Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
r izaisaxe e ambiente

A vexetacién é o principal elemento que , l
define o tipo de paisaxe natural existente,  V 'T,  ”v ...
O conxunto das areas coloreadas amosa todas as zonas que na actualidade . 
“COS DE gozan dalgun tipo de proteccién legal p...
As PAIQAXES VEXETAIS

V0(ABOLAR|0_
O tipo de vexetacion eun elemento esencial na oefinicion das paisaxes BIODNERSIDAM Vari...
1 .3 .  Paisaxes vexetais

En España,  a diversidade climéti- vExH-Aclou EN Esp^ñ^

ca c altitudinal fai posible a existen...
T

A paisaxe vexetal mediterrênea

Este tipo de paisaxe,  nas suas diversas variantes,  ocupa a meirande parte da
superfic...
A paisaxe vexetal de montaña

Na montaña.  a vexetacién distribuese en niveis altitudinais
segundo as temperaturas e as pr...
Ii| .i

REPERCUSIONS AMBIENTAIS DAS ACTIVIDADEQ ECONOMICAS

 

Na actualidade moitas actividades humanas levan consigo gra...
- Contaminacion térmica.  Ten lugar no momento en que un proceso vén
modificar a temperatura do medio de farma prexudicial...
0 efecto invernadoiro e o quentamento global

I VOCABUL/ Rlo
A enerxle solar quente o solo terrestre,  que devolve unha pa...
Alcance do cambio climético

Hai quen minimiza as causas e os efectos do quentamento global e do cam-
bio climatico,  argu...
i `- REsposrAs CARA A QUSTENTABILIDADE

Voqizuiruzio

Nd' dd1970|' 'ff . 
a eca a e a guuns cien I icos empezaron a alerta...
3.2. 0 Cumio de Rio e a Axenda 21

No Cumio de Rio de Xaneiro (1992) formularonse diversos de~
claracions de principios e ...
Soiucioms CARA A SUSTENTABILIDADE

 

Dado que a sustentabilidade se garante a parlir do equilibrio de tres pia-
res (ambi...
4.3. A reciclaxe

A producién cada vez maior de refugallo obrigou a desenvolver diferentes
métodos de tratamento dos resid...
f;  - A PAISAXE:  PoLincAs DE PROTECCION E CONSERVACION

Hai determinadas paisaxes que necesitan dunha especial proteccién...
ocuno Aruunco
6595H! ? If ITIMANFAE)
V a S)

d GARAXONAY

 

5.3. Os espazos protexidos en España

España é un dos paises ...
l

    

r *Z;5.'I4r:1é

_ : muna-a: 

: VIVAHJIHHIIF

; E . 

lo.  PAISAXE E AMBIENTE

I 3513111,

 

Paisaxes
naturais

...
INTERPRETAR UNHA PAISAXE

Unha paisaxe é a fisionomia externa dun territorio.  O seu estudo
pédese realizar sobre o terreo...
Comenta o texto

A polucibn atmosférica é a concentracién de substancias téxicas no
aire durante periodos longos abondo co...
'TE A PROBA

 
   
     
 
   
   
  

 

i] Sintetiza a Define

a) Por que cres que son utiles alguns instrumentos como a...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Tema 4

379 views

Published on

Xeografía de España. Paisaxes

Published in: Education
  • Be the first to comment

Tema 4

  1. 1. r izaisaxe e ambiente A vexetacién é o principal elemento que , l define o tipo de paisaxe natural existente, V 'T, ”v ' . J pero na actualidade a intervencién o AS "E935 _ do Eume humana é tan extensa e intensa que todas ; as paisaxes conteñen un grao mais ou b menos amplo de artificiaiidade. A partir da década de 1970, cientificos e cidadéns empezan a preocuparse seriamente pola 't ° . i j Lggo` de jaga . k crecente e evidente deterioracién do a T 'UAS | l) lnveñrakciei; ~p . ATLANTICAS r DE GALICIA | Baixa Limia- émbito, provocada pola devandita Sena do Xurés actuacién humana. A crise ambiental non 56 estala ante a N ' x , V- r ' notable degradacién do noso planeta, _I senén como unha oportunidade unica de cuestionar as condiciéns de vida que se q: q' dan nel. Pouco a pouco os gobernos foron establecendo medidas para protexer a O biodiversidade e as paisaxes, pero trétase o de acciéns ainda insuñcientes para frear a / M a destrucién do planeta. Z / i/ ` i < Epositivo o afén conservador, pero ainda o é méis o interese por crear novas pautas g; de concienciacién cidadé ante a “I j necesidade de utilizar de xeito diferente o ' a e mziis responsable o medio e os seus u L. recursos. o 9- ` Serta de Arazei e Piéos de Aroa 5.1 : A2430000 *oom DOWN! v OCEANO ATLANTICO : 19n|1~r= v;(4~nv1u; (=lhn~. J : tagmmimuLaniuimameznvihmxdnvmhlikaw CALDERA DE TIMANFAYA uollmllnm' , f TAguRlENTi : m:smith-mn-énumuulklmmhiil: C - _ TEIDE Hanumnamatin: Lilanlkmllfihldl: / : un-. nmxagnmnmn-ttammam. ..: Frontera F (Inkla-'nlmn _ / GARAXONAY " Xandia Iull-npitahimlulihnprznuix: % , __T__, _ _, , , - s
  2. 2. O conxunto das areas coloreadas amosa todas as zonas que na actualidade . “COS DE gozan dalgun tipo de proteccién legal por seren espazos de interese natural. , EUROPA sirriiedo _ f Saja Besaya L' 15 , / i ' / ORDESAFRANCIA E MONTE AIGUESTORTES Alto Pireneo I ESTANY DE PERDIDO w; SANT MAURICI d, g* ; $36 NDORRA [r, " . _ ' 1» ~ *v * , i I ' _ . “a “êiffzgfêfêaiés- - ~ h' . r , , | , - m _ : g q - . Cabo de Creus . 3 , * '14, ' . “'44 ; ' 47 , ` , /A Sena k . nl , a "Mmxeré j; 2 , l dAi uamollê . , , . y r ` hqns de Gua » 41' . a J 9 'impor 3 4 "Q i v v ` i i. ' r p. ;Airilieiçi , v canoidb ` , ~ ' 'n ~ T I; -'o4 go . " MMF. ? , i '~ 9D/ Cumecjrgge R! ? l? ” ` * , TEA , fmontsenir? Lagoas dêBenalara' q ' f. Y` . v - s r: r Lu A* o& _. r> Sérra mi. ; _Jj ` fr/ * , swbufera Hdearahg r y* o . i " Altojexp( ) 4 Q ` Els Ports de; Grau r; » " ^” A f! "* f' * "' V i u& 4 r, tqg. ., _ A w *N ` . ._ , l. h '. MN r, { A * k ñ' l' _ J j "" i/ ionfkAgu/ izr B (SG/ skrg, j s xi- l' . V * . ` l i? .vw 'N ' f. ' , , erra * g A v ' 4 ' , "DH ANER S q de Concay* , ',Eoces'_', ,~ / i v / ,. '31 doiabrlel I. 'AIbufera , /' ' a u. .. -' 5a Dragonera _f L ' "' A. 6/ it. , .IF »- ` Marjal de ~ U# / Pego-oliva ARQUIPELAGO . .a HK; 'i' y. . DE CABRERA x 'i ) , f ' . n . Ses Salines ` , = I de Eivisa e Formentera O 1- ' ', ` t r *_ Z 'Ei , " ? _ 's/ êrrii ge España “i ° , . - * “` I ` , ,, *X f* Calblanque. Monte das 0 , jsémfliwge de Anduxar 1- v' l , " x d' ) . i k! Cinzas e Pena da Aguia 'a ' . Serrasrdecazorla, “ > ` V t desevlllin _ 6,; Ssgura eAsVillas . . y: r i Os . N . 'i - '/ ` e Alcomocalesi: ` 1 A i g ' ~` / a» * . r e d f SERRA M NEVADA
  3. 3. As PAIQAXES VEXETAIS V0(ABOLAR|0_ O tipo de vexetacion eun elemento esencial na oefinicion das paisaxes BIODNERSIDAM Variedade de sms Vim vexetais, pero a intervencion humana for tan forte e Intensa que as transfor- ha. sob sob ha . . decimou ata o pumo que na actualidade xa non existen paisaxes es- que ' m a Term w m U" mm mau e defenninodo, resuirodo dun proceso natural tritamente Vexetais' de miiieiros de anos. gorontio e expoñerr ie do benesfor e do equilibrio na Biosfer: :. _ _ _ _ 0 _ Temio utilizado poro indicor 1.1. A biodwersidade no terntono espanol que a dismbucién danm, &speda Gum; ou vexetol se Iimiio o un ombifo Ierritoriol reducido e non se otopo de xeito natural en ningunha outro parte do mundo. España é un espazo que manifesta a nivel mundial unha gran biodiversida- de, ocupando o segundo lugar despois das selvas tropicais. Esta caracteristica, que se debe considerar como un gran patrimonio natural, explicase por isto: ' A situacién. A posicion da Peninsula Ibérica no extremo suroccidental de Europa favorece para a España peninsular a presenza de dous grandes domi- nios vexetais do planeta: o dominio atléntico e o mediterraneo. Mentres, pa- ' ra as illas Canarias, mais proximas ao tropico e ao continente africano, pre ` valece o dominio macaronésico, de caracter tropical. unha da; çonsecuencia; mai; gram do proceso de destrucion da paisaxe vexetal é a erosion que, asemade, xera desertizacion ou degradacion do solo e dos recursos eco loxicos. España é o pais da UE con maior in- ' 0 efecto refuxio. Durante os grandes periodos glaciais, a Peninsula serviu de refuxio para especies vexetais e animais europeas. Por medio das migra- cions de animais, as sementes de especies vexetais do Norte de Europa che- gaban a Peninsula. Asemade, tamén acolleu especies animais africanas que dice de desemzaciénl situacién que se viu cruzaron o estreito de Xibralta: aproveitando épocas nas que o nivel das au- agravada pon); atau); do cambio cuman. gas era moi baixo. Para adaptarse ao medio peninsular, a flora e a fauna co. 0 (mico remedio definitivoéaprogresi- desenvolveron caracteristicas propias, xerando novas especies e subespecies. Vi fecupefadé" di CObEVWVa VEWW' PTC” 0 illamento acentuou a diferenciacion da flora e de todos os seres vivos, team? Pmpia da Paka" °"*i"3"a- creandose endemismos que deron lugar a diferenzas xenéticas propias dun espazo e desconectadas dos seus semellantes proximos. - A presenza de sistemas montañosos. A existencia de numerosos sistemas montañosos e da Meseta reproduce en altitude a gradacion vexetal que se da ' Que CaUSES 9 que C0“59CU9"Ci°5 te" a antre 0 None e 0 su, de Eump& desertizacion sobre a paisaxe? - En que zona Climatica se concentran os puntos de maior risco de desertizacion7 1.2. A accion antropica Porque? DESERTIZACION EN EsPAñA A biodiversidade viuse afectada durante moitos séculos pola inter- Ma' Ca "H b "V" Vencién do ser humano ou accién anlrépica, que transformou profun- o damente a paisaxe natural. Esta ac- t' cién provocou a progresiva substi- x tucion dos bosques por campos s de cultivo: na actualidade, o 43% N da superficie total de España esta '* Y o a W *LI k) O @in ocupada por aig-un tipo de activida- de agraria. A esta transformacion hai que lle engadir a perda de superficie de ve- xetacion natural pola expansion das Rabb; ` DESERTIZACION areas urbanas (novos barrios e zonas . . . . , E- V uj . . lndustrials, segundas resldenclas) Drum) AHANHCO a < ; _ , m* “ asi como pola construcién de in- _ 6* __ “"`°` . ar; fraestruturas e equlpamentos (auto- m? . a r, estradas, ferrocarns, encoros. ..) ata J ` . a" Rimba' ocupar case o 10% do territorio. 7 . ____ __ . _m , 4. PAISAXE E AMBIENTE
  4. 4. 1 .3 . Paisaxes vexetais En España, a diversidade climéti- vExH-Aclou EN Esp^ñ^ ca c altitudinal fai posible a existen- . . . . ESPECIES vExUAIs , cla de mol varlados tlpus de vexeta- , __ M* ' Ca " 'a b " ”7 Om. cién, A vexetacién é n compoñente f; abembmnc° principal das diferentes paisaxes ve- 5°"'°"° xetais, onde se combina con outros ; tanam elementos. ; aciñeira . , , . . faia En ocaslons ldentlfxcamos estas 'mamguelra paisaxes vexetais como paisaxes na- meditervénea tumis, a pesar de que se trata sem- . "j*_'”_`°"“ ”az” . . , 'j' IHEIYDH YB e pre de temtonos humamzados en ; Lmaunogagg _ maior ou menor medida e, xa que lo- _ _ piñeiro manso ;7 ' ' ' - p | tas go, cun grao de artlflclalxdade. i A gggammas < M a , carballo Mediterrinen A pa1saxe vexetal oceamca carbauo terawño ESPECIESVEXETAIS uNAnIAs En España este tipo de paisaxe ocupa a zona de clima atléntico: Gali- cia e a Cordilleira Cantébrica. Porén, a sila presenza ampliase a outras zo- { I nas montañosas, como os Pireneos, o , r 4 OCEANO ATLANTICO A cardén, tabauba, dago, palmeiva e sabina laurisilva e_ . laiaI-bveixenra L p nñeiro tanario ` t* violeta doTeide . e xeslas Sistema Central, o Sistema Ibérico ou as Cordilleiras Cataltis. Cando as condiciéns ambientais son propicias, un réxime de precipitaciéns abundantes e temperaturas pouco calorosas que lle achegan humidade ao solo, o bosque temperado-oceéxlico acada un desenvolvemento en altura duns 30 me- tros, As especies tipicas son o carballo e a faia, a slia follaxe, de folla ancha e caduca, é moi frondosa, de maneira que apenas deixa penetrar a luz, polo que o sotobosque é pobre tanto en arbusbos coma en especies herbéceas. As carballeiras ascenden polas abas das montañas porque precisan de hu- midade, pero soportan mal os frios e as neves. 0 crecemento dun carballo pade prolongarse entre 150 e 300 anos, de maneira que a stia madeira é dura e foi moi utilizada para trabes, parqués, travesas de ferrocarril, construcién de bar- cos, fabricacién de bocois, carros, mobles, utensilios e para obter carbén. No século pasado, a sobreexplotacién das carballeiras ñxo djminuit a sña superfi- cie pero, actualmente, grazas aos escasos coidados necesarios, aumentou de no- vo a sda ñrea. Os faiais combinanse : is veces coas carballeiras, pero a sfza tolerancia : i ca- lor é menor e necesitan moita humidade, de maneh-a que gustan de néboas e orballos. Comparativamente, as faias teñen un crecemento méis nipido que os carballos, entre 80 e 100 anos; a sda madeira branda considérase de boa calida- de para a fabricacién de mobles. Por enriba dos 1600-20000 metros de altura, ali onde o frio ou a sequidade dificultan o crecemento do bosque atlaintico, aparece unha matogueira propia do bosque temperado-oceénico coñecido, a landa. Trétase dunha matogueira mesta, formada principalmente por breixos, xenebros e xestas. A sda altura os- cila entre uns poucos decimetros e catra metros, segundo sexan o frio, o vento e a riqueza dos solos. Esta zona de matogueiras sofre con frecuencia queimas e rozas para poder aproveitala como pasteiro para o ganda. Estas queimas redu» een o desenvolvemento da vexetacién e dimimien a diversidade das sxias espe- cies, ademais de propiciar a erosién. - Compara este mapa co do relevo da uni- dade 1 do libro. Que trazos e émbitos son coincidentes? 0 Identifica os diferentes tipos de vexeta- cién coax principais zonas climéticas. O bosque caducifolio ten un gran valor snmr bélico nas nosas Culturas: algñns espécn- mes, como o carballo (na imaxe), foron considerados érbores sagradas desde han milenios. 0 Clla contos, historias, mitos e lendas que leñan o bosque caducifolao como escenario ou prolagonista. 4. PAISAXE E AMBIENTE
  5. 5. T A paisaxe vexetal mediterrênea Este tipo de paisaxe, nas suas diversas variantes, ocupa a meirande parte da superficie peninsular. O aciñeiral é a formacién boscosa mais extensa da Pe ninsula e xunto co sobreiral forman o bosque tipico mediterraneo. Ao bosque mediterraneo tamén se lle chama escleréñlo, porque esta preparado para as duras condicions de calor e seca estival: latitudinalmente, é 0 ultimo bosque an- tes de lle dar paso a vexetacién de maquia propia das zonas subdesérticas. Esta sempre verde e desenvélvese lentamente, tanto, que a vida de aciñeiras e so- breiras se pocle alongar sete ou oito séculos ata chegar ao seu maximo crece- mento, que é duns 20 metros. Aciñeiras e sobreiras (na imaxe) atépase nas zonas non moi éridas da area medita- rrénea. 0 Que tipos de aproveitamenlos economi- As copas das arbores do bosque mediterraneo son amplas e cerradas, para cos se dan nestes bosques? evitar que a calor chegue ao solo e mitigar a evaporacién da humidade. As suas follas son duras, pequenas e dentadas, preparadas para resistir a evapora- cion provocada pola calor. Os seus troncos son leñosos, e as suas raises, pro fundas. A aciñeira é unha especie de folla perenne: non perde as follas; asi, po- de aproveitar as chuvias cando se producen ao longo do ano. A sobreira é mais tennéfila (necesita temperaturas mais elevadas) e mais esixente en chuvias que a aciñeira. Ademais, esta adaptada aos solos ricidos (granitos). A accién do ser humano provocou a regresion do aciñeiral e a grande expan- sion da matogueira que, na actualidade, ocupa maior superficie que os pro pios aciñeirais. Esta matogueira for-ma maquias, garrigas e estepas. A composicién desta matogueira Varia segundo o nivel de seca que deba so- portar e o tipo de solos nos que medra. En canto és especies vexetais que o in- tegran, cabe mencionar o breixo, a xesta e a xara, que abundan na Meseta Nor- te. Na franxa mediterrrinea incorpéranse o carrasco e os lentiscos. No extreme Sueste da Peninsula, onde o grao de aridez é mais elevado, a matogueira esta composta pola inica palmeira silvestre europea, a palmeira anane, e por unha graminea, o esparto. A maquia (na irnaxe) medra sobre terreos sl- Iiceos (granite) fomwando unha masa arbusu va case impenelrable. A paisaxe vexetal de Canañas A vexetacién canaria é escasa e esta adaptada a unha acusada aridez. No entanto, existe unha gran variedade de especies e numerosos endemismos produto da insula- ”m VERYEN" N°RTE ridade e do cruzamento de inñuencias europeas, africa- x°s“s'°°d”°s nas e suratlanticas. Os ventos, as correntes mariñas e a I i NIVEIS VEXETAIS DE CANARIAS Vloleh du Telde VERTENTE SUR , ri pronunciada pendente crean unha secuencia vexetal gra- duada en diversos niveis altitudinajs: ' Por debaixo dos 400 m, desenvélvese unha matoguei- ra costeira adaptada a seca e aos terreos salgados, con especies como a tabaiba e o cardén. Por eni-iba, medran bosques de sabinas, palmeiras e dragos. ° Nas zonas mais humidas, de entre 600 e 1200 m, aparece o monte verde que alberga a launsilva, con gran variedade de especies, asi coma o breixo. ' Por enriba dos 1500 m no Norte e dos 800-1000 m no Sur, esténdese a area do piñeiro canario; na parte meri- 1 dional as veces mesturase con xaras. ,_ **F f . _ . , , V T _ 1 V , 1 ~ : _ _ _ _ 1511 Cardonsilabaibasepalmeira5 ' i ~ 7 54 ^ ' Nas illas con altitudes superiores aos 2000 m (Tenen- V v " v ^' “, *^ s: v ' Plantashaiofilas sobrerothas a , . 4 Vuehcluldeprau y . - . , . . . . ~4 fe e A Palma) esténdese a matogueira de cume, con es- pecies coma o codeso e a xesta. A partir dos 2600 m medran as violetas do Teide. 0 Que espeoes vexetais por niveis aitiludrnais son caraclenstrcas do x qurpélago canario? A. PAISAXE E AMBIENTE
  6. 6. A paisaxe vexetal de montaña Na montaña. a vexetacién distribuese en niveis altitudinais segundo as temperaturas e as precipitaciéns. Nos Pireneos lo- caliz w a paisaxe vexetal alpina onde se distinguen: ° 0 nivel subalpino (entre 1200 e 2400 m) inclue coniferas coma o piñeiro negro e o abeto (as veces mesturado coa faia) e un sotobosque formado por arbustos coma a arandei- ra e o rododendro. - 0 nivel alpine (entre 2400 e 3000 m) pode estar mais de medio ano cuberto de neve, de maneira que a unica vexeta- cién que se pode desenvolver é o prado. ° O nivel nival (por riba dos 3000 m) unicamente medran pe- quenas plantas rupicolas adaptadas as rochas, como liques e mofos, No resto de montañas peninsulares non adoita existir o ni- vel subalpino senén sé o bosque caducifolio (na zona atlanti- ca) ou perennifolio (na mediterrénea). Por enriba deste nivel Iocalizase outro con arbustos (breixo e xesta branca, na paisa- xe atlantica, matogueiras espiñentas, na mediterranea) e ainda por riba deste atépanse prados, cando a humidade é suficiente. 1.4. Destrucién da paisaxe vexetal: os incendios Os incendios forestais son unha das principais causes de destrucién das paisaxes vexetais. Ainda que son frecuentes en todos os paises mediterréneos, tradicionalmente España foi un dos méis afectados. As causas dos incendios son moi diversas: ' A sequidade dos veréns mediterréneos xera un gran (e as veces longo) déficit de precipitaciéns; as altas temperaturas AISAX EXETAIIE MONTAN Na paisaxe vexetal de montaña obsérvase unha distribucién altitudinal da vexetacién. O cambio de paisaxe ao ascender unha montaña é semellante ao que se observa nun despraza- mento dende a Peninsula lbérica ao Norte de Europa. ` asoo ` NIVEL NIVAI: "x sooo 3 Prada; ` alplnos l NIVELALPINO l; _ , 2400 T Y f z é Meme ; NIVELSUBALPINO 1% V? , JZ°_°. 15, un. ? l _ PlñTeirb y' 7743" i NIVELMONTANOSO Snvuw I 750 'p 9M 'L2 g, CIIbEOQç. $ I; 1 tall: pequlqa f: , _ ___ v. " t, , s? ) Aclilfontmapuñoso a 50° *H* a» . *i* 1 NIVEL _ Am b? , f* 'QL. ` J MEDITERRLNEO c a ~° 'a ki? ? '. ` 250 "". d3*? "'59 “rm” $ 2 vi* ~i= *I* g ; t uiaje" a n `f Nugini! ? o , lvgçmgsscyvgñg lnlptlsqb ? jelaga l! :nana - Que elementos explican a existencia de diversos niveis de vexetacién nas montañas? e a falta de humidade son factores xa de seu perigosos que, ademais, poterr cian que a vexetacién (esencialmente leñosa) reseque ainda mais e se conver- ta nun éptimo combustible. ° 0 abandono das explotaciéns agrarias non rendibles fixo aumentar a cantidade de zonas boscosas e, o que é mais grave, a diminucién de poboa- cién e actividades tumis que estaban encargadas do seu mantemento, xa fo- se a través do pastoreo ou da recolljda selectiva de leña. - O aumento das segundas resideneias en lugares boscosas e o incremeuto da sua accesibilidade en automébil (uso de vehiculos todoterreo) fixo au- mentar o risco de incendjos por descoido ou accidente. ° Durante anos, en España a xestién forestal consistiu en substituir bosques caducifolios (carballos, faias, castiñeiros) por piñeiros e eucaliptos, ao seren especies de crecemento répido e utilizarense na fabricacién de celulosa para pasta de papel. ComoV consecuencia disto, os incendios tamén afectan a zo- nas de España de clima oceanico, en principio pouco propensas a este risco, como é o caso de Galicia. ' Por desgraza, o 97% de todos os incendios forestais declarados en España son provocados pola accién humana, xa sexa por neglixencia ou intencicy nadamente. As veces as razéns fundaméntanse en intereses vinculados a es- O solo ao Iongo dos rios esté constant& mente embebido de humidade, o que favor rece os bosques de ribeira, formados por Chopos, sa| gueiros, élamos, frenxos, olmos, e abundantes formacnéns herbéceas peculacién urbanistica, no desexo de obter mais madeira da permitida ou a baixo prezo, ou como represalia por lle impedir o paso ao gando en zonas repoboadas. 0 Que trazos (ardcterlzan a vexelaclov! de nbelra? 4. PAISAXE E AMBIENTE
  7. 7. Ii| .i REPERCUSIONS AMBIENTAIS DAS ACTIVIDADEQ ECONOMICAS Na actualidade moitas actividades humanas levan consigo grandes e graves consecuencias non desexadas, especialmente sobre o medio: a contaminacion e o cambio climético quizais sexan duas das méis preocu- pantes, por esta razon as veces é necesario realizar avaliaciéns do impac- to ambiental. 2. 1. A contaminacién A contaminacién é unha das maiores consecuencias ambientais e sociais ne gativas que teñen as actividades humanas. Supén a introducion, nun medio cal» quera, dunha substancia en cantidade abonda como para provocar algiin dano ou desequilibrio, irreversible ou non, e que pode ser prexudicial para a saude, para a seguridade ou o benestar da poboacién ou para a vida vexetal ou anima]. A contaminacion clasificase segundo os medios aos que afecta: ' Contaminacién atmosférica. Os principais contaminantes [en especial o diéxido de carbono) proceden de procesos de combustion en actividades de transporte, industriais, xeracién de enerxia eléctrica e calefaccién doméstica, asi como da evaporacién de disolventes organicos e das emisiéns de gases, que orixinaron un buraco na capa de ozono. ' Contaminacién da auga. Xeralmente a contaminacién de rios, mares e au- gas subterraneas provén de verteduras e refugallus industriais (con presenza de metais e de augas con elevada temperatura) asi como de augas residuais non tratadas procedentes do saneamento de vilas e cidades. As industries españolas recoñecen oficialmente que cada ano verten mais de 1200000 to~ neladas de substancias contaminantes a auga. ' Contaminacién do solo. Aparece logo da aplicacion de insecticidas, por fil- tracions ou roturas de canalizaciéns de augas residuais e produtos indus- triais. Os produtos quimicos mais habituais son os derivados do petréleo, di- solventes, insecticidas e metais pesados. Este tipo de contaminacién esta estreitamente relacionado co nivel de industrializacion. A sua accién pode ser directa ou ben ao entrar en contacto con cursos de auga potable. A contaminacién tamén se pode clasificar en funcién do método contami» nante ambiental. Asi, podemos distinguir entre: ° Contaminacién quimica. Significa a introducién de substancias potencial- mente perigosas para a saude e para o ambito na 'serta, nos alimentos, no ai- re ou na auga. Por exemplo, o uso excesivo de insecticidas agricolas pode afectar os acuiferos e repercutir na saude humana. ° Contaminacién radioactiva. Derivada da dispersion de materiais radioacti- vos, como o utanio enriquecido, usados en instalaciéns médicas ou de inves- tigacién, en reactores nucleares de centrais enerxéticas, en probas atomicas, e que se produce por accidente (como o de 1986 en Chemobil, Ucraina) ou pola manipulacion de residuos radioactivos. ° Contaminacién aclistica. E a contaminacion debida ao ruido, ao son exce sivo ou molesta provocado polas fabricas, os medios de transporte ou certas actividades de lecer. Pode provocar malestar, irritabilidade, insomnia e xor- deira parsial. Se ben o ruido non se acumula, nin se traslada, nin se manbén no tempo, coma as outras contaminacions, pode causar danos na calidade de vida das persons e no medio. Alguns, ruidos da cidade estén por riba do principio da dar aa son (uns 120 decibelios). 4. PAISAXE E AMBIENTE VOCABULARIO AVALIACION DE IMPACTO AMBIENTAL gsm. do para predicir as consecuencios am- bienlois dun proxecio ou aduacién [como unha autoestrodo ou un encoro) e propos- tas para minimizur os seus efectos sobre a medio. BURACO DA CAPA DE OZONO O oumenfo de CFC lcloroiiuorcarbonaios) reduciu ata nun 70% o ozono da aimosfera, creando unha especie de buraco sobre a Amorti- da; o ozono é o encargado de Hihur as daniñas radiociéns uliruvioietas proce- denies do Sol, ANTROPOXENICO Que esia causado poin accién dos seres humanas. CONTAMINACION DUN RIO Tras méis dun século de producién, a contaminacién producida pola planta de fabrication de cloro e outras substancias dunha empresa quimica no encoro de Flix (T arragona), xerou un illote de lamas toxi- cas de méis de 700 000 toneladas que com tén varios derivados do cloro, mercurio, ra- dionucleidos e outras substancias téxicas, A descontaminacién do encoro de Flix custaré mais de 200 milléns de euros que case na sua tobalidade serén pagados po- los fondos publicos do Esmdo. Mentres, a industria segue producindo e vene conta- minantes ao rio Ebro, 0 Cres que se deberia aplicar o principio de quen contamina, paga? Por que? - Que se deberia facer coas industriase instalaciéns contaminantes? Onde de- berian localizarse?
  8. 8. - Contaminacion térmica. Ten lugar no momento en que un proceso vén modificar a temperatura do medio de farma prexudicial, por exemplo debido si vertcdura dc auga quente nun rio: o incremento da temperatura diminue a solubilidade do osixena na auga, polo que pode provocar unha gran mortal- dade de peixes, - Contaminacion electromagnetic: :. E a producida a paitir das radiacions xeradas por equipos electronicos e por instalacions eléctricas. Ademais de crear problemas nos aparellas eléctricos e na transmision de datos, pode afectar a saude humana; neste sentido, as antenas de telefonia mobil son unha fonte constante de polémica. ° Contaminacion luminosa. Refirese ao resplandor de luz difundido no ceo nocturno e producido pola luz artificial procedente das ciclades, dos vehicu- los e doutras infraestruturas. Obriga a moitas especies animais e vexetais a cambiar os seus habitos noctumos. - Contaminacion visual. Producese cando a abundancia, a desorde ou o tipo de elementos que se abopan na paisaxe deterioran a sua estética. De farma consciente ou non, esta contaminacion créanos malestar e afecta a nosa cali- dade de vida, A contaminacion xera graves danos, atenta contra a vida de persaas, ani- mais e plantas e deteriora o noso planet& cada vez con mais intensidade. A de limitacion e limpeza das zonas contaminadas adoitan ser tarefas que consomen moito tempo e diñeiro. A actual lexislacion española incorpora o delito ecoldxico a través do que se pode condenar (mesmo con prision) aos que contaminen de xeito reiterado e consciente. Segundo un estudo de Greenpeace, en España a contaminacion ten unha re- lacion directa caa incidencia de enfermidades e a mortalidade: no noso pais morren prematuramente 16000 persoas ao ano por efecto da contaminacion at- mosférica. Iso supon dez veces mais que a mortalidade que producen anual- mente os accidentes de trafico. Ademais, nas zonas mais industrializadas deter- minadas enfermidades coma o cancro, tamén inciden de farma mais intensa, o que evidencia unha relacion directa entre contaminacion industrial e enfermi- dade. En España 4000 traballadores morren cada ano pola exposicion a subs- tancias quimicas e mais de 33 000 enferman pola mesma causa. 2.2. 0 cambio climatico O cambio climatico é a modificacion que sofre o clima en relacion co paso do tempo e a nivel global. Sabre o clima influen moitos fenomenos: a orbita da Te- rra, o tipo e cantidade de insolacion, a composicion da atmosfera, a disposician dos continentes, as correntes mariñas. A0 longo da historia do noso planeta es- tes fenomenos foron variando de farma natural, asi que, certamente, sempre existiron cambio. ; climdticos. Os seres humanas san un mais das axentes que poden influir no cambio cli- matico. Se ben durante moitos séculos a sua influencia fai moi reducida, nas ultimos anos a cantidade e a intensidade das accions humanas sobre o planeta son tantas que estan a inducir a notables transformacions das candicians cli- maticas e, o que é peor, a unha gran velocidade, o que impide a adaptacion da natureza as novas circunstancias. Para se referir ao cambio de orixe humana, usase tamén a expresion cam- bio climatico antropoxénico, as accions humanas de hoxe non so estan a condicionar o clima a longo prazo senon na future mais proximo. As balsas de fosfoxesos de Huelva acumulan cenlos de rnillons de toneladas de residuos que conteñen metais pesados e iadionuclei- dos e provocan a contaminacién sistemêtica da ria. NIVEL MEDIO DO MAR EN ALACANT 1980-1990 1990-2000 Como consecuencia do aumento da tem- peratura media do aire, do quentamento da auga do mar e da fusion de xeos nos gla- ciares polares, practicamenle se tripiicou o ritmo anual de suba do nivel medio do mar en Macan! . Outros : élculos afvrman que o nivel dos mares se eleva case 10 mm por ano, de maneira que o arqulpélago de Tu- valu teme desaparecer por complete nuns SO anas - Que consecuencias cres que isto pode ter en España? Een Oceania? 4. PAISAXE E AMBIENTE
  9. 9. 0 efecto invernadoiro e o quentamento global I VOCABUL/ Rlo A enerxle solar quente o solo terrestre, que devolve unha parte (un 37,5%) desa enerxia eo espazo exterior mentres que o resto é retido polos geses das Capacidade dunha éreo cepes superiores de etmosfere, producindo o seu quentamento, E o que se cha- espeçihçg bioloxicqmenle produrivu de me efecto invernedoiro xe que funciona igual que os crieteis dun invemedoi- xgrqr un abqslecemenfo regular de recur- ro de xardinarie pero esta vez desenvolvéndose de farma natural: de ai o nome se; renavables e de absorber os refugallos e o peralelismo. De feito, sen este efecto a temperature media na Terre seria do consumo, Cando a pegqda ecoléxica duns -22 “Cz os océanos poderian conxelarse e a vida humana seria imposible dunha rexién supera a sua cupacidode tal como a coñecemos agora. Grazas eo efecto invernadoiro, a temperature me- bioléxioa quere dicir que se esta a usarde die e' de 14 °C. xeib non ruzoable. O preocupante é que nos ultimos tempos a proporcién dos gases que provo- can este efecto (002, meteno e clorofluorcerbonetos ou CFC, entre outras) se elevou enormemente de xeito que impide que saia ao espazo exterior parte de enerxie que emite e superficie da Terra. Como consecuencia disto, elévase a ' r temperature de etmosfere, empezendo asi un proceso de quentamento global e de cambio climatico antropoxénico. O quentamento global e os océanos O aumento global da temperature ten un efecto directo nos océanos. Desde o ano 1960 a temperature media dos océanos eumentou 0,1°C, pero es augas do océeno Antartico fixérono en 0,2 °C. Iso, unido eo aumento de temperature do aire, fai que se provoque o desxeo de grandes places xeades nas zonas erti~ ca e antertica, asi como tamén o dos glaciares terrestres. As predicions indicen que, se non cembien es condicions, antes do eno 2050 o volume de xeo dos gla- cieres diminuirie en mais do 60%: o desxeo estimado de Groerllandia é duns 240 km3 eo ano. Co ascenso da temperature global, a auga dos océanos tende a expendirse e a reducir a sua enorme capecidade de absorcién de 002, adernais de afectar ecosistemes basicos como o des alges, que estén na bese de cadea trofica dos animais mariños. 0 aumento de temperature dos océanos pode transformar de o desxeo pode aumenlar o nivel das augas. xeito total non soemente o ritmo e forze das correntes senén e sua influencie NQUHS PHISGS insulares ou cen zonas_ de t. t Al . . ff. . to f d f Costa hama temen sufnr graves Inundacnons, nos con men es. guns cier; 1 ICOS aseguren que o mcremen . ne orza e u- a cubncién de Pom& Pram' @mms e da& recans e tlfons e a vlrulencla de certes tormentas temen e debldo a estas alt& des ou a desaparicién de illas. raciéns térmicas. EFECTOS D0 CAMBIO CLIMKTICO NA UNICN EUROPEA t nivel do ma! e dos lagos ~~ r : s f lormemas f precipitacions 5 f veréns méis quemes e sem; f nive| du mar t duracion das estacions f veréns méis quentes e secas ~ 1 manga: da; colleilas r' f Wlleim . ' f parasitos l » f desxeo O cambio climatico provoca tamén 2 destrucién de ecosistemas e héb tats frêxiles e o cambio de patvérs ocEA/ vo F' 4 , I z nainvem de chuvias (aumentando as Inunda I r' mm de gram" desah k A` cnons graves e as secas prolong: A r L , q N 1 1 c o J* durado, " das Esmdéns r das, que Eausan grandes fames : l f colleltas , desertizaclon), ' 4 } prenpitarcons do verén * , _ , V _ 0 Cales son os prmcupau HSKOS , Ma' 'MW 4 ' que este someudo o noso r, .. - ' ` ' debido ao cambwo (Iiméutol f temperaturas f risra de secas { colleltas J superficies culllvables { plecnpilecnbns J drspoñibnludade de auga *smw x l , 0 Que accwons cres que se debe' f “mem emprender? e dwmlnuclun OICL M; . .if 4. PAISAXE E AMBIENTE
  10. 10. Alcance do cambio climético Hai quen minimiza as causas e os efectos do quentamento global e do cam- bio climatico, argumentando que a natureza, por ela mesma, provoca tamén cpisodios de quentamento global (debido és erupciéns volcénicas que lanzan é atmosfera milléns de toneladas de carbén e gases) e de cambio climeitico (a Te~ rra observou periodos glaciares con anterioridade). Pero a diferenza é que ago- ra a causa esencial é a accién humana e que o ritmo acelerado He impide : i natureza non sé a rexeneracién natural dos gases senén a adaptacién lenta e serena és novas circunstancias: as consecuencias son imprevisibles. Corenta e seis observatorios de entre os cincuenta situados nas capitais pro- vinciais detectaron un aumento de 1,63 °C de media anual no periode 1971- 2008. No que se refire é precipitacién invernal (a que ten maior capacidade de xerar recursos hidricos aproveitables) neste mesmo periode amosa un descenso do 34,3%, mentres que o numero de dias de neve baixa nun 41%. Pola contre, dése unha alza sen excepcién no numero de dias con temperatura media maior de 15 “C, o que indica unha tendencia ao aumento das vegas de calor, tanto eu frecuencia coma en severidade. 2.3. A pegada ecoléxica A chamada pegada ecoléxica é un indicador de sustentabilidade que resu- me, para cada individuo, cal é a eirea necesaria para producir os recursos que utiliza e para &similar os refugallos que xera. O seu obxectivo consiste en ava- liar o impacto sobre o planeta dun determinado modo de vida. A biqocapacidade do planeta por cada habitante estimouse en 1,8 ha, ou o que é o mesmo, se tivésemos que repartir o terreo produtivo da Terra en par» tes iguais, a cada un dos méis de 6500 milléns de habitantes, corresponderian- lles 1,8 ha para satisfacer todas as slias necesidades durante un ano. Mulia o anterior, cada ser humana esté gastando a cantidade de 2,23 ha, polo que, a ni- vel global, se consomen meus recursos e se xeran méis refugallos dos que o pla- neta pode xerar e admitir. Segundo os datos da ultima anélise da pegada ecoléxica dos españois, cada ha- bitante necesita como media 6,4 ha de territorio para satisfacer os seus consumos e absorber os seus residuos, que é case o triple do que España se pode FEGADA ECOLCXICA DA UNICN EUROPEA ha por persoa (mllldns) 1971 1981 1991 r pegada UE-27 1 pegada mundial - biocapacidade UE-27 1 blocapacwdade mundwa1 2001 2003 EEORESTACIO r _ A influencia significativa dos seres hu- manas no clima comezou coas primeiras deforestaciéns de bosque: para terras de cultivo e pastoreo, coa conseguinte redu- cién das achegas de osixeno e de humida« de é atmosfer: :. Hoxe a deforestacién afec~ ta, mundialmente a 130000 kmi ao ano, Isto incrementa nun 20% as emisiéns de CO; (coas conseguintes repercusiéns no efecto invernadoiro), que as érbores cona- das frearian a través do proceso de foto- sintese se non desaparecesen. Ademais, a deforestacién present& agudiza a pobreza de 60 milléns de persoas cada ano que dependen directamente dos bosques, e afectara' a 1600 milléns se a corta indiscri» minada e abusiva de érbores non se detén en 20 anos. PEGADA ECOLOXICA EN EsPAñA EN 2005 Comunidades ha/ Auténomas person Andalucia 5,63 Aragén 7,25 Asturias, Principado de 5,70 Baleares, Illas 5,91 Canarias 5,11 Cantabria 7,02 Castela e Leén 5,75 Castela-A Mancha 6,45 Cataluña 6,43 Comunidade Valenciana 5,94 Estremadura 5,50 Galicia 6,64 Madrid, Comunidade de 6,75 Murcia, Rexibn de 6,05 Navarra, Comunidade Foral de 6,96 Pais Vasco 6,48 Rioxa, A 6,54 Ceula 5,87 Melilla 5,80 Fonte' Mimsleno de Medro Amblente 0 Que tipo de medidas Ues que se deber1ar1 adoplar para evrtar o aumento da pegada eco- léxica na Unién Europea? 4. PAISAXE E AMBIENTE " r I
  11. 11. i `- REsposrAs CARA A QUSTENTABILIDADE Voqizuiruzio Nd' dd1970|' 'ff . a eca a e a guuns cien I icos empezaron a alertar os SUSIENTABIUDADE Equmbrio dunha &spam co seu am gobemos acerca da gravidade de certos problemas que o noso . 13110, no presenre e no Futura. planeta estaba a sufrir: pobreza, perda de biodiversidade e de- terioracion ambiental. E daquela cando se comeza a ver a estrei- AC°'d° i"'e"10Ci°“°| que 19" ta interdependencia existente entre a natureza e as actividades P°' °b><°diV° 'imim' °5 “E19” de 90595 P'°V°C°d°' humanas e a necesidade de establecer algun tipo de regulacion '95 d° q"°“1°m°"'° 9117501- eUtVe 9135- En 1994, nesiu cidade dunesa osi- nouse a Carra dos Cidades Europeos cara é Sus1en1u- biiidade ou compromiso poro desenvolver iocoimente a 3.1. A Conferencia de Estocolmo Amdt' 21' e o desenvowemento sustentable Comunidade natural unitorio ou, polo me~ nos, homoxénea imegrada por uns determinodos se- No ano 1972, un grupo de cientificos e politicos independentes re; vivos (onimois, plantas, bacrerias), compoñenves agrupados no Club de Roma publicaron o informe Os limites do cre- abiéiicos [o ombienle iisico) e uns Huxos de enerxia e cemento, no que se denunciaba con contundencia ata que punto as maren-ini; sociedades occidentais estaban espoliando o medio. Tamén en 1972 tivo lugar en Estocolmo a primeira reunién mundial sobre o medio, m1 que participaron 113 paises. A partir das conclusions da Confe- rencia de Estocolmo en 1987 redactouse un documento que, co titu- lo O Noso Futura Comun, foi dirixido por Gro Harlem Brund- tland, ex-primeira ministra de Noruega. Neste texto, coñecido tamén como Informe Brundtland, remarcébase a extrema pobreza dos paises do Sur e o consumismo exacerbado dos paises do Norte como as causas fundamentais da insustentabilidade do desenvolve- mento e da crise ambiental. Grazas a este Informe, a ONU estableceu a Comisién Mundial do Medio que definiu o desenvolvemento sustentable como o que satisfai as necesidades do presente sen comprometer a capacidade das xeracions futuras para satisfacer as suas propias necesidades. Méis que un modelo definido, o desenvolvemento sustentable pre- séntase como un proceso de cambio cara a novas formas de produ- cir e mais de consumir, pero tamén novas formas de ser e de estar no ; nunda Un exemplo tTpico de sustentabilidade é a corta de maderr ra dun bosque: se a cantidade de cortas non excede a cantidade de zona reforestada, sempre haberé maderra dispoñible. Cando se excede o ITmite da sustentabilioade. No Informe Brundtland quedaron definidos os tres piares que deben conciliarse nunha perspectiva de desenvolvemento sustenta- é mars “ada sagu, , aumenmndo a insustenmbilrdade que g ble: o progreso econémico, a xustiza social e a preservacién volveraaquela. '; do medio. Bali (Indonesia), 2007 Estocolmo (Suecia), 1972 Kyoto (Xapén), 1991 - Primeira conferencia international sobre o . pr°t°co| o de Kyoto; numemsos paises mEdIO- industrializados obriganse a reducir as stias - 'roma de çorrciencia sobre o desenvowemengo 'emisions de gases contaminantes a taxas sustentable e proposta de primeiras medidas. Infeflilfes 35 de 1990- - Establecemento dunha Folla de Ruta para emprender accions contra o cambio climatico asumindo responsabilidades segundo o nivel de contaminacion provooado. Rio de Xaneiro (Brasil), 1992 Xohannesburgo (Africa do Sur), 2002 Copenhague (Dinamarca), 2009 - Declaration de Rio: 21 medidas para a - Compromiso de erradicar a pobreza e impuisar - Partindo do acordo asinado en Bali, protection da diversidade bioloxica e contra o desenvolvemento sustentabie mediante negociacién sobre o novo protocolo que debe o cambio climatico. novas pautas de producion e consumo. substituir o de Kyoto en 2012. i i r I Cres que esta: conferencias internacionais son utiles e necesarias? - Por que alguns paises ; on tan retlcentes a asnnar (ertos prntomhrx» Cres que estes protocolos e declaration: son necesarios? Como ñSUFTHi' comprovnisos e respohsablhdades en relaciorw co 1Y1Ed10 e o afeclan as nosas vidas? desenvowemento sustentab1e7 I 4 lo. PAISAXE E AMBIENTE
  12. 12. 3.2. 0 Cumio de Rio e a Axenda 21 No Cumio de Rio de Xaneiro (1992) formularonse diversos de~ claracions de principios e propostas de actuacion como o Convenio sobre o Cambio Climético e o Convenio sobre a Diversidade Bioloxica (ou Declaracién de Rio), pero entre elas salienta a Axen- da 21 (ou programa de actuaciéns pensando no século XXI). A Axenda 21 foi consensuada por 178 paises e ratificada posteriormen- te por moitos deles asi como por numerosas administracions rexio- nais e municipais. Nas suas mais de 600 paxinas recolle normas tendentes a lograr un desenvolvemento sustentable desde o punto de vista ecoloxico pe- ro tamén social e econémico. España ratificou a Axenda 21 en 1993. Posteriormente houbo outras moitos reunions e convencions con multiples declaracions e programas: a do Cumio de Aalborg de 1994, a de Kyoto de 1997, a de Xohannesburgo en 2002, a de Bali en 2007.. . Algunhas destas reuniéns elaboraron obxectivos e propos- tas concretas (Protocolo de Kyoto, Carta de Aalborg) mentres que outras quedaron en ideas xerais e ben intencionadas. Nos ulti- mos tempos, a globalizacion da pobreza e a urxencia dos problemas vinculados co cambio climatico son alguns dos temas tratados nos devanditos cumios. 3.3. A ecoloxia e os movementos ecoloxistas Parslelamente, foise impondo o concepto de ecoloxia como un xeito de entender que os seres humanos son parte da natureza e forman parte dun sistem& interdependente que se debe manter en equilibrio dado que é moi frzixil. De ai tamén xurdiria a frase ae- tuar localmente pensando globalmente, isto é, ser conscientes de que os nosos actos poden repercutir en todos os demais e en to do o mundo de forms negativa ou positiva. O movemento ecoloxista, as veces denominado tamén verde ou ambientalista, nace nas décadas de 1950 e 1960 para a defensa e proteccion do medio. As slias protestas xorden en contra da polu- cion atmosférica, das centrais nucleares, das verteduras petroliferas ou en defensa de determinados ecosistemas naturais. Na actualidade, proliferaron moitos grupos conservacionistas, tanto de émbito local coma mundial, dedicados principalmente a promover a proteccién de especies vexetais e animais ou de determi- ` nadas paisaxes de especial singularidade, biodiversidade ou beleza natural. Outros movementos evolucionaron nos seus obxectivos para de- . nunciar os excesos do sistema capitalista como responsable do espo- lio, da destrucion, da desigualdade e dos desequilibrios existentes no noso planeta. Xunto a denuncia ambiental, a ecoloxia politics pro- ` pon a necesidade de reformas legais e de concienciacion social nos gobemos, nas empresas e nos individuos. Tal como propén 0 Informe Brundtland, non ha de estrañar, xa que logo, que moitos grupos mesturen as reivindicacions ecoloxistas coa busca dunha maior xustiza social e politics e cos movementos contra as guerras, o racismo, 0 sexismo, a homofobia, etc. PARA SABERES MAIS Segundo o Protocols de Kyoto, a Union Europea, tras exercer un forte liderado nas negociaciéns, asumiu para 2010 a obriga de reducir as emisiéns de gases in- vernadoiro nun 8% respecto das de 1990. Os compro- misos de cada pais varian en funcién dunha Serie de parémetros de referencia. No caso de España, o Proto- colo comprometianos a que o nivel de emisions de 2010 fose, como moito, un 15% superior ao de 1990, pero en 2008 xa era un 24 % méis alto, especialmente debido a que as emisiéns de dioxido de carbono eran un 40% mais elevadas. As centrais têrmicas que usan como combustihle carbon provocan o problema da chuvia acida e un aumento do efecto invernadoiro. OS PIARES DO DESENVOLVEMENTO SUSTENTABLE 0 0 desenvolvemento sustentable alcanzase con medi- das de tipo ecoloxico? Que aspectos sociais e econo- micos o completan? 6. PAISAXE E AMBIENTE
  13. 13. Soiucioms CARA A SUSTENTABILIDADE Dado que a sustentabilidade se garante a parlir do equilibrio de tres pia- res (ambiental, economico e social), hai moitas actuacions necesarias para mellorar a tecnoloxia e a organlzacién social de maneira que o medio se poida recuperar ao mesmo ritmo que é afectado pola actividade humana. 4.1. A education ambiental A educacién ambiental é unha das propostas mais necesarias e mais efecti- Vas ante a crise ambiental. Debe entenderse como un proceso de aprendizaxe que facilite comprender a realidade do medio e, especialmente, do proceso que conduciu a sua actual deterioracién. A intencion ultima da educacion ambiental é que cada individuo adquira conciencia de que é un ser que pertence ao seu émbito e que depende del. so asi podera empezar a sentirse responsable da sua utilizacion e sera capaz de to- mar decisions que aseguren o correcto mantemento do medio. A educacion am- biental debe estimular a adopcién dun modo de vida compatible coa sustentabi- lidade, no que se Valore a simteleza por enriba do dispendio inutil e que teña en conto o gasto racional dos recursos da Terra a menor Velocidade posible. Acadar esta meta implica un cambio radical en determinadas actitudes, Valores e Costumes que co tempo se Vai traducir nunha mellor e maior calidade de vida no sentido mais amplo posible. Para lograr esta aspiracién, é imprescindible elevar o nivel de coñecemento e informacion, de sensibilizacién e concienciacion por parte dos cidadans, dos cientificos, dos gobemos, da sociedade civil e de todas as organizacions nacio- nais e internacionais. 4.2. 0 consumo responsable Segundo o Cumio da Terra de 2002, unha das principais causas de que conti- nue a deteriorarse o medio mundial sori as modalidades insustentables de con- sumo e producidn, particuhzmzente rias paises industrializados. A necesaria revisién desas pantas require un fondo cambio social que princi- pia pola modificacién dos nosos habitos cotians como, por exemplo a introdu- cion dunhas formas de consumo responsable segundo as que escolleremos os produtos e mais os servizos non so baseandonos na sua calidade e prezo, senon tamén segundo sexa o seu impacto ambiental e social, e pola conduta das em- presas que os elaboran. Isto é, dunha banda darlles prioridade a compra e ao consumo de produtos cuxo proceso de elaboracion signifique unha menor transformacién e espolio da natureza. Doutra banda, asumir que o noso goce dos bens e servizos non deberia implicar a explotacién laboral, social ou econo- mica de ningun trabsllsdor, e moito menos de nenos e nenas. O consumo responsable tamén implica consumir menos e de xeito mais racional, optando por gaster so o uecesario e evitando a iniluencia da publici- dade e das modas na creacién de necesidades superiluas. Asemade, debemos ser coherentes e consecuentes coa vontade de valorar e apoiar unha producién e un consumo de produtos que garantan a xustiza social, a ética, a solidarieda- de e a proteccion do medio. A capacidade de compra dos cidadans podese con- verter tamén nun potente instrumento de presion ao exercer a liberdade de non consumir un produto, de prescindir de determinados bens. .., implantando novas pantas de conduta que Van influir no cidadén e nas empresas produtoras de bens e servizos. - A. PAISAXE s AMBIENTE VOCABUIARIO Troiamenlo total ou porciol dun produlo ou material xo ulilizado [canon, popel, lala, vidro, plosiicos e residuos or- génicos] para obier unlio nova materio prima ou produlo para poder ser utiliza- cla de novo. Empréslilo dunha pequeno canliclode de diñeiro a persons que se atopun en siluacién de pobrezo e marxi- nocion poro que poidun desenvolver pro- xedos de auloemprego que lles pennilon obler unha fonte regular de ingresos. En paises clo Terceiro Mundo ioron unha lon- te de progreso e desenvolvemento locol. AI Gore, que fol vicepresidente dos Estadoa Unidos, implizouse a fondo na necesidade de reducir o quentamento global. En 2006, pro tagonizou o documental Unha verdade inc& moda, na que argumenta e conciencia sobre este tema. PENSA GlOB/ l MENTE e actua localmente. Para alcanzar un desenvolvemento sustentable é indispen- sable coñecer os problema: e a: priorida- des do medio e deixar de crer que as ac» cions individuals teñen pouco que ver cos grandes fenémenos como o quentamento terrestre. Trétase de relacionar os grandes temas de preocupacion global con outras similares que nos afectan mais directa- mente, e ao mesmo tempo, ofrecer infor- macion practica sobre o que se pode later a favor do medio. 0 Cita acciéns que poidas facer localmen- te e individualmente por un medio mais sustentable.
  14. 14. 4.3. A reciclaxe A producién cada vez maior de refugallo obrigou a desenvolver diferentes métodos de tratamento dos residuos: a reducién, producir a menor cantidade de refugallo posiblc; a reutilizacién, ou volver usar un obxecto para o fin co que se creau: o mellor exemplo serian as botellas de vidro de devolucién; a re- ciclaxe, ou proceso (mais ou menos complexo, dependendo do material) nece- sario na preparacion dos residuos para unha nova utilizacién; e a recupera- cién enerxética en plantas como as incineradoras, ainda que son moi custosas e contaminantes. 4.4. A banca ética A banca ética, tamén coñecida como banca social, sustentable, alterna- tiva ou responsable, é un tipo de entidade financeira que combina os benefi- cios sociais e ambientais coa rendibilidade economics dos bancos convencio- nais, mais distinguese deles na natureza social dos proxectos que financia, no compromiso ético das empresas nas que inviste e na transparencia das suas actuacions. Os bancos éticos caracterizanse por financiar proxectos con alto contido so- cial ou ambiental: respecto aos dereitos humanos, educacion, enerxias renova- bles, ocupacion de eivados, desenvolvemento de proxectos no Terceiro Mundo, etc. Ademais, rexeitan investir en empresas relacionadas co trafico de armas, coa explotacién laboral, coa enerxia nuclear ou coa destrucién do medio. Outro trazo destas entidades financeiras é que internamente adoitan ter un funcionamento mais democratico e participativo, e en ocasions son cooperativas. Ademais, a través dos microcréditos, intentan apoiar as per- soas e as iniciativas empresariais que estan excluidas do sistema financeiro tradicional. 4.5. A agricultura ecoléxica FWHWMF Este é o simbolo da ' f reciclaxe. Entre os i anos 1996 e 2005, o ñ ' . crecemento total dos ` 1 residuos en España foi do 45%, o que demos- 1 tra que as politicas de re- ducién, reutilizacién e reciclaxe ainda dis- tan moito de dar bos e grandes resultados, Segundo o Ministerio de Medio Am- biente de España, polo menos o 74,3% dos residuos urbanos xerados rematan queimados en incineradoras ou enterrados en vertedoiros: ambos as dous procede- mentos non so non son ningunha salu- cion senén que constituen fontes moi im- portantes de contaminacién que agravan o problema. Os produtos elaborados se- guindo as pautas da agricul- (ura ecoléxica Ievan un dis- tintivo que 05 identiñca. A agricultura ecoléxica, tamén denominada organica ou bioloxica, é un sistema de cultivo baseado na utiliza- cion optima dos recursos naturais, sen empregar semen- tes transxénicas (elaboradas con organismos xenetica- mente modificados ou OXM) nin produtos quimicas como insecticidas e fertilizantes artificiais. Os obxectivos da agricultura ecoléxica son: respectar a dinémica interna dos ecosistemas, manter a fertilidade dos solos, producir alimentos libres de residuos quimicas, utilizar recursos renovables e locais, manter a diversida- de xenética do sistema e do ambito, evitar a contamina- cién propia dalgunhas técnicas agrarias modernas e per- mitir que os agricultores realicen o seu traballo de xeito saudable. Todo iso esta encamiñado a obter alimentos organi- cos (sen intervencién artificial) conservando a fertilidade da term. Esta fertilidade garantese a través do usa do Compost ou fertilizante organico e produtos naturais, da rotacion de cultivos, da cobertura do solo con palla ou her- ba cortada e da sementeira de leguminosas. g, A cmcuLruRAPEcoLoxIcñN ESPAN a Os produtos ecoloxicos adoitan ter prezos algo mais elevados que o resto, debido é menor demanda e as dificultades de distribution. Pero tamén significa que a producién é rendible. SUPERFICIE DEDICADA A CULTIVOS ECOLCXICOS milielros de ha de superficie gguug wwmwwwsewyeww - Que vantaxes e desvantaxes cres que implica o consumo habitual de produtos ecoloxicos? 4. PAISAXE E AMBIENTE l
  15. 15. f; - A PAISAXE: PoLincAs DE PROTECCION E CONSERVACION Hai determinadas paisaxes que necesitan dunha especial proteccién xa sexa porque se trata de espazos naturais de gran valor ou ben Iugares ricos polo seu patrimonio cultural. 5.1. 0 valor da paisaxe A paisaxe é a fisionomia externa dun wrritorio. Tamén é o resultado da int& raccién de factores naturais (relevo, hidroloxia, flora ou fauna) e factores huma- nos (actividades econémicas e culturais ou patrimonio histérico) ao longo do tem- po. Pero asemade, a paisaxe tamén inclue os sentimentos e emociéns que esperta ao contemplala. A paisaxe é un produto social; é a proxecciun da cultura dunha sociedade sobre un espazo determinado. Da paisaxe depende a calidade de vida das persoas: e' un dereito gozar de paisaxes agradables, harménicas, non degradadas e que transmitan sensaciéns pracenteiras (esbéticas, sensoriais, emotivas). A paisaxe é reflexo da boa ou ma- la saude das relaciéns entre a sociedade e o territorio: é un excelente indica- dor da calidade do medio. Ademais, identificanos cun lugar e cun pasado, xa que a paisaxe, ao se construir lentamente, é un reflexo da historia: por iso é considerada patrimonio e merece protexerse. O Convenio Europeo da Paisaxe insta as diversas sociedades europeas a definiren os seus propias obxectivos de calidade paisaxistica de maneira que sirvan de referentes para as politicas de ordenacién e planificacién territorial, mais tamén para que sirvan na configuracién de referentes cidadans e de iden- tidade. Na actualidade xa non queda ningun recanto de España que non sexa unha paisaxe modificada, en maior ou menor gran, pola acciun humana. Pero esta transformacién non ten que ser sempre intense e degradante e, nos am- bientes mellor conservados, pédese atopar un novo equilibrio ecoléxico estable. 5.2. Espazos naturais protexidos Tratase dunha parte do territorio que se atopa escasamente modificada pola accién humana e que, Segundo as diferentes lexislaciéns existentes, posue al- gun tipo de categoria de proteccién: - Parques nacionais ou rexionais. Areas onde os ecosistemas naturais es- tan pouco alterados e, debido a sua beleza, representatividade ou singularida- de (da sua flora, da sua fauna, das suas formaciéns xeoléxicas. ..) posuen gran- des Valores ecoléxicos, estéticos, educativos e cientificos cuxa conservacién merece unha atenciun preferente. Porén, a miudo sucede que unha vez que se catalogou unha zona como parque, aumenta enormemente o numero de visi- tantes; de maneira que zonas que deberian ser moi protexidas pola sua fraxili- dade se converten nas mais frecuentadas. Asi, por exemplo, en 2006 os par- ques nacionais españois recibiron 11300000 visitantes e os parques naturais mais de 10 400 000, converténdoos nun destino turistico de primeira orde. ° Parques naturais. O valor natural é compatible coas actividades humanas (vivenda, certo tipo de agriculture e gandaria, turismo. ..) pero esixe unha fir- me xestién e un uso regulado, equilibrado e sustentable dos recursos. ° Reservas naturais. Espazos nos que se procura unha proteccién de ecusiste- mas, comunidades ou elementos bioléxicos que, pola sua rareza, fraxilidade, importancia ou singularidade, merecen unha valoracién especial. Nas reser- Vas naturais integrais a proteccién é absoluta, de maneira que a interven- cién exterior deberia ser minima, restrinxida a certo persoal cientifico, [I 4. PAISAXE s AMBIENTE VOCABULAPIO _ Tréfase dunha recle ecoléxica que inclue todos nqueles ecosis- temas que feñen un nivel ou ourro de pro- teccién legal segundo as directivus da UE, co obxedo de coniribuir a garantir a bio~ diversidade e a conservacién dos hébitals naturais e da Fauna e Hera silvestres. ARBABERE ~ AI ' En 1970, a UNESCO iniciou o proxecto O home e a blosfera que tiña como ob- xectivo conciliar a necesidade dun desen- volvemento sustentable coa posibilidade de entender o medio como un recurso na- tural. Para iso seleccicnaronse areas repre- sentativas dos diferentes habitat; do pla- neta, tanto ecosistemas terrestres como maritimos. Esas areas coñécense como re- servas da biosfera. A funcién principal des- tes espazo: é a conservacién e prcteccién da biodiversidade. No ano 2008 existian 531 reserves da biosfera en 105 paises. SUPERFICIE PROTEXIDA EN ESP/ ANA EN 2007 comunidades Superñcie Auténomas (en nh) Andalucia |9 Aragén 3 Asturias, Principado de 21 Baleares, Illas 20 Canarias 48 Cantabria 29 Castela e Leén 7 CasteIa-A Mancha 4 Cataluña 33 Comunidade Valenciana 10 Estremadura 7 Galicia 13 Madrid, Comunidade de 14 Murcia, Rexién de 6 Navarra, Comunidade Foral de 9 Pais Vasco 14 Riuxa, A 33 Fonte EUROPARC 0 Por que Cres que as autondades deudvor outorgarHe atgun tipo de protecoon a m se a melade do terrnorio de Cananas7
  16. 16. ocuno Aruunco 6595H! ? If ITIMANFAE) V a S) d GARAXONAY 5.3. Os espazos protexidos en España España é un dos paises de Europa con maior diversidade de ecosistemas, habitats e especies naturais: de feito, o 54% das especies existentes en Eu- ropa atépanse en España. España posue 38 reservas da biosfera (en Esta- dos Unidos hai 47 e en Rusia, 39). No noso pais hai 150 parques (dos ca- les 14 son nacionais) e 50 paisaxes protexidas. En 2007 habia rexistrados en España 1430 LIC (ou Lugares de Impor- tancia Comunitaria) que supoñen mais do 13% de todo o territorin espa- ñol. Os LIC (que incluen desde os parques nacionais ata os diferentes ni- veis de proteccién ditados polas Comunidades Aubénomas e deputaciéns) intzégranse na Rede Natura 2000 europea. España achega o 20% dos LIC europeos. As politicas de proteccién e os Iugares que se deben preservar aumentaron nos ultimos anos, en boa parte reforzados pola Rede Natura 2000. As zonas protexidas atépanse distribuidas de xeito moi desigual por todo o pais e a miu- do vense sometidas a fortes presiéns antrépicas. 5.4. Medidas de politica ambiental A instancias da UE, a lexislacién española obriga a que antes de que se apro- be e se inicie a construcién de grandes obras publicas (estradas, infraestruturas, equipamentos), se realice unha Avaliacién de Impacto Ambiental (AIA) ou estudo polo que se analizan as consecuencias predicibles que a devandita obra pode provocar no medio. Se a AIA recoñece que a devandita construciun Vai al- terar significativamente o medio, as autoridades poden impedir a sua realiza- cién ou recomendar cambios para que o seu impacto sexa menor. Certas empresas e actividades econémicas estan obrigadas a realizar audito- rias ambientais. Unha auditoria ambiental é un informe independente, reali- zado por persoal alleo as empresas ou instituciéns, onde se describe a sua rela- cién co medio, denunciando se, por exemplo, son contaminantes ou se, tendo en : :onta a enerxia, son pouco eficientes e propondo actuaciéns e soluciuns. - Cantos parques nacionais hai en España? Ela- bora un cadro e anata o nome e o lugar onde se atopan. - Hai algun espazo natural protexido na nosa Comunidade Auténoma? En caso afirmativo, describeo e explica algunhas das suas caracre- risticas. Se non o houbese, elixe un dos moitos que hai en España e realiza o mesmo exercicio. I Cal é o interese de protexer estes espazos na- turais? Como podemos contribuir a iso? Os espazos naturais requiren unha xestlén activa que protexa especies e habilab e que evite a vez a degradaclén debido as excasivas visiras. 0 Que opinas sobre a preservacién do Iobo e a reintroducién do oso en deterrninadas reserves naturais integrais? - Como resolverias o confiito entre preser- vacién e turismo? b. PAISAXE E AMBIENTE
  17. 17. l r *Z;5.'I4r:1é _ : muna-a: : VIVAHJIHHIIF ; E . lo. PAISAXE E AMBIENTE I 3513111, Paisaxes naturais Repercusiéns ambientais da accién humana Respostas cara a sustentabilidade Soluciéns sustentables A paisaxe o Biodiversidade - Accién antrépica 0 Destrucién das paisaxes: os incendios - Oceanica - Mediterranea - Paisaxes vexetais - De Canarias - De montaña - De ribeira - Qulmlca - Radioactiva - Térmica - Atmosfera - Acustica - Electromagnética . ., - Luminosa - Contammacnon __ Visual - Auga - Solo - Quentamento global - Efecto invernadoiro - Cambio climatico , - Nos oceanos - Nas temperaturas - Nos ecosistemas - Nas chuvias - Consecuencias - A pegada ecoléxica - Os / fmites do crecemento, 1972 - Progreso econémico - Xustiza social - Preservacién do medio 0 Informe Brundtland - Desenvolvemento sustentable 0 Cumio de Rio. Axenda 21, 1992 0 Protocolo Kyoto 0 Movementos ecoloxistas - Educacién ambiental - Consumo responsable 0 Reciclaxe 0 Banca ética e microcréditos - Agricultura ecoléxica 0 Valor da paisaxe - Parques nacionais e rexionals - Parques naturais - Reservas naturais - Reservas da biosfera 0 Espazos naturais protexidos - LIC (Lugares de lmportancia Comunitaria) - ZEPA (Zonas de Especial Proteccion para as Aves) - Rede Natura 2000
  18. 18. INTERPRETAR UNHA PAISAXE Unha paisaxe é a fisionomia externa dun territorio. O seu estudo pédese realizar sobre o terreo ou ben coa axuda de fotografias e dalgun documento literario. A partir da clasificacion dos elemen- tos visibles da paisaxe é posible sinalar as unidades paisaxisticas e avaliar a sua dinamica para asi chegar a unha interpretacién global do Iugar. Pasos que hai que seguir: 1. Sinalar e clasificar os elementos da paisaxe: - Elementos naturais: a topografia (chairas, outeiros. ,.); a cor do ceo; os cursos de auga, os lagos e o mar; a vexetacién na- tural. - Elementos humanos: a vexetacibn cultivada; as construcions (distinguindo a sua funcion: residencial, agricola, industrial, comercial, de servizos); as vias de comunicacién. 2. Distinguir as unidades paisaxisticas: - Zonas da paisaxe que presentan unha mesma combinacion de elementos naturais e/ ou humanos. E practice clasificalas em- pezando polas que estan en primeiro plano ata as mais afas- tadas. - As veces faise dificil nomealas pero facilita facelo por catego- rias xerais: un bosque, unha viña, unha vila, un barrio céntri- co, unha zona industrial. .. 3. Observar a dinamica da paisaxe: -Adoita ser doado distinguir os elementos antigos dos novos, identificando signos do paso do tempo (ruinas, edificios en desuso. ..) e de novo desenvolvemento (edificios en constru- ci6n. ..). - A partir diso é posible lanzar algunhas hipéteses sobre a histo- ria da paisaxe e a sua evolucién presente. 4. lnterpretar a paisaxe: -Tratase de relacionar as unidades paisaxisticas e as actuaciéns GUlA PARA A ANALISE l. Busoademauednlfotogññooellnemdo c Localizn duns fotogmfias dun mesmo lugar en dlferentes momentos histéricos e un breve texto literarlo que o describe. Ten en conto a diferenza temporal existente entre os distintos documentos e se poden complementarse. 2. ldenuñcadén e clasmondén dos demeumos visibles da pa1saxe e as nias unidades mdls deslnoadns - Que elementos solientan? Cales deles son especialmeme singulares ou oamcteñsticos desta zona? 3. Observoclñn da diminum da pa1saxe - Indica que tipos de actlvidades econémlcos e socials primon. Sinala que signos de prosperidnde ou de decadencia se fan evldentes. 0 Que elementos varian co tempo? Cales permanecen? Poréceche que os cambios introducen mais colidode na paisaxe ou, pola contre, que a destnien? 4. Interpretation dn paisaxe o A vista da morfoloxia da paisaxe, relaciqna os factores natmuis coas actividades econénucas e os elementos sodais. 0 Quen ou que motivo é o principal indutor dns transfonnociéns da paisaxe? 0 Valora as diversos esoulus que, quimis sen verense explicitamente, estun presentes na paisaxe. Que elementos ochego a globalizadén? 0 Avistodapaisaxe, quetipodeoalidadedevidacresque reflicte? os ddaddns que a hubung: e transisi-man, manteñen unha boa reladén oo seu mem? Segundo o Convenio Europeo da Paisaxe aprobado en 2000, a paisaxe é un elemento esencial para o Dengar individual e so- cial. - prorexela, xeslionala e planiñcala implica dereltos e deberes para todos. humanas. As formas de ocupacion do solo a miudo seguen as diferenzas topograficas. Por exemplo: nun primeiro plano, un socalco cultivado de cereais; en Segundo plano, un noiro con viñas. - Hai que ter presente o invisible: as técnicas, a organizacién social, a administracién publica e a estrutura politica, as tradi- ciéns e os trazos culturais, os fluxos que trapasan o espazo. Por exemplo: a mecanizacién explica unha densidade de po- boacién rural débil; unha trama xeométrica de ruas significa unha vontade de ordenacién e planificacién, etc. - Toda paisaxe se insire en espazos mais amplos. A interpreta- cién dunha paisaxe implica sempre un razoamento multiesca- Iar. Por exemplo: os bloques de pisos na periferia son a expre- sion visible dun gran crecemento urbano ou metropolitano. 6. PAISAXE E AHBIENTE
  19. 19. Comenta o texto A polucibn atmosférica é a concentracién de substancias téxicas no aire durante periodos longos abondo como para afectar a saude das persoas. Se estes gases acadan suficiente concentracién e non son efectivamente dispersados, a humidade do aire absérbeos e precipitan en forma de chuvia écida coa subseguinte acidificacién dos solos e augas superficiais e a destrucién de bosques e plantas, ademais de facilitar a corrosién dos materiais de construcién dos edificios. Esta chuvia traspasa doadamente as fronteiras estatais, de maneira que resulta un excelente exemplo de internacionalizacién e globalizacién dunha problemeitica iniciada localmente. A loita con- tra a proliferacién destes e doutros elementos en suspension (ozo- no. asbesto, chumbo, etc) empeza a conseguir certo éxito nas so- ciedades desenvoltas onde o grao de concienciacién é alto e as esixencias de soluciéns fan presién tanto nas administraciéns coma nas empresas e nos particulares. a) En ocasiéns as soluciéns é chuvia écida chegan en forma de traslado das industrias méis contaminantes a paises subdesen- volvidos. Paréceche ético? Por que? Entre os efeclos que provoca a chuvia écida salienta a de- terioraciên dos bosques, ou mesma, a sña desaparicién. Interpreta o debuxo Comproba que este tipo de explotacién de bosque é un a) Compara estas duas explotaciéns de bosque, exem- caso de xestién ambiental correcta porque o recurso natu- ral se utiliza pero se rexenera. E un exemplo de desenvol- vemento sustentable que cumpre co obxectivo de preser- var os recursos para as préximas xeraciéns (equidade interxeracional). Cortas de rexeneracién de parcelas Conas de rexeneracién por medio de érbores pares 4. PAISAXE E AMBIENTE plos de desenvolvemento sustentable. Que cres que pasaria no caso de cortar todo o bosque? b) Busca informacién sobre as conas que se realizan no noso pais asi como sobre a explotacién de bosques de madeiras tropicais e redacta un inforrne.
  20. 20. 'TE A PROBA i] Sintetiza a Define a) Por que cres que son utiles alguns instrumentos como a Axenda 21? ' 57108771757710 b) Por que e importante protexer as paisaxes? De que son indicadoras? ' pegada 900101003 c) Que papel desempeñan os movementos ecoloxistas? ' 7770700010 de KY010 d) Cres que o cambio climatico é unha ameaza real para o noso pfaneta? ' 0071507710 795007158070 e) Que tipos de contaminacion nos afectan? ' 500515797713 f) Comenta os tres piares do desenvolvemento sustentable e como se relacionan ' 579910 mVemad°i7° entre si. 0 Desenvolvemento sustentable Analiza o texto e a taboa F] Observa a imaxe Coas necesidades dun cidadan español medio serian necesarios mais de catro planetas para que os mais de 6000 milléns de seres humanos ac- tuais puidesen vivir todos dese xeito. A pegada ecoléxica da maioria dos paises desenvolvidos supera amplamente a sua propia superficie, xa que extraen recursos e verten residuos en paises as veces moi afastados, a) Que paises deixan unha pegada ecoléxica mais profunda? l; g? b) Deberiamos reducir o noso nivel de vida ou deixar de buscar un , _~ 'a H' desenvolvemento que se incremente sempre, ou ambas as du- 1 as cousas? , c) Para evitar mais problemas, cres que se lles deberia impedir aos paises pobres acadar o mesmo nivel de desenvolvemento do 0 Cumio dq Clima d? Bali Ievado a @D0 en de<embr° que gozamos en Europa? Seria xusto? Que se deberia facer? :: E323 f°' E5°°“°"° d” ”mas” d” gw” em' PAISES SEGUNDO A SUA PEGADA ECOLCXICA EN 2008 a) Parécenche miles as reivindicaciéns dos . . Reserve grupos ecoloxistas? Territorios Poboacién mfolzggsde ou déficit / Paises (milléns) ecoléxico (hi/ Pem) (ha/ Pem) (ha/ ww) Elabora Mundo 6476 2,7 1,8 -0,9 , MAIORES PRODUTORES DE CO EN 2004 Paises de. 1 desenvolve- 972 6,4 3,7 -2,7 paises mm d, paises MHL d, mem', am) toneladas toneladas "37595 de Estados Reino desenvolve- 3098 2,2 2,2 0 unidos 705715 Ungdo 5553 mento medio ~ - d Rusia 20354,2 Italia 582,5 Paises e r r desenvolve- 2371 1,0 0,9 -O,1 XHPO" 1355.? Frame 551.6 mem ba” Alemaña 10|5,3 Australia 529,5 EUA 2997 9A 5'° “'14 Canada 758,1 España 427,9 Austral” 202 718 ISA 7'6 Fonle Anuario EI Pais 2008 España 46,1 5,7 1,3 -4,4 a Elabora un rafico de barras cos datos da Suecia 9,0 5,1 10,0 4,9 ) mba& g lndia 1 103.4 0.9 0,4 -0.5 b) Cres que a contaminacién deberia coma- Malaui 12 9 0 5 o 5 00 bilizar en negativo cando se elaboran indie ces de desenvolvemento de paises? Cal é Fonts' Anuar/ o EI par; 2003 a tua opinion? _ 4. PAISAXE E AMBIENTE _

×