Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Tema 3

364 views

Published on

Xeograrfía de España. Recursos da natureza

Published in: Education
  • Be the first to comment

Tema 3

  1. 1. A natureza ofrece unha gran variedade de elementos e substancias que resultan aproveitables para satisfacer as necesidades da sociedacle. Neste tema estadanse a auga, os recursos enerxéticos fésiles e os recursos minerais. España é un territorio onde a auga é escasa e esta desigualmente repartida. Cabe explicar a que se debe esta escaseza de auga, coñecer as caracterfsticas dos recursos hidricos e a sua distribucién no territorio. O progreso tecnoléxico mais decisivo xurdido da Revolucién Industrial foi o descubrimento e a utilizacién de combustibles fésiles para producir enerxia: carbén, petréleo ou gas natural. Na actualidade, estes recursos enerxéticos resultan imprescindibles para a maiorfa das actividades econémicas, e cada vez participan mais en mellorar a calidade de vida das persoas. A meirande parte de pafses industrializados presentan problemas de autoabastecemento de recursos enerxéticos Fésiles e España non é unha excepcién. A dependencia enerxética de España fai conveniente o desenvolvemento cle enerxfas alternativas renovables. A auga, un TEECLIVSO ESCHSO Os recursos enerxeticos A enerxia nuclear e as enerxlas renovables alternativas Os retursos minelros lnterpretar graficos con variables multiples Os recursos da natureza Os combustlbles féslles san recursos non renovnbles que tude ou eeda se poden esgotar. Ademnls, as centrals térmlcas que utlllun combustlbles féslles emiten gran cantldade de CO, I atmosfer& Central lérmlca (Asturias). ariep? . nun-uni España foi un pals con monas recursos mluelros, pem hoxe a slh extracclbn atépnse nun prom-so de reoesién e clausurtronse nume- rosas explohcléns. Minas de Riotlnto (Huelva).
  2. 2. AaugaenEspaña Mar Canrabrico $ Q I Q / J "' « LI 7 er ~ A k I ñ 5 ~ g/ 2 °°”'° ` " 6% N i* v ~ ' : " @f l` 3 < I o 25°& l~ *IUI/ b I Jl I xucar Z , a r / s( l c ° « ' J' "" uSfr/ ,s o u s ~ ~ ' "a x ° , ( u' K e , ahh/ o l* I ° : :an: : 2 E AU OCEANO ATLANTICO Y M 7; zona (on excedenlesdeauga ` M a mna equilibrada E. ,I : a 100000 l ` zona delicitaria " 5” j? ” U t L o LC L zona moi dencitaria de auga Production de enerxia primarla en España en 2007 45 8% y Nuclear As central; nucleares aprovehan a enerxia dos nucleos atbmloos de uranlo an seren divididos. 1 9.5 % Carbén As aentrals ténnlus producen enerxIa n partlr d: combustlon de carbon. 7,3 % Hidraulica Nas centrals hldraullcas unlus turblnas aprcweiun o movemento dos saltos de auga nos enmros. 0.5 % Petréleo/ Gas natural 253% outras Eélica, minihidraulica, E blomasa, residuos, fulovoltaica, etc. Prodnclén de enerxia a partlr da combustlén de petréleo e gas natural. Fonte. Axencna Internacional da Enerxia (AIE)
  3. 3. T a A AUGA. UN RECURSO EscAso ` VERTENTES E CUNCAS HIDROGRAFICAS 11 España é unha area xeogréfica arida porque as precipitacions unicamen- te superan os 1 000 mm anuais nos Iugares de clima propiamente oceanico, Vertente cantébrica e galega. Os onde chegan os efectos das borrascas atlanticas, e nalgunhas zonas de “05 50" ““m°'°5°_5z '°l3“Y3m°"'9 montaña. Nas terras de clima interior e mediterréneo as chuvias son esca- Caudalosos e mantenenlun nivel ; cons- . . . .. tante de auga debido a regularidade sas e irregulares, con verans secos, e con Intensa evaporacion. Do elevado . . . , . . d ridez de boa arie das terras de Es aña derivase a escaseza dos das preclpltaclons' proplas do cllma gr” e a I _ p p maritime ao que estén asociados. seus recursos hidncos. , Son nos curtos porque as monta- ñas onde nacen estan situadas preto da costa. Alguns destes rios son de 1.1. As cuncas hidrogréñcas augas Iimpas coma o Sella, o Narcea, o Aller, o Esva, o Navia e moitos rios Unha parte da auga procedente das chuvias ou da fusion da neve discorre 935905 COW* 0 sil OWOS: “U Emm' to, estén mais contaminados, coma o Nervlon que pasa por Bilbao, ou co~ ma o Miño no seu curso baixo. pola superficie da terra, outra parte evaporase e outra filtrase no subsolo for manda acuiferos. Enténdese por cunca hidrogrufica o conxunto de terras e de acuiferos que achegan as suas augas ao curso dun mesmo rio; o caudal fluvial e o seu réxime dependen da cantidade de auga que recihe a sua cunca ao longo do ano. Coa excepcion dos rios do Norte de España, a maioriu dos no sos rios presentan un réxime fluvial irregular, con enchentes en época de chuvias ou de desxeo e con notables estiaxes. As cuncas fluviais ordénanse segundo as vertentes onde desembocan as suas augas. Distinguese entre rios da vertente cantubrica e galega, rios da ver- tente atluntica e rios da vertente mediterrunea. A disposicion do relevo condiciona a extension das cuncas fluviais, de xeito que os rios cantabricos e galegos son curtos pola proximidade que hai entre os Iugares onde nacen e os Iugares onde desembocsn. A vertente atléntica, debido a 1 : asooooo . . . . . , , . . a sc IZGkm a que a Meseta meridional esta inchnada cara ao oceano Atlantico, reclbe a . _, 4._. i maioria dos grandes rios peninsulares: Douro, Texo e Guadiana, e o mesmo '- acontece coa depresion do Guadslquivir. 0 feito de que as augas discorran nu ocEA No ATLA/ Vrjco sua maioria en direction ao Atlantico, crea un desequilibrio hidrico respecto da vertente mediterrénea na que desemboca un unico rio caudaloso, o Ebro. 1.2. Os recursos hidricos As confederacions hidrogruficas son entidades adscritas ao Ministerio de Medio Ambiente que teñen como funcion xestionar us recursos hidricos do territorio que se lles asignou. Caa excepciun dos arquipélagos, a division en confederacions hidrograficas non se corresponde coa actual division admi- nistrativa do Estado en Comunidades Autonomas, o que fai mais complexa a , ., .. VOCA U sua actuacion. Nuns casos as confederacions abranguen grandes cuncas flu- B LARlO ~ viais, como por exemplo a do Ebro, Douro ou Guadalquivir, mentres que nou- Acujçggo Formacién xeoiéxica perasa a tras situacions estas entidades son o resultado do agrupamento de cuncas me- 'mvésda que "ae a duga submrénetl notes, como acontece coa confederaciun do Xucar ou a do Sur, como podes ver CURSO Fluvm P _do d I d d no map& ercorri un no es e o nocemenlo alo o desemlsocodura. En España, os recursos hidticos dispoñibles (43340 hm3) son superiores us CAUDAL DUN RIO canñdade de Hugg que demandas totais (37029 hm3), Esta diferenza considérase pequena no caso de circula Por unha seccién do rio “unha compararse coa doutros paises europeos. Ademais, compre ter en conta que a unidade de tempo auga dispoñible é un recurso desigualmente repartido. , , REXIME DUN RIO Variation du canlidode Os recursos hidricos son importantes nas confederacions do Norte, Douro, de ou ucu coudal ac lon odo ono. 9 9 Texo e Ebro. Pola contra mantlenen un precano equllibno . as do Guadlana, Xu- ENCHENTE Momen” de mdximo CaudaL car, Pireneo Oriental e Canarlas, e son claramente deficitarias as confedera- ciuns do Guadalquivir, Sur, Segura e Baleares. ESTlAXE perl°d° “le mlmm° Cuudal- 3. OS RECURSOS DA NATUREZA
  4. 4. OCEANO Mar Vertente atléntica. As suas cuncas hidrograficas son moi extensas; a maioria delas arrincan moi preto do Mediterra- neo, pero debido é inclinacién do relevo da Meseta verten as suas augas ao Atléntico. Asi, o Texo nace a 150 km do Medi- terraneo e desemboca no Atléntico despois de percorrer méis de 1 100 km, converténdose no rio mais Iongo da Peninsula. As cuncas da vertente atlantica: Douro, Texo, Guadlana e Guadalquivir, acusan a seca estival. ARBABERESM "WVZT Para o aproveitamento dos recursos naturais é moi impor- tante saber se se trata de recursos limitados non renovables ou de recursos sempre renovables. Un recurso renovable pédese considerar inesgotable, como a enerxfa solar. Con todo, algñn recurso renovable, como a pesca, pédese esgotar cando se fai un uso tan intensivo que os procesos de reproducién non teñen tempo para actuar, Chamaselle capacidade de carga dun recurso ao limite que permite a sda explotacién sen que sufra procesos de regresién en cantidade ou en calidade. Cantébrico Vertente mediterrénea. Coa excepcién do Ehm, os n'os des- ta vertente forman cuncas pequenas, con acusados desniveis. Os veréns seccs provocan estiaxes tanto mais notables e prolonga- da: canto mais meridional e mais pequena sexa a sua cunca. AI- guns rios, coma o Guadalope, a Xiloca, o Sénia, o Turia e o Mula, mesmo chegaron a secar alguns anos. Pola contra, as c1u- vias torrenciais do outono producen inundaciéns. CUNCAS DA VERTENTE CANTABRICA Nune v CUNCAS DA CUNCAS na vsnrsure Arwana vmzmz MEDITERRANEA _ _ Galicia : cma imemas de Cataluña Miñn Ehm _ Douro I ` mw V Xucar Guadiana _7 53"” o r: r Guadalquivir s. ., RECURSOS HIDRICOS POR CONFEDERACIONS Confederaddn mVkm' Confederncién m3/km' None 780016 Segura 52 464 1 Douro 192111 ` Xucar 91351 Texo 231071 Ebro 212637 1 Guadiana 102644 Pireneo Oriental 161 583 I Guadalquivir 120458 Baleares 123086 ` Sur 130112 Canarias 101058 0 En que confederaciéns hidrogréficas son mais destacados os recursos de auga? 0 Que confederaciéns hidrogréfrcas son claramente deficitarias? 3. OS RECURSOS DA NATUREZA . IA I
  5. 5. 1.3. As demandas de auga Os dous usos da auga méis importantes polo volume que requiren san: agricolas e gandeiros, e urbanos e industriais. A auga para usos agricolas e gandeiros O consumo de auga en España para usos agricolas é superior ao 80% da auga dispoñible e esta demanda vaise incrementando debido 8 progresiva extensién dos regadios (mxiis de 4500 ha). Na actualida- de, irrigase aproximadamente 0 14% das terras cultivadas, que ache- gan 0 50% do vaJor da producién agraria. E evidente que 0 regadio aumenta a produtividade da terra, permitindo unha diversificacién de cultivos, e mellora o nivel de vida dos agricultores, ao aumenta- ren as rendas. No entanto, a auga para usos agricolas e gandeiros presenta al- guims problemas para a sustentabilidade dos recursos hidricos; un de- les é a sua contaminacién causada por fertilizantes quimicos, insec- ticidas e xurro. Actualmente se prohibiu 0 uso de produtos moi contaminantes e se tende 8 controlar as verteduras de xurro, parte do cal se transforma en fertilizantes. Para frear o consumo de auga, os agricultores reciben axudas para transformar en regu por asper- sién ou por goteo a modalidade tradicional de rega por inundacién. Tamén se pode evitar 8 perda de auga mantendo en bo estado as canles de rega e evitar regar a pleno sol. As hortas mediterréneas presentan un importante déficit de au- ga. Nestas zonas recdrrese é explotacién de caudais subterréneos mediante a extraccién de auga por bombeo. SITUACION FUTURA NA UTILIZACION DA AUGA EN ESPANA EN 2010 Dispoñibilidade Demanda para usos Balance hidréulicn “Medang” (hmVano) (hm3/a1m) (hmVnno) hldmxréña Tumis Regadlo Superévit Défidt None 17044 2250 720 14074 - Douro 10461 335 5850 6092 367 - Texo 9229 2200 3 300 6149 - Guadiana 2 655 469 1 724 1 194 42 Guadalquivir 4500 2088 4500 - 372 Sur 1 765 508 1081 594 243 segura 791 406 1 765 - 1 292 Xucar 3603 1 220 3586 - 1 203 Ebro 12912 2025 11516 4402 1500 ? giga 2067 3229 545 19 1 615 Cana rias 496 269 333 - 106 133165 ras 31 1 135 198 83 - Fonte. Mlnisterio de Obvas Pdbllcas y Transporte (MOPT) I 3. OS RECURSOS DA NATUREZA VOCABUIARIO m Liquido Formado por ouriños e o que se perde do esrerco dos animals, DEPURADORA' lnstolacién destinasi: : é Iimpezc e puriii- cacién du auga. ARKSABERES MAll w m ' En España, para valorar a calldade da auga utilizase un indice de Calidade Xeral (ICX) que abrangue 32 pa- rémeiros, uns fisicoquimicos e outros bioléxicos, coma o olor, a salinidade, a acidez, as substancias téxicas ou os estreptococos fecais, Este indice oscila entre 100 (éptima) e 0 (pésima). O valor 60 esta- blece o comezo de cali- dade admisible. En todo 0 territorio se mante- ñen 400 estaciéns de observacién e medida da calidade da auga. A vertedura incontrolada de augas reslduais provoca danos ao medio, Cal é 0 uso da auga que predomina en case todas as confe- deraciéns hidrogréficas? En que confederaciéns hidrograficas hai mais demanda de auga para usos urbanns e industriais? En que confederaciéns hai superévit de auga disporubie? Ordénaas de maior a menor superévit. En que confederaciéns hai déficit de auga dispoñible? Or- dénaas de maior a menor déficit hidrico. A que confederacién hidrogréfica pertence 0 teu concello?
  6. 6. A auga para usos urbanos e industriais Contrariamente at) que se adoita pensar, o consumo para usos ur- banos e industriais presenta unha demanda de auga moi inferior a rio consumo agraria. Algunhas industrias precisan auga para os seus procesos de producion, como acontece coa fabticacién de papel ou a industria do coiro, pero a maioria delas necesitan auga para os pro- cesos de refrixeracién da sua maquinaria ou para a limpeza e a eli- minacidn de residuos. A provision de auga para usos domésticos é prioritaria e presen- ta elevadas esixencias de Calidade porque debe ser potable. O gasto europeo medio por persoa e dia é de 200 litros de auga, con elevadas subas durante a estacién estival. En España, as subministraciéns domesticus e urbanas adoitan combinar augas fluviais con augas dos acuiferos. 0 principal proble ma é a insuficiente garantia de abastecer moitas cidades españolas, 0 que provoca severas restricions en épocas de seca. 0 crecemento de urbanizacions nas zonas litorais mediterraneas e os complexos turisticos convertéronse, nalguns casos, nun grave pro- blema polo incremento do consumo de auga que se produce no ve- ran. Cando hai mais demam-ida é, xustamente, na época do ano en que hai menos dispoñibilidade, polo que 0 consumo de auga nas are- as turisticas entra en aberta competencia co regadio ou co abastece- menta de nucleos urhanos, Ultimamente, o problema de contaminacién das auga debido as verteduras de augas residuais urhanas e industriais, e que con- vertia os rios en cloacas, corrixiuse grazas ao control mais estrito sobre as verteduras, asi como tamén a obriga de instalar depura- doras. Ademais, tendese a incentivar procesos de reaproveitamento de augas, que se ben non son potables, son axeitadas para alglins procesos industriais, para regadio e para mantemento e limpeza de zonas urbanas. USOS DOMESTICOS DA AUGA Tipos de uso Iitros/ persaa e dia Aseo persoal e baño 74 Sanitario (1NC) 64 Lavado de vaixela e roupa 34 Limpeza do fogar, xardin 26 e autombbll Comida e bebida 4 0 Sabendo 0 numero de habitantes do teu concello, calcula cal é a demanda potencial de auga diaria. AFORRO DE AUGA EN USOS DOMESTICOS Tipos de uso litros Tomar unha ducha no canto dun baño 200 Instalar un dosificador no WC lo/ vez Lavar o coche con sistema de presién . 300 no tanto de usar unha mangueira Cerrar a billa ao enxaboar as mans 1 4 ou cepillar os dentes Instalar reguladores de caudal 5 Vs nas billas 0 Aplicas algunha medida de aforro de auga? Cal? 'SOBREEXPLOTACIQN DOS RECURSO - A agricultura é a primeira consumidora de auga: absorbe o 80% do recurso fronte ao 12% que se des- tina a industria e 0 8% ao consumo publico. A sobre- litros explotacién dos recursos, co aumento das superficies JQQQQQ___J0°Q0V, , agricoias irrigadas, provoca o descenso das capas frea- 90000 ticas e a seca dos rios, esgotando recursos indispensav bies para os mais de 6500 millons de habitantes do planeta, que en 2030 chegaran a 8000 millons. Produ- cir un quilo de trigo esixe 1500 Iitros de auga; e un quilo dun cultivo industrial, como o algodén, preto de 10000 | itros(, ,.). Atlas Medioambiental, Le Monde diplomatique, 2008. (Traducién) - Comenta o grafico. Que tipo de industria é a que necesita mais auga? - Que cultivos non se deberian estender en Iugares que dispoñen de pouca auga? AUGA OUE FAI FALTA PARA PRODUCIR. .. , .P°°'? .., ,, , , , , produto bruto produto elaborado 3. OS RECURSOS DA NATUREZA
  7. 7. 1.4. As politicas hidricas As politicas hidricas estén orientadas a obtenciun de auga. Cabe diferen- ciar entre a politica de transvasamentos, a desalinizacién de auga do mar, a re- cuperacién dos acuiferos e os plans de saneamento dos rios. As politicas de transvasamentos A desigual distribucién dos recursos hidricos presentou a posibilidade dunha politica de transvasamentos, ao derivat auga dun rio a outro. De feito o abastecemento de cidades como Madrid, Barcelona, Bilbao, Valencia, Murcia, Alacant, Sevilla ou Cadiz depende de pequenos transvasamentos de augas e de complexos sistemas de distribucién. Para levar a cabo grandes transvasamentos son necesarias obras que, en ocasions, atopun unha forte oposicién. De feito, dos proxectos existentes, uni- camente ae cumpriu a primeira fase do transvasamento Texo-Segura. A condu- cion de auga a gran distancia require custosos traballos de enxeñaria e de bom- beo, e pérdese moita auga por evaparacién. Doutra banda, a cesién de caudais dun rio a outro pode producir cambios nos acuiferos, limitacions para ampliar 0 uso da auga nas cuncas fluviais de orixe, e tamén producir cambios na achega de sedimentos. Parece que se aban- donou o polémico Plan Hidroloxico Nacional que propuña unha serie de medi- das entre as cales salientaba o transvasamento de caudais do Ebro cara as te- rras deficitarias de auga de Levante e do Sur. A desalinizacién da auga do mar Na actualidade, buscase satisfacer a demanda de auga das areas deficitarias coa instalacion de plantas desalgadoras. Esta solucién results custosa e o seu funcionamento consome moita enerxia. No entanto, a técnica para desalgar a auga do mar esta a realizar numerosos progresos para abaratar os seus cus- tos e mais o seu consumo de enerxia, e a auga que se obtén é de baa calidade. En España funcionan plantas desalgadoras nas illas Canarias e Almeria, e es- tanse a construir novas instalaciéns ao longo da costa mediterranea. VOCABULARIO LACUSTRE Logoas nas que a auga ien suFi- cienie proiundidade para preseniar distin- ia iemperaiura no superiicie e no iondo, como as Iagoas de Ruidera ou o lago de Bañolas. Terreos broñenios de augas su- perficiois e Huiuantes ao Iongo do uno, como as Toblas de Daimiel. Entran nesia coiegoria os esieiros, delias e albuieiras. l ARAKABERESMAI* ' E doado pensar que se lavan cousas co mo a roupa ou os coches pero as veces non se pensa que tamén se pode Iavar a auga para poder utilizala de novo. A tecnoloxia permite aproveltar as augas reslduais de bañeiras, iavadoras ou procesos industriais para encher as cisternas dos inodoros, re- gar, iimpar as ruas ou refrixerar. A depura- cién desta auga é un exemplo de xestién sustentable e innovadora, protexe os rios e os acuiteros e consérvanse os recursos do planeta. Por desgraza todos estes procesos 9011 CMOS E COFISOITIEH enerxia. Os medios palustres son mai importantes pa- ra o ambiente porque serven de refuxio para moitos animals, especialmente para as aves migratorias. Ha imaxe, Lagoas de Ruidera, Ci- dade Real (Castela-A Mancha).
  8. 8. TRANSVASAMENTOS CURTOS Mal Cantébrlro m Gran sama ^' IadorVarArYilli »i uk/ Jum o Fb, ,, __ l u x p. l E campo de l N , www m d! '30 Tarragnna K Buendm 1 Transport! “I en baru: , &Palma O _ 2 < , 0 u, S» m d' N ` 'Benndorm Q e U E E “Anhcenix/ f “MN l l 5 o 3 JL. .? c sua” t l r ésevlua _ . x e Limml “ . d onubenie ' , w 43-.3 caa' - o' V EJ 1gaa°0gggm 'I `" M a *Flransvasamenlnsactuais ini | - l . @Lu - llmite de cunca hndrogvélica A recuperacién dos acuiferos As augas subternineas, cuxa renovacién pode representar decenas de mi- lleiros de anos, explétanse a partir da perforacién de pozos e do bombeo de auga. Este aproveitamento foi moi intenso nas terras mediterréneas, para re- gar as hortas, e tamén para aquelas terras que non contan con outro recurso hidrico, como o Campo de Nixar, éreas do Maestrazgo e alguns Iugares da Mancha. A extraccidn de auga dos acuiferos non soamente fixo diminuir o seu nivel, senon que tamén provocou o desecamento total ou parcial de éreas la- custres e palustres. Nas zireas litorais, o risco méis grave é a salinizacién da auga dos acuiferos. Para poder extraer auga doce, as perforaciéns alcanzaron : is veces os 600 m de profundidade. A falta de presion da auga doce tempe o equilibrio antre a pre sién que exerce esta e a auga do mar, que penetra nos acuiferos e provoca a sali- nizacién dos solos de cultivo e a perda da sua fertilidade. Esra auga non é apta para alguns usos industriais nin para o consumo. A crecente urbanizacién da Costa mediterrénea e a agricultural e mais a gan- daria intensivas favoreceron a filtracién de augas residuais, xurro e produtos quimicos que corromperon a Calidade de moitas augas subterrzineas. Para re solver estes problemas actualmente se propén inxectar auga para recargar al- guns acuiferos e proceder é depuracién das augas que conteñen. Os plans de saneamento dos rios En España aplicanse plans de saneamento dos rios coa finalidade de redu- cir a progresiva deterioracion da Calidade das suas augas e acadar un bo estado ecoléxico, o que significa que os seus leitos van poder ter a capacidade de xerar vida. Estes plans supoñen un maior control sobre as verteduras industriais e ur- banas, asi como a instalacion de colectores e plantas depuradoras de auga, pa- ra converter alguns rios cloaca en rios de augas limpas. Alguns exemplos témo- los nos rios Ego (Pais Vasco), Guadiaro (Andalucia) ou Besés (Cataluña), A ñnalidade esencial dos transvasamentos zur» tos é o abastecemento de auga a poboacléns, coa excepcién do transvasamenlo que alimenha o Parque Nacional das Tables de Daimlel, - Por que cres que estes transvasamentos curtos son imprescindibles? En moitas cidades españolas, a rega urbana de ruas e prazas efectñase : on augas de pro~ cedencla residual, ESTAURACION oos RlO w Un dos obxectivos do Plan Nacional de Calidade da: Augas 2007-2015 é a res- tauracién dos rios españois co fin de de- volver ao seu estado natural rios, corgos, regueiros e brañais. Algunhas das melas prlnclpais que se fixa o Plan son: e Garantir a calidade da auga distribulda en consonancia coas normas EUTODEBS, - Previr, reducir e tratar a produdon de refugallos e os seus efectos nocivos - Garantir un nivel elevado de protec- cién das augas e promover a sua Jml- zacién sustentable. ~ Recuperar o valor ecoléxico e cultural dos rios, poslbilitando que as xeracions futuras poidan gozar da riqueza do medio fluvial. 3. OS RECURSOS DA NATUREZA E
  9. 9. ., ,'. Os RECURQOS ENERXETICOS A obtencion de enerxia para abastecer as necesidades da poboacion española baséase na explotacion de depésitos car- bonlferos, na imponacién de hidrocarburos, no aproveitamento dos recursos hidroeléctricos e na explotacion dos minerais ra- dioactivos, a parte das posibilidades que ofrecen as enerxias alternatives, coma a eolica, as plantas de biomasa ou a enerxia solar. 2.1. España, un pais con déficit de recursos enerxéticos En España o aumento do consumo da enerxia primaria foi para- lelo a industrializacion, a mecanizacion do campo e ao desenvolve- mento das comunicaciéns e dos servizos, en definitiva, ao crecemen- to da riqueza do pais e do benestar. Todo iso implica a importacion de recursos enerxéticos, dada que o gran de autoabastecemento dos devanditos recursos é moi baixo. España é un exemplo de crecemen- to economico, pero carece de suficientes fontes de enerxia: é un pais dependente desde o punto de vista enerxético. Os ultimos Plans Enerxéticos Nacionais (PEN) tiveron como ob- xectivos reforzar as enerxias tradicionais coma o carbon ou a hidrau- lica, reducir o consumo de petroleo e diversificar as suas fontes de abastecemento, aumentar a participacion do gas natural e intensifi- car a introducion de enerxias renovables, Ao mesmo tempo que se tende a desenvolver politicas de eficiencia e cle aforro. Os logros dos plans enerxéticos foron relativos. Actualmente, como membros da Union Europea, as politicas enerxéticas españolas hari de ser pactadas segundo as directrices comunitarias. Paralelamente ac desenvolvemento de plans enerxéticos, tamén se propon mellorar a rede ferroviaria convencional porque o tren reduce o transporte por estrada, aforra carburantes e diminue a dependencia enerxética. eNenxiA PRIMARIA EN 2001 Producion consumo interior lmrta me". "I" interior bruto klep. Carbon 6118 19,51 Carbon 19958 Petroleo 135 0,43 Petroleo 71786 Gas natural 15' Gasnatural 31601 Nuclear 14353 Nuclear 14353 Hidraulica 2299 7,36 Hidralulica 2239 Resto i Resto 8441 Fonte: Axencra Internacional da Enerxia (AIE) - Cales son os tres recursos enerxéticos coa porcentaxe de producién mais alta en España? E con mais consumo? 0 Cales son os recursos enerxéticos que amosan a porcentaxe mais elevada de autoabastecemento? Cal é a porcentaxe global de auto- abastecernento? 3. OS RECURSOS DA NATUREZA GAS NATURAL IMPORTADO EN 2007 Alxeria Libia Nixeria Noruega Qatar Outros Fonte: Axencla Internacional da Enerxia (AIE) PETROLEO IMPORTADO EN 2007 % 29,, , 1,5 1.9.. ,,5, (b c. .8- *S tx . xb 19* tr o* @S gk vy& * Ne p ka& s. p Fonte: Ministerio de Economia “lo Autoabaslecemento °In 'I 3,49 Carbon 30,65 48,52 Petroleo 0,19 21,36 Gas natural 0,05 1,55 Nuclear 100,00 9,70 Hidréulica l 00,00 5,71 Enerxlas renovables 100,00 ~ qullotaneladas equIva/ entes de peiroleo (klep) I Cales son o: dous recursos enerxéticos que teñen a porcentaxc mais elevada de consumo en España e unha porcentaxe mais balxa de autoabastecemento? - Que problemas podes deducir destes datos? lnvestlga que palse: abastecen España de petroleo e gas natural,
  10. 10. ENCOROS MMS IMPORTANTES DE ESPANA I Comproba o intenso aproveita~ menta hidréulico de todos os rios españois, - Observa que os encoros se situan preferentemente nos afluentes, e nos vales entre montañas. - Nomea cinco encoros que consi- deres importantes ou cuxos no- . V mes che resultan coñecidos. nai: _ , (Sumi: - Cita o nome dalgun dos encoros existentes na nosa Comunidade Auténoma e busca informacién sobre el. 2.2. A auga como recurso enerxético V U O uso da forza desenvolta polos saltos de auga coñécese desde a OC” [ARIO antigiiidade, cando esta xa se viña empregando para o funciona- Fonpes de enerxia que se mapan m, mento dos muiños de fariña. Os fortes desniveis que deben salvar Hamam' a| gunhas non se pada. ., usa, diredamema e alguns rios españons permiten aproveltar a forza da auga para o precisan dunhaçmnsformacién* funcionamento de centrais hidroeléctricas, que procuran unha ener- xia limpa, que non contamina, e renovable. A auga almacenada nos encoros serve para asegurar a continuidade dos saltos de auga e ta- mén para regular o caudal dos rios. A enerxia hidroeléctrica que se xera en España é importante; soamente é superada por paises que contan con extensos territorios (Canadu, Estados Unidos ou Rusia), ou ben por outrns paises con grandes posibilidades hidréulicas (Suecia ou Noruega). 0 problema das centrais hidroeléctricas é o seu elevado custo ini- cial, tanto polas dificultades da sua construcién coma polos custos sociais que supén, és veces, a inundacién de fértiles vales. No entan- to, o seu mantemento result& relativamente econémico, ainda que cos anos a sedimentacién de materiais arrastrados polas augas redu- ce a sua capacidade. En calquera caso, a elevada explotacién hidroe- léctrica dos rios españois non pennite pensar en ampliar este recur- so enerxético. Doutra banda, a crecente demanda agricola e urbana cuestiona 0 aproveitamento hidroeléctrico, xa que unha parte consi- derable do caudal dos rios se utiliza no inverno, cando hai mais de- manda eléctrica, esgotando as reservas que se poderian aproveitar para a tega no verén. O encoro de Aldeadévila (l 138 200 kW), conslruido en 1962, no tramo fronteirizo da Douro, é o de maior potencia instalado en España, se ben o seu vaso resulta moi inferior aos rnaiores pantanos de ñnalidade hidroelêctrica, como o clear, ainda que a sua contribucién é discreta (7,30 %). de Alcéntara sobre o Tem e o da Almendra no Touna. Hoxe as grandes centrais hidroeléctricas estén conectadas ; i rede nacional eléctrica, na que tamén participan a enerxia térmica e a nu- 3. os nscunsos DA NATUREZA
  11. 11. W' 2.3. 0 carbon Coa Revolucion Industrial, o carbon substituiu a forza da auga pa- ra mover as maquinas, procuraba unha enerxia mais constante, efi- caz e non obrigaba a situar as fahricas xunto aos rios. Na segunda metade do século XX foi candu o carbon lles cedeu o seu primeiro posto como recurso enerxético aos hidrocarburos. O interese pola producion de carbon dependia do prezo do petroleo; cando os prezos do petroleo subian, aumentaba a demanda de carbon, e cando os prezos baixaban, o carbon perdia relevancia. A minaria do carbon sempre foi moi importante en España. Des- de hai décadas esta en proceso de axuste e cerraronse moitas minas. A Calidade do carbon español é, polo xeral, baixa, con pouca hulla para se converter en carbon de coque para a siderurxia. Ademais, o custo da producion resulta elevado en comparacion co importado de Africa do Sur, Indonesia, Polonia e Rusia; as principais causas son: os filons estreitos e os terreos moi fallados que impiden utili- zar grandes maquinas; o carbon que se obtén esta mesturadn con outros materiais e faise necesario proceder ao seu lavado; gran parte do carbon extraido é moi friable, isto é, esmiuzase doadamen- te, o que dificulta o seu transporte e so se pode aproveitar en cen- trais térmicas situadas a pé de mina. A zona mais importante de producion de carbon é a astur-leone- sa. En Asturias hai minas en Langreo, Laviana, Mieres e Figaredo. Cabe mencionar o gran pozo da Camocha, so Sur de Xixon, con grandes filons dos que se obtén hulla de excelente Calidade. As cun- cas de Leon e Palencia teñen producion de antracita e de hulla. A zona sur abrangue as minas das ptovincias de Cidade Real, Cordo- ba, Baclaxoz e Sevilla. Os depositos mais importantes son os de Puertollano en Cidade Real, e os de Bélmez e Peñarroya en Cordoba, pero a calidade destes carbons é inferior a dos carbons do norte. Na zona de Cataluña e Aragon extraense lignitos das cuncas do Alto Llobregat, e en Utrillas, Teruel. 0 Estado intenta manter a actividade mineira do carbon para di- minuir a dependencia enerxética de España. Para iso segue un pro- ceso de concentracion da producion a vez que protexe con diversas medidas empresas como Hunosa, Minas de Figaredo ou La Camo cha. Por outro lado, as minas de antracita, hulla e lig-nito negro mantéñense, en parte, grazas as subvencions que reciben da Union Europea. Con todo, é dubidosa a continuidade desta axuda a partir de 2010, porque a UE esta comprometida polos acordos de Kyoto a reducir as emisions de COZ. As centrais ténnicas que queiman car- bon contaminan a atmosfera e causan efectos ambientais nocivos, como a chuvia acida. Actualmente, para resolver estes problemas es- tudanse proxectos de capture de gases, que pretenden inxectar o 002 en depositos baixo terra. 2.4. 0 petroleo e o gas natural A producion mundial de petroleo e de gas natural esta moi de sigualmente repartida de xeito que os paises produtores non sempre coinciden cos paises consumidores. O control destas fontes de ener- xia, a sua comercializacion e o seu prezo a nivel mundial explican moitas alianzas politicas e tamén desencadean numerosos conflitos. 56 3. OS RECURSOS DA NATUREZA VOCABULAPIO Composlo orgonico lormclclo por ulc- mos de corbono e hidroxeno. Os hiclrocurburos exlrai- dos diredamenle de lormocions xeoléxicas en eslodo li- quido coñécense como pelroleo; os que se alopan en esrodo gososo coñecense como gas natural. Oblido do carbon. A sua Utiliza- : ion uplicose case exdusivomente o situ oueimo poro xeror enerxia lermoelédrica, que obrungue descle ali- menlur us pequenos lraguas alo os grandes fornos da lundicion de minerais. Moitos dos procesos que se reallzan no interior dunha mina para a obtencion do mineral automatizéronse. Asi e todo, o traballo segue a ser duro e, as veces, moi arriscado. EvoLucIoN oo MERCADO DE CARBON I Comenta estes datos. Comproba se a reducion do numero de empresas e de traballadores é proportio- nal ao descenso da producion e intenta atopar razons que xustiliquen a tua resposta.
  12. 12. 0 petréleo Despois da Segunda Guerra Mundial (1939-1945), o petréleo pro- tagonizou, polo seu baixo prezo e o seu gran poder enerxético, 0 cre- remento economico dos paises industrializados. Porén, a crise do cru en 1973 puxo cn evidencia o seu posible esgotamento malia os recursos potenciais dispoñibles. As variaciéns no prezo dos carburantes ocasionaron, en diversos momentos, graves trastornos econémicos porque o aumento do seu prezo repercute en todo o sistema produtivo, coas suas correspon- dentes secuelas de diminucién do consumo de bens e servizos e au- mento do paro. España non conta con importantes reservas de hidrocarburos e a producion de petréleo (0,43%), en comparacién co consumo (48,52 %), é insignificante, polo que o seu abastecemento depende do exterior (Rusia, México e mais Arabia Saudita). Na actualidade, séguese unha politica de diversificacién en canto aiprocedencia do petroleo, co obxectivo de ter asegurada a subministracién e evitar riscos. Tamén se procura reducir custos, controlando o transporte con flotas propias e realizando o refinamento no propio pais; en España hai nove refinarias cuxa funcién principal é a fabricacién de combustibles. As principais empresas españolas con investimentos en paises produtores de petréleo e que controlan o seu refinamento e a sua distribucion en España figuran na estatistica desta paxina. Entre es- tas empresas realizanse alianzas e participaciéns; actualmente sa- lienta a compañia Repsol polo seu potencial economico. O gas natural O gas natural consiste nunha mestura de gases, en proporciéns variables, sendo o metano o que ten unha maior porcentaxe (70%). En menor proporcién variable estén o nitroxeno (ata o 20%), o dio- xido de carbono (ata o 20%) e o etano (ata o 10%). E unha fonte enerxética de crecente importancia en España ante as dificultades que presentan outtos tipos de enerxias (a hidraulica por motivo da secura, a nuclear ante as presiéns para non incremen- tar o seu uso, as enerxias renovables que avanzan lentamente, em), e as vantaxes en canto a impacto ambienta], xa que produce menos contaminacién. España conta con reservas de gas natural (depésitos de Huesca e as plataformas dos golfos de Biscaia e de Cadiz), pero para o seu aprovisionamento depende totalmente do exterior. O gas natural en- tra en España por uhha rede de gasodutos que, salvando a zona do estreito de Xibraltar, conecta co Norte de Africa ata Alxeria, o prin- cipal provedor. A explotacion de gas natural en España depende basicamente dun grupo de grandes empresas, entre as que salienta Gas Natural. A de- manda de gas natural aumentou de xeito consider-able nos ultimos anos e prevese que seguira a medrar pola sua utilizacién na xeracién de electricidade e tamén polo seu crecente uso doméstico e indus- trial. En 2008 a Venda de gas natural aumentou un 10%. REFINAMENTO DE PETRDLEO EN 2007 Capacidade Empresas 502535123: (milléns de): de cru/ ano Xibraltar-San Roque 12 (Cédiz) CEPSA A Rébida (Huelva) 5 S. C de Tenerife 4,5 A Coruña 6 Puertollano (C. Real) 7,5 REPSOL -~-- -»-- - - Cartaxena 5,5 Tarragona 9,4 BP Oil ` España Castelld de la Plana 6 Somorrostro PETRONOR (Bnbao) 1 l Fonle: Fomento de Ia Produccién - Que localidades teñen as instalaciéns onde se refina mais pelréleo? A que compañias penencen? ' Busca nun atlas onde se situan estas empresas. Hai al- gun trazo en comun? Como é a sua accesibilidade? PREZOS DO BARRIL DE PETRDLEO lm»- l "yia v Por que a suba do prezo do petroleo pode provocar graves crises econémlcas a nivel mundlal? - Que relacién se pode eslablecer entre o incremenlo da prezo do petréleo e o aumento do paro? 3. 05 RECURSOS DA NATUREZA _
  13. 13. A ENERXlA NUCLEAR E AS ENERXlAS RENOVABLES ALTERNATIVAS VOCABULARIO Como lemes de enerxia altemativas ao carbén e ao petréleo FISION NUCLEAR P a& te I , leo se . l n apareoen a enerxia nuclear e as novas fontes de enerxia renova- . . r°ce, s? m, ° ° w u" lm divnde en dous ou mais nucleos pequenos Iiberundo blas. Por mo! da crise do petréleo, lixose necesario aumenlar gmn : armada *enerxia o auhoabastecemento e dlminuir a dependencia enerxetica do gxtgdon FUSlON NUCLEAR Prooeso polo cal dous nucleos ulémi- cos se unen para (omar un de maior peso alémioo. 'i"' 3.1. A enerxia nuclear España conta cos recursos mineiros de uranio necesarios para Cus-ro E pgopuciou pA ; Namu NUCLEAR fornecer as centrajs nucleares, pero o uranio que se utiliza debe ser enriquecido, proceso que se realiza féra do noso pais, particularmen- te en Francis. Operation e minuman& Combusllble A enerxia nuclear é aquela que se libera como resultado dunha reaccién nuclear e que desprende gran cantidadede calor, que ase- made quenta a auga, cuxo vapor impulsa as turbinas que moven grandes xeradores eléctricos capaces de producir ata un millén de quilovatios. Hoxe, a producion de enerxia nuclear realizase polo pro- ceso de fisién nuclear, pero estudase unha nova forma de obten- cion de enerxia baseada na fusién nuclear, pola que se conseguen grandes cantidades de enerxia que permitirian resolver moitos dos problemas de fomecemento enerxético. As vantaxes da enerxia nuclear son o seu gran poder calorifico e o feito de producir unha enerxia limpa. Con todo, a instalacién de centrais nucleares conta cun forte rexeitamento social polo peri- go que poden provocar posibles escapes radioactivos, a dificultade de almacenar uns residuos con altos niveis de radiacién, e o elevado custo da sua construcién. O consumo crecente de enerxia e a ineslzabilidade dos prezos do pe- tréleo, xunto ao seu posible esgotamento, presentan a posibilidade de recorrer a enerxia nuclear mellorando as condicions de seguridade. 197a75w$'99$_`199.7;1Q-m1`240l8 mns 0 Considerando o custo da producién da enerxia nu- , clear, que partida é méis cara? CENTRAIS NUCLEARES EN ESPANA EN 2008 - Por que cres que a partir dos anos 90 practicamente se estancou a producion de enerxia nuclear? Astro I (l 982) &J; "Im" Vandellbsll (1987) |0I7 MW Vandellés | (1 9714 989) 400 MW Trillo (I 907) 1 032 MW I En que anos se construiron a maioria das centrais nucleares, co conseguinte aumento da producién de enerxia? central nuclear activa 0 Cal das central: nucleares existentes leva mais anos en fun- iem' "llclw cionamento? Que centrais nucleares son as de construcién desmanlelada ou en fase de méis recente? desmamelamenln seu Mw polencia inslalada v lndaga que central nuclear ten previsto comezar o seu des- anos d! inet-suram" mantelamento. Por que motivo? A (1972-1989) scene 3. os recursos DA NATUREZA
  14. 14. 3.2. As novas fontes de enerxia renovables A enerxia renovable é aquela que se obtén de fontes naturais ines- gotables. Entre as enerxias renovables atépanse a enerxia hidrauli- ca, xa estudada, e as chamadas novas fontes de enerxias renova- bles (solar, eolica, biomasa, xeotérmica. ..) Nun principio, as novas enerxias renovables desenvolvéronse pou- co, debido a que o prezo do petréleo se mantivera xeralmente baixo e porque as investigaciéns sobre as suas posibilidades se viran frea- das por intereaes relacionados co petroleo. Porén, a posterior crise do petrdleo fixo diminuir a dependencia enerxética e aumentar o au- toabastecemento, de forma que se van introducindo as novas enerxi- as renovables no consumo enerxético, pero a sua participacién é ain- da moi discreta. As novas fontes de enerxia renovables mais representativas en Es- paña son: ' A enerxia solar. O potensial da enerxia solar en España é o mais alto de Europa debido a sua privilexiada situacién e climate- loxia; o 70% do territorio conta con mais de 2500 horas anuais de sol. Malin o potencial solar exisben poucas instalaciéns en Espa- ña. Almeria, coa central solar de Tabernas, Huelva e Tenerife pre sentan as mellores localizacidns. Tratase dunha fonte enerxética, gratuita, limpa e inesgotahle. ' A enerxia eélica. Utiliza a forza do vento. España é un pais mon- tañoso con ventos de grande intensidade que o converten no se- gundo pais do mundo produtor deste tipo de enerxia, por detrés de Alemaña. As principais Comunidades Auténomas que contan con instalacions eélicas son Castela-A Mancha, Galicia, Castela e Leon, Aragén e Andalucia. En Tarifa, Cadiz, esta instalado o maiur parque eélico de Europa. ° A enenzia de biomasa. A biomasa obtense por comhustién ou fermentacién da materia orgénica. A biomasa natural é aquela que se produce espontaneamente na natureza, como por exemplo o material que se recolle na pada dun bosque. A biomasa residual componse de residuos derivados da actividade agricola, foresta], alimenticia ou gandeira. ° A enencia xeotérmica. Utiliza a calor interna da Terra. En Es- paña a érea con maior posibilidade de uso deste tipo de enerxia, pulas temperaturas que se acadan, é o arquipélago canario. Depo- sitos xeotérmicos de baixa temperatura utilizanse decote para ca- lefaccion e subministraciou de auga quente en balnearios (A Rio- xa, Navarra, Tarragona) ou de uso doméstico (Ourense, Lleida), e tamén para calefaccién de invernadoiros (Tarragona, Murcia, Granada). As enerxias renovables teñen moitos defensores porque son lim- pas e permiten unha explotacién descentralizada non dependente de grandes compañias. Con todo, ainda que se fai promocién de peque- nas montaxes, como placas solares para usos domésticos, ninguén quere que na sua localidade haxa grandes instalacions destas carac- teristicas, porque necesitan moito espazo, o que causa un impacts na paisaxe, e condicionan e impiden outros usos, sen mencionar os efectos que poden ter sobre solos e vexetacién ou sobre a fauna (no casu dos parques eolicos, as aves). coNsUMo DE ENERxiA EN EsPAñA EN 2007 Gu nmnl 21,6% - Que tipo de enerxia renovable ten maior consumo? Cal ten un consumo menor? O PLAN DE ENERXIAS RENOVABLES (PER) 0 Plan de Enerxias Renovables (PER) fai elaborado co propésilo de garantir a seguridade e Calidade da subministracion eléctrica ante o crecemento da necesi- dade enerxética dos ultimos anos, e para a proteccion do medio, co fin de cumprir os compromisos adquiri- dos polo Protocolo de Kyoto e os que se derivan da Union Europea. 0 PER, aprobado en 2005 e aplicable ao periode 2005-2010, proponse como obxectivo que o 30,3% do consumo bruto da electricidade sexa abas~ tecido por enerxias renovables. A maio- ria da: Comunidades Auténomas apoian prioritariamente a enerxia eélica e a obtida con biomasa coa excepcién da Comuni- dade Valenciana, Andalusia e Canarias, que priman a enerxia solar, Paneis solares en Tabemas, Almeria (arriba). Parque eélico en Almansa, Albacete (abaixo). I Cres probable que se cumpran os obxectivos do Plan de Enerxfas Renovables 2005-2010? Por que? 3. os RECURSOS nn nnunm E
  15. 15. [A M- Os REcuRsos MINEIROS l m O sector mineiro español cerrou actividades tradicionais e forzou a reconversion das explolacions restantes. A minaria re- duciu de xeito considerable a sua importancia no conxunto da economia española, tanto polos seus recursos coma polo nume- ro de empregos que xera. 4.1. A explotacion de recursos mineiras Queda lonxe o tempo en que España era considerada un impor- tante pais mineiro. Do mesmo xeito que aconteceu no caso do car- bon, as explotacions mineiras ainda existentes seguiron procesos de concentracion empresarial e realizaron grandes esforzos en innova- cion tecnoloxica. Resultado de todo iso foi a reducion de moitos pos- tos de traballo, que obrigou a duras reoonversions laborais en pro- vincias de gran tradicion mineira, como por exemplo Asturias, Huelva ou Teruel. A politica mineira española ten como marco a da Union Europea, cuxos obxectivos son: incrementar a competitividade da minaria na- cional, mellorar o medio e fomentar a investigacion e mais o desen~ volvemento tecnoloxica. Esta politica determinou o cerre dun gran numero de depositos metalicos, debido a existencia doutros moito mais rendibles fora da Union Europea e aos problemas ambientais que xeran; o mantemen- to dunha importante minaria non metalica, e o crecemento espec- tacular das rochas industriais. Minaria metalica Os minerais metalicos atopanse en areas do zocolo herciniano ou nos seus rebordos. Estes minerais utilizanse para as industrias de base como a metalurxica e mais a quimica, e tamén para as in- dustrias de transformacion. A minaria metalica sufriu un retroceso definitivo co cerre de im- portantes explotacions, como as famosas minas de ferro das Encar- taciones, en Biscaia, as de mercurio en Almadén (Cidade Real], ou as de cobre e pirita en Riotinto (Huelva). ' SOS E RESERVAS MINERA Considéranse recursos minerais todos os deposito: : coñecidos -incluindo os que non resultan explotables debido ao seu elevado cum» e todos os depositos ainda non descubertos ou identificados. Os recursos minerais ainda non descubertos (recursos potenciais) coñécense teoricamente por estudos sobre a codia terrestre, pero non se sabe a sua localiza- cion especifica, a Calidade dos filons nin a sua cantidade. Considéranse reserves minerais os recursos coñecidos, dos que se pode ex- traer un mineral util coa tecnoloxia coñecida, a prezos razoables. Por poñer un exemplo, as reserves minerais serian comparables ao diñeiro que un ten, e os recursos minerais, a todo o diñeiro que un pensa gañar ao longo da sua vida. 0 diñeiro que un ten é seguro, pola contra o que un gañara' é total- mente incerto. 3. OS RECURSOS DA NATUREZA vocAaotAlzipw Materia u porlir do que se able- ñen os melois. Aloponse en pequenos canlidqdes, polo que é necesurio Fqcer minus para chegor a eles. MINERAIS NON METALICOS Moleriois cuxo aproveita- menlo len oulros linalidodes dislinlos a oblencion de metals. Son coñecidos lumén como minerais indus- lriois, paro o conslrucion, quimico, elc. ROCHAS INDUSTRIAIS Malaria mineral ulilizodo en pror cesos induslriais. Extroense condo se ochon en superlicie en sislemo de ceo uberlo, As rochos induslriois closili- conse en éridos, uglomerados, rochas de conslrucion, vidro e proclulos ceromicos. Pnooucrou DE MINERAIS METALrcos 1995 2000 2005 Minerals (milleiros (milleiros (milleims de t) de l) de t) Ferro 966 49 - Pirila 463 94 - Cobre 23 24 2 timba 30 51' - Cinc 172 202 - sirine 2 'l _ Ellierfcurio l 501 - - oiTa 4 1,8 4,0 Fiat: : l 24 40 0,004 Fonte' Ministerio de lndustrla, Turisme y Comercio - Que minerais se obtiñan en España e cales se deixa- ron de extraer actualmente? I Que minerais se seguen a explotar? RECURSOS TOTAIS : ;,. ,.; i,. ~:o, » g RESERVAS RECURSOS POTENCIAIS Aumenta o custo y da sua Cxplotarlon ljMedra a tertera da sua existenciag i reservas recursos
  16. 16. DISTRIBUCION DO VALOR DA PRODUCION MINEIRA EN 2005 Mar Canrébrico hulla, anaraui; cauun, cuma, "“°'“av °“'° hgmru, Iuusa. t 7,1 a, " gramlo L tuw ç/ **W Que Comunidades Auténomas son as que teñen unha maior por- centaxe sobre o valor da produ~ cién mineira? Que minerais son os que se extraen? sal xema. cakaria magnesila 1,4% _ relacionada con eles. O ` u »e . x hunalannacimv , Esei& petroleç. _ _ ° Cales son as Comunldades cunha u lousqglauherita } ' ` '“d"“"°'* porcentaxe menor? E 14,3 'Vu * u 7 . h v I b t V n r 'T 0 Que minerais se extraen na nosa gau en a, seplol a, . , g han& , m Comunldade Autonoma? " 6% *g _ . . q V calcarla, ” o Coneces todos os mnnerans e ro- _ : :Lgkwñm “ma “md” chas que aparecen no mapa? Fai ° h“"3~5FPi°'“-3: _ mérmure unha Iistaxe dos que descoñezas Z bentomxa, rhenardnta . . , a e busca na Internet Informacnon <( 5,3 / a w J o acm/ vo AnAunco i vochas indusmaus n - , . ' "3 A' mcéarlgocg mlneralsevochas ` I ' ` valor da - 13% producion mineira Minaria non metêlica Os minerais non metélicos atépanse en formaciéns paleozoicas pnopuqou p; Mmgkms "on Mgrjucos e cuncas terciariae. A sua extraccién seguiu diversa sorte comparada cos minerais metélicos. _ , Ps? ?OOP ? WP Minerals (mnlleuos (mnllelros (mullelros España manten unha alta producién de sal, tanto polos seus de- de 0 de l) de 0 pésitos de sal xema coma polas éptimas posibilidades con que conta potasas ;395 545 545 para obter sal mariño. A primeira produtora de sa] xema en España T e' Cantabria, que subministra a fébricas de sosa e a outras industrias siga” 313 333 _ quimicas. En canto ao sal mariño, este obtense das salinas que se s &topan no litora] mediterréneo e na rexién suratléntica; as méis cr» Espato fluor . . . . . . ` , . 114 5 6 necldas desde antlgo son as sahnas de Torrevleja, en Alacant, e as metalurxlco de San Ferna d , C'd' . " . n o en a u MT$“°: "° 195 221 237 Os sales potésicos teñen utilidade para a agriculture, como ferti- “cma 7a lizantes e para a industri: : quimica, como colorantes para medica- caolln U3 123 155 mentos, xabéns e vidro. En España existe unha extensa cunca potési~ lavado ca nos terreos sedimentarios de formacién lacustre que se estenden *T* - . . Arxllas 36 45 55 desde Cataluna ata Navarra. No entanto, monas mmas cerraron por W, , _ , _ deixar de ser rendibles. FGIdGSPGtOS 379 473 650 Sal (mclue Rochas industnaIs sa: marina) 3585 45” 4399 0 sector que cobrou un maior dinamismo nos ultimos anos é a FonterMlnlsterio d&'ndi-SULITU"5m°YC°m9'°'° actividade en canteiras, para a extraccién de rochas industriais li- gadas é industria quimica e é coustrucién, como calcarias, arxilas, lousas, gravas, areas e as rochas ornamentais, granite e mérmo- 0 Cal é a evolucién que tivo a explotacién das mmas de potasas? Como evolucionou a obtencién de sa! ? re. Os mellores granitos obtéñense en Galicia e os mairmores de o por que ata agora fgi tan aaiva a extraççién de m. méis Calidade, en Almeria e Badaxoz. Estimase que hai méis de 600 cha: industriais? Que cres que Ile puido pasar é in- explotaciéns de rochas industriais distribuidas por todo o territorio dustria extractiva de rochas industriais a partir de Español. 2007 coa crise da construcién? 3. OS RECURSOS DA NATUREZA
  17. 17. ;Anda INI : Hmmm ~ &(7510 » : iawzuzuon . ::ranting-zee arnan-var: :. *T* J-HEINC-IML I Vertentes fluviais Rede hidrogréfica 0 Cuncas fluviais - Cantébrica - Atleintica - Mediterrénea - Norte - Galicia costa, Miño, Douro, Texo, Guadiana, Guadalquivir - Internas de Cataluña, Ebro, Xucar, Segura, Sur - Agricultura Usos da auga - Urbanos e industriais 0 Fonte enerxética Xestién da auga I - Politicas hidricas España, déficit de recursos enerxéticos Recursos enerxéticos hidricos Recursos enerxéticos fosiles Uranio Enerxias renovables alternativas Recursos minerais non fésiles - Politica de transvasamentos - Desalinizacién da auga do mar - Recuperacion dos acuiferos - Plans de saneamento dos rios | - Plans Enerxéticos Nacionais (PEN) o Recurso renovable 0 Producién de enerxia eléctrica (7,3O %) - Explotaciéns en recesibn - Pouca Calidade 0 Carbon ~ Pouco competitive - Filéns estreitos - Moi friable - Producién de electricidade - Petréleo | - Necesidade de importar 0 Gas natural I - Producién de electricidade - Depésitos propios (enriquecemento no exterior) - Centrais nucleares - Producién de electricidade - Producién de electricidade I Solar (calor e Iuz do sol) 0 Eélica (forza do vento) - Biomasa (combustién, fermentacién de materia orgénica) - Xeotérmica (vapor e auga quente subterranea) - Recursos non renovables - Recursos minerais metalicos I - Escaseza de minerais 0 Recursos minerais non metalicos | - Potasas, sal, etc. - Rochas industriais | - Calcarias, arxilas, etc. 3. OS RECURSOS DA NATUREZA
  18. 18. INTERPRETAR GRAFICOS CON VARIABLES MULTIPLES O obxectivo deste exerclcio é coñecer a evolucién da producion mineira en España a partir da analisa de graficos con variables multiples. Cada un des- tes graficos representa a evolucién da producion dun tipo de minerais: dife- rentes carbons, minerais metéllcos e minerais non metalicos ou industriais. Sigue a gula para a analisa e interpreta os graficos. PRODUCIONS DE CARBON wooo sooo sooo 7ooo sooo ~ sooo 4ooo - r sooo r zooo 1000 O 2001 2002 2003 2004 2005 Malia o progresivo declive do sector mineiro espa» - hulla subbetuminosa (betume) -- antracita -- hulla - Iignito panda ñ°'» a “Uécciê” d& CHM" *Que* 3 'GVG' a (350 no noso pais. PRODUCIONS DE MINERAIS METLLICOS GUlA PARA A ANALISE t' e milleiros det 180' . Le devagar ou gram» 0 Que variables representan? ` I U En que unldade se expresa a sualptéduclén? v Ordena as varlables representadas no grañco segundo o volume da sua producion en 2001. 0 Comenta a evoluclén sufrlda por cada variable dende 2001 ata 2005. 2001 2002 2003 2004 2005 I Pal unha valoraclén global ou slntese do __ Quro. __ ma. _ wb” _ chumbo _ cim que expresi: o conxunm das vanables do grdñco. l 2. Anallza os gréñcoe 0 Btablece unha comparaclén entre os tres i grdñcos sinalando: - A lmportancia de : ada tipo de producion l mineral atendendo au volume da sua producion. - Compara a evoluclén da producion antre ` 2001 e 2005 nos tres grañcos. l 3. Smtetlzaalnfornadéndougtanm I Escrlbe un comentario de sintesa sobre, a situadén actual da prodiaiéxmineim en Beam! e a aña @ekselen emas 7.001 e ma& _ sal xema _ sal mariño _ : nano _ clomm de parasit: 1 caolln lai/ ado _. sepiolita 3. OS RECURSOS DA NATUREZA
  19. 19. Traballa o mapa a) Que duas vertentes hidrogréficas separa a divi- soria de augas que figure no mapa? b) Explica a relacién desta divisoria coa estrutura do relevo. Por que uns rios corren cara a unha vertente e outros desembocan noutra cando, és veces, os Iugares onde nacen estén localizados moi proximos? c) Indica os Iimites das principais cuncas hidro- gréficas e os relevos que marca a divisoria de augas. Analiza a estatistica a) Considera a irregularidade das precipitaciéhs anuais en España e Comenta os problemas que iso pode ocasionar. b) Comproba se é cerro que. .. en España chove cada vez menos. c) No caso de faiarse dun procaso de progresiva desertizacién e non parecer debido és precipita- ciéns, que factores cres que poden influir? DATOS HISTCRICOS DE PLUWOMETREA Anos Tahi (mm) 1990/1991 602,0 1971/152 m E799? 57; 1993/1974' EH) 1994/1995 ? L0 199457179; 776,? 1995/1997 E52; 1997/1990* ? j 1990/1999 150,1 1999/2000 ? L2 2000/2001 004,7 '2001/2002 41915 ini& 597( V 2003/2004 57,0» A 2004/2005 K 403,4' j 2005/2005 524,4 2005/2007 596,5 91 _________ , , E, i Media histbrioa desde 1930 Fonte: Mimsterio de Medio Ambiente J/ j 3. OS RECURSDS DA NATUREZA VERTENTES HIDROG RKFICAS Mar Cantéhrlro 4* / l/ e wih (5 d: VERTENTE ATLANTICA 400 839 kml (69 "/1) rem, ; . ,. - divisaria principal de auga; | , Gusde/ halte Comenta o texto A Axencia Internacional da Enerxia no seu estudo Perspectives sobre tecno/ oxla enerxética 2008, asegura que é posible reducir a metade as emisiéns de CO, entre os anos 2010 e 2050, pero é custoso xa que para iso se precisara un investimento de 28 bi- lléns de euros. A clave do proxeçto, que poderia representar un 36 % da redu- cién das emisiéns, esta nunha mellora tecnoléxica que permita unha maior eficiencia enerxética nos edificios, nos electrodo- mésticos, no transporte e na industria. A captura e almacenaxe de CO, poderia representar un 19 %. Dise que para lograr o obxectivo de reducir é metade as emi- siéns haberla que descarbonizar a xeracién de electricidade me- diante fontes de enerxia renovables e enerxia nuclear. Para iso propoñen a construcién de 32 plantas nucleares anuais, é dicir, unhas 1280 centrais novas, co que se conseguiria reducir as emisiéns de CO, nun 6 %. A creacién de nucleares, este orgav nismo sumalle a construcién de 17500 turbinas eélicas que, xunto a outras enerxias renovables, representarian unha redu» cién do 21 % das emisiéns de CO, a) Cales son as propostas para reducir as emisiéns de COZ a atmosfera que propén a Axencia Internacional da Ener» xia no seu estudo? b) A que fai referencia o termo descarbonizaf? Comenta o significado da frase: haben'a que descarbonizar a xeracién de e/ ectricidade. c) Conviria facer este exercicio en grupo. Considerade cada unha das medidas que se propoñen neste texto e escribi- de os vosos comentarios, opiniéns, acordos e dubidas. Despois, expoñédellos ao resto da clase.
  20. 20. f” CVWE A PROBA Sintetiza a) Cales son as verlentes hidrograficas españolas e que cuncas forma Cada unha delas? b) Cales son os principais usos da auga? Que problemas xeran? c) Que recursos enerxéticos hai en España? Cales son os mais abundantes? d) Explica a situacién da minaria hoxe en España. Sima no mapa A subministracién de auga sempre foi unha ne- cesidade basica dos grupos humanos, por iso moitas cidades sitLianse xunto aos rios, ou rela- tivamente preto se hai perigo de inundacions. a) Nun mapa fisico de España sima todas as capitais de provincia e sinala tamén os rios que as abastecen total ou parcialmente. b) Que capitais de provincia non estan situa- das preto dun rio? lnterpreta o gréfico EVOLUCION oo CONSUMO DE ENERXiA PRIMARIA El Define 0 Recurso natural ou ambien- tal e reserva natural - Recursos renovables e non renovables 0 Acuifero - Minerals non metalicos Completa o cadro a) Reproduce no teu cademo un cadro coma este e completa os problemas que cémpre resolver e as dificultades das diversas pollticas hidricas que se Ievan a cabo hoxe en España. Problemas que cbmpre resolver Polnicas hldrieas Dificultades Pollticas de transvasamentos Recuperacibn dos acuiferos Plans de saneamento E Argumenta Actualmente segue o debate sobre o uso da enerxia nuclear. Aqui expéñense algunhas ra- kleP' zéns dos que defenden a necesidade desta 15°°°° enerxia, 140000 120000 Enerxra nuclear si 100000 1. A enerxia nuclear é imprescindible para po- Boom der manter o crecente consumo de enerxia, non sé dos paises ricos senén tamén dos pa- 5°°°° ises en desenvolvemento. 'mm 2. E o unico recurso enerxético suficientemente 20000 desenvolto que pode substituir o petréleo. 09731985 1980 m5 1990 1995 2000 2005 2007 3. As estatisticas demostran que as centrais nucleares son moi seguras, porque as medi- - carbén petréleo gas natural hidréulrca resto renovables nuclear das de Seguridade de que dispoñen Son Case 'milla/ ms de qullotone/ adas equivalenles de penc/ eo perfect& sempre que se cumpm a normaw va establecida. a) Considera este grafico lineal e explica o significado de cada 4- AS Centiais "Udeaies PVOdUCW Era" Ganti' unha destas frases: o O noso modelo enerxético caractenkase por unha demanda crecente e mais por unha preponderancia de combustibles fé- siles. dade de enerxia, que ademais é barata. 5. As centrais nucleares non emiten CO; e, po- lo tanto, non contribuen a aumentar o efec- to invernadoiro. - Deste gréfico pédese deducir unha elevada dependencia ener- xética. - O consumo de enerxia en España ten implicaciéns ambientais debido ai combustidn de recursos enerxéticos Idsi/ es. a) Redaeta catro razéns que poderian dar os que se opoñen a facer promncién deste ti- po de enerxia. Cal e' a tua opinién? 3. OS RECURSOS DA NATUREZA

×