Makale_3

1,441 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,441
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
20
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Makale_3

  1. 1. BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ, CİLT: 1, SAYI: 2, MAYIS 2008 79 İnternet Temelli Uzaktan Eğitimin Örgütsel, Sosyal, Pedagojik ve Teknolojik Bileşenleri Dr. Ramazan ERTURGUT Hava Kuvvetleri Komutanlığı, Ankara, Türkiye erturgut.r@hvkk.mil.trÖzet─ Günümüzde internet teknolojileri bir ülkenin uzaktan eğitim performansını etkileyen en önemli unsurlardan birihaline gelmiştir. Yaşantımızın eğitim talebinin gittikçe artması, eğitimin amaç ve niteliğinin değişmesini de zorunlukılmaktadır. Günümüzde eğitimcilerin görevi hemen her alanda değişimin ve dönüşümün bir sembolü haline geleninternet ve bilgisayar teknolojilerine her şeyden önce bir eğitim-öğretim aracı olarak bakmak ve eğitimin amaçlarıdoğrultusunda onlardan yararlanmaktır. Bununla birlikte salt internet teknolojilerini uygulayarak uzaktan eğitimdebaşarılı olmak yeterli değildir. İnternet tabanlı eğitim ve uzaktan eğitim uygulamalarının teknoloji yanında örgütsel,sosyal, pedagojik, ve etik boyutları bulunmakta ve bu boyutların gerekleri düşünülerek yapılandırılan uzaktan eğitimuygulamalarının daha üstün bir performans göstereceği değerlendirilmektedir. Bu çalışmada genel çizgileri tanımlananve internet teknolojileri kullanılarak gerçekleştirilen uzaktan eğitimin; örgütsel, sosyal, pedagojik boyutları üzerine bazıincelemeler ve tespitler sunulmaktadır.Anahtar kelimeler─ İnternet temelli uzaktan eğitim, örgütsel, sosyal, pedagojik, teknolojik, bileşenler Organizational, Social, Pedagogic Components of the Internet Basic Distance EducationAbstract─ Today, Internet Technologies has become one of the most important subjects affecting any country’sdistance education performance. Increased demand for education alters the quality and purpose of the education. Toregard the Internet and computer technologies as a means of education and use them through educational purposes havebecome today’s educators’ duties. However, solely applying internet technologies in distance education, is not enoughto succeed ın distance education. Internet based education and distance education applications not only havetechnological dimensions but also organizational, social, pedagogical and ethical dimensions. Therefore, distanceeducation applications on which these dimensions are constructed; are thought to be much more efficient than otherapplications. In this study some examinations and determinations on distance education’s organizational, social,pedagogical dimensions which are defined in general terms are presented and used by carrying out with internettechnologies.Keywords─ Internet Based Distance Education, Organizational, Social, Pedagogic, Technologic, Components1. GİRİŞ alternatifler de ivme kazanmıştır. Bu alternatifler sınıfta ve yüz yüze yapılan eğitimin artık en iyi uygulama olmaYaşantımızın her alanında etkinliğini gün geçtikçe arttıran niteliğini tartışılır hale getirmiştir. Bugün başta yüksekinternet teknolojileri, ekonomik ve güncel hayatta olduğu öğretim kurumları olmak üzere, eğitim sektöründe hizmetkadar, eğitim konusunda da önemli bir parametre haline veren birçok kamu ve özel sektör örgütü; hemgelmiştir. Bu doğrultuda, ülkelerin bilgi sistemleri ve bilgi yetişkinlere, hem de öğrenim çağında olan öğrencilerineağlarını kullanmadaki teknolojik gelişmişlik düzeyi ile uzaktan eğitim imkanı sunmakta, bunu da internet temellieğitim alanındaki gelişmeler arasındaki ilişkilerin teknolojileri ve bilgi ağlarını kullanarak yerinemevcudiyeti, ülkelerin yetişmiş iş gücü ve entelektüel getirmektedir. Bununla birlikte internet teknolojilerinintoplum yaratma konusunda etkililiğinin, bilgisayar ve diğer kullanım alanlarında olduğu gibi, eğitiminternet teknolojilerine dayandığı fikrini akla etkinliklerinde de başarı ile uygulamaya sokulmasıgetirmektedir. İnsanın istenilen niteliklerde noktasında bir takım sorunlar ve sınırlılıklar olduğu, buyetiştirilmesinin önemi arttıkça eğitim konusunda aranan hizmeti alanlar kadar uygulamaları yürüten ve
  2. 2. 80 BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ, CİLT: 1, SAYI: 2, MAYIS 2008gözlemleyenler tarafından da dile getirilmektedir. Gelinen Uzaktan öğretimin gelişme aşamaları, iletişimnoktada artık uzaktan eğitimin varlığı ile ilgili tartışmalar teknolojisinin gelişimine paralel bir seyir izlemiştir.azalmakta, tartışma etkili bir uzaktan eğitimin nasıl Çukadar ve Çelik’in çalışmasında uzaktan öğretimolması gerektiği ile ilgili bir zemine oturmaktadır. Bu yöntemleri dört aşamada toplanmaktadır. [7] Bunlar ;bakımdan uzaktan eğitim uygulamalarının; teknolojik, Mektup: uzaktan eğitimin tamamen posta hizmetlerikurumsal, sosyal ve etik bileşenlerinin bütünsel bir aracılığı ile basılı materyel kullanılarak yapılan şeklidir.yaklaşımla ele alınması, uygulamaların organizasyonu ve Radyo ve Televizyon: Tek yönlü iletişimli radyo vebaşarısı açısından önem arz etmektedir. televizyon kanalları kullanılarak yapılan uzaktan eğitim şeklidir.2. UZAKTAN EĞİTİM VE INTERNET KAVRAMLARININ KURAMSAL ANALİZİ Bilgisayar/İnternet: Bilgisayar ve internetin etkin bir biçimde kullanıldığı eğitim şeklidir. Bu öğretimde e-2.1. Uzaktan Eğitim ve Tarihsel Gelişimi kütüphane, e-posta, sanal ortamda paylaşılan beyaz tahtalar, sohbet odaları ve sanal kantin sıkça kullanılanUzaktan eğitim en yalın ifadesiyle, öğrenci ile öğretmenin kaynaklardır.aynı ortamda olmaması durumunda kullanılan bir eğitimteknolojisi olarak tanımlanabilir. Daha geniş başka bir 2.2.Internet ve Tarihsel Gelişimitanıma göre de uzaktan eğitim; öğrenenlerinöğretenlerden farklı zaman ve yerlerde bulunduğu, ve Internet, birçok bilgisayar sisteminin birbirine bağlıaralarındaki etkileşimin basılı ya da elektronik iletişim olduğu, dünya çapında yaygın olan ve sürekli büyüyen birortamları aracılığıyla gerçekleştiği öğretim biçimidir. [1] iletişim ağıdır. Başka bir deyişle internet, insanların herUzaktan eğitim ve açık öğretim sıklıkla birbiriyle geçen gün gittikçe artan "üretilen bilgiyikarıştırılan kavramlardır. Temelde uzaktan eğitim öğrenci saklama/paylaşma ve ona kolayca ulaşma" istekleriile öğretmenin zaman ve mekan olarak ayrılmış olması sonrasında ortaya çıkmış bir teknolojidir. Bu teknolojidurumunu ifade ederken, açık öğretim genellikle yüksek yardımıyla pek çok alandaki bilgilere insanlar kolay,öğretimde kullanılan ve önceden organize edilmiş, ucuz, hızlı ve güvenli bir şekilde erişebilmektedir.gönüllü ya da zorunlu öğrenme süreçlerini içeren bir Literatürde, bakış açısına göre internet’e farklıeğitim sistemi olarak tanımlanmaktadır. [2] tanımlamalar da getirildiği görülmektedir. Bu bağlamda internet; [8]Uzaktan eğitim düşüncesinin 18. yüzyılın ortasına kadaruzandığı bilinmekle birlikte, ilk kez 1972 yılında• 1997 sonu itibariyle 100,000,000’u aşkın insanın kendiUluslararası Eğitim Antlaşmaları Birliği (ICCE) arasında etkileştiği, bilgi değiş-tokuşu yapabildiği vetarafından “mektupla öğrenim” tabirinin karşılığı olarak kendi yazısız kuralları olan büyük bir topluluktur. Bu,kullanıldığı belirtilmektedir.[3] Uzaktan eğitim tüm internetin sosyal yönüdür.dünyada 1980’li yıllarda televizyon yayıncılığındaki•gelişmelere bağlı olarak canlanmış, 1990’ların sonlarına• Pek çok yararlı bilginin bir tuşa basmak kadar yakındoğru bilgisayar ağlarının gelişmesi ile birlikte ivme olduğu dev bir kütüphanedir.kazanmıştır. [4] Williams ve Pabrock uzaktan eğitimin•geçirdiği evrimlerin üç aşamadan oluştuğunu• 1997 sonu itibariyle, 20,000,000’u aşkın bilgisayarınbelirtmişlerdir.[5] Birinci aşama (1860-1960), basılı bağlı olduğu çok büyük bir bilgisayar ve iletişim ağıdır.materyallerin, radyo iletişiminin ve video teyplerin• Kişilerin değişik konularda fikirlerini serbestçekullanıldığı dönemi kodlamaktadır. İkinci aşamada (1960- söyleyebilecekleri ortamlar barındıran bir demokrasi1990) iki yönlü ses ve video iletişimi ile bilgisayar temelli platformudur.eğitim diskleri uzaktan eğitim teknolojisini oluşturmuştur.•Üçüncü aşama ise (1990’lardan günümüze) hibrit • Evden alış-veriş, bankacılık hizmetleri, radyo-televizyonteknolojilerin kullanılmaya başlandığı, uzaktan eğitimde yayınları, günlük gazete servisleri vb gibi uygulamaları ilesanal sınıfların oluşturulduğu ve öğretimin büyük ölçüde aslında internet aynı zamanda bir hayat kolaylaştırıcıdır.internet teknolojileri kullanılarak gerçekleştirildiği İnternet’in köklerinin 1962 yılında J.C.R. Lickliderindönemi temsil etmektedir. Amerikanın en büyük üniversitelerinden biri olan Massachusetts Institute of Tecnologyde (MIT) tartışmayaÜlkemizde uzaktan eğitim uygulamalarının gelişimi aynı açtığı "Galaktik Ağ" kavramından geldiğihızda olmasa da diğer dünya ülkeleri ile aynı kapsam ve belirtilmektedir. Licklider, önceleri bu kavramla küreseluygulamalar temelinde evrimini devam ettirmektedir. Bu olarak bağlanmış bir sistemde, isteyen herkesin herhangibağlamda ilk kez 1982 yılında Anadolu Üniversitesi’nin bir yerden veri ve programlara erişebilmesini ifadeaçık öğretim programları ile başlatılan uygulamalar, etmiştir. MIT’ de araştırmacı olan Licklider ve Lawrence1990’lı yıllarda bilgisayar ağlarının öğrenme tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda, bilgisayarlarıngereksinimlerini karşılamada kullanılması ile artmıştır.[6] ilk kez ‘birbirleri ile konuşması 1965 yılındaBugün yaklaşık on üniversitede 5000’den fazla öğrenci gerçekleştirilmiştir. 1966 yılında kurulan "ARPANET"(Açık Öğretim Programları Hariç) uzaktan eğitim isimli ağ 1971 yılında Ağ Kontrol protokolü ile çalışmayauygulamalarından faydalanmaktadır. başlamış, 1983 tarihinde İletişim Kontrol Protokolu
  3. 3. BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ, CİLT: 1, SAYI: 2, MAYIS 2008 81(TCP/IP) bugün varolan internet ağının ana halkası olarak psikolojik ve etik boyutları üzerindeki araştırmalar dayerini almıştır. 1980 yılında Savunma Bakanlığına bağlı yoğunluk kazanmıştır. [12] Bu alanda çalışan(DoD) Amerikan askeri bilgisayar ağı, kurulmuş, 1986 araştırmacıların yoğun olarak ilgilendikleri faktörlerinyılında Amerikan Ulusal Bilim Kuruluşu tarafından ülke başında; cinsiyet, yaş, meslek, evlilik durumu, iş tecrübesiçapında beş büyük süper bilgisayar merkezini içeren gibi demografik faktörler gelmektedir. Bell, Bilgi TabanlıNSFNET oluşturulmuştur. 1987 yılında bu ağın hızı Toplum Modeli’nde örgütler ve kurumlar açısındanartırılmış ve altyapısı güçlendirilmiştir. 1990 yılında mülkiyetin önemli faktör olmaktan çıkarak teorik bilginininternet omurgasının özelleştirilmesi süreci başlamış ve siyaset ve yenilik kaynağı oluşturmada merkezi bir yer1995 yılından itibaren ABD internet omurga işletimi tutacağını, yeni ilgi alanı olarak teknoloji temeline dayalıtamamen özel işleticilerin eline geçmiştir. [9] ve entelektüellerin etkin olduğu yeni karar verme biçimlerinin gelişeceğini vurgulamaktadır.[13] Bell’inİçinde bulunduğumuz dönemde internet, son yıllarda 1980’lerde, “bilgisayarların telekomünikasyonüretilen ve önümüzdeki yıllarda üretilecek bilgilerin olanaklarıyla yoğun etkileşimi sonucunda, toplumlarındolaşım sisteminden fazlasını ifade etmektedir. İnternetin mekan ya da zamanla olan sınırlarının ortadan kalkması”bir bakıma kendi, yazılı olmayan kuralları ve kendi olarak tanımladığı oluşum, günümüzün internet ve bilgitoplumu olan bambaşka bir uzay olduğu ifade ağlarının geldiği nokta ve bunların eğitim içerisindeki yeriedilmektedir. Günümüzde internet; klasik ile ilişkilendirilebilir. Benzer bir şekilde Masuda (1990),yaşama biçimlerini, değer yargılarını değiştiren; bilgi toplumunun dayandığı yenileyici teknolojininhayatımıza yeni tanımlamalar, yeni uğraşlar getiren bir bilgisayar ve iletişim teknolojileri olduğunu belirtirken,kavram halini almıştır. Ticari boyutunun da ortaya çok sayıda insan arasında, geniş bir alanda telefon ya daçıkmasıyla yaşamla daha çok iç içe geçmeye başlayan telgraf ağları ile kurulan network’lerin, bilgisayarinternet ve bilgi teknolojileri, eğitim ve uzaktan eğitim vasıtasıyla birleştirilmesi ile örgütlerin yapılarınıkonularında da en iyi uygulama olma yolunda gelişimini farklılaşacağını, bunun büyük bir sosyal ve toplumsalsürdürmektedir. değişime yol açacağını vurgulamaktadır.[14] Başarının daha çabuk ortaya çıktığı ve başarısızlığın acımasız2.3. E-Öğrenme : şekilde cezalandırıldığı bilgi ve iletişim çağında, internet devrimi ve web teknolojilerindeki gelişmeler, eğitimE-öğrenme, bilgi ve performansı arttırmak için gerekli sektöründeki örgütlerin de faaliyet gösterdikleri çevreninolan çözümleri sunan internet teknolojilerinin unsurlarında, birbirini besleyen değişimlere nedenkullanılmasıdır. [10] Rosenberg e-öğrenmeyi, işbirliği olmaktadır.ilkelerine dayanan dinamik ve bireysel bir eğitim biçimiolarak tanımlamakta ve bu temel ilkeleri aşağıdaki gibi Örgüt büyüklüğü ve örgütün yeniliklere açık olma düzeyiaçıklamaktadır. [11] internet tabanlı uzaktan eğitim konusunda başarıya1. E-Öğrenme, bilginin ya da öğrenmenin anında etkiyecek örgütsel faktörler arasındadır. Yapılan güncellenmesi, kaydedilmesi, kullanılması ve araştırmalar küçük örgütlerde daha fazla yenilik paylaşılması gibi süreçleri kolaylaştıran ağ bağlantılı yapıldığını göstermektedir.[15] İnternet ve ağ bir sistemdir. Bu ilke e-öğrenmenin teknolojilerinin bu alandaki yenilikler ile paralel seyrettiği zorunluluklarından birisidir. CD-ROM ve DVD’ler düşünüldüğünde, kıvamlı bir örgüt yapısına sahip olmanın teknolojik öğrenme sistemlerinden olsa da ağ internet kullanılarak gerçekleştirilen uzaktan eğitim bağlantılı olmadığından e-öğrenme olarak uygulamalarındaki önemi daha iyi anlaşılacaktır. Bu da sınıflandırılamazlar. Bunun nedeni CD-Rom ve eğitim örgütlerinde biçimsel olarak oluşturulan takımların DVD’lerin anında güncelleştirilip öğrencinin yanında, yaratıcı insanların bir araya getirildiği özel bir kullanımına verilmesindeki zorluktan organizasyon tasarımı olan, küçük ve biçimsel olmayan, kaynaklanmaktadır. yenilikçi proje takımlarının gerekliliğine işaret2. Bilgi ya da öğretim, öğrenciye internet teknolojilerine etmektedir. sahip bir bilgisayar yardımıyla sunulmaktadır. Evrensel bir bilgi dağıtım alanı oluşturan TCP/IP Milli Eğitim Bakanlığı, Eğitim Teknolojileri Genel Protokol ve Web Tarayıcısı gibi standart internet Müdürlüğü’nün 18.8.2004 ve 12602 sayılı genelgesinde, teknolojilerinin kullanılmasıdır. bilgisayar ve internet teknolojileri ile yapılması gereken3. E-Öğrenme geleneksel eğitim anlayışının ötesinde eğitim ve öğretimden aşağıdaki gibi söz edilmektedir.[16] öğrenmeyi en geniş anlamıyla ele almaktadır. E- “Bilgisayar ve internetin eğitimde kullanılması Öğrenme sadece bilginin verilmesi değil, performansı bakanlığımızın öncelikli hedefleri arasında yer arttırmaya yönelik bilgi ve araçları da sunmaktadır. almaktadır. Günümüzün en etkili iletişim aracı olan bilgisayar ve internet, günlük hayatımıza girmiş ve3. INTERNET TEMELLİ UZAKTAN EĞİTİMİN eğitim-öğretim alanında en etkili araçlardan birisi halineÖRGÜTSEL VE SOSYAL BOYUTU gelmiştir. İnternetin kullanımında olumlu gelişmeler sağlayacak davranışlar kadar, yanlış kullanımdanÖnceleri uzaktan eğitimin, içerik hazırlanması, alt yapı kaynaklanan olumsuzlukları da göz önünde bulundurmakoluşturulması gibi teknik yönlerinin etkililiği üzerinde gerekir. Çocukları ve gençleri korumanın onlara faydalıçalışmalar daha yaygın iken sonradan; örgütsel, sosyal, olabilecek bilgiye doğru erişimlerini sağlayacak şekilde
  4. 4. 82 BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ, CİLT: 1, SAYI: 2, MAYIS 2008yönlendirme rehberliğinin sorumluluğu en başta yönetici bilinçlilik seviyelerinin arttığını ve web tabanlıve öğretmenlerimize düşmektedir.” eğitimlerin meslekleri ile ilgili tutum oluşturmalarına katkıda bulunduğunu ortaya koymaktadır. Akın’ınÖğretmenlerin, öğretimde bilgisayar ve internet çalışmasında elektronik sınıf ortamında eğitim görenteknolojileri kullanımı konusunda herhangi bir başarının öğretmen adaylarının bu uygulamadan yararlanmayanlarayada başarısızlığın temel sebeplerini şekillendirdikleri göre, gerek uygulamada gerek teorik derslerde katılım vegibi bu teknolojilerin uzaktan eğitimde kullanımına doğal paylaşım yönünden daha ileride oldukları belirtilmektedir.olarak dahil oldukları ve her türlü yeniliği bu yolla Çalışmada ayrıca internet temelli ders anlatım vesüzgeçten geçirdikleri belirtilmektedir.[17] Bu nedenle uygulamalarının öğretmen adaylarının özgüvenleriniöğreticilerin kararları, deneyimleri, yaklaşımları, inançları arttırdığı ve kalıcı öğrenme açısından materyal kullanmave tutumları gibi örgüt kültürü faktörleri öğretimde becerisi kazandırdığı anlaşılmaktadır.[21] İnternetininternet teknolojilerinin ve bilgisayar kullanımını eğitimde kullanılması, ayrıca öğretme-öğrenme sürecinde;doğrudan etkilemektedir. öğrenmeyi öğretme, yaşam boyu eğitim sağlama, bireysel farkları dikkate alma, öğrenmeye katılma, araştırma,Uzaktan eğitimde öğrenci ile öğretim elemanı arasındaki keşfetme, modüler programlama ve öğrencinin öğrenmepsikolojik boşluğun potansiyel bir yanlış anlaşılmayı sürecini kendi öğrenme hızına göre programlama yapmabünyesinde barındırabileceği, öğretmenin anlatmak imkanı sunmaktadır.istediği ile öğrencinin yorumlarının çakışmayabileceği,yine öğrencinin beklentileri ile öğretenin maksatlarının İnternet teknolojilerinin uzaktan eğitimde kullanılmasınınuyuşmayabileceği yönünde görüşler ortaya atılmıştır. pedagoji açısından sonuçlarından biri de “kendi kendineUzaktan eğitim ile ders alan bir öğrencinin beklenti öğrenme” alışkanlığının kazanılmasıdır. Öğrenimseviyesinin yüz yüze eğitim alan bir öğrenciye göre düşük ortamında internet teknolojilerinin kullanımı ile güncelolması ve kişisel beklentinin başarı seviyesi ile ilişkili bilgiye kısa zamanda ulaşmasını öğrenen bireyler kendiolması üzerinde durulan başka bir psikolojik faktör kendilerine öğrenme yeteneklerini de geliştirmekte ve buolmuştur. [18] yolla yeni beceriler kazanmaktadırlar.İnternet ve bilgisayar ile ilgili yaşantılar ya da kişilik Uzaktan eğitimde metodoloji eğiticinin sınırlı kaldığıözellikleriyle ilgili bireysel ayrılıklar, bilgisayara yönelik konular arasında gelmektedir. Bostock’un 285 öğrenci veduygu ve düşüncelerin farklılaşmasına neden 12 akademik danışman üzerinde yaptığı araştırmanınolabilmektedir. Bu doğrultuda uzaktan eğitim bulguları, güzel sanatlar ve beşeri bilimler alanındakiaktivitelerinde internet teknolojileri kullanımında, derslerde internet teknolojileri kullanımının, öğrencilerinöğrenim görenlerin bilgisayar ile ilgili kaygılarının stresle aktif öğrenme biçimlerine olumsuz etkileri olduğunumücadele düzeylerini de etkilediği, bilgisayar kaygı ortaya koymuştur. [22] Benzer bir şekilde Rosenberg’indüzeyinin uzaktan eğitimde sosyal ve psikolojik açıdan çalışmasında e-öğrenmenin öğrenmeye ne kadar katkısıfarklı bir bariyeri oluşturduğu belirtilmektedir. Ceyhan’ın bulunursa bulunsun hiçbir zaman sınıftaki eğitimin yeriniçalışmasında öğretmen adaylarının bilgisayar kaygı alamayacağı vurgulanmaktadır. Aynı çalışmada, internetdüzeylerinin, stresle başa çıkma düzeylerini ve stresle teknolojileri kullanılarak yapılan eğitim uygulamalarındabaşa çıkma biçimlerini farklılaştırdığı belirtilmekte, ortaya çıkabilecek pedagojik değişmeler aşağıdaki gibibilgisayar kaygı düzeyi ile bilgisayarın kullanılmaya sıralanmaktadır. [23]başladığı öğretim kademesinin etkileşiminin ise streslebaşa çıkma düzeyini ve sosyal destek arama biçimindeki • Sınıftaki öğretimin miktarı azalacak, fakat sınıftakistresle başa çıkmayı farklılaştırdığı vurgulanmaktadır.[19] deneyimler önem kazanacaktır. Öğrenmenin merkezeBir çok teknolojik gelişmede olduğu gibi internet ve alınması ve deneyimlerin öne çıkması öğretime büyükbilişim teknolojilerinin de eğitim sektöründe katkı sağlayabilecektir.kullanılmasının olumlu katkılarının yanı sıra bireysel ve • Öğretmenlerin rolü; öğretmekten, yol göstermeyetoplumsal olumsuz etkileri bulunmaktadır. Bunların doğru farklılaşacaktır. Öğretmen her şeyi öğretmekbaşında sağlıklı bir şekilde kullanılmayan ve yasalar ile yerine öğrencilerine öğrenmeyi öğretecek ve bu sürecidenetlenmeyen internet teknolojileri kullanımının, onlar için kolaylaştıracaklardır.öğrencilerin fiziki ve ruh sağlığı üzerinde yapabileceği • İnternetteki kaynakların sürekli güncelleştirilmesiolası olumsuz etkiler gelmektedir. İnternet kullanımındaki onların güvenilirliğini arttıracaktır.olumsuz etkilerin dar anlamda kurumsal, geniş anlamda•toplumsal barış ve bütünlük kavramını tehdit etmeye• E-öğrenme ile birlikte ders saati kavramı dakadar uzanabilen sonuçları olduğu bilinmektedir. [20] farklılaşacaktır. Bütün öğrencilerin derste aynı anda ve toplu bir şekilde yer almasına gerek kalmayabilecek ve4. INTERNET TEMELLİ UZAKTAN EĞİTİMİN öğretim sadece sınıfla sınırlı kalmayacaktır.PEDAGOJİ BOYUTUBu konudaki araştırmalar, öğrencilerin bilgisayar veinternet teknolojilerinden teorik derslerden yaralanmalarısonucunda, eğitimini aldıkları meslek alanı ile ilgili
  5. 5. BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ, CİLT: 1, SAYI: 2, MAYIS 2008 835. INTERNET TEMELLİ UZAKTAN EĞİTİMİN görülmektedir. Bunların gelişmiş olanları e-konferansTEKNOLOJİ BOYUTU sistemi ile benzer imkanları eğitilenlere sunmaktadır.Teknolojinin, bilgi ve iletişim teknolojilerinin temel itici Ses ve Görüntü Sistemleri : Televizyon ve video gibigücü olarak; bilginin, eğitim kurumlarından evlere kadar eğitsel materyallerdeki bilgi birikimi ve uygulamalarınınulaştırılarak enformasyon toplumunu oluşturulmasında internet temelli uzaktan eğitimde kullanılma şeklidir.başat gösterge olduğu belirtilmektedir.[24] İletişim Eğiticiye önceden hazırladığı görsel ve işitsel kayıtlarıteknolojilerindeki gelişmeler, internet iletişiminin uzaktan fazla efor sarfetmeksizin internet yoluyla eğitileneeğitimde kullanılma düzeyini arttırdığı kadar, uzaktan aktarma imkanı sağlar. Yüksek hızlı ağ altyapısı veeğitimin etkililiğini de arttırmıştır. Eğitim konusunda eğitilenlerde standart bilgisayar ve yazılım altyapısıteknolojiye yapılan yatırımların eğitim verimliliğine olan gerektirir.katkıları görüldükçe bireyler, örgütler ve nihayetindetoplumlar eğitim odaklı teknoloji yönelimlerini de Bütünleşik Sistemler: Farklı iletişim sistemlerininarttırmaktadırlar. Örneğin ABD’de okullar yıllardan beri senkronize bir şekilde bir araya getirilerek uzaktanöğrencilerin ve öğretmenlerin verimliliğini arttırabilecek eğitimde kullanılmasını ifade eder. İnternet teknolojilerişekilde kullanabilmeleri umuduyla, oldukça büyük yardımıyla aynı eğitsel gruplara mensup bireylerin bireoranlarda teknoloji alımı yapmaktadırlar. Sürekli artan bir ya da ortak ileti göndermelerine imkan verir.oranda bilgisayar ve internet teknolojilerine ait yazılım ve Genellikle özel yazılımlar ile kullanılırlar. En çok bilinenidonanımların okullara sağlanması ile bu araçlara erişim “Web-Temelli Ortak Servis” programıdır.de hızla artmaktadır.[25] Dünya Bankası’nın 2004 yılı“Bilgi ve İletişim Teknolojileri Göstergeleri”ne göre, her CD-DVD Room: Yüksek kapasiteli bilgi depolamabir kişiye düşen uluslar arası internet bant aralığı; ortamlarıdır. Ses görüntü, animasyon ve diğer interaktifAlmanya’da 6856 bits, ingiltere’de 13156 bits, İspanya’da uygulamaların standart bir şekilde çoğaltılarak2918 bits, Polonya’da 340 bits, Yunanistan’da 540 bits dağıtılmasına ve saklanmasına imkan verir.iken, Türkiye’de bu miktar sadece 40 bits’dir.[26] Mantıkla, farklı bir sınıflandırma ile uzaktan eğitimdeİletişimde kullanılan bant genişliği ve bağlantı hızı gibi kullanılan iletişim araç ve ortamlarını üç gruptateknolojik kapasiteyle ilgili faktörler yanında; bilgisayar, incelemektedir. [28] Bunlar;modem ve diğer network donanımlarının gelişmişliği ve Eğitim Yöntemleri: Alan çalışması, gösterim, uzmankullanılan yazılımlar, uzaktan eğitimde internet panelleri ve toplantıları, oyunlar, grup tartışmaları,teknolojilerini etkileyen diğer parametreler olarak konferanslar, uygulamalar, programlı öğretim, okuma,karşımıza çıkmaktadır. Tekinarslan’ın çalışmasında canlandırma ve simülasyon.İnternet ve bilgisayar teknolojilerindeki gelişmelerinuzaktan eğitimde kullanılma biçimleri yedi başlık altında Sunum Yöntemleri: Ses kayıtları, elektronik metin, CBT,toplanmıştır. [27 ]Bunlar; EPS, grup çalışması, etkileşimli televizyon, multimedya,E-Posta: uzaktan eğitim ortamında en sık kullanılan online destek, telekonferans, video konferans, üç boyutluiletişim biçimidir. Dosya transferi ile yazılı ve görsel modelleme, görsel gerçeklik ve video.eğitim materyalleri yanında kişisel mesajların birebiriletişiminde kullanışlılığı fazladır. Buna rağmen öğrenci Dağıtım Yöntemleri: Kablolu televizyon, cd room,öğretmen iletişiminde geri bildirimin sınırlıdır. Bu yüzden bilgisayar diskleri, sayısal video sistemleri (DVD),bazı eğitsel ortamlarda sesli e-mail de kullanılmaktadır. elektronik posta, extranet, internet, lan/WAN, uydular, dokunmatik sistemler/simülasyonlar, telefon, videoDağıtım Listeleri: Merkez bir sunucudan önceden bantları, ses bantları, sesli mesaj vb.belirlenmiş adreslere yapılan mesaj dağıtım sisteminiifade etmektedir. Daha fazla kişiye eş zamanlı ulaşma 5. SONUÇ VE TARTIŞMAimkanı, e-postaya göre avantaj sağlamaktadır. Eğitilenlerbu sayede tartışma grupları kurabildikleri gibi bire bir de Günümüzde teknoloji alanında gerçekleşen hızlıiletişim imkanı bulmaktadırlar. dönüşümler eğitim alanında da kendini göstermiş, ve bireyin toplumsallaşma sürecinde etkili olan her faktörün,E-Konferans Sistemi: Gelişmiş ve hızlı ağ altyapısında dolayısıyla eğitimin de yeniden düzenlenmesini birişleyen görsel ve işitsel online eğitim ortamını tarif zorunluluk haline getirmiştir. Eğitimde bilgisayar veetmektedir. Etkili bir uzaktan eğitim teknolojisi olmakla internetin kullanılmasıyla başlayan gelişmelerbirlikte bu altyapının gerektirdiği yüksek maliyet öğrenmenin şeklini ve çeşitliliğini de arttırmıştır. [29]yaygınlığını azaltmaktadır. İletişim ve eğitim, teknolojik reformlardan en çok etkilenen alanlar olarak ön plana çıkmıştır. [30]Mesaj Odaları (Chat Roooms) : Yazılı iletişimin yapıldığıiki veya daha fazla kullanıcının eş zamanlı olarak bilgi İnternet teknolojileri kullanılarak yürütülen uzaktanpaylaşımında bulunduğu sanal ortamlardır. Her eğitim uygulamalarında kaydedilen gelişmeler, uzaktankatılımcının yazdığı karakterler diğerleri tarafından eğitimin yakın gelecekte örgün eğitime ciddi bir alternatif olacağını göstermektedir. Bir ülkede eğitim kurumlarının
  6. 6. 84 BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ, CİLT: 1, SAYI: 2, MAYIS 2008internet’e bağlı olması, dolaşımda olan enformasyon teknolojilerinin geçirdiği devrimsel değişimlere ve bumiktarının artmasını sağladığı gibi, o eğitim kurumlarında konudaki radikal yeniliklere bağımlıdır. Bu nedenleeğitim alan ve eğitim veren kişilerin dünyanın her uzaktan eğitim örgütlerinde mekanik figürlerden çoktarafından enformasyon edinmesini organik nitelikler ön planda gelmeli; fonksiyonlar arasıkolaylaştırmaktadır.[31] internet tabanlı uzaktan eğitim takım çalışması, serbest bilgi akışı, merkezi olmayanuygulamalarında toplumsal ve kültürel süreçler de kararlar ve düşük biçimselleşme hakim olmalıdır. Çünküvazgeçilmez bir şekilde teknoloji ve enformasyon ile bilgi alışverişinin ve iletişim şebekesinin önemli olduğubağımlıdır. Bununla birlikte uzaktan eğitimle iç içe olan organik yapıda işler, karşılıklı etkileşim sonucu gözuygulayıcılar ve akademisyenler, uzaktan eğitimde önünde bulundurularak tanımlandığı için, eğitimyüksek teknolojiye sahip olmanın her zaman bu tür örgütlerinde öğreticiler ve diğer örgüt çalışanları uzaktaneğitimin amaçlarına ulaşmayı garanti etmeyeceğini eğitim faaliyetlerini kendilerine sunulan kurallarvurgulamaktadır. [32] Bu durumda uygulamaların; çerçevesinde değil, tüm örgüt geçerliliğinin ve örgütselörgütsel, sosyal, psikolojik, pedagojik ve etik boyutlarıyla vizyonun göz önünde tutulması bilinci ileele alınması bir zorunluluk halini almaktadır. yapacaklardır.[35][36] Uzaktan eğitimin yapıldığı örgütlerde yalın ve kıvamlı bir örgüt yapısı oluşturulmalı,Örgütsel, sosyal, pedagojik boyutlar, uzaktan eğitimin bürokratik eğilimlerden uzaklaşılmalıdır. Çünkü,uygulanmasında başarıyı ve başarısızlığı etkileyen bürokratik yapı yenilik ile beslenen internetteknolojinin dışındaki diğer önemli parametrelerdir. uygulamalarının gelişmesinde bariyer oluşturabilecektir.İnternet temelli uzaktan eğitimde teknoloji, verilen eğitselmesajın hızını netliğini ya da anlaşılabilirliğini arttırabilir Ülkemizde eğitim kalitesinin yükseltilmesi ve internetancak öğrencilerin öğrenme konusundaki bilinçlilik kullanılarak yapılan uzaktan eğitim konusundaki hakseviyesini yükseltme ve farklı öğrenme düzeyindeki ihlallerinin ortadan kaldırılması, bu konuya duyarlı dışeğitilenlere farklı yaklaşım getirme konusunda yetersiz çevrelerden çok devletin ve onun eğitim hizmetinikalacaktır. Eğitilenlerin öğrenme stilleri, uygulamaları yürütmekle görevli kurumların öncelikli sorunudur.yürütenlerin içerisinde bulundukları örgütsel çevre gibi Yüksek teknolojiler ile donatılmış internet ağ yapılarınındeğişkenlerin uzaktan eğitimin başarısını etkilemesi kullanılması, hem bireyler hem de kurumlar için yüksekkaçınılmazdır. Öğrenci ve öğretmenlerin bilgisayar ve maliyet gerektirmektedir. Bu da internet teknolojileriinternet konusunda yeterli bilgiye sahip olmaması, kullanılarak yürütülen uzaktan eğitimde “erişilebilirlik”İnternet temelli uygulamalara yeni olan bireylerin bu konusunu ve bireylerin eşit eğitim alma hakkınıuygulamaların içerisinde deneyimli kişilerin nezaretinden tartışmaya açmaktadır. Teknolojik gelişmeler uzaktanuzakta ve yalnız kalması, öğrenenlerin bilgisayar ve eğitim alan bireylerin aleyhine olmamalıdır. Herkes eşitinternet konusunda farklı kaygı düzeylerine sahip olması şartlarda internet temelli uzaktan eğitim uygulamalarınıninternet temelli eğitimlerde diğer örgütsel risk faktörlerini içerisinde yer alabilmelidir. Uzaktan eğitimde kaçınılmazoluşturmaktadır. İnternet teknolojilerinin sunduğu olan internet teknolojileri kullanımı, gerekli ve yeterliimkanlara karşın, istenilen sonuçlara ulaşılmasında yasal düzenlemelerin yapılmaması ve meslek olaraknitelikli insan gücünün önemi uzaktan eğitimde kurumsal “eğitim ve eğiticilik etiği”nin ilkeleriyle kontrolanlamda insan kaynakları kısıtını ortaya koymaktadır. edilmemesi durumunda, öğrenim görenler açısından hakKurumların web temelli internet eğitimi kapsamında e- ihlalleri doğurabileceği gibi, uzaktan eğitiminkütüphane hizmetlerinin verilebileceği veya bu hizmetlere sürdürülebilirliğini zorlaştıracak ve uzaktan eğitimkolaylıkla ulaşılabilecek bina ve kolaylıkların destekleme olgusuna da sosyal yönden zarar verecektir. Bu konudakizorunluluğu yine uzaktan eğitimde kaynak yaratma mevzuat gözden geçirilerek yasal boşluklarunsuru ile ilgili bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. doldurulmalıdır. internet kullanılarak, geçmişte hayal bileUzaktan eğitim hizmeti veren örgütlerde bilgisayar ile edemeyeceğimiz kadar suçların işlendiğine tanıkilgili yaşantıların arttırılması öğrenenlerin stresle başa olduğumuz bu süreçte, internet kullanılarakçıkma düzeylerinin yükseltilmesinde önemli bir faktör gerçekleştirilen uzaktan eğitim uygulamalarınınolabileceği gibi, sosyal iletişim kurma ve sosyal destek pornografik ve yasa dışı yayınlar ile telif hakları ilealma davranışlarını da olumlu etkileyecektir.[33] Bu korunan bilgisayar yazılımlarının kopyalanması gibinoktada, eğitimde bilgisayar ve buna bağlı olarak internet internet suçlarından uzak tutulması gerekmektedir.kullanımın arttırılması en önemli unsurlardan birisidir.Ülkelerin e-devlet’e hazır olma durumlarını inceleyen İnternet ve bilgisayar destekli uzaktan eğitimdearaştırmalar, Türkiye’nin bu konuda önemli hamleler teknolojinin bir boyutunu da yazılımlar oluşturmaktadır.yaptığını hatta İspanya ve Yunanistan’ı geçerek Fransa ve Öğrencilerin öğrenme biçimleri, göz önündeİtalya seviyesine geldiğini göstermektedir.[34] Ancak bulundurularak yazılımların hızları ve zorluk düzeyleribilgisayar sahiplik oranının ve internet kullanımın ülke gözden geçirilmeli, yazılımların hazırlanmasındangenelinde yaygınlaşmamış olması vatandaşların e-devlet, uygulanmasına kadar özellik ve içerikleri iyiöğrencilerin de bu paralelde e-eğitim uygulamalarından düzenlenmelidir. İnternet bazlı uzaktan eğitimdeyeteri kadar yararlanmasını mümkün kılmamaktadır. teknolojik altyapının yetersizliği bu eğitimin en önemli sınırlılıklarından birisidir. Çünkü bilgisayar veİnternet temelli uzaktan eğitimin yürütüldüğü örgütlerde internetteki teknik sorunlar öğrenci ve öğretmenlerineğitim uygulamaları, büyük ölçüde internet ve ağ motivasyonunu olduğu kadar eğitimin sürekliliğini de
  7. 7. BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ, CİLT: 1, SAYI: 2, MAYIS 2008 85olumsuz etkileyecektir. Uzaktan eğitimde etkili bir [17] B.A. Collis;G.J. Carleer, “The Effects of Technology-Enriched Schools Intervation: A Multiple Case Study Analysis” Computersöğrenme ve öğretme etkinliği için öğrenci, öğretici ve and Education, 21 (1-2). 151-162)öğretim materyallerinin bilgi ve iletişim teknolojilerinin [18] M.S.MC Iseac; C.N. Gunawedena, Distance Education inaracılığıyla aynı platformda ve eş zamanlı ya da eş Jonansen, D.H. Handbook of Research For Educationzamansız olarak buluşması ve görsel, işitsel bilgi Communications And Technology, Newyork Macmillan, 1996 [19] E. Ceyhan, “Bilgisayar Kaygı Düzeyleri Farklı Öğretmenpaylaşımın sağlanması gerekir. Etkileşimsiz bir uzaktan Adaylarının Stresle Başa Çıkma Davranışları” Eğitim ve Bilimeğitim uygulaması eğitim açısından derinliğin Dergisi, Cilt 29, Sayı 32, s. 15-24, 2004sağlanmasında yeterli başarı düzeyine ulaşamayacaktır. [20] İ. Cerrah, “Bilişim Teknolojileri ve Etik: Bilişim TeknolojilerininÖzellikle yüksek öğretimde öğrenme ortamındaki internet Güvenlik Hizmetlerinde Kullanımın Etik Boyutu ve Sosyal Sonuçları” Polis Bilimleri Dergisi, Cilt 4, Sayı 1-2, s. 137-155,kullanımının; mekan, zaman, teknoloji e-sınıf v.b 2002konularındaki problemleri ortadan kaldırılarakiyileştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. [21] M.Akın, “Bilgisayar ve İnternet Teknolojilerinden Yararlanmanın Uygulama Alan Bilgisi Oluşturma Yönünde Etkisi”, ErzincanKAYNAKLAR Üniversitesi Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 2, s. 49-70, 2007[1] C.H.Aydın, “Açık ve Uzaktan Öğrenmede Kullanılan Basılı [22] S.J. Bostock, Designing Web-Based Instruction For active Materyallerdeki Anlatım Biçimine ilişkin Öğrenen Tercihleri”, Learning. In B.H. Khan (ed.) Web-Based Instruction, p. 225-237, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 5, Sayı 1, Englewood Cliffs, Educational Technology Publications, 1997 s.131-147, 2005 [23] M.J. Rosenberg, E-Learning: Strategies for Delivering[2] K. Selvi, “Right of Education and Distance Learning”, Eurasian Knowledge in The Digital Age. Newyork: McGraw-Hill, 2001 Journal of Educational Research, 22, p.201-211, 2006 [24] C. Aktaş, “Enformasyon Toplumu Bağlamında Türkiye”, Selçuk[3] M.G. Moore, Contemporary Issues in American Distance İletişim Dergisi, Cilt 4, Sayı 4, s. 181-193, 2007 Education, Elmsford, NY: Pergamon, Inc., 1993 [25] M.Akın, “Bilgisayar ve İnternet Teknolojilerinden Yararlanmanın[4] M.S. McIsaac, “The internet Culture and Community Building”, Uygulama Alan Bilgisi Oluşturma Yönünde Etkisi”, Erzincan Advencing Online Learning In Asia, Hong Kong: The Open Üniversitesi Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 2,s. University of Hong Kong, p.16-25, 2002 49-70, 2007[5] M.L Williams; K.Pabrock, Distance Learning : The Essencial [26] C. Aktaş, “Enformasyon Toplumu Bağlamında Türkiye”, Selçuk Guide., Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc. 1999 İletişim Dergisi, Cilt 4, Sayı 4, s. 181-193, 2007[6] A.E. Özkul, “Açık ve Uzaktan Eğitimde Neredeyiz?”, OYP-YUUP [27] E. Tekinarslan, “Distance Education: Technologies, Issues And Uzaktan Eğitim Çalıştayı’nda Sunulan Bildiri, Mersin Considerations”, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Üniversitesi, 2004 Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı, 3, s. 65-73, 2002[7] S. Çukadar ; S.Çelik, “İnternete Dayalı Uzaktan Öğretim ve [28] A.Z Özgür, “Türkiye’de Uzaktan Eğitimde Televizyonun Üniversite Kütüphaneleri”, Doğuş Üniversitesi Dergisi, Cilt 4, sayı Etkileşimli Kullanımı: Olanaklar, Sınırlılıklar ve Çözüm Önerileri”, 1, s. 31-42, 2003 Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, Cilt 3, Sayı 4, s.[8] http://www.po.metu.edu.tr 20.03.2008 80-97, 2005[9] http://yunus.hacettepe.edu.tr 10.02.2008 [29] H.Ünsal, “Web Destekli Eğitim, Elektronik Öğrenme ve Web[10] H.Ünsal. “Web Destekli Eğitim, Elektronik Öğrenme ve Web Destekli Öğretim Programlarındaki Çeşitli Ders Modelleri”, Türk Destekli Öğretim Programlarındaki Çeşitli Ders Modelleri”, Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, Cilt, 2 sayı, 3 s. 375-388, 2004 Eğitim Bilimleri Dergisi, Cilt, 2 sayı, 3 s. 375-388, 2004 [30] G. Ekici, “Uzaktan Eğitim Ortamlarının Seçiminde Öğrencilerin[11] M.J.Rosenberg, E-Learning: Strategies for Delivering Öğrenme Stillerinin Önemi”, Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Knowledge in The Digital Age. Newyork: McGraw-Hill, 2001 Fakültesi Dergisi, Sayı 24, s. 48-55, 2003[12] H. İbicioğlu; Ö.L Antalyalı, “Uzaktan Eğitimin Başarısında İmkan, [31] M.Akın, “Bilgisayar ve İnternet Teknolojilerinden Yararlanmanın Algı, Motivasyon ve Etkileşim Faktörlerinin Etkileri: Uygulama Alan Bilgisi Oluşturma Yönünde Etkisi”, Erzincan Karşılaştırmalı Bir Uygulama”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Üniversitesi Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 2, s. Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 14, Sayı 2, s.325-338, 2005 49-70, 2007[13] C. Aktaş, “Enformasyon Toplumu Bağlamında Türkiye”, Selçuk [32] E. Tekinarslan, “Distance Education:Technologies, Issues And İletişim Dergisi, Cilt 4, Sayı 4, s. 181-193, 2007 Considerations”, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim[14] C. Dura; H. Atik, Bilgi Toplumu, Bilgi Ekonomisi ve Türkiye, Fakültesi Dergisi, Cilt 2, Sayı, 3, s. 65-73, 2002 Literatür Yayıncılık, İstanbul, 2002 [33] E. Ceyhan, “Bilgisayar Kaygı Düzeyleri Farklı Öğretmen[15] A. Naktiyok, “Yenilik Yönetimi ve Örgütsel Faktörler”, Atatürk Adaylarının Stresle Başa Çıkma Davranışları” Eğitim ve Bilim Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 21, Dergisi, Cilt 29, Sayı 32, s. 15-24, 2004 Sayı 2, s. 211-230, 2007 [34] C. Aktaş, “Enformasyon Toplumu Bağlamında Türkiye”, Selçuk[16] M.Akın, “Bilgisayar ve İnternet Teknolojilerinden Yararlanmanın İletişim Dergisi, Cilt 4, Sayı 4, s. 181-193, 2007 Uygulama Alan Bilgisi Oluşturma Yönünde Etkisi”, Erzincan [35] J. Greenberg; C. Mc Daniel, Behaviour In Organizations, Practice Üniversitesi Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 2, s. Hall Inc., New Jersey, 2000 49-70, 2007 [36] S.P. Lewis; S. Goodman; J. Alan, Management Challenges in The 21 th Century, South Western College Pub. Ohio, 1998

×