Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Opća načela probiranja

901 views

Published on

Opća načela probiranja. Probiranje za opći zdravstveni status. Predoperativno ispitivanje. Organospecifični supstrati

Published in: Health & Medicine
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Opća načela probiranja

  1. 1. Univerzitet u Sarajevu Medicinski fakultet Institut za fiziologiju i biohemiju – Katedra za biohemiju - Fizikalne osnove i klinički aspekti medicinske dijagnostike - Sarajevo, april 2013. godine Mentor: doc. dr. Radivoj Jadrid Pripremili: Meis Sammak • Bekir Rovčanin • Rusmir Gadžo
  2. 2. Opda načela probiranja Definicija: Probiranje ili screening za neku bolest ili stanje znači pokušaj njenog otkrivanja prije razvijanja jasnih kliničkih manifestacija, kod populacije koja se na prvi pogled čini zdravom. Smjernice Svjetske zdravstvene organizacije (WHO) iz 1968. godine - načela probiranja - Ispitivano stanje mora predstavljati značajniji zdravstveni problem - Za ispitivano stanje/bolest mora postojati odgovarajudi tretman - Moraju postojati odgovarajudi kapaciteti za dijagnozu i tretman oboljenja - Ciljano oboljenje mora imati latentnu fazu [!razdoblje u kome nema ireverzibilnih oštedenja] - Mora postojati karakteristični test za ispitivanje ciljanog stanja - Test mora biti prihvatljiv za kompletnu populaciju - Mora postojati adekvatno razumijevanje prirodnog toka bolesti - Mora postojati usaglašen stav o populaciji koja se liječi - Ukupni troškovi testiranja|dijagnoze moraju biti ekonomski balansirani - Dijagnoza mora biti kontinuiran proces, na po principu „jednom i zauvijek“ Vrši se: - antenatalno (genetika), - postnatalno, - u vrijeme djetinjstva, - u adolescentnoj dobi, - u adultnoj dobi. Može biti: neselektivno (npr: neonatalno probiranje, kompletna populacija) selektivno (npr: predoperativno probiranje, ciljana grupa, ovisno o riziku kojem je izložena) Provodi se kao: anamnestički upitnik - laboratorijski nalazi - internistički pregled - radiološki pregled - endoskopski pregled - CILJEVI: RANA DETEKCIJA, PREVENCIJA, POBOLJŠANJE KVALITETA ŽIVOTA
  3. 3. Probiranje za opdi zdravstveni status (sistematski pregledi) Preporučeni profil laboratorijskih pretraga (check-up) za osobu bez kliničkih simptoma: •hematološke pretrage: • kompletna krvna slika (KKS) • sedimentacija eritrocita (SE) • određivanje C-reaktivnog proteina (CRP) •biohemijske pretrage: • urea, glukoza, urati, kalcij, fosfor, bilirubin, holesterol, trigliceridi, T4 • enzimi: aspartat-aminotransferaza (AST), alkalna fosfataza (ALP), laktat-dehidrogenaza (LD), kreatin-kinaza (CK).. Zdrava osoba: -nalazi navedenih pretraga u referentnim vrijednostima Bolesna osoba: -promjene KKS & SE: hematološki poremedaji -promjene holesterola i glukoze: kardiovaskularni poremedaji -aktivnosti AST, ALT, ALP + bilirubin: bolesti jetre i žučnih vodova -kvantitativna analiza urina: bolesti urinarnog sistema -promjene elektrolita i T4: endokrinološki i metabolički poremedaji -!!! promjene prelaze raspon od 3 standardne devijacije u odnosu na ref. vrijednosti !!! -!!! mogudnost pojave lažno pozitivnog i negativnog nalaza - pravilno uzimanje uzoraka, životna dob, interferencija lijekova i prehrambenih suplemenata, intenzivna fizička aktivnost (CK) Ciljevi: utvrđivanje zdravstvenog statusa, ocjena radne i vojne sposobnosti, profesionalno profiliranje Primjeri: Mamografija, Digitorektalni pregled prostate + PSA, testiranje na HPV, HIV, HSV, HpB, HpC,... Napomena: potpomognuti drugim dijagnostičkim postupcima – radi potvrde ispravne dijagnoze
  4. 4. Primjeri uobičajenih screening programa (UK) U brojnim su razvijenim zemljama razvijeni screening programi (sistematski pregledi) shodno rizičnim grupama ili populacijama i definisani su na državnoj razini. Neki od njih su: • tumorski screening • PAPA-test (prekancerozne lezije i rak cerviksa) • mamografija (rak dojke) • kolonoskopija (kolorektalni tumor) • dermatološki testovi (melanom) • fekalno-okultno krvarenje (rak digestivne cijevi) • oftalmoskopija (dijabetogena retinopatija) • ultrazvuk aortae abdominalis (aneurizma) • tubekulinski testovi • screening donora sperme • screening interproksimalnog dentalnog karijesa (radiografski) • alfa-fetoprotein, ultrazvuk (trudnice: fetalne malformacije) • školski sistematski pregledi (SAD: oftalmološki, stomatološki, otorinolaringološki, pregled stava i pozicije kičmenog stuba – skolioza) American Cancer Society Guidelines for the Early Detection of Cancer: http://www.cancer.org/healthy/findcancerearly/cancerscreeningguidelines/american-cancer-society-guidelines-for-the-early-detection-of-cancer
  5. 5. Predoperativno ispitivanje - Postoje različiti stavovi i preporuke o izvođenju predoperativnih pretraga. - Anesteziolog odlučuje o potrebi predoperativne laboratorijske obrade i njenog obima. - Operativne pretrage kod mladih osoba se smatraju nepotrebnim osim kod eventualnih postojedih bolesti (npr. dijabetes) - Starijim i srednjovječnim osobama preporučuju se - hematološko-koagulacijske pretrage (SE, CRP, KKS, protrombinsko vrijeme, tromboplastinsko vrijeme) - kardiološke pretrage (elektrokardiogram – EKG) - enzimske pretrage – jetra (AST, ALT) - sumnja na metaboličke poremedaje (glukoza, kalij, natrij) - radiološke pretrage (RTG pluda – kod osoba starijih od 40 godina) - pretrage urinarnog sistema (kreatin, kvalitativna pretraga mokrade) - Naročito važni – laboratorijski nalazi specifičnih, ciljanih enzima. fetal surgery
  6. 6. Pregled metaboličkih puteva, pripadajudih supstrata i organa METABOLIČKI PUT SUPSTRATI ORGANI β-oksidacija acil-CoA svi osim mozga citratni ciklus acetil-CoA svi respiratorni lanac FADH2, NADH svi glikoliza glukoza-6-P svi ketogeneza acetil-CoA jetra glukoneogeneza oksalacetat jetra, bubrezi ciklus pentoza-P glukoza-6-P masno tkivo, jetra sinteza MK acetil-CoA masno tkivo, jetra sinteza kolesterola acetil-CoA jetra, crijevna mukoza sinteza hema sukcinil-CoA jetra, koštana srž urea ciklus NH3, CO2 jetra sinteza proteina aminokiseline Svi
  7. 7. Faktori koji utiču na nivo enzima u serumu ili plazmi • postizanje ravnoteže između oslobađanja iz stanica i ulaska u cirkulaciju, te uklanjanja dijela koji je inaktivan • izlučivanje enzima iz cirkulacije: • mokradom (male molekule-npr. amilaza), • akcijom RES-a (koštana srž, jetra, slezena)- endocitoza • brzina degradacije i eliminacije • pojačana sinteza i poremedaji sinteze • poremedaji propusnosti membrane • nekroza stanica • smetnje u sekreciji i ekskreciji • POVEĆANJE VRIJEDNOSTI ENZIMA • pojačana sinteza - osteoblasti, nefroza, leukoze • poremedaji propusnosti membrane-pri upalnim procesima izlaze enzimi iz stanice (AMI i LIP) • nekroza stanica- izlazak i enzima iz staničnih organela • smetnje u sekreciji- smetnje u otjecanju žljezdanih sekreta • smetnje u ekskreciji- svi koji se izlučuju mokradom • SNIŽAVANJE VRIJEDNOSTI ENZIMA • smanjena sinteza - hronične jetrene bolesti, atrofija i gastritis želuca, urođene greške metabolizma • ubrzano i pojačano uklanjanje iz organizma- nefroza • degradacija enzima- povezana uz poluvrijeme života enzima (CK 15 sati, AST 17 sati, LDH 113 sati…)
  8. 8. Specifičnosti enzima za pojedine organe • prema rasprostranjenosti: • organ nespecifični: enzimi glikolize, oksidacije i disanja • organ specifični: samo u specifičnim organima (AMI, LIP, arginaza) • organ specifični izoenzimi • srčane bolesti: CK, AST, LDH, CKmb, LDH izoenzim 1 • mišidne bolesti: CK, AST, aldolaza, LDH • koštane bolesti: košt. AP, • želučane bolesti: pepsinogen, perniciozna anemija • bolesti prostate: PSA, prostatična KP, • bolesti gušterače: amilaza, lipaza • bolesti jetre: ovisno o funkcijama jetre (indikatori lezije, sintetski, indikatori opstrukcije) • maligne bolesti: glikolitički enzimi, LDH, KP • hematološke bolesti • trudnoda Prilikom lezije tkiva u cirkulaciji se pojavljuju aktivnosti enzima u onakvim međusobnim odnosima kao i u oštedenom organu. Mogudi uzroci oštedenja stanice su: - hipoksija (gubitak krvi, anemije...) - hemikalije (živa, olovo...) - fizikalna oštedenja ( ozljede, smrzotine, opekotine, radijacija...) - mikrobiološki agensi (bakterije, virusi, gljivice) - imunološki mehanizmi (citotoksičnost) - nutritivni faktori (nedostatak proteina, vitamina, minerala...)
  9. 9. Aspartat aminotransferaza (AST) • EC 2. 6. 1. 1. L-aspartat-2-oksoglutarat aminotransferaza (serumska glutamat oksalacetat transaminaza) • Prisutnost: jetra, srčani mišid, mozak, bubrezi, gušterača, pluda, likvor, plazma, žuč, slina. > u mokradi ga ne nalazimo!!! (samo pri bubrežnim lezijama) • Prema elektroforetskoj pokretljivosti: citoplazmatski izoenzim AST 1 (40%) mitohondrijski izoenzim AST 2 (60%) • Određivanje: IFCC metoda: - glavna i indikatorska reakcija (konezim PLP) Povišene vrijednosti: -bolesti srca i jetre (kod infektivnog hepatitisa, toksičnog hepatitisa, ciroza, primarnih i metastatskih tumora jetre), mišidne distrofije, multiple skleroze - virusni hepatitis: povedanje vrijednosti do 100x, pik između 7-12 dana, normalizacija 3-5 sedmica - infekciozni hepatitis: ALT>AST (de Rittisov kvocijent AST/ALT je <0,7) - ciroza jetre: od normalnih do povišenih, ali uvijek je AST > ALT L-aspartat + α-ketoglutarat oksalacetat + L- glutamat Oksalacetat + NADH2 + malat + NAD+ apsorbancije keto kiseline prelaze u aminokiseline
  10. 10. Alanin aminotransferaza (ALT) • EC 2.6.1.2.; L- alanin-2-oksoglutarat aminotransferaza (serumska glutamat piruvat transaminaza) • Prisutnost: unutar stanice nalazi se uglavnom u citoplazmi • Važan u dijagnostici: oštedenja jetrenih stanica • Određivanje: IFCC metoda: - glavna i indikatorska reakcija (konezim PLP) Povišene vrijednosti: -akutni infekciozni hepatitis, toksična nekroza jetre, zatajivanje cirkulacije sa šokom i hipoksijom -infekciozni hepatitis: ALT>AST (de Rittisov kvocijent AST/ALT je <0,7) -ciroza jetre: od normalnih do povišenih, ali uvijek je AST > ALT -Diferencijalno dijagnostički značaj prema AST: u unfarktu miokarda ALT ostaje N ili slabo povišen, ALT je N u distrofiji mišida, ALT raste u boelstima pankreasa L-alanin + α-ketoglutarat piruvat + L- glutamat piruvat + NADH2+ laktat + NAD+ ↓ apsorbancije keto kiseline prelaze u aminokiseline
  11. 11. Laktat dehidrogenaza (LD) • EC 1. 1. 1. 27. L-laktat: NAD+ oksidoreduktaza • Sastavljen od 4 monomera (dva tipa M-muscle i dva tipa H-heart) kombinacijom nastaje 5 izoenzima: LDH1 (brzi), LDH2, LDH3, LDH4, LDH5 (spori) • Lokaliziran u citoplazmi: sama propusnost stanične membrane izaziva prijelaz u cirkulaciju i povedanje aktivnosti u serumu, slabo specifičan Povišene vrijednosti: -akutni infarkt miokarda, jetrene i krvne bolesti (perniciozna anemija, limfatična leukemija) , dijagnostika malignih bolesti,metastaza -jetrene bolesti: umjereno aktivnosti -maligne bolesti: iz samog malignog tkiva -mišidne bolesti: pri progresivnoj mišidnoj distrofiji (rani i srednji stadij bolesti) -mogudnost stvaranja makroenzima: IgA ili IgG -u mokradi kod glomerularnog nefritisa -u likvoru pri oštedenju moždane barijere i krvarenja, bakterijski meningitis piruvatlaktat Određivanje izoenzima: elektroforezom (različita brzina putovanja u električnom polju), inhibicijom enzimske reakcije (urea inh.LD4 i LD5, akt. LD 1 i LD2), na principu termostabilnosti (LD1 i LD2 su stabilniji), specifičnost prema supstratu (srčani bolje reagiraju s hidroksibutiratom)
  12. 12. Kreatin kinaza (CK) • EC. 2.7.3.2.; adenozin trifosfat-kreatin N- fosfotransferaza • ATP- energijom bogat spoj, izvor energije za kemijske reakcije, nastaje u mišidima oksidacijom hranjivih tvari, a potreban je mišidima za obavljanje mehaničkog rada. • Dimerna molekula, sastavljena od monomera (M i B)= MM, MB, BB, organ specifičan enzim • Prema rasprostranjenosti: citoplazmatski-topljiv i mitohondrijski oblik (skeletni mišidi, srce, mozak) • Mogudnost stvaranja makroenzima: • Tip 1= kompleks CKBB i IgG (gastrointestinalne bolesti, adenom, karcinom) • Tip 2= oligomerni mitohondrijski oblik Povišene vrijednosti: -razni tipovi progresivne muskularne distrofije (Duchenne) 50x, miozitis, dermatomiozitis, miastenija gravis, -akutna rabdomioliza - nekrotizirajuda polimiopatija vrijednosti, -psihotična stanja - zbog nefiziološke motorne aktivnosti -bolesti srca - AIM (3-6 sati porast, max nako 24 sata, norm. 3-5 dana), stenokardija, angina pektoris, infarkt pluda= ne pokazuju porast CK -bolesti CNS-a, osobito izoenzim CKBB -bolesti tiroideje- porast obrnuto proporcionalan sa aktivnošdu žljezde Kreatin-fosfat +ADP kreatin + ATP
  13. 13. Alkalna fosfataza (ALP) • EC 3.1.3.1.; Ortofosfat monoester fosfohidrolaza • Skupina enzima- hidrolaza (optimum pH 9,8-10,5) ovisno o supstratu i vrsti pufera, kataliziraju prijenos fosfatne skupine. • Metaloproteinski enzim: stabilnost je ovisna o Mg i Zn, inhibicija ovisna o Ca i P • Skupina glikoproteina smještena uglavnom unutar stanične membrane (osteoblasti kostiju-koštana, stanice hepatobilijarnog trakta-jetrena, stijenka crijeva-crijevna, tubuli bubrega-bubrežna, placenta-placentarna) • Metabolička funkcija: transport lipida u crijevima, kalcifikacija u kostima • Metode određivanja: • mjerenjem anorganskog fosfata nakon hidrolize supstrata • mjerenjem nefosfornog dijela supstrata nakon otcjepljenja fosfora • Izoenzimi: elektroforetski, izoelektrično fokusiranje, inaktivacija toplinom Povišene vrijednosti: -fiziološki u djece: aktivnost osteoblasta za vrijeme rasta i trudnodi -bolesti kostiju: zaraštavanje koštanih fraktura i kalusa, Pagetova bolest, osteomalacija, rahitis, maligne bolesti, metastaze -bolesti jetre: kolestaza, hepatitis, ciroza jetre, diferencijalna dijagnostika hepatobilijarnog trakta ( pstruktivni ikterus 2-3x, infektivni hepatitis N ili slabo , metastaze u jetri - Reganov izoenzim = placentarnom) -bubrežne bolesti: osobito nakon dijalize
  14. 14. Kisela fosfataza (ACP) • EC 3.1.3.2.; ortofosfat monoester fosfohidrolaza • Hidroliza fosfata, optimalni pH 4,5-5,0 • Smještaj: lizosomi stanica (prostata, jetra, slezena, eritrociti, trombociti, koštana srž) (tartarat rezistentna u osteoklastima). • Temperaturno i kiselo nestabilna: 37°C; pH 7,0 Dijagnostički značaj određivanja: karcinom prostate (danas zamijenjena s PSA), upale, traume, nekroze prostate, bolesti kostiju, Gaucher-ova bolest (veliki makrofagi sa mnogo glukocerebrozida) - neosjetljiva na inhibiciju tartaratom, mijeloična leukemija > vrlo visoka koncentracija u spermi - dokazivanje silovanja
  15. 15. γ-Glutamil transferaza (γ –GT, GGT) • EC 2.3.2.2.; γ-glutamil-peptid:aminoacilglutamiltransferaza • Katalizira tri tipa reakcije: • hidrolizu - otcjepljuje glutaminsku kiselinu • eksternu transpeptidaciju- prenosi glut.ostatak na AK ili peptid • Interna transpeptidacija- oslobođeni ostaci tvore glutaminske peptide • γ - glutamil transferaza (γ-GT) najviše se nalazi u bubregu, jetri, pankreasu i bilijarnom traktu • katalizira reakciju prenosa γ-glutamil skupine sa supstrata davatelja na supstrat primatelja • Klinički značajno njeno određivanje u serumu bolesnika: oboljenja jetre, lijekovi, alkohol (indukcija enzima)
  16. 16. Amilaza (AMI) • EC 3.2.1.1.; α-1,4-glukagon, 4-glukanohidrolaza (skupina hidrolaza , cijepa α-1,4-glikozidnu vezu) • Razlikujemo: • α-amilazu (endoamilazu, djeluje na 1,4-glikozidnu vezu u cijeloj molekuli): životinje i čovjek • (pH 6,9-7,0) termostabilan enzim, sastavljen od jednog polipeptidnog lanca, lako prolazi glomerularni filtrat, serumska i mokraćna migriraju u području β i γ globulina P-tip: pankreas S-tip: slina • β- amilazu (egzoamilazu, na kraju lanca otcjepljuje 1 maltozu=2 glukoze): bakterije i biljke • u organizmu amilaza je prisutna u mnogobrojnim organima: gušterača, žlijezde slinovnice, jetra, bubrezi, mišidi, duodenalni sok, serum, mokrada, mlijeko. • vedi dio uništi tripsin u probavnom traktu • makroamilazemija: kompleksi tipa S i IgA i IgG, ne filtriraju se bubrezima pa povisuju serumsku amilazu Dijagnostički značaj određivanja KP (bolesti pankreasa i parotitis): Akutni pankreatitis: - serumska amilaza: 2-12 sati porast, max 24-36 sati, norm. 3-4 dana, - mokradna amilaza: postiže vede vrijednosti i duže se zadržava Karcinom pankreasa: vrijednosti lagano povišene Metode određivanja amilaze: -nefelometrijske (amiloklastične, saharogene, kromogene), -spektrofotometrijske -viskozimetrijske AMILOKLASTIČNE: smanjenje koncentracija početnog supstrata SAHAROGENE: određuju reduktivne tvari nastale hidrolizom škroba KROMOGENE: prati se djelovanje amilaze na supstrat škroba vezanog na neku boju koja se djelovanjem oslobađa
  17. 17. Lipaza (LIP) • EC 3.1.1.3.; triacilglicerol acil hidrolaza • glikoprotein, hidrolizira estere glicerola i dugolančanih masnih kiselina, najprije u β-monoglicerid, a zatim u α- monoglicerid • aktivna je u kompleksu s kolipazom, a aktiviraju je žučne soli, kalcij i albumin • djeluje samo u emulziji (faza između supstrata i vode) • potpuno se reapsorbira u proksimalnom tubulu bubrega • povedana aktivnost u akutnom i kroničnom pankreatitisu, ileusu, akutnom kolecistitisu, nekrozi pankreasa • Metode određivanja (prema principu): • titrimetrijske, turbidimetrijske, spektrofotometrijske većina metoda sadrži emulziju maslinovog ulja Dijagnostički značaj određivanja LIP: Akutni pankreatitis: 3-6 sati nakon napada, vrijednosti do 10x više Kronični pankreatitis: vrijednosti su normalne Snižene vrijednosti lipaze obično ukazuju na nekrozu pankreasa i loš su prognostički znak, kod oboljenja jetre, nedostatka vitamina A, nekih malignih tumora i DM-a
  18. 18. Kolinesteraza (ChE) • EC 3.1.1.8.; acilholin acilhidrolaza • razlikujemo dvije kolinesteraze: • specifična kolinesteraza, AChE (acetilholin-acetil hidrolaze, EC 3.1.1.7.; kolinesteraza): - eritrociti, pluda, slezena, siva supstancija mozga - odgovorna za brzu hidrolizu acetilkolina na nervnim završecima pri stvaranju živčanog impulsa • nespecifična ili pseudoholinesteraza, ChE (acilholin-acilhidrolaza) ili butirilholinesteraza - serum, jetra, pankreas, srce - nepoznate biološke uloge • ChE inhibira razne estere kolina, a najvedu aktivnost pokazuje prema butirilkolinu • U dijagnostičke svrhe aktivnost ChE u serumu određuje se prvenstveno kod jetrenih bolesti, zatim kao indikator mogudeg trovanja insekticidima te u otkrivanju bolesnika s atipičnim oblicima enzima kod kojih postoji rizik produženog odgovora na neke mišidne relaksanse (npr. sukcinildikolin, mivakurium) prilikom operativnih zahvata Snižene vrijednosti: kod pacijenata sa oboljenjima jetre, malnutricijom, kroničnim iscrpljujudim i akutnim infektivnim bolestima i anemijom Povišene vrijednosti: kod nefrotiskog sindroma, u mladim eritrocitima su vrijednosti znatno vede nego u zrelim, titar kolinesteraze eritrocita iz periferne krvi može poslužiti kao indikator hematopoetske aktivnosti
  19. 19. Biljezi akutnog koronarnog sindroma Biljeg Pojava u cirkulaciji Vršna vrijednost Normalizacija Dijagnostička osjetljivost Dijagnostička specifičnost CK-MB CKMB-masa 2 - 4 h 24 h 3 - 5 dana 0-2h-10%; 3-4h-25%; 5-6h-55% 0-2h-30%, 3-4h-70%, 5-6h-90% muskularna distrofija tipa Duschenne, poliomiozitis teški fizički napor, trauma, šok alkoholizam, otrovanje CO2 hipotireoidizam, pludna embolija Mioglobin 0 - 2 h 10 - 12 h 24 h 0-2h-35%, 3-4h-80%, 5-6h-95% Pradenje uspješnosti reperfuzije (prije i 90’ nakon početka terapije) oštedenje skeletnog mišida (degenerativno, multiple traume ili injekcije) jaka fizička aktivnost izloženost lijekovima i otrovima Troponin T, I 3 - 4 h 48 - 96 h 10 - 14 dana 0-2h-25%, 3-4h-55%, 5-6h-80% Rana i kasna dijagnostika AIM Dijagnostika perioperacijskog AIM TnT u muskularnoj distrofiji tipa Duschenne, poliomiozitis TnI i TnT u 2-3% bolesnika s kroničnim zatajenjem bubrega FAPB 2 - 5 h 6 - 12 h Unutar 24 h Rana dijagnoza Biljeg ishemije (minimalno oštedenje miokarda) Pradenje trombolitičke terapije Otkrivanje reinfarkta bolesti bubrega bolesti skeleta Izoenzim BB glikogen fosforilaze 3 - 4 h 72 - 96 h 7 – 10 dana Prognostička vrijednost ishoda AIM Predskazuje koronarne poremedaje u bolesnika sa stabilnom i nestabilnom anginom pektoris biljeg upale
  20. 20. Laboratorijska dijagnostika jetre • Funkcije jetre : metabolizam UH, lipida, proteina, dušikovih spojeva, detoksikacija, konjugacija i esterifikacija • Biokemijska uloga jetre: (centralni laboratorij organizma) • ekskrecijska • sintetska • metabolička • Upotreba laboratorijskih testova za procjenu: stanja jetrene funkcije, otkrivanja bolesti, postavljanja dijagnoze, procjenu jačine bolesti, pradenje uspješnosti terapije • Enzimi : • oni koji se sintetiziraju u jetri • indikatorski enzimi • oni lokalizirani u epitelu žučnih vodova • Testovi funkcije jetre: alkalna fosfataza (AP), aspartat- aminotransferaza (AST), alanin- aminotransferaza (ALT), ukupni proteini, kolinesteraza, γ- glutamiltransferaza (GGT), bilirubin- ukupni i konjugirani žučne boje u mokradi bilirubin dijagnoza žutice ALP dijagnoza kolestaze i mjestimičnih lezija AST hepatocelularne bolesti, alkoholizam i kronične bolesti ALT hepatocelularne bolesti albumin biljeg kroničnosti i težine bolesti PV biljeg težine bolesti i kolestaze
  21. 21. Bolesti egzokrinog dijela pankreasa • Pankreatits • akutni pankreatitis • kronični pankreatitis • kronični kalcificirajudi pankreatitis • kronični opstruktivni pankreatitis • kronični upalni pankreatitis • Karcinom pankreasa • Testovi egzokrine funkcije pankreasa: • Lundhov test, sekretinski test, sekretin-pankreoziminski test, sekretin-postigminski test, pankreolauril test, PABA test, himotripsin u stolici i duodenalnom soku • Biokemijski pokazatelji pankreatitisa: • amilaza u serumu i mokradi, lipaza u serumu, fosfolipaza u serumu, odnos amilaza/kreatinin u 2h mokradi (1.4 U/mg kreatinina) odnos klirensa amilaze prema klirensu kreatinina (4-5%) himotripsin u stolici
  22. 22. Laboratorijski testovi u karcinomu pankreasa Test Patološki nalaz Alkalna fosfataza ↑ 80% Hematokrit ↓ 60% Bilirubin ↑ 55% Ukupni proteini ↓ 15% Amilaze ↑ 15% Test Patološki nalaz mutacija K-ras onkogena 90% tripsin ↓ 80% CA 19-9 ↑ (>40 U/mL) 74% γ-GT II ↑ 65% CEA ↑ (>4ng/dL) 40% α-fetoprotein ? 3% RUTINSKI TESTOVI SPECIJALNI TESTOVI

×