Menselijke prestaties en beperkingen
<ul><li>Fysiologisch aspect </li></ul><ul><ul><li>Lichamelijke geschiktheid </li></ul></ul><ul><li>Psychologisch aspect </...
FYSIOLOGIE <ul><li>Algemene fitheid </li></ul><ul><ul><li>Goede conditie geeft betere weerstand  tegen hypoxie, g-krachten...
Begrippen <ul><li>Samenstelling van de atmosfeer </li></ul><ul><ul><li>Gas + waterdamp </li></ul></ul><ul><ul><li>Gasmolec...
Gaswetten <ul><li>BOYLE </li></ul><ul><ul><li>Bij constante t°, gasvolume omgekeerd evenredig met druk </li></ul></ul><ul>...
Ademhaling en bloedsomloop <ul><li>Samenwerking in 3 stappen </li></ul><ul><ul><li>Gasuitwisseling met de atmosfeer </li><...
De ademhaling <ul><li>Ademen in 3 stappen </li></ul><ul><ul><li>Gasuitwisseling door de longen </li></ul></ul><ul><ul><li>...
Zuiveren Opwarmen Bevochtigen gasuitwisseling ademhalingsspier 2 kwabben 3 kwabben
Epithelium   = 90 m ² Werking van de alveoli
De bloedsomloop <ul><li>Long – hart – lichaam </li></ul><ul><li>Hemoglobine (Hb) in het bloed  brengt O2 rond en neemt CO2...
Invloed van drukafname <ul><li>MSL : 21 % van 760 mm/Hg = 160 mm/Hg </li></ul><ul><li>15.000 ft : 21 % van 430 mm/Hg = 90 ...
Hypoxie <ul><li>Hersenen: 2% gewicht, 20% O2 verbruik </li></ul><ul><li>Soorten: </li></ul><ul><ul><li>Hypoxemische hypoxi...
Bevorderlijke factoren voor hypoxie <ul><li>Hoogte </li></ul><ul><li>Duur van het tekort </li></ul><ul><li>Fysieke inspann...
symptomen Symptomen treden langzaam op ! 18.000 ft Cyanose, formicatie, bewusteloosheid 14.000 ft Vermindering oordeelverm...
Preventie <ul><li>Voor alle vluchten boven 10.000 ft:  zuurstof voorzien (flessen), ook in gepressuriseerde vluchten. </li...
Snelle decompressie <ul><li>Oorzaken : falende outlet-valve, schade aan romp, … </li></ul><ul><li>Gevolgen :  </li></ul><u...
 
<ul><li>Nog een lichamelijk gevolg : vorming van stikstofbellen in bloed, weefsel en gewrichten (wet Henry)  Vooral bij ex...
Fysiologische hoogtelimieten <ul><li>5000 ft: verminderde nachtvisie </li></ul><ul><li>18000 ft: TUC van 30 min. </li></ul...
Hyperventilatie  (verhoogde ademhaling) <ul><li>Fysiologische hyperventilatie: </li></ul><ul><ul><li>Inspanning = meer CO2...
Zuurtegraad van het bloed Afhankelijk van CO2 waarden <ul><li>Inspanning = meer CO2 en minder O2 </li></ul><ul><li>Chemore...
<ul><li>pH-neutraal = pH 7 </li></ul><ul><ul><li>Minder dan 7 = zuur (zoutzuur = pH 0) </li></ul></ul><ul><ul><li>Meer dan...
Indien twijfel tussen hypoxie en hyperventilatie … ? Behandel als hypoxie !
Effecten van de versnelling <ul><li>Positieve en negatieve g-krachten </li></ul><ul><ul><li>G =  versnelling </li></ul></u...
Invloeden van positieve G’s <ul><li>Bloed benen = weg van hart en  hersenen </li></ul><ul><li>Symptomen : </li></ul><ul><u...
Invloeden van negatieve G’s <ul><li>Uitzetten van bloedvaten  : </li></ul><ul><ul><li>Rood gelaat </li></ul></ul><ul><ul><...
Tolerantie <ul><li>Afhankelijk van  : </li></ul><ul><ul><li>Aantal G’s </li></ul></ul><ul><ul><li>Positieve of negatieve G...
<ul><li>Lang (+ 1 sec): </li></ul><ul><ul><li>+ 3,5 G ontspannen </li></ul></ul><ul><ul><li>+ 7 à 8 G met G-suite </li></u...
Het oog en zicht  Meest gebruikte zintuig om te vliegen !
5 miljoen kegeltjes: fovea centralis = scherp zicht 120 miljoen staafjes: perifeer = perifeer zicht en nachtzicht Hersenen...
Beperkingen van het visueel systeem <ul><li>Afhankelijk van </li></ul><ul><ul><li>Beschikbaar licht </li></ul></ul><ul><ul...
 
 
Dagzicht <ul><li>Scherpst in het midden (fovea centralis) DUS best direct kijken </li></ul><ul><li>Perifeer slechter (staa...
Nachtzicht <ul><li>Beste zicht met de staafjes = perifeer  </li></ul><ul><li>DUS best indirect kijken </li></ul><ul><li>St...
Gezichtsstoornissen <ul><li>Bijziendheid of myopie </li></ul><ul><ul><li>Negatieve of holle (concave) glazen nodig </li></...
<ul><li>Verziendheid of hypermetropie </li></ul><ul><ul><li>Positieve of bolle (convexe) glazen nodig </li></ul></ul>
<ul><li>Presbyopie </li></ul><ul><ul><li>Rond de leeftijd van 40 à 45 jaar: verlies van accomodatievermogen </li></ul></ul...
Optisch bedrog <ul><li>Oorzaak:  </li></ul><ul><ul><li>Te weinig visuele referentie, hersenen interpreteren (verkeerd) </l...
<ul><li>Autokinesis: </li></ul><ul><ul><li>In het donker lijkt een lichtpunt te bewegen </li></ul></ul><ul><ul><li>Oplijne...
Helling van de runway: undershoot of overshoot
Undershoot Overshoot
Invloed van de breedte van de runway
Black-hole approach: perceptie van te steil = risico is undershoot
 
<ul><li>Landen in regen of mist : </li></ul><ul><ul><li>Alles lijkt verderaf </li></ul></ul><ul><ul><li>Landingsbaan lijkt...
Gehoor en evenwicht
Gewaarwording en evenwicht <ul><li>Semi-circulaire of  halfcirkelvormige kanalen  reageren op versnellingen: </li></ul><ul...
 
<ul><li>Invloed van hoogteveranderingen </li></ul><ul><ul><li>Middenoor : druk gelijk via buis van Eustachius </li></ul></...
<ul><li>Lawaai en verlies van gehoor: </li></ul><ul><ul><li>Typisch voor piloten </li></ul></ul><ul><ul><li>Gebruik een go...
Ruimtelijke oriëntatie <ul><li>Ogen, evenwichtsorganen en zenuwen van de huid, spieren, gewrichten, … </li></ul><ul><li>He...
<ul><li>Tegenstrijdige prikkels </li></ul><ul><li>Desoriëntatie  (verkeerde waarneming van de stand van het vliegtuig t.o....
Soorten illusies en desoriëntatie <ul><li>Illusie van  horizontale vlucht </li></ul><ul><ul><li>Na lange tijd rollen  </li...
Vertigo <ul><li>Meest ernstige vorm van desoriëntatie </li></ul><ul><li>Omgeving tolt hevig = misselijk, braken,… </li></u...
Desoriëntatie voorkomen <ul><li>Negeer de  “seat of the pants”  maar vertrouw op instrumenten = veel oefenen op basic-intr...
Luchtziekte <ul><li>Oorzaken: </li></ul><ul><ul><li>Conflict in prikkels naar de  </li></ul></ul><ul><ul><li>hersenen (voo...
<ul><li>Preventie: </li></ul><ul><ul><li>Regelmatig vliegen </li></ul></ul><ul><ul><li>Rustige hoofdbewegingen </li></ul><...
Vliegen en gezondheid <ul><li>Medische eisen: </li></ul><ul><ul><li>Afhankelijk van soort vergunning, frequentie, leeftijd...
Andere beperkingen <ul><li>Alcohol:   </li></ul><ul><ul><ul><li>Verminderde waakzaamheid, prestaties, coördinatie </li></u...
<ul><li>Vermoeidheid: </li></ul><ul><ul><ul><li>Chronisch (problemen) = niet vliegen </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>A...
<ul><li>Persoonlijke conditie: </li></ul><ul><ul><li>Meest voorkomende reden van “loss of licence” = cardio- vasculaire pr...
Zorg voor passagiers <ul><li>Hou rekening met de onvoorspelbaarheid van passagiers </li></ul><ul><li>Vlieg niet in turbule...
Gevaarlijke goederen en vergiftigingsgevaar <ul><li>Geen vervoer van: </li></ul><ul><ul><li>Explosieven </li></ul></ul><ul...
Koolstofmonoxidevergiftiging   <ul><li>Bronnen van CO: </li></ul><ul><ul><li>Motoren, roken, cabineverwarming </li></ul></...
<ul><li>Voorzorgen voor CO: </li></ul><ul><ul><li>Geen cabineverwarming indien twijfel </li></ul></ul><ul><ul><li>Ventiler...
Psychologie
Psychologisch aspect van vliegen <ul><li>Gewaarwordingconcepten </li></ul><ul><ul><li>Interpretatie van prikkels door de h...
<ul><li>Piloot-geïnduceerde-noodtoestanden </li></ul><ul><ul><li>Throttle op idle i.p.v. carbu-heater off </li></ul></ul><...
<ul><li>Oplossing:  cognitieve perceptie   (behoort tot de nodige competenties van een piloot !) </li></ul><ul><ul><li>Eer...
<ul><li>Perceptie en verwachtingen  … </li></ul><ul><ul><li>Hersenen geven betekenis aan de prikkels </li></ul></ul><ul><u...
 
<ul><li>Perceptie en gewoonte  … </li></ul><ul><ul><li>Vliegen vraagt automatismen </li></ul></ul><ul><ul><li>Soms hoor je...
Het centraal besluitvormingsproces Info van: ATC Instrumenten Gehoor GPS seat of the pants BESLISSINGSKANAAL Correcte besl...
Mentale werkdruk en beperkingen <ul><li>Centraal beslissingskanaal overbelast = prikkels en info ongebruikt </li></ul>Bela...
Informatiebronnen <ul><li>Soms bereikt ons een overaanbod van prikkels (ATC, instructeur, …) </li></ul><ul><li>Selectie ma...
Geheugen (Kennis en ervaringen opslaan en terug oproepen) Kort termijn geheugen  = kort (enkele seconden) opslaan en verge...
Beperkingen van het geheugen <ul><li>Korte termijn geheugen </li></ul><ul><ul><li>Beperkt in tijd en volume </li></ul></ul...
Stress Reactie  van het lichaam op gestelde  eisen  of belasting. Psychologisch Fysiek  Fysiek  Psychologisch (Overstress:...
prestatie stressniveau Verveling paniek Maximum prestatieniveau STRESSOR:  factor die stress veroorzaakt STRESS:  reactie ...
3 stadia van stress <ul><li>ALARM </li></ul><ul><ul><ul><li>Lichaam bereidt zich voor: “fight or flight” </li></ul></ul></...
Stressverhogende factoren <ul><li>Belangrijker dan de aard van de stressor = je reactie op stress </li></ul><ul><li>Totale...
Oorzaken <ul><li>Omgevings-stressors </li></ul><ul><ul><li>Fysieke vliegstress door geluid, trilling, hypoxie, … </li></ul...
<ul><li>Deze drie komen samen: stress is cumulatief ! </li></ul><ul><li>Overschrijden van je  </li></ul><ul><li>persoonlij...
<ul><li>Nog enkele factoren: </li></ul><ul><ul><li>Stress heeft veel te maken met de perceptie van het eigen kunnen (train...
Herkennen en terugdringen van stress <ul><li>Leer je  eigen limieten  kennen en tekenen van naderende stress herkennen en ...
Waarschuwingssignalen <ul><li>Emotionele spanning </li></ul><ul><li>Zenuwachtigheid </li></ul><ul><li>Geïrriteerdheid </li...
Stress verminderen <ul><li>Hangt af van de lichamelijke en geestelijke conditie van de piloot </li></ul>
<ul><li>Lichamelijke conditie: </li></ul><ul><ul><li>Roken en alcohol </li></ul></ul><ul><ul><li>Leer onthaasten </li></ul...
<ul><li>Psychologische conditie: </li></ul><ul><ul><li>Vind jezelf niet onmisbaar </li></ul></ul><ul><ul><li>Humor doet wo...
 
Inzicht en besluitvorming H LL S E L software Liveware-liveware Liveware Environment Hardware De piloot laat alle aspecten...
 
<ul><li>De menselijke schakel  is de inzichtelijke schakel MAAR … </li></ul><ul><li>Foutieve inzichten kunnen leiden tot f...
kennis + bekwaamheid + ondervinding INZICHT GOOD AIRMANSHIP
Risicohoudingen van de piloot <ul><li>Anti-autoritair </li></ul><ul><ul><li>Regels lijken overbodig, onnodig en onlogisch ...
<ul><li>Machogedrag </li></ul><ul><ul><li>Risico’s nemen om zich te bewijzen als piloot </li></ul></ul><ul><li>Onderwerpin...
Beoordelen en inschatten van risico’s <ul><li>Piloot </li></ul><ul><ul><li>Rekening houden met stressniveau (fysieke, fysi...
Risico-analyse <ul><li>Evalueer ook in vlucht </li></ul><ul><li>Durf terug te keren of uit te wijken </li></ul><ul><li>Let...
<ul><li>Hou vooral rekening … </li></ul><ul><li>Je bent eerst MENS en dan PILOOT </li></ul>
Menselijke prestaties
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Human performance in aviation

1,578 views

Published on

Human performance and limitations in aviation

1 Comment
1 Like
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
1,578
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
7
Actions
Shares
0
Downloads
38
Comments
1
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Human performance in aviation

  1. 1. Menselijke prestaties en beperkingen
  2. 2. <ul><li>Fysiologisch aspect </li></ul><ul><ul><li>Lichamelijke geschiktheid </li></ul></ul><ul><li>Psychologisch aspect </li></ul><ul><ul><li>Psychologische geschiktheid </li></ul></ul>
  3. 3. FYSIOLOGIE <ul><li>Algemene fitheid </li></ul><ul><ul><li>Goede conditie geeft betere weerstand tegen hypoxie, g-krachten, stress, … </li></ul></ul><ul><ul><li>Medische keuring klasse 1 en 2 </li></ul></ul><ul><li>Mentale geschiktheid </li></ul><ul><ul><li>Nadelig = medicatie, drugs, alcohol, overdreven stress, persoonlijke en familiale problemen, slaapgebrek, slechte eetgewoontes, … </li></ul></ul><ul><li>Ziekte en medicatie </li></ul><ul><ul><li>Vliegen onder medicatie vereist toestemming van geneesheer </li></ul></ul><ul><ul><li>Belemmerende medicatie: antibiotica, kalmerende middelen, stimulerende middelen (cafeïnes, amfetamines), anti-histamines (verkoudheid en allergie), bloeddrukverlagers, verdovende middelen, … </li></ul></ul>
  4. 4. Begrippen <ul><li>Samenstelling van de atmosfeer </li></ul><ul><ul><li>Gas + waterdamp </li></ul></ul><ul><ul><li>Gasmoleculen verbinden niet, ze mengen door diffusie </li></ul></ul><ul><ul><li>78% N (stikstof), 21% O ² (zuurstof), 1% diverse gassen </li></ul></ul><ul><ul><li>Druk MSL is 760 mm/Hg (mens = 18 ton) </li></ul></ul><ul><ul><li>Onderste lagen = grootste drukafname </li></ul></ul><ul><ul><li>DUS minder zuurstof met hoogte (niet in %) </li></ul></ul>
  5. 5. Gaswetten <ul><li>BOYLE </li></ul><ul><ul><li>Bij constante t°, gasvolume omgekeerd evenredig met druk </li></ul></ul><ul><ul><li>DUS minder druk, groter volume </li></ul></ul><ul><li>CHARLES </li></ul><ul><ul><li>Volume evenredig aan t°, bij gelijke druk </li></ul></ul><ul><ul><li>DUS gas zet uit als de t° stijgt </li></ul></ul><ul><li>DALTON </li></ul><ul><ul><li>Totale gasdruk = som van de partiële druk </li></ul></ul><ul><ul><li>Zuurstof heeft 21% van 760 mm/Hg (160 mm/Hg) </li></ul></ul><ul><li>HENRY </li></ul><ul><ul><li>Evenwichtstoestand van een opgelost gas in een vloeistof is evenredig met de druk </li></ul></ul><ul><ul><li>DUS onder druk kan een vloeistof meer opgelost gas bevatten (cfr. Het openen van een colafles) </li></ul></ul>
  6. 6. Ademhaling en bloedsomloop <ul><li>Samenwerking in 3 stappen </li></ul><ul><ul><li>Gasuitwisseling met de atmosfeer </li></ul></ul><ul><ul><li>Transport van de longen naar de cellen </li></ul></ul><ul><ul><li>Oxidatie in de cellen = energie </li></ul></ul><ul><ul><li>Elke fase kan min of meer belemmerd worden bij het vliegen ! </li></ul></ul>
  7. 7. De ademhaling <ul><li>Ademen in 3 stappen </li></ul><ul><ul><li>Gasuitwisseling door de longen </li></ul></ul><ul><ul><li>CO2 en O2 transport </li></ul></ul><ul><ul><li>Gasuitwisseling in de cellen </li></ul></ul>
  8. 8. Zuiveren Opwarmen Bevochtigen gasuitwisseling ademhalingsspier 2 kwabben 3 kwabben
  9. 9. Epithelium = 90 m ² Werking van de alveoli
  10. 10. De bloedsomloop <ul><li>Long – hart – lichaam </li></ul><ul><li>Hemoglobine (Hb) in het bloed brengt O2 rond en neemt CO2 terug mee </li></ul><ul><li>Hb saturatie: </li></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>normaal = 100 % </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>10.000 ft = 87 % </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>18.000 ft = 65 % </li></ul></ul></ul></ul></ul><ul><li>Hemoglobine prefereert CO (koolmonoxide) tot 300 x </li></ul><ul><li>Roker : 10 % van de Hb is ingenomen (dwz MSL = 9000 ft) </li></ul>
  11. 11. Invloed van drukafname <ul><li>MSL : 21 % van 760 mm/Hg = 160 mm/Hg </li></ul><ul><li>15.000 ft : 21 % van 430 mm/Hg = 90 mm/Hg </li></ul><ul><li>36.000 ft : 21 % van 190 mm/Hg = 40 mm/Hg </li></ul>Beperkte diffusie naar Hb op hoogte !
  12. 12. Hypoxie <ul><li>Hersenen: 2% gewicht, 20% O2 verbruik </li></ul><ul><li>Soorten: </li></ul><ul><ul><li>Hypoxemische hypoxie : te weinig lucht en/of O2 </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Te lage druk op hoogte </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Te weinig lucht in longen (g-krachten) </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Anemische hypoxie : te lage transportcapaciteit </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Bloedarmoede of anemie </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>CO-intoxicatie (verlopen na 120 dagen) </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>G-krachten (bloed naar de benen) </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Ischemische hypoxie : te weinig bloedcirculatie </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Hypothermie </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>syncope </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Histotoxische hypoxie : te lage opname in weefsels </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Vergiftiging (alkohol, narcotica, …) </li></ul></ul></ul>
  13. 13. Bevorderlijke factoren voor hypoxie <ul><li>Hoogte </li></ul><ul><li>Duur van het tekort </li></ul><ul><li>Fysieke inspanningen </li></ul><ul><li>Omgevingstemperatuur </li></ul><ul><li>Roken </li></ul><ul><li>Alcohol, medicatie en drugs </li></ul><ul><li>G-krachten van meer dan 1g </li></ul><ul><li>Hyperventilatie </li></ul><ul><li>anemie </li></ul>
  14. 14. symptomen Symptomen treden langzaam op ! 18.000 ft Cyanose, formicatie, bewusteloosheid 14.000 ft Vermindering oordeelvermogen, reactiesnelheid, denkvermogen, zicht, gehoor en geheugen 10.000 ft Euforie, verminderde prestaties, saturatie vermindert tot 90% 6000 ft Rokers ondervinden eerste symptomen 5000 ft Vermindering nachtzicht
  15. 15. Preventie <ul><li>Voor alle vluchten boven 10.000 ft: zuurstof voorzien (flessen), ook in gepressuriseerde vluchten. </li></ul><ul><li>Voor langdurige vluchten op + 10.000 ft: pressurisatie op ongeveer 6000 ft + zuurstof (via engine bleed, ingebouwde systemen of chemische reactoren) </li></ul>
  16. 16. Snelle decompressie <ul><li>Oorzaken : falende outlet-valve, schade aan romp, … </li></ul><ul><li>Gevolgen : </li></ul><ul><ul><li>Mist in de cabine </li></ul></ul><ul><ul><li>Luchtstroom binnen buiten </li></ul></ul><ul><ul><li>Uitzetting lichaamsgassen (oor, sinus, ingewanden, barodontalgia, … </li></ul></ul><ul><ul><li>Hypoxie </li></ul></ul><ul><ul><li>PILOOT: EERST ZUURSTOFMASKER OPZETTEN ! </li></ul></ul>
  17. 18. <ul><li>Nog een lichamelijk gevolg : vorming van stikstofbellen in bloed, weefsel en gewrichten (wet Henry) Vooral bij explosieve decompressie op meer dan 18000 ft. </li></ul><ul><ul><li>BENDS : pijn in gewrichten, zo weinig mogelijk bewegen </li></ul></ul><ul><ul><li>CREEPS : subcutane stikstofbellen </li></ul></ul><ul><ul><li>CHOCKES : droge hoest door bellen in de longen </li></ul></ul><ul><ul><li>Neurologische uitval door afknelling van zenuwen </li></ul></ul>
  18. 19. Fysiologische hoogtelimieten <ul><li>5000 ft: verminderde nachtvisie </li></ul><ul><li>18000 ft: TUC van 30 min. </li></ul><ul><li>25000 ft: TUC van 3 à 5 min. </li></ul><ul><li>40000 ft: TUC van 3 à 5 sec. </li></ul><ul><li>100% O2 inademen op 34000 ft = MSL </li></ul><ul><li>100% O2 op 40000 ft = 10000ft </li></ul><ul><li>DUS 34000 ft is de limiet voor een vlucht zonder pressurisatie en in geval van decompressie </li></ul>
  19. 20. Hyperventilatie (verhoogde ademhaling) <ul><li>Fysiologische hyperventilatie: </li></ul><ul><ul><li>Inspanning = meer CO2 = ademnood = meer ademen </li></ul></ul><ul><li>Niet-fysiologische hyperventilatie: </li></ul><ul><ul><li>Door stress, opwinding, hypoxie, … </li></ul></ul><ul><ul><li>Gevolg: paniek, duizelig, benauwd, hartkloppingen, droge mond, ijl in het hoofd, tintelingen, slapheid, … </li></ul></ul><ul><ul><li>Hierdoor: nog snellere ademhaling ! </li></ul></ul><ul><ul><li>Oplossing: bewust rustiger ademen of ademen in een zak </li></ul></ul>
  20. 21. Zuurtegraad van het bloed Afhankelijk van CO2 waarden <ul><li>Inspanning = meer CO2 en minder O2 </li></ul><ul><li>Chemoreceptoren in de hals detecteren verhoogde zuurtegraad (pH=potentia Hydrogenii of werking van de waterstof) </li></ul><ul><li>Signaal naar de hersenen </li></ul><ul><li>Verhoogde ademhaling om CO2 af te voeren </li></ul>
  21. 22. <ul><li>pH-neutraal = pH 7 </li></ul><ul><ul><li>Minder dan 7 = zuur (zoutzuur = pH 0) </li></ul></ul><ul><ul><li>Meer dan 7 = base (bloed = pH 7,4 -Natronloog = pH 14 </li></ul></ul>
  22. 23. Indien twijfel tussen hypoxie en hyperventilatie … ? Behandel als hypoxie !
  23. 24. Effecten van de versnelling <ul><li>Positieve en negatieve g-krachten </li></ul><ul><ul><li>G = versnelling </li></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Normale zwaartekracht </li></ul></ul></ul></ul><ul><li>1G = gewone zwaartekracht </li></ul><ul><li>2G = bocht met een helling van 60 ° </li></ul><ul><li>-1G = inverted flight </li></ul><ul><li>Klimmen = meer dan 1G </li></ul><ul><li>Dalen = minder dan 1G </li></ul>
  24. 25. Invloeden van positieve G’s <ul><li>Bloed benen = weg van hart en hersenen </li></ul><ul><li>Symptomen : </li></ul><ul><ul><li>Grey-out, tunnel vision bij +3,5 à 4 G </li></ul></ul><ul><ul><li>Black-out bij + 4,5 G (gehoor intact) </li></ul></ul><ul><ul><li>Bewusteloos bij hogere G </li></ul></ul>
  25. 26. Invloeden van negatieve G’s <ul><li>Uitzetten van bloedvaten : </li></ul><ul><ul><li>Rood gelaat </li></ul></ul><ul><ul><li>Gevoel van overdruk </li></ul></ul><ul><ul><li>Gesprongen haarvaten in de ogen </li></ul></ul><ul><ul><li>Later : mogelijke hersenschade </li></ul></ul>
  26. 27. Tolerantie <ul><li>Afhankelijk van : </li></ul><ul><ul><li>Aantal G’s </li></ul></ul><ul><ul><li>Positieve of negatieve G </li></ul></ul><ul><ul><li>Duur van de belasting </li></ul></ul><ul><ul><li>Persoon (groot, klein, dik, dun) </li></ul></ul><ul><ul><li>Toestand van de persoon (hypoxie, roken, alcohol, conditie, …) </li></ul></ul>
  27. 28. <ul><li>Lang (+ 1 sec): </li></ul><ul><ul><li>+ 3,5 G ontspannen </li></ul></ul><ul><ul><li>+ 7 à 8 G met G-suite </li></ul></ul><ul><ul><li>- 3 G </li></ul></ul><ul><li>Kort (impact): </li></ul><ul><ul><li>25 G vertikaal </li></ul></ul><ul><ul><li>45 G loodrecht op vertikaal </li></ul></ul>
  28. 29. Het oog en zicht Meest gebruikte zintuig om te vliegen !
  29. 30. 5 miljoen kegeltjes: fovea centralis = scherp zicht 120 miljoen staafjes: perifeer = perifeer zicht en nachtzicht Hersenen Fovea centralis
  30. 31. Beperkingen van het visueel systeem <ul><li>Afhankelijk van </li></ul><ul><ul><li>Beschikbaar licht </li></ul></ul><ul><ul><li>Afmetingen van het voorwerp </li></ul></ul><ul><ul><li>Afstand tot het object </li></ul></ul><ul><ul><li>Atmosferische zichtbaarheid </li></ul></ul><ul><ul><li>Contrast t.o.v. de achtergrond (Gestalt laws) </li></ul></ul>
  31. 34. Dagzicht <ul><li>Scherpst in het midden (fovea centralis) DUS best direct kijken </li></ul><ul><li>Perifeer slechter (staafjes) </li></ul><ul><li>Beweging = minder scherp DUS scannen </li></ul><ul><li>Opletten van de blinde vlek indien met 1 oog waargenomen </li></ul>
  32. 35. Nachtzicht <ul><li>Beste zicht met de staafjes = perifeer </li></ul><ul><li>DUS best indirect kijken </li></ul><ul><li>Staafjes worden snel verblind = terug aanpassen gedurende 20 à 30 min. </li></ul><ul><li>Nachtzicht wordt snel beïnvloed door hypoxie en CO-intox (gewaarwording van afname lichtsterkte) </li></ul>
  33. 36. Gezichtsstoornissen <ul><li>Bijziendheid of myopie </li></ul><ul><ul><li>Negatieve of holle (concave) glazen nodig </li></ul></ul>
  34. 37. <ul><li>Verziendheid of hypermetropie </li></ul><ul><ul><li>Positieve of bolle (convexe) glazen nodig </li></ul></ul>
  35. 38. <ul><li>Presbyopie </li></ul><ul><ul><li>Rond de leeftijd van 40 à 45 jaar: verlies van accomodatievermogen </li></ul></ul><ul><ul><li>Meestal gaande naar hypermetropie DUS myopie verbetert, hypermetropie verslechtert </li></ul></ul>
  36. 39. Optisch bedrog <ul><li>Oorzaak: </li></ul><ul><ul><li>Te weinig visuele referentie, hersenen interpreteren (verkeerd) </li></ul></ul><ul><ul><li>Verkeerde perceptie </li></ul></ul><ul><li>Piloot moet zich bewust zijn van de mogelijke illusies ! </li></ul><ul><li>Soorten optisch bedrog: … </li></ul>
  37. 40. <ul><li>Autokinesis: </li></ul><ul><ul><li>In het donker lijkt een lichtpunt te bewegen </li></ul></ul><ul><ul><li>Oplijnen met een lichtpunt: controleverlies </li></ul></ul><ul><ul><li>Kijk indirect </li></ul></ul><ul><li>Atmosferische illusies: </li></ul><ul><ul><li>Slecht zicht (mist): alles lijkt veraf (vb. landen in de mist) </li></ul></ul><ul><ul><li>Wolk binnenvliegen: perceptie van klimmen </li></ul></ul>
  38. 41. Helling van de runway: undershoot of overshoot
  39. 42. Undershoot Overshoot
  40. 43. Invloed van de breedte van de runway
  41. 44. Black-hole approach: perceptie van te steil = risico is undershoot
  42. 46. <ul><li>Landen in regen of mist : </li></ul><ul><ul><li>Alles lijkt verderaf </li></ul></ul><ul><ul><li>Landingsbaan lijkt lager door prisma effect </li></ul></ul><ul><ul><li>Risico op harde landing of undershoot </li></ul></ul>
  43. 47. Gehoor en evenwicht
  44. 48. Gewaarwording en evenwicht <ul><li>Semi-circulaire of halfcirkelvormige kanalen reageren op versnellingen: </li></ul><ul><ul><li>Hoekversnellingen : gelatine vloeistof + voelhaartjes </li></ul></ul><ul><ul><li>Lineaire versnellingen : otoliten + voelhaartjes </li></ul></ul><ul><ul><li>Goed op de grond, mogelijke desoriëntatie in de lucht </li></ul></ul>
  45. 50. <ul><li>Invloed van hoogteveranderingen </li></ul><ul><ul><li>Middenoor : druk gelijk via buis van Eustachius </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Ontsteking door drukverschillen = aerotitis </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Vooral dalen geeft problemen </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Niet vliegen met verkoudheid, oor- en keelontsteking (zwelling van de buis van Eustachius) </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Sinusproblemen : </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Zelfde problematiek als middenoor = drukopbouw </li></ul></ul></ul>
  46. 51. <ul><li>Lawaai en verlies van gehoor: </li></ul><ul><ul><li>Typisch voor piloten </li></ul></ul><ul><ul><li>Gebruik een goede headset </li></ul></ul>
  47. 52. Ruimtelijke oriëntatie <ul><li>Ogen, evenwichtsorganen en zenuwen van de huid, spieren, gewrichten, … </li></ul><ul><li>Hersenen interpretatie </li></ul><ul><li> Beeld van ruimtelijke oriëntatie </li></ul>
  48. 53. <ul><li>Tegenstrijdige prikkels </li></ul><ul><li>Desoriëntatie (verkeerde waarneming van de stand van het vliegtuig t.o.v. vliegbaan en/of hoogte) </li></ul><ul><li>Vertrouw op de vlieginstrumenten ! </li></ul>
  49. 54. Soorten illusies en desoriëntatie <ul><li>Illusie van horizontale vlucht </li></ul><ul><ul><li>Na lange tijd rollen </li></ul></ul><ul><li>Illusie van bocht in tegengestelde richting </li></ul><ul><ul><li>Na uitrollen van een langdurige bocht </li></ul></ul><ul><li>Illusie van draaien in verschillend vlak </li></ul><ul><ul><li>Door vlugge hoofdbeweging tijdens manoeuvre </li></ul></ul><ul><li>Illusie van achterwaarts tuimelen </li></ul><ul><ul><li>Uitvlakken na een stijgvlucht </li></ul></ul><ul><li>Illusie van klimmen </li></ul><ul><ul><li>Bij een scherpe bocht (seat of the pants) </li></ul></ul>
  50. 55. Vertigo <ul><li>Meest ernstige vorm van desoriëntatie </li></ul><ul><li>Omgeving tolt hevig = misselijk, braken,… </li></ul><ul><li>Kan veroorzaakt worden door stroboscoopeffect van 4 – 20 Hz </li></ul><ul><ul><li>Vb. zon in schroef tijdens landing </li></ul></ul><ul><li>Geen bruuske hoofdbewegingen tijdens een vliegmanoeuvre </li></ul>
  51. 56. Desoriëntatie voorkomen <ul><li>Negeer de “seat of the pants” maar vertrouw op instrumenten = veel oefenen op basic-intrument-flying </li></ul><ul><li>Vlieg niet ongetraind in IMC (get-home-itis) </li></ul><ul><li>Vlieg niet ongetraind in duisternis </li></ul><ul><li>Geen vlugge hoofdbewegingen tijdens vliegmanoeuvres </li></ul><ul><li>Vlieg niet tijdens verkoudheid of ziekte </li></ul><ul><li>Verbruik geen alcohol (12 – 24 u. vooraf) </li></ul><ul><li>Vermijd vermoeid te vliegen </li></ul>
  52. 57. Luchtziekte <ul><li>Oorzaken: </li></ul><ul><ul><li>Conflict in prikkels naar de </li></ul></ul><ul><ul><li>hersenen (vooral ogen versus </li></ul></ul><ul><ul><li>evenwicht) </li></ul></ul><ul><ul><li>Gevoeligheid verhoogt indien </li></ul></ul><ul><ul><li>stress, zorgen, hyperventilatie, </li></ul></ul><ul><ul><li>alcohol, … </li></ul></ul><ul><li>Symptomen: </li></ul><ul><ul><li>Maagproblemen, hyperventilatie, bleek, transpiratie </li></ul></ul><ul><ul><li>Speekselvorming, warmte oprispingen, ijl in het hoofd, apathie </li></ul></ul><ul><ul><li>Braken </li></ul></ul>
  53. 58. <ul><li>Preventie: </li></ul><ul><ul><li>Regelmatig vliegen </li></ul></ul><ul><ul><li>Rustige hoofdbewegingen </li></ul></ul><ul><ul><li>Kijk naar een stabiele horizon </li></ul></ul><ul><ul><li>Eten versus niet eten: niets bewezen </li></ul></ul><ul><ul><li>Geneesmiddelen hebben bijwerkingen: niet te gebruiken als solo-piloot. </li></ul></ul>
  54. 59. Vliegen en gezondheid <ul><li>Medische eisen: </li></ul><ul><ul><li>Afhankelijk van soort vergunning, frequentie, leeftijd, … </li></ul></ul><ul><ul><li>Algemeen: gewicht en lengte, zicht, gehoor, urine, bloeddruk en EKG </li></ul></ul><ul><li>Kwalen en behandeling: </li></ul><ul><ul><li>Verkoudheid: best niet vliegen </li></ul></ul><ul><ul><li>Maagstoornissen: let op je dieet </li></ul></ul><ul><ul><li>en voedingshygiëne in het </li></ul></ul><ul><ul><li>buitenland. (veel voorkomende </li></ul></ul><ul><ul><li>reden van inactiviteit van piloten) </li></ul></ul>
  55. 60. Andere beperkingen <ul><li>Alcohol: </li></ul><ul><ul><ul><li>Verminderde waakzaamheid, prestaties, coördinatie </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Geen alcohol 8 / 24 uur voor de vlucht </li></ul></ul></ul><ul><li>Drugs: </li></ul><ul><ul><ul><li>verboden </li></ul></ul></ul><ul><li>Roken: </li></ul><ul><ul><ul><li>Denk aan hypoxia op 5000 ft </li></ul></ul></ul><ul><li>Bloed geven: </li></ul><ul><ul><ul><li>Risico op hypoxie, geen donor en piloot </li></ul></ul></ul>
  56. 61. <ul><li>Vermoeidheid: </li></ul><ul><ul><ul><li>Chronisch (problemen) = niet vliegen </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Acuut (stress, slaapgebrek) = 1 dag recup per tijdzone </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Voorkomen: slapen, dieet, conditie, vluchten van – 4u., goede zithouding </li></ul></ul></ul><ul><li>Scubaduiken: </li></ul><ul><ul><ul><li>Risico op stikstofbubbels </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>12 uur wachten alvorens tot 8000 ft (indien geen gecontroleerde stijging) </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>24 uur wachten alvorens + 8000 ft (of na gecontroleerde stijging) </li></ul></ul></ul>
  57. 62. <ul><li>Persoonlijke conditie: </li></ul><ul><ul><li>Meest voorkomende reden van “loss of licence” = cardio- vasculaire problemen </li></ul></ul>
  58. 63. Zorg voor passagiers <ul><li>Hou rekening met de onvoorspelbaarheid van passagiers </li></ul><ul><li>Vlieg niet in turbulentie, windstoten, … </li></ul><ul><li>Zorg begint op de grond: </li></ul><ul><ul><li>Briefing vooraf i.v.m. roken (TO, land, …) </li></ul></ul><ul><ul><li>Seats instellen en locked </li></ul></ul><ul><ul><li>Gordels aan en uit ? </li></ul></ul><ul><ul><li>Deuren en nooduitgangen </li></ul></ul><ul><ul><li>Reddingsvesten en ditching procedure </li></ul></ul><ul><ul><li>Zuurstof </li></ul></ul><ul><li>In vlucht: </li></ul><ul><ul><li>Blijf rustig en zelfverzekerd </li></ul></ul><ul><ul><li>Rustige manoeuvres </li></ul></ul><ul><ul><li>Geef uitleg bij wat je doet </li></ul></ul>
  59. 64. Gevaarlijke goederen en vergiftigingsgevaar <ul><li>Geen vervoer van: </li></ul><ul><ul><li>Explosieven </li></ul></ul><ul><ul><li>Brandbare producten (vast of vloeibaar) </li></ul></ul><ul><ul><li>Oxiderende stoffen (vb. nitraten) </li></ul></ul><ul><ul><li>Corrosieve stoffen (vb. zuren, kwik, …) </li></ul></ul><ul><ul><li>Gassen onder druk (vb. sprays, aërosols, …) </li></ul></ul>
  60. 65. Koolstofmonoxidevergiftiging <ul><li>Bronnen van CO: </li></ul><ul><ul><li>Motoren, roken, cabineverwarming </li></ul></ul><ul><ul><li>Opgelet: reukloos, smaakloos, kleurloos </li></ul></ul><ul><li>Effecten: </li></ul><ul><ul><li>Hoofdpijn, misselijk, duizelig, verminderd zicht </li></ul></ul><ul><ul><li>Braken, verlies spierkracht, bewusteloos, dood </li></ul></ul><ul><ul><li>Zet zich vast op Hb: dagenlang voelbaar </li></ul></ul>
  61. 66. <ul><li>Voorzorgen voor CO: </li></ul><ul><ul><li>Geen cabineverwarming indien twijfel </li></ul></ul><ul><ul><li>Ventileren bij verwarmen </li></ul></ul><ul><ul><li>Niet roken </li></ul></ul><ul><ul><li>Zuurstof bij de hand </li></ul></ul><ul><ul><li>Landen bij gevaar </li></ul></ul>
  62. 67. Psychologie
  63. 68. Psychologisch aspect van vliegen <ul><li>Gewaarwordingconcepten </li></ul><ul><ul><li>Interpretatie van prikkels door de hersenen </li></ul></ul><ul><ul><li>Meestal juist, soms in conflict met andere prikkels, verwachtingspatronen, ervaringen, gewoontes, automatismen, … </li></ul></ul><ul><ul><li>Gevolg: verwarring, verkeerde reacties of handelingen = gevaar voor ongeval ! </li></ul></ul>
  64. 69. <ul><li>Piloot-geïnduceerde-noodtoestanden </li></ul><ul><ul><li>Throttle op idle i.p.v. carbu-heater off </li></ul></ul><ul><ul><li>Mixture lean i.p.v. schroef op andere trap </li></ul></ul><ul><ul><li>Fuel cut-off i.p.v. andere tank </li></ul></ul><ul><li>Je doet een geautomatiseerde handeling terwijl je aan een denkende handeling bezig bent </li></ul>
  65. 70. <ul><li>Oplossing: cognitieve perceptie (behoort tot de nodige competenties van een piloot !) </li></ul><ul><ul><li>Eerst alle input op een rijtje, dan een doordachte beslissing </li></ul></ul><ul><ul><li>EN </li></ul></ul><ul><ul><li>intussen zich bewust zijn dat perceptie kan beïnvloed worden door verschillende factoren … </li></ul></ul>
  66. 71. <ul><li>Perceptie en verwachtingen … </li></ul><ul><ul><li>Hersenen geven betekenis aan de prikkels </li></ul></ul><ul><ul><li>Als de verwachting groot genoeg is = verkeerde perceptie, conclusie, reactie … </li></ul></ul><ul><ul><li>vb.: Je weet (verkeerd) waar je bent, je past je waarnemingen aan aan je mentaal beeld </li></ul></ul><ul><ul><li>(Ongeval Mt Mc Kinley) </li></ul></ul>
  67. 73. <ul><li>Perceptie en gewoonte … </li></ul><ul><ul><li>Vliegen vraagt automatismen </li></ul></ul><ul><ul><li>Soms hoor je wat je uit gewoonte hoort en niet wat je echt hoort. (Vb. LH downwind) </li></ul></ul><ul><ul><li>Gevolg: gevaarlijke situaties ! </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Ander type vliegtuig = verschillende knoppen </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Fuel switch ON / OFF </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>RWY 24 of 06 </li></ul></ul></ul>
  68. 74. Het centraal besluitvormingsproces Info van: ATC Instrumenten Gehoor GPS seat of the pants BESLISSINGSKANAAL Correcte beslissing of handeling Tegelijk: verschillende automatische en één bewuste handeling !
  69. 75. Mentale werkdruk en beperkingen <ul><li>Centraal beslissingskanaal overbelast = prikkels en info ongebruikt </li></ul>Belangrijke info negeren (vb. hoogtemeter) Wel aandacht voor onbelangrijke (meer prikkelende) info Vb. Radio Iedereen heeft zijn persoonlijke grens i.v.m. info-verwerking afhankelijk van individu, situatie, lichamelijke toestand, …
  70. 76. Informatiebronnen <ul><li>Soms bereikt ons een overaanbod van prikkels (ATC, instructeur, …) </li></ul><ul><li>Selectie maken in de prikkels = zeer belangrijk (belangrijk – onbelangrijk) </li></ul><ul><li>Vooral gesproken taal is vatbaar voor fouten: </li></ul><ul><ul><li>Say again </li></ul></ul><ul><ul><li>Read you … </li></ul></ul><ul><ul><li>Standaard radio procedure gebruiken </li></ul></ul><ul><ul><li>Rustig en duidelijk praten </li></ul></ul>
  71. 77. Geheugen (Kennis en ervaringen opslaan en terug oproepen) Kort termijn geheugen = kort (enkele seconden) opslaan en vergeten. Vb.: RWY, telefoonnummer, … Lange termijn geheugen = permanent opslaan van kennis en ervaringen door bewust leren. Werkgeheugen = wat men op dat moment gebruikt uit korte en lange geheugen. Vb.: mnemotechnische middelen (HASEL-check)
  72. 78. Beperkingen van het geheugen <ul><li>Korte termijn geheugen </li></ul><ul><ul><li>Beperkt in tijd en volume </li></ul></ul><ul><ul><li>Soms gaat verkeerde info naar werkgeheugen </li></ul></ul><ul><ul><li>Vb.: ATC-info voor IFR-vlucht </li></ul></ul><ul><li>Verwachtingen vervangen soms ontvangen info </li></ul><ul><ul><li>Vb.: je verwacht zoals steeds RWY24, je krijgt 06, je herhaalt 06 maar … </li></ul></ul>
  73. 79. Stress Reactie van het lichaam op gestelde eisen of belasting. Psychologisch Fysiek Fysiek Psychologisch (Overstress: te hoge belasting of werkdruk)
  74. 80. prestatie stressniveau Verveling paniek Maximum prestatieniveau STRESSOR: factor die stress veroorzaakt STRESS: reactie op de stressor
  75. 81. 3 stadia van stress <ul><li>ALARM </li></ul><ul><ul><ul><li>Lichaam bereidt zich voor: “fight or flight” </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Stijging adrenaline, hartslagademhaling, transpiratie + daling spijsvertering </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Verhoogde energie, spierkracht, zintuigen </li></ul></ul></ul><ul><li>WEERSTAND </li></ul><ul><ul><ul><li>Lichaam herstelt om langdurige stress aan te kunnen </li></ul></ul></ul><ul><li>UITPUTTING </li></ul><ul><ul><ul><li>Reserves zijn opgebruikt = rust noodzakelijk </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Toch aanhoudende stress = hoge bloeddruk, migraine, maagklachten, astma, … </li></ul></ul></ul>
  76. 82. Stressverhogende factoren <ul><li>Belangrijker dan de aard van de stressor = je reactie op stress </li></ul><ul><li>Totale stress = vliegstress + life stressors </li></ul>
  77. 83. Oorzaken <ul><li>Omgevings-stressors </li></ul><ul><ul><li>Fysieke vliegstress door geluid, trilling, hypoxie, … </li></ul></ul><ul><ul><li>Afh. Van aard van de vlucht, route, meteo, … </li></ul></ul><ul><li>Life stressors </li></ul><ul><ul><li>Emotionele, familiale, sociale en financiële stress </li></ul></ul><ul><li>Reactieve stressors </li></ul><ul><ul><li>Plotse stresserende situatie </li></ul></ul><ul><ul><li>Vb.: engine failure, afwijken tijdens final, … </li></ul></ul>
  78. 84. <ul><li>Deze drie komen samen: stress is cumulatief ! </li></ul><ul><li>Overschrijden van je </li></ul><ul><li>persoonlijke limiet, </li></ul><ul><li>hangt af van persoon </li></ul><ul><li>tot persoon. </li></ul>
  79. 85. <ul><li>Nog enkele factoren: </li></ul><ul><ul><li>Stress heeft veel te maken met de perceptie van het eigen kunnen (training!) </li></ul></ul><ul><ul><li>Te mijden situaties: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Goochelen met tijd: te veel in te weinig tijd </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Te veel zelfopgelegde verplichtingen: te ijverige ingesteldheid </li></ul></ul></ul>
  80. 86. Herkennen en terugdringen van stress <ul><li>Leer je eigen limieten kennen en tekenen van naderende stress herkennen en erkennen </li></ul><ul><li>Durf een beslissing te nemen over al dan niet vliegen </li></ul>
  81. 87. Waarschuwingssignalen <ul><li>Emotionele spanning </li></ul><ul><li>Zenuwachtigheid </li></ul><ul><li>Geïrriteerdheid </li></ul><ul><li>Droge mond en keel </li></ul><ul><li>Snel opschrikken </li></ul><ul><li>Depressief en negatief denken </li></ul><ul><li>Ongeduld naar anderen </li></ul>
  82. 88. Stress verminderen <ul><li>Hangt af van de lichamelijke en geestelijke conditie van de piloot </li></ul>
  83. 89. <ul><li>Lichamelijke conditie: </li></ul><ul><ul><li>Roken en alcohol </li></ul></ul><ul><ul><li>Leer onthaasten </li></ul></ul><ul><ul><li>Lichaamsbeweging </li></ul></ul><ul><ul><li>Eet gezond en regelmatig </li></ul></ul><ul><ul><li>Ademhalingsoefeningen </li></ul></ul><ul><ul><li>Vermijd file rijden </li></ul></ul><ul><ul><li>Gebruik een realistisch tijdschema </li></ul></ul><ul><ul><li>Af en toe een korte break </li></ul></ul>
  84. 90. <ul><li>Psychologische conditie: </li></ul><ul><ul><li>Vind jezelf niet onmisbaar </li></ul></ul><ul><ul><li>Humor doet wonderen </li></ul></ul><ul><ul><li>In gezelschap sta je sterker </li></ul></ul><ul><ul><li>Optimistische ingesteldheid </li></ul></ul><ul><ul><li>Neem niet teveel hooi op je vork </li></ul></ul><ul><ul><li>Breng je ground-stressors niet mee naar de cockpit </li></ul></ul><ul><ul><li>Dan wordt je zeker de ideale piloot … </li></ul></ul>
  85. 92. Inzicht en besluitvorming H LL S E L software Liveware-liveware Liveware Environment Hardware De piloot laat alle aspecten samenkomen tot een doordachte beslissing Elke interactie kan een oorzaak zijn van een fout
  86. 94. <ul><li>De menselijke schakel is de inzichtelijke schakel MAAR … </li></ul><ul><li>Foutieve inzichten kunnen leiden tot fouten en ongevallen. </li></ul><ul><li>Soorten inzichten: </li></ul><ul><ul><li>Perceptueel inzicht: i.v.m. waarnemingen en perceptie. Vb.: inschatten hoogte, snelheid, … </li></ul></ul><ul><ul><li>Cognitief inzicht: op basis van kennis en ervaring een risicoanalyse maken </li></ul></ul><ul><ul><li>vb.: wanneer bochten, flaren, … </li></ul></ul>
  87. 95. kennis + bekwaamheid + ondervinding INZICHT GOOD AIRMANSHIP
  88. 96. Risicohoudingen van de piloot <ul><li>Anti-autoritair </li></ul><ul><ul><li>Regels lijken overbodig, onnodig en onlogisch </li></ul></ul><ul><ul><li>Ik weet het beter … </li></ul></ul><ul><li>Impulsief </li></ul><ul><ul><li>Direct en ondoordacht handelen </li></ul></ul><ul><ul><li>Foutieve besluitvorming </li></ul></ul><ul><li>Onkwetsbaar </li></ul><ul><ul><li>Het komt altijd wel goed </li></ul></ul><ul><ul><li>Je moet een beetje geluk hebben in het leven </li></ul></ul>
  89. 97. <ul><li>Machogedrag </li></ul><ul><ul><li>Risico’s nemen om zich te bewijzen als piloot </li></ul></ul><ul><li>Onderwerping </li></ul><ul><ul><li>Verantwoordelijkheid ontlopen door anderen de beslissingen te laten nemen </li></ul></ul><ul><ul><li>Meestal door een gebrek aan zelfvertrouwen </li></ul></ul><ul><li>Onbekommerdheid </li></ul><ul><ul><li>Combinatie zelfvertrouwen en tevredenheid </li></ul></ul><ul><ul><li>Verergerd door ervaring en routine </li></ul></ul>
  90. 98. Beoordelen en inschatten van risico’s <ul><li>Piloot </li></ul><ul><ul><li>Rekening houden met stressniveau (fysieke, fysiologische, psychologisch en sociaal) </li></ul></ul><ul><li>Vliegtuig </li></ul><ul><ul><li>Toestand van het vliegtuig en uitrusting (IMC of VMC, brandstof, weight and balance, CG, …) </li></ul></ul><ul><li>Omgeving </li></ul><ul><ul><li>Meteo, reliëf, ATC-instructies, … </li></ul></ul><ul><li>Tijd </li></ul><ul><ul><li>Beschikbare tijd (hoe minder tijd, hoe meer stress) </li></ul></ul>
  91. 99. Risico-analyse <ul><li>Evalueer ook in vlucht </li></ul><ul><li>Durf terug te keren of uit te wijken </li></ul><ul><li>Let op voor get-home-itis </li></ul><ul><li>Durf een vlucht af te lassen indien een te hoog risico. </li></ul>
  92. 100. <ul><li>Hou vooral rekening … </li></ul><ul><li>Je bent eerst MENS en dan PILOOT </li></ul>
  93. 101. Menselijke prestaties

×