangrijk om de volgende zaken scherp voor • Vanuit architectuur worden keuzen gemaakt om ogen te houden: de gemaakte beleidsuitgangspunten invulling te • Architecten hebben een adviserende rol als het geven. Dit betreft bijvoorbeeld de keuze van een gaat om het opstellen van beleidsuitgangspunten type product, aanpak en dergelijke. De invullings- op strategisch niveau. keuzen worden helaas vaak ook geduid als beleid. • Het topmanagement van de organisatie is ver- Het betreft dus niet de strategische beleidsuit- antwoordelijk voor de te maken keuzes. gangspunten die door het hoger management zijn • Het topmanagement dient te allen tijde te waar- gekozen, maar vertalingen op tactisch beleidsni- borgen dat er geen uitzonderingen op dit beleid veau. worden gemaakt, dan wel dat het beleid bijtijds • Bij voorkeur worden deze keuzen gewoon archi- bijgestuurd wordt. tectuurrichtlijnen of iets dergelijks genoemd om • Architecten handelen dus ten behoeve van het verwarring met de strategische beleidsuitgangs- top- en middenmanagement en sturen de concrete punten te voorkomen. projecten inhoudelijk. • Het hoger management moet de architectuur- • Bij gewenste projectafwijkingen wordt het richtlijnen borgen en ondersteunen in geval van management voor de keuze gesteld. Dit wordt escalatie. vormgegeven door een architectuurboard onder voorzitterschap van de business of CIO en waarin Tot slot wordt ook vaak op operationeel niveau business, senior projectmanagement en beheeror- gesproken over beleid, zoals het wachtwoordbe- ganisatie participeren. leid dat voorschrijft dat iedereen elke maand een nieuw wachtwoord instelt, of het clean-deskbe- Een model dat deze verwevenheid heel expliciet leid. Deze vorm van beleid valt niet meer onder weergeeft is dat van Boterenbrood, zoals in figuur de verantwoordelijkheid van architectuur. Het 5 is weergegeven. zijn veeleer de requirements en acceptatiecriteria om het tactische beleid te borgen in de operatie. Boterenbrood, Hoek & Kurk (2005) definiëren een Architectuur moet borgen dat dit operationele informatievoorzieningsarchitectuur (IV-architec- beleid harmonieert met de architectuurrichtlijnen tuur) als volgt: en het strategische beleid. IV-architectuur Een IV-architectuur: • is een samenhangende visie op de informa- informatie- tievoorziening vanuit het geheel van de orga- beleid nisatie en haar omgeving; • bestaat uit beschrijvingen van de huidige en toekomstige inrichtingen; architectuur • is voorzien van een migratiepad; • is tot stand gekomen door een proces vaninformatie / maart 2011 onderhandelen en beeldvorming door alle belanghebbenden; informatie- planning • heeft als doel de belangen van de organisatie te borgen; • vervult daarmee de scharnierfunctie tussen doelstellingen van de organisatie en inrich- Figuur 5. Informatievoorzieningsarchitectuur ting van de informatievoorziening. (Boterenbrood, Hoek & Kurk, 2005) 64
  6. 6. ConclusieWanneer de taken en verantwoordelijkheden vanbeleid goed gescheiden worden gehouden in de zinvan keuzen makend (topmanagement) en advise-rend (architectuur), is de rol van architectuur ookgoed te positioneren. Figuur 4 geeft dit grafischweer. Architectuur is uitsluitend een adviesorgaanin het richten van de organisatie. Het topmanage-ment is en blijft verantwoordelijk voor de keuzevan de te varen koers. Naast »Architectuur is uitsluitendeen adviesorgaan is architec-tuur tevens de koersbewakerdie adviezen geeft ter invullingvan het beleid. Op tactisch een adviesorgaan in het «niveau kan beter gesprokenworden over architectuur- richten van de organisatierichtlijnen dan over beleid. Opoperationeel niveau kan beter gesproken wordenover requirements en acceptatiecriteria. Opoperationeel niveau beperkt de rol van architec-tuur zich tot het bewaken van de consistentie vande requirements en acceptatiecriteria in relatie tothet beleid en de daarvan afgeleide architectuur-richtlijnen.Literatuur Drs. ing. Bart de Best RIBeijen, M., E. Broos & E. Lucas (2002). Strategische inzet van is associate van Strategic Consulting Alliance (S.C.A.). E-mail: ICT (2e druk). Deventer: Kluwer. bdebest@sca-alliance.com.Best, B. de (2008). Beheren onder architectuur. De Meern: NGN Press. Ing. Pascal HuijbersBoterenbrood, F., J.W. Hoek & J. Kurk (2005). De informatie- is associate van Strategic Consulting Alliance (S.C.A.). E-mail: voorzieningsarchitectuur als scharnier. Den Haag: Academic phuijbers@sca-alliance.com. Service.Hoogerwerf, A. (1972). Politicologie: begrippen en problemen. Alphen aan den Rijn: Samsom.Kaplan, R.S. & D.P. Norton (2004). Op kop met de Balanced Scorecard (11e druk). Amsterdam: Business Contact.Wagter, R. e.a. (2001). DYA: snelheid en samenhang in business- en ICT-architectuur. Sogeti.Met dank aan de vele reviewers en met name aan Louis vanHemmen (Bitall). informatie / maart 2011 65

×