Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Moord en doodslag.2

489 views

Published on

Presentatie van Erik-Jan Broers bij de tweede lezing van Moord en doodslag in het archief op 16 maart 2019

Published in: Law
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

Moord en doodslag.2

  1. 1. MOORD EN DOODSLAG IN HET ARCHIEF LEZINGENCYCLUS “TER LEERING ENDE VERMAECK” – 2 – STRAFRECHTELIJKE VERVOLGING van LEVENSDELICTEN
  2. 2. BESTRAFFING van MOORD en DOODSLAG RADBRAKEN > Moord ONTHOOFDEN > Doodslag Poena ordinaria gladii
  3. 3. DAADSTRAFRECHT (1) vroege middeleeuwen  GEVOLGAANSPRAKELIJKHEID = strafrechtelijke aansprakelijkheid van de dader voor de gevolgen die hij met zijn daad heeft veroorzaakt  delicten  objectieve bestanddelen > dood door schuld / opzettelijke doodslag > opzettelijke doodslag / moord
  4. 4. DAADSTRAFRECHT (2) vroege middeleeuwen  Geen ontoerekeningsvatbaarheid/schulduitsluitingsgronden > strafrechtelijke aansprakelijkheid van ‘dommen en dullen’ > strafprocessen tegen dieren (dierprocessen) > strafprocessen tegen overledenen > strafprocessen tegen zelfmoordenaars  Geen strafbaarheid van pogingshandelingen > pogingsdelicten (b.v. trekken van een zwaard)
  5. 5. DIERPROCESSEN – Ansbach 1685 –
  6. 6. KADAVERPROCES (897) Stephanus VI vs Formosus
  7. 7. TWEEDE KADAVERPROCES (904) Sergius III vs Formosus Formosus Stefanus VI Theodorus II Sergius III (891-896) (896-897) (december 897) (897-904)
  8. 8. SCHULDSTRAFRECHT (1) late middeleeuwen STRAFPROCESRECHT accusatoir strafproces  inquisitoir strafproces private vervolging publieke vervolging formalistisch bewijs rationeel bewijs MATERIEEL STRAFRECHT daadstrafrecht  schuldstrafrecht wederrechtelijkheid toerekenbaarheid en van de daad verwijtbaarheid van de dader
  9. 9. SCHULDSTRAFRECHT (2) levensdelicten CASUS : MART MARTENS, 1777  vechtpartij met dodelijke afloop  strafeis – doodstraf wegens opzettelijke doodslag  vonnis – 25 jaar tuchthuisstraf, levenslange verbanning VERWIJTBAARHEID  gevolgaansprakelijkheid bij gewone geweldsdelicten = bestraffing voor de gevolgen die zijn voortgevloeid uit een opzettelijke geweldpleging
  10. 10. SCHULDSTRAFRECHT (3) juridische dogmatiek  INDIRECTE DOODSLAG = doodslag met indirect opzet > opzet gericht op de daad, niet op het resultaat  DIRECTE DOODSLAG = doodslag met direct opzet > opzet gericht op de daad en op het resultaat  MOORD = doodslag met opzet en voorbedachte rade
  11. 11. PARRICIDIUM POENA CULLEI vadermoord verdrinking CASUS : ADRIAEN MAES, 1736 – Jan Maes, voerman – Pieternel, zijn vrouw – Guilbertus da Costa, chirurgijn en minnaar van Pieternel – Adriaen Maes, oudste zoon van Jan en Pieternel
  12. 12. VOORBEREIDEND ONDERZOEK drossaard Pieter van Hoven  Moordcomplot uitgevoerd op 3 mei 1736  Aangifte door omwonenden bij schepenbank  Visitatie (verwonding) door chirurgijn (3 mei)  Visitatie (lijkschouwing) door chirurgijn (4 mei)  Getuigenverklaringen van Adriaen Maes en dienstmeid, nachtroeper, omwonenden (7 mei)  Verdere getuigenverklaringen (9–12 mei)
  13. 13. VERSTEKPROCEDURE (1) Guilbertus da Costa/Pieternel Maes  Decreet van apprehensie (arrestatiebevel, 26 mei)  Indaging bij edict (openbare dagvaarding, 8 juli)  Ticht en aanspraak (tenlastelegging en strafeis, 16 juli)  Tweede indaging bij edict (16 juli)  Derde en vierde indaging bij edict (30 juli, 13 augustus)  Fourneren van de processtukken (8 september)  Vonnis crimineel (verstekvonnis, 10 september)
  14. 14. VERSTEKPROCEDURE (2) Guilbertus da Costa/Pieternel Maes  STRAFEIS tegen GUILBERTUS DA COSTA : Dader moet op een rad worden gelegd en van onder af aan levend worden geradbraakt, zonder enige gratie te mogen ontvangen, waarna hem het hoofd moet worden afgeslagen en op een pin samen met zijn lichaam op het galgenveld ten toon moet worden gesteld en ten prooi moet worden gegeven aan de vogels.  STRAFEIS tegen PIETERNEL MAES : Daderes moet zodanig aan haar lijf worden gestraft dat er de dood op volgt, of anderszins als de schepenen gepast oordelen.
  15. 15. INSTRUCTIE voor de BEUL van de BARONIE van BREDA (1761) Artikel 6 – Voor een persoon op het rad of kruis te leggen en te radbraken of verbranden twaalf guldens. – Voor het bij deze persoon het hoofd of de hand af te slaan en op een pin te zetten, drie guldens. Artikel 7 – Voor het afslaan van een hoofd met het zwaard twaalf guldens. – En voor het lichaam in de kist te leggen en te vervoeren drie guldens.
  16. 16. RADBRAKEN
  17. 17. RADBRAAKTAFEL Gevangenpoort, Den Haag
  18. 18. CRIMINELE PROCEDURE (1) Adriaen Maes  Getuigenverklaring van Adriaen Maes (7 mei).  Decreet van civiele gijzeling (hechtenis, 7 mei).  Verhoor en nader verhoor van Adriaen Maes (12 mei, 15 mei).  Verzoek om decreet van apprehensie en strikte detentie (…).  Advies door twee onpartijdige rechtsgeleerden (…).  Verlening van decreet van apprehensie, strikte detentie (21 mei).  Verhoor en nader verhoor van verdachte (26 mei, 20 september).
  19. 19. CRIMINELE PROCEDURE (2) Adriaen Maes  Ticht en aanspraak crimineel (24 september) : verdachte moet op het aller rigoreust met de dood worden bestraft.  Verzoek om verdachte aanstonds en mondeling op de punten van de tenlastelegging te laten reageren, en bij ontkenning te onderwerpen aan een scherp examen (verhoor onder tortuur).  Verdachte bekent sommige punten van de tenlastelegging, maar ontkent andere punten daarvan.  Drossaard persisteert voor repliek.  Verdachte persisteert voor dupliek en verzoekt om bij procureur te mogen procederen.
  20. 20. CRIMINELE PROCEDURE (3) Adriaen Maes Drossaard  extraordinaire procesgang (onderzoek) Verdachte  ordinaire procesgang (debat)  Tussenvonnis (inwinnen van advies, 24 september).  Advies door twee onpartijdige rechtsgeleerden (…).  Toestemming tot een scherp examen (8 oktober).  Toestemming tot een scherp examen (26 september).  Vrijwillige nadere confessie (29 oktober).
  21. 21. CRIMINELE PROCEDURE (4) Adriaen Maes  Verzoek om een nieuw, derde scherp examen (31 oktober).  Tussenvonnis (inwinnen van advies, 31 oktober).  Advies door twee onpartijdige rechtsgeleerden (…).  Toestemming tot scherp examen (14 november).  Fourneren van de processtukken (14 november).  Tussenvonnis (inwinnen van advies, 14 november).  Advies door twee onpartijdige rechtsgeleerden (conceptvonnis).  Vonnis crimineel (onthoofding, 27 november).
  22. 22. ROMANTIEK
  23. 23. DONKERE ROMANTIEK
  24. 24. VAMPIRISME Dracula BRAM STOKER VLAD III (1431-1476) CHRISTOPHER LEE (1847-1912) (1922-2015)
  25. 25. ZELFDODING en VAMPIRISME
  26. 26. CRIMEN LAESAE MAIESTATIS DIVINAE goddelijke majesteitsschennis  JEREMIA 22:19 Wanneer een zondaar is overleden, zal men hem niet bewenen. Als een ezel wordt hij begraven: men sleept hem weg en gooit hem buiten de poorten van Jeruzalem.  EZELSBEGRAFENIS
  27. 27. FILIPS WIELANT, Corte instructie in materie criminele (ca. 1510)  CAPUT 56, PARAGRAAF 2 en 4 – Volgens het gewoonterecht wordt iemand die zichzelf het leven beneemt, om wat voor reden dan ook, gehangen in een sprietgalg en zijn goederen worden geconfisqueerd. – De reden hiervoor is de enormiteit van deze daad, want wie een ander doodt, die doodt slechts het lichaam, maar wie zichzelf doodt, die doodt ziel en lichaam.
  28. 28. INSTRUCTIE voor de BEUL van de BARONIE van BREDA (1761) Artikel 9 – Voor een lichaam uit het gevangenhuis of van een andere plaats naar buiten te brengen of te slepen en het op een kar of een horde te plaatsen en het buiten in een ketting of een mik [sprietgalg] of aan een galg te hangen, zes guldens.
  29. 29. SCHANDSTRAF slepen van het lichaam GERRIT SPAENDONCK (1661) Strafeis – Het dode lichaam moet door de scherprechter uit het huis worden verwijderd en op een horde naar het galgenveld worden gesleept en daar aan de galg worden opgehangen. FRANS JANSSEN GIJSBERTS (1712) Strafeis – Het dode lichaam moet uit het venster van de gevangenpoort worden geworpen, op een horde naar de stadsmuur worden gesleept, daar vanaf worden geworpen, naar het galgenveld worden gesleept en daar onder de galg worden begraven.
  30. 30. FILIPS WIELANT, Corte instructie in materie criminele (vervolg) CAPUT 56, PARAGRAAF 1 en 3 – Volgens het geleerde recht echter wordt degene die zichzelf het leven beneemt omdat hij vreest zijn leven, eer en goed te verliezen, of omdat hij een andere kwalijke reden daartoe heeft, gesleept en gehangen in een sprietgalg, en worden zijn goederen geconfisqueerd. – Maar degene die zulks doet wegens een pijnlijke ziekte, een grote melancholie of een gebrek van de geest dient niet te worden gestraft, maar te worden begraven in gewijde grond.
  31. 31. SCHULDSTRAFRECHT late middeleeuwen  VERONTSCHULDIGBARE ZELFDODING Gepleegd wegens fysiek lijden, gebrekkige ontwikkeling van de geestvermogens, mistroostigheid of wanhoop  stille begrafenis  VERWIJTBARE ZELFDODING Gepleegd om te ontkomen aan de bestraffing wegens een gepleegd delict  schandstraf + confiscatie van goederen (“subsidiaire bestraffing”)
  32. 32. VERONTSCHULDIGBARE ZELFDODING stille begrafenis  CORNELIA GINHOVEN stak zich bij het schoonmaken van wortelen en uien met een mes in haar keel omdat zij oud, ‘onnosel’ en ‘niet bij haer zinnen’ was (1749).  MARTINUS VAN DER LINDEN verhing zich omdat hij ‘getroubleerde hersenen’ had (1756).  LUCAS VERAELST sprong in een waterput uit een ‘soort van krankzinnigheijt of delirium’ (1761).  Bakkersknecht PIETER MATTIE verhing zich omdat hij levensmoe was, aangezien hij volgens zijn baas altijd erg stil was en maar weinig at (1766).
  33. 33. VERWIJTBARE ZELFDODING Gillis van Ledenberg (1618)
  34. 34. CESARE BONESANA BECCARIA, Dei Delitti e delle Pene (1764) De Verlichting (tweede helft 18e eeuw) KLASSIEKE RICHTING Rationeel strafrecht > codificatie + humanisering > geen bestraffing zelfdoding
  35. 35. VAMPIRISME voorzorgsmaatregelen Venetië 1576 Drawsko, Polen, 17e/18e eeuw
  36. 36. VAMPIRISME voorzorgsmaatregelen Gliwice, Polen, vermoedelijk 16e eeuw
  37. 37. BEDELARIJ en LANDLOPERIJ verkorte strafprocedure  Aanstonds aanhouding door ambtenaren van justitie  Geen voorbereidend onderzoek door gerechtsofficier  Zonder beletsel scherpe examinatie (bekentenis + achterhalen vagebonden)  Opsporingslijsten met namen en persoonsgegevens  Doorbreking van de territoriaal begrensde competentie
  38. 38. BEDELARIJ en LANDLOPERIJ Plakkaten Staten-Generaal  Eerste aanhouding > geseling, verbanning  Tweede aanhouding > geseling, brandmerking, verbanning  Derde aanhouding > doodstraf (galg / wurgpaal)  Bezit van wapens, zware misdrijven, verenigd in groep van 5 personen of meer > doodstraf (passende terechtstelling)
  39. 39. BEDELARIJ en LANDLOPERIJ criminele benden  Bedelarij, landloperij, diefstal, inbraak, roof, geweldpleging, afpersing, bedreiging met brandstichting  BENDE VAN ENGELE JANTJE, 1720-1730, Brabant en Holland brandstichting Nonnebosche Hoeve, dodelijke afloop, 1726  Klopjachten in Brabant en Holland, arrestaties, strafprocessen Strafvonnissen ’s-Hertogenbosch, Tilburg, Waalwijk, Heusden
  40. 40. BRANDSTICHTING wettenrecht en gewoonterecht  Plakkaat Staten-Generaal 1707 inzake o.m. brandstichting : terechtstelling van de dader door verbranding, radbraking of op een andere wijze, al naar gelang het misdrijf.  Filips Wielant, Corte instructie in materie criminele, 1510 : In Brabant is men gewoon de moordbranders een zeer ongenadige dood te laten sterven.  vuurdood (spiegelstraf)  alle betrokkenen ongeacht hun aandeel in het misdrijf
  41. 41. WORDT VERVOLGD

×