Dienstencheques en het ‘trilemma’ vande diensteneconomieFrank VandenbrouckeRandstad-seminar, 10 mei 2013
Trilemma van diensteneconomie, 1998Iversen & Wren (1998): in postindustriële economie kunnenwelvaartsstaten drie doelstell...
Trilemma van diensteneconomie: Scandinavisch modelBeheersing vanoverheidsuitgavenInkomensgelijkheid Werkgelegenheidsgroei
Trilemma van diensteneconomie: Angelsaksisch modelBeheersing vanoverheidsuitgavenInkomensgelijkheid Werkgelegenheidsgroei
Trilemma van diensteneconomie: Continentaal modelBeheersing vanoverheidsuitgavenInkomensgelijkheid Werkgelegenheidsgroei
Trilemma van de diensteneconomie, 2013Wren, 2013 (The Political Economy of the Service Transition):Genuanceerde versie ‘tr...
Dienstencheques als partieel antwoord op het‘trilemma’ van diensteneconomie• Forse subsidiëring van consumptie• => tewerks...
Een driehoeksmodel vs. een bilateraal modelBron: Farvaque (2013)
Een driehoeksmodel vs. een bilateraal modelBron: Farvaque (2013)
Evaluatie van het Belgische ‘driehoeksmodel’• Impact op werkgelegenheid?• Impact op inkomensverdeling & kwaliteit van jobs...
Directe impact op arbeidsmarkt:aantal dienstenchequejobs en voltijdse equivalentenBron: IDEA Consult
Bijdrage dienstencheques in werkgelegenheid, CRBCRB (2013), Tabel 2-7België, 2003-2011
Bijdrage aan werkgelegenheid van openbaar bestuur,onderwijs, gezondheidszorg & maatschappelijkedienstverlening, dienstench...
Werkgelegenheidsdynamieken in dienstverlening(QNST)* = N78+N80-82+Q87-88+S96+T• N78: Employment activities• N80-82: Securi...
Werkgelegenheidsdynamieken in dienstverleningWerkg.(QNST)*Werkg.(QNST)*Aandeel(QNST)* intotale werkg.Groei totalewerkg.Gro...
Werkgelegenheidsdynamieken in dienstverlening0%1%2%3%4%5%6%7%8%9%10%0%20%40%60%80%100%120%België Nederland Frankrijk Duits...
Profiel van dienstenchequewerknemer (%, 2011)Woonplaats Vlaams Gewest 59,5Waals Gewest 26,4Brussels H. Gewest 13,5Geslacht...
Werkzaamheidsgraad laaggeschoolde vrouwen (25-64 jaar,theoretische bruto-raming maximale impact dienstencheques)Bron: Euro...
Kwaliteit van dienstenchequejobs (2011)• Contracten:◦ Daling van aantal contracten van bepaalde duur: meer dan 4 op 10 con...
• Aantal uren:◦ Veel vrijheid m.b.t. aantal uren en uurregeling◦ Slechts 12% dienstenchequewerknemers werkt voltijds, bijn...
Opleiding: federaal opleidingsfonds (2011)• Slechts 20,7% van alle ondernemingen doet beroep op fonds: vooral kleine en ni...
Opleiding: IDEA Consult-werknemersenquête (2011)• Resultaten lopen parallel aan die van federaal opleidingsfonds• Relatief...
‘Aplatissement’ van de driehoeksverhouding (Defournyet al.)Rendabiliteit is groeiende contrainte => model kan onder druk k...
Prijs, subsidie en inkomsten per uur (euro)0510152025J04 A13euroGebruikersprijsSubsidie voorondernemingenBruto-inkomstonde...
Prijs, subsidie en inkomsten per uur (index)020406080100120140160J04 A13GebruikersprijsSubsidie voorondernemingenConsumpti...
Kosten-bateninventaris voor (federale) overheid:brutokostprijs (IDEA Consult, 2011)• Overheidstussenkomst: ± 1,42 miljard ...
Evolutie van overheidstussenkomst in dienstencheques(mln euro)Bron: IDEA Consult en RVA
Kosten (miljoen euro) Baten (miljoen euro)Overheidstussenkomst 1.421,1Omkadering van uitvoeringvan maatregel13,3Fiscale af...
Substitutie?• Huishoudelijke hulp (aan particulieren) werd voorheen vnl. in zwart circuituitgevoerd. Er waren weinig of ge...
Non-profit thuiszorg in Vlaanderen, 2011Bron: Socialistische Mutualiteit
Non-profit thuiszorg in Vlaanderen, 2011Bron: Socialistische Mutualiteit
Een middenweg in het ‘trilemma’• Het Belgische dienstencheque-experiment zocht een middenweg inzake kwaliteit enverloning ...
Hoe van de regionalisering een succes maken?Zesde staatshervorming vergt een ‘masterplan’ dat moet voorbereid worden:• Gro...
Bronnen• CRB (2013). Bijlagen bij het Technisch verslag 2012 van het secretariaat over de maximalebeschikbare marges voor ...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Dienstencheques en het ‘trilemma’ van de diensteneconomie

1,066 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,066
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
219
Actions
Shares
0
Downloads
14
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Dienstencheques en het ‘trilemma’ van de diensteneconomie

  1. 1. Dienstencheques en het ‘trilemma’ vande diensteneconomieFrank VandenbrouckeRandstad-seminar, 10 mei 2013
  2. 2. Trilemma van diensteneconomie, 1998Iversen & Wren (1998): in postindustriële economie kunnenwelvaartsstaten drie doelstellingen niet langer gelijktijdig realiseren:• Werkgelegenheidsgroei• Inkomensgelijkheid• Beheersing van overheidsuitgavenInspirerende en invloedrijke, maar ook betwistbare stelling…
  3. 3. Trilemma van diensteneconomie: Scandinavisch modelBeheersing vanoverheidsuitgavenInkomensgelijkheid Werkgelegenheidsgroei
  4. 4. Trilemma van diensteneconomie: Angelsaksisch modelBeheersing vanoverheidsuitgavenInkomensgelijkheid Werkgelegenheidsgroei
  5. 5. Trilemma van diensteneconomie: Continentaal modelBeheersing vanoverheidsuitgavenInkomensgelijkheid Werkgelegenheidsgroei
  6. 6. Trilemma van de diensteneconomie, 2013Wren, 2013 (The Political Economy of the Service Transition):Genuanceerde versie ‘trilemma’ blijft overeind:• Loonongelijkheid als voorwaarde voor groei in het laaggeschooldesegment• Rol van onderwijs en loonvorming in het hooggeschoolde segment
  7. 7. Dienstencheques als partieel antwoord op het‘trilemma’ van diensteneconomie• Forse subsidiëring van consumptie• => tewerkstelling van laaggeschoolden• met loonniveau boven minimumloon & volwaardigesocialezekerheidsrechten• in een driehoeksverhouding ‘gebruiker’, ‘werknemer’, ‘erkendewerkgever’ ( het bilaterale model)
  8. 8. Een driehoeksmodel vs. een bilateraal modelBron: Farvaque (2013)
  9. 9. Een driehoeksmodel vs. een bilateraal modelBron: Farvaque (2013)
  10. 10. Evaluatie van het Belgische ‘driehoeksmodel’• Impact op werkgelegenheid?• Impact op inkomensverdeling & kwaliteit van jobs?• Impact op begroting?
  11. 11. Directe impact op arbeidsmarkt:aantal dienstenchequejobs en voltijdse equivalentenBron: IDEA Consult
  12. 12. Bijdrage dienstencheques in werkgelegenheid, CRBCRB (2013), Tabel 2-7België, 2003-2011
  13. 13. Bijdrage aan werkgelegenheid van openbaar bestuur,onderwijs, gezondheidszorg & maatschappelijkedienstverlening, dienstencheques, CRBCRB (2013), Tabel 2-8België, 1996-2011
  14. 14. Werkgelegenheidsdynamieken in dienstverlening(QNST)* = N78+N80-82+Q87-88+S96+T• N78: Employment activities• N80-82: Security and investigation, service and landscape, office administrative and support activities• Q87-88: Residential care activities and social work activities without accommodation• S96: Other personal service activities• T: Activities of households as employers; undifferentiated goods- and services-producing activities ofhouseholds for own use(OPQ86)* = O + P + Q86• O: public administration and defense; compulsory social security• P: education• Q86: human health activities
  15. 15. Werkgelegenheidsdynamieken in dienstverleningWerkg.(QNST)*Werkg.(QNST)*Aandeel(QNST)* intotale werkg.Groei totalewerkg.Groei(QNST)*Aandeel(QNST)* intotale groeiGroei(OPQ86)*Aandeel(OPQ86)*totale groei1000 pers. 1000 pers.2000 2010 2010 2000-2010 2000-2010 2000-2010 2000-2010 2000-2010België 527 679 15,1% 9,0% 28,8% 41,1% 16,0% 40,6%Denemarken 421 469 16,6% 2,1% 11,4% 84,2% 7,5% 68,4%Duitsland 4.639 5888 14,5% 3,1% 26,9% 102,3% 7,3% 43,4%Ierland 104 165 8,9% 9,0% 58,3% 39,8% 45,9% 84,7%Griekenland 167 281 6,0% 10,7% 67,9% 24,9% 19,7% 33,9%Frankrijk 3.648 4249 15,9% 4,6% 16,5% 51,1% 3,0% 14,6%Italië 2.478 3500 14,2% 7,5% 41,2% 59,1% -1,9% -4,5%Nederland 1.574 1902 22,0% 6,4% 20,8% 63,0% 17,4% 42,6%Oostenrijk 263 397 9,8% 8,9% 51,3% 40,5% 11,3% 23,6%Finland 226 313 12,6% 8,2% 38,7% 46,3% 9,0% 22,8%Zweden 591 655 14,6% 4,6% 10,8% 32,5% 6,0% 28,9%
  16. 16. Werkgelegenheidsdynamieken in dienstverlening0%1%2%3%4%5%6%7%8%9%10%0%20%40%60%80%100%120%België Nederland Frankrijk Duitslandaangroei QNST/totale groei (L-as) aangroei OPQ86/totale groei (L-as) Groei totale werkgelegenheid (R-as)
  17. 17. Profiel van dienstenchequewerknemer (%, 2011)Woonplaats Vlaams Gewest 59,5Waals Gewest 26,4Brussels H. Gewest 13,5Geslacht Mannen 3,0Vrouwen 97,0Leeftijd < 30 jaar 21,730 - 49 jaar 59,5≥ 50 jaar 18,9Onderwijsniveau Laaggeschoold 56,1Middengeschoold 39,2Hooggeschoold 4,7Bron: IDEA Consult (2012) en FOD WASOAlleenstaande ouders: 19,4
  18. 18. Werkzaamheidsgraad laaggeschoolde vrouwen (25-64 jaar,theoretische bruto-raming maximale impact dienstencheques)Bron: Eurostat2628303234363840424446482001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011Vlaams GewestBelgiëEU 15Vlaams Gewest zonder dienstenchequesBelgië zonder dienstencheques
  19. 19. Kwaliteit van dienstenchequejobs (2011)• Contracten:◦ Daling van aantal contracten van bepaalde duur: meer dan 4 op 10 contracten isvan onbepaalde duur, t.o.v. 1 op 10 in 2007◦ Verschil naargelang profiel van dienstencheque-onderneming: meer contractenvan onbepaalde duur in non-profitsector dan in profitsector• Loon:◦ Algemeen gekend brutoloon (gemiddeld 10,54 euro)
  20. 20. • Aantal uren:◦ Veel vrijheid m.b.t. aantal uren en uurregeling◦ Slechts 12% dienstenchequewerknemers werkt voltijds, bijna 2/3 werkt halftijds◦ Tendens van stijging van aantal uren◦ Verschil naargelang gewest en profiel van dienstencheque-onderneming:• 23% van Brusselse dienstenchequewerknemers werkt voltijds, t.o.v. ongeveer 10% inandere gewesten• In gemeenten (o.a. OCMW’s) werkt 19% voltijds, t.o.v. 4% in uitzendbedrijven• Omkadering:◦ Gemiddeld 33 dienstenchequewerknemers per omkaderingspersoneelslid◦ Verschil naargelang profiel van dienstencheque-onderneming: 1omkaderingspersoneelslid op 17 dienstenchequewerknemers in gemeenten (o.a.OCMW’s), 1 op 100 in uitzendbedrijvenKwaliteit van dienstenchequejobs (2011)
  21. 21. Opleiding: federaal opleidingsfonds (2011)• Slechts 20,7% van alle ondernemingen doet beroep op fonds: vooral kleine en nieuweondernemingen weten weg nog niet te vinden…• … maar meer ondernemingen dan voorheen ontvangen terugbetalingen: meer dan 300 puttenhun terugbetalingsrecht volledig uit• Toch blijven meer euro’s in fonds achter (62,8% van budget) dan er worden besteed• Blijvende en duidelijke verschillen tussen ondernemingstypes: 62,2% van PWA’s en 58,7% vaninvoegbedrijven vragen terugbetalingen t.o.v. 13,6% van commerciële private ondernemingen(excl. uitzendsector) en 4,0% van natuurlijke personen; uitzendsector neemt tussenpositie in(32,3%)• Bij uitzendsector ligt benuttingspercentage van toegewezen budget substantieel hoger danpercentage ondernemingen dat maximumrecht aanwendt: 10 van 31 ondernemingen benutten77,4% van budgetVooral ondernemingen met aanzienlijk budget doen beroep op fondsBron: FOD WASO
  22. 22. Opleiding: IDEA Consult-werknemersenquête (2011)• Resultaten lopen parallel aan die van federaal opleidingsfonds• Relatief substantiële opmars: 38,2% van dienstenchequewerknemers genietopleiding t.o.v. 14,1% in 2006Fonds heeft tijdens voorbije jaren rol van betekenis gespeeld, wat kritiekm.b.t. gebrek aan opleiding nuanceert, maar uitdaging blijft groot.Bron: IDEA Consult
  23. 23. ‘Aplatissement’ van de driehoeksverhouding (Defournyet al.)Rendabiliteit is groeiende contrainte => model kan onder druk komen
  24. 24. Prijs, subsidie en inkomsten per uur (euro)0510152025J04 A13euroGebruikersprijsSubsidie voorondernemingenBruto-inkomstondernemingenjanuari 2004 – april 2013
  25. 25. Prijs, subsidie en inkomsten per uur (index)020406080100120140160J04 A13GebruikersprijsSubsidie voorondernemingenConsumptieprijsindexBruto-inkomstondernemingenjanuari 2004 – april 2013
  26. 26. Kosten-bateninventaris voor (federale) overheid:brutokostprijs (IDEA Consult, 2011)• Overheidstussenkomst: ± 1,42 miljard euro• Omkaderingskost van uitvoering van maatregel: ± 13 miljoen euro• Kost van fiscale aftrekbaarheid: ± 221 miljoen euroBrutokostprijs: ± 1,66 miljard euro• (ruwe) vergelijking: Frans systeem• bruto 6,6 mrd (2009)• voor ca. 1,5 mln personen, 500.000 fte (vandaag) (Farvaque, 2013)
  27. 27. Evolutie van overheidstussenkomst in dienstencheques(mln euro)Bron: IDEA Consult en RVA
  28. 28. Kosten (miljoen euro) Baten (miljoen euro)Overheidstussenkomst 1.421,1Omkadering van uitvoeringvan maatregel13,3Fiscale aftrekbaarheid 220,9Bruto kostprijs (1) 1.655,3Besparing inwerkloosheidsuitkeringen314,5Activeringsuitkeringen 52,0Inkomensgarantie-uitkeringen 44,4Tijdelijke werkloosheidsuitkeringen 17,3Direct terugverdieneffect inwerkloosheid200,7Direct terugverdieneffect in socialezekerheid307,3Direct terugverdieneffect inbedrijfsvoorheffing148,0Totaal direct terugverdieneffect (2) 656,0Netto kostprijs 999,3 (2)/(1) = 39,6%Kosten-baten voor (federale) overheid:netto-kostprijs na directe terugverdieneffecten(IDEA Consult, 2011)
  29. 29. Substitutie?• Huishoudelijke hulp (aan particulieren) werd voorheen vnl. in zwart circuituitgevoerd. Er waren weinig of geen reguliere aanbieders actief.• Activiteiten zijn welomschreven: bv. geen klussen oftuinonderhoudsactiviteiten die reeds worden aangeboden in commerciëleen niet-commerciële circuit• Bovendien kunnen ondernemingen bestaand arbeidsvolume (met regulierecontracten) niet omzetten in arbeidsovereenkomsten dienstencheques• In specifieke segmenten van bejaarden- en gezinshulp enmindermobielenvervoer heeft er wel substitutie plaatsgevondenKinderopvang?
  30. 30. Non-profit thuiszorg in Vlaanderen, 2011Bron: Socialistische Mutualiteit
  31. 31. Non-profit thuiszorg in Vlaanderen, 2011Bron: Socialistische Mutualiteit
  32. 32. Een middenweg in het ‘trilemma’• Het Belgische dienstencheque-experiment zocht een middenweg inzake kwaliteit enverloning van werk om de uitdaging van het ‘trilemma’ te beantwoorden:– Bovenminimaal loon (bij voltijds werk)– Werknemers openen rechten op pensioen, gezondheidszorg, kinderbijslag en werkloosheid– Driehoeksverhouding met wisselende kwaliteit• Dienstencheques ondersteunen belangrijke maatschappelijke doelstellingen:– combinatie van werk en gezin;– verhoging welzijn dankzij huishoudelijke hulp• Substitutie t.a.v. eigen sociale verantwoordelijkheid van gemeenschapsoverheden?• Dit model komt onder druk– Vernauwing financiële marges– Regionalisering => ‘terugverdieneffecten’ worden opgesplitst
  33. 33. Hoe van de regionalisering een succes maken?Zesde staatshervorming vergt een ‘masterplan’ dat moet voorbereid worden:• Grondige maatschappelijke kosten-batenanalyse van overheidsinterventie in:– Dienstencheques– Thuiszorg en aanvullende thuiszorg– Doelgroepenbeleid arbeidsmarkt• Afstemming van beleid & sociaal overleg inzake thuiszorg en dienstencheques• Prijs zal verder moeten stijgen (indexering?; fiscale aftrek?) omwille van:– Kwaliteit van werk en dienstverlening– Afbakening ‘zorg’ vs. ‘comfort’• Debat kan niet los gezien worden van:– Regionaal beleid m.b.t. kortingen voor kwetsbare doelgroepen– Maximumfactuur zorg– Federaal: verdere verlichting patronale bijdragen?• Economische mechanismen verdienen voorkeur boven gecompliceerde administratievemechanismen
  34. 34. Bronnen• CRB (2013). Bijlagen bij het Technisch verslag 2012 van het secretariaat over de maximalebeschikbare marges voor de loonkostenontwikkeling. Nr. CRB 2013-0398.• Defourny, J., Arnaud, H., Nassaut, S., Nyssens, M. (2009). Les titres-services: quelle qualitéd’emploi et d’organisation du service?. Regards Économiques, 69 (avril 2009), 1-16.• Farvaque, N. (2013), Developing personal and household services in the EU. A focus onhousework activities. Report for the DG Employment, Social Affairs and Social Inclusion.• FOD WASO (2013). Opleidingsfonds dienstencheques. Evaluatierapport 2011-2012.• Gerard, M., Neyens, I., Valsamis, D. (2012). Evaluatie van het stelsel van de dienstenchequesvoor buurtdiensten en -banen 2011. Brussel: IDEA Consult.• Iversen, T., Wren, A. (1998). Equality, employment and budgetary restraint: the trilemma of theservice economy. World Politics, 50 (4), 507-546.• Pacolet, J., De Wispelaere, F., De Coninck, A. (2011), De dienstencheque in Vlaanderen. Tot uwdienst of ten dienste van de zorg?. Leuven: Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin.• Sansoni, A.M. (2009). Limits and potential of the use of vouchers for personal services. Anevaluation of titres-services in Belgium and the CESU in France. ETUI Working Paper 2009.06.• Termote, H., Martin, Th. (2008). De dienstenchequejobs: springplank of valstrik voor mensen inarmoede en bestaansonzekerheid?. Over.Werk. Tijdschrift van het Steunpunt WSE, 1, 90-96.• Wren, A. (2013). The Political Economy of the Service Transition. Oxford: Oxford UniversityPress.

×