Hoe internet de Nederlandse Economie veranderd.

953 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
953
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
282
Actions
Shares
0
Downloads
16
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Hoe internet de Nederlandse Economie veranderd.

  1. 1. Report InternedHoe het internet de Nederlandse economie verandert
  2. 2. The Boston Consulting Group (BCG) is een wereldwijdopererende management consultant en is toonaangevendop het gebied van strategie. Samen met de klant onder­zoeken wij mogelijkheden tot waardecreatie, adresserenwe cruciale uitdagingen en transformeren we het bedrijf.Dit doen we in alle bedrijfstakken en op allerlei gebied.Onze bedrijfsspecifieke aanpak combineert diepgaandinzicht in de dynamiek van bedrijven en markten metvergaande samenwerking met alle niveaus van de klant­organisatie. Dit zorgt ervoor dat onze klanten duurzaamconcurrentievoordeel verkrijgen, betere organisatiesbouwen en verzekerd zijn van blijvende resultaten. BCGis opgericht in 1963 en heeft 71 kantoren in 41 landen.
  3. 3. InternedHoe het internet de Nederlandse economie verandert Marty Smits Silvia Sonneveld Sjoerd Arlman Vivek Makhija Maart 2011 in opdracht van bcg.com
  4. 4. © The Boston Consulting Group 2011. Alle rechten voorbehouden.Voor informatie neem contact op met BCG:E-mail: ams.marketing@bcg.comFax: +31 20 548 4001, ter attentie van MarketingPost: The Boston Consulting Group Marketing Postbus 87597 1080 JN Amsterdam Nederland
  5. 5. InhoudVoorwoord 4Managementsamenvatting 5De Nederlandse interneteconomie: een inleidende schets 7De omvang van de interneteconomie 9De Kern: het internet-bbp 10Ring 1: aanvullende economische voordelen voor bedrijven en consumenten 10Ring 2: productiviteitsverbeteringen 10Ring 3: maatschappelijke voordelen, en een enkele zorg 11Internetintensiteit 13Nederland op het wereldtoneel 13Beschikbaarheid 17Betrokkenheid 17Bestedingen 18Kansen voor het mkb op het internet 21De groeiende interneteconomie 28Appendix: methodologie 30Interned 3
  6. 6. VoorwoordW at er precies bedoeld wordt met het van de economische activiteiten op het internet in begrip interneteconomie blijft vaak Nederland in kaart te brengen. In dit rapport kwantifi­ wat onduidelijk. Dit is opmerkelijk, ceren we onder meer de bijdrage van het internet aan gezien al het onderzoek dat naar het de Nederlandse economie. BCG is volledig verantwoor­ internet wordt verricht. Het blijkt delijk voor de analyse en de conclusies in dit rapport, deniet eenvoudig om tot een zinvolle inschatting van de resultaten zijn tussentijds wel besproken met medewer­groei en omvang van de interneteconomie te komen. kers van Google Nederland. Beide partijen willen hiermee een aanzet geven tot een discussie over hetGoogle Nederland heeft om die reden The Boston belang en de toekomstige ontwikkelingen van hetConsulting Group (BCG) gevraagd de aard en omvang internet in Nederland.4 The Boston Consulting Group
  7. 7. ManagementsamenvattingD it rapport beschrijft en kwantificeert de websites. Zo is 90 procent van de top 50 door Neder­ bijdrage van het internet aan de Neder­ landers bezochte websites gratis (zoals Wikipedia, landse economie. Nederlandse consu­ Hyves en Nu.nl). Daarnaast zijn commerciële voor­ menten hebben het internet volledig delen in online handel tussen bedrijven, de omzet in omarmd en zijn een van de meest actieve online advertenties en productiviteitsstijgingen diegebruikers van het internet ter wereld. De internetinfra­ dankzij internet worden gerealiseerd, niet in dezestructuur in ons land behoort tot de beste ter wereld. bbp-bijdrage meegerekend.Tegelijkertijd blijven de bestedingen van Nederlandseconsumenten op het internet achter bij andere landen. Nederland staat internationaal op een hoge vijfde plaats met zijn BCG e-Intensity Index, een maatstafIn 2009 bedroeg de waarde van de Nederlandse voor de rol van het internet, die beschikbaarheid,interneteconomie € 24 miljard. Dit komt overeen betrokkenheid en bestedingen omvat.met 4,3 procent van het bbp. ◊ Internationaal gezien scoort Nederland goed op◊ De helft van de interneteconomie bestaat uit online beschikbaarheid (vierde plaats) en betrokkenheid consumptie (€ 12 miljard). De economische bijdrage (derde plaats), maar blijft achter op bestedingen van het internet is in Nederland kleiner dan die in (achtste plaats wereldwijd). Binnen Nederland is er landen als het Verenigd Koninkrijk (7,2 procent) en beperkt verschil in e-Intensity tussen de provincies. Zweden (6,6 procent). De belangrijkste reden voor Waar je ook woont of werkt in Nederland is er goede deze achterstand is het relatief beperkte bedrag dat toegang tot het internet. Een aandachtspunt is het Nederlandse consumenten via het internet besteden, behoud van aandacht voor de verdere ontwikkeling dit ondanks het feit dat 67 procent wel eens op het en invoering van nieuwe technolo­ ieën zoals glas­ g internet koopt. vezel en mobiel breedbandinternet om ook in de toekomst een koppositie te behouden.Het internet levert Nederland daarnaast vele econo-mische voordelen op die geen onderdeel zijn van de Het internet heeft veel nieuwe kansen gecreëerdbbp-bijdrage van € 24 miljard. voor bedrijven en ondernemers, zowel in ‘traditio- nele’ sectoren en in nieuwe pure internetsectoren,◊ Zo kopen consumenten voor meer dan € 8 miljard als ook voor nieuwe groepen ondernemers. aan producten offline waarvoor zij eerst online onder­ zoek gedaan hebben (de zogenaamde ROPO-beste­ ◊ Het internet biedt in Nederland naar schatting werk dingen: Research Online, Purchase Offline). aan ongeveer 110.000 mensen, werkzaam in Bovendien gebruiken consumenten intensief gratis bedrijven met een gezamenlijke omzet van circaInterned 5
  8. 8. € 30 miljard. Een voor dit onderzoek uitgevoerde ◊ Nederland is in internationaal perspectief een van de enquête laat zien dat bedrijven in het midden- en koplopers in het omarmen van het internet. Het kleinbedrijf (mkb) die online actief zijn, de afgelopen bedrijfsleven laat echter kansen liggen. Ondanks de jaren een gemiddelde omzetgroei van 3 procent goed ontwikkelde internetinfrastructuur zijn online hebben gerealiseerd; mkb-bedrijven die niet online inkoop, marketing en verkoop bij bedrijven relatief actief zijn, hebben in diezelfde periode geen omzet­ beperkt. groei geboekt. Echter het marketing- en verkoopge­ oriënteerde gebruik van het internet door bedrijven loopt ver achter ten opzichte van mkb-bedrijven in het Verenigd Koninkrijk.De bijdrage van het internet aan de Nederlandseeconomie groeit naar schatting tot € 41 miljard in2015 (5,9 procent van het bbp) en tot € 47 miljard of6,8 procent van het bbp in een meer voortvarendscenario.◊ Toenemende consumptie op het internet levert de grootste bijdrage aan deze groei, zowel door toe- nemende online aankopen alsmede het sterk stij­ gende gebruik van smartphones en tablet computers. Wij schatten in dat online consumptie in het basissce­ nario verdubbelt naar circa € 25 miljard in 2015. In het voortvarende scenario groeit dit zelfs tot € 30 miljard.6 The Boston Consulting Group
  9. 9. De Nederlandse interneteconomie Een inleidende schetsH et internettijdperk begon echt voor bijvoorbeeld ruim 9 miljoen geregistreerde Nederlandse Nederland in 1986 toen het eerste .nl gebruikers en ook in het gebruik van Twitter is Neder­ webadres werd geregistreerd. Sindsdien land een koploper. Van alle Nederlanders met een inter­ heeft het internet ook in Nederland een netaansluiting heeft bijna 18 procent een enorme vlucht genomen. Twitter-account, tegenover bijna 11 procent in bijvoor­ beeld het Verenigd Koninkrijk. Het gebruik gaat verderVandaag de dag behoren Nederlanders tot de meest dan informatie en communicatie. Zo bankiert 65 procentactieve internetgebruikers ter wereld en is de Neder­ van de Nederlanders via het internet.landse overheid wereldwijd een van de koplopers in hetgebruik van het internet bij haar informatie-uitwisseling Ook de Nederlandse publieke sector draagt bij aan hetmet burgers. Nederland mag dan geen internetgiganten actieve gebruik van internet. Zo heeft 95 procent van deals Facebook, Amazon of eBay hebben voortgebracht, Nederlandse scholen internettoegang en wordtons land telt wel een stevige economische basis van 90 procent van de belastingaangiftes digitaal gedaan.consumenten die op het internet uitstekend hun wegweten te vinden en bedrijven die met succes inspelen op Opvallend genoeg blijft het Nederlandse bedrijfslevende mogelijkheden die het internet biedt. achter bij consument en overheid in het gebruik van het internet. Van de Nederlandse bedrijven doet 37 procentDe verzameling Nederlandse bedrijven die het internet een deel van zijn inkoop en slechts 22 procent een deelin commercieel opzicht benutten, is rijk geschakeerd: van zijn verkoop online. Daarmee loopt Nederlandvan bloemen.net, een online bloemist die vanuit achter bij de landen die aan kop gaan.Goeree-Overflakkee de hele Randstad bedient tot SpilGames uit Hilversum, een van de grootste aanbieders Online winkelenvan online games ter wereld. In 2010 deed twee op de drie Nederlanders een onlineActieve en vooruitstrevende aankoop. Nederlandse consumenten gaven in 2009 geza­internetgebruikers menlijk € 9,4 miljard uit op het internet, wat neerkomt op ruim € 1.500 voor elk huishouden met een internet­Het internet is in Nederland in bijna ieders leven door­ aansluiting. Naast het kopen bij winkels, heeft degedrongen. Meer dan 90 procent van de consumenten opkomst van het internet ook geleid totheeft thuis toegang tot het internet, meestal via vaste een levendige handel tussen consumenten onderling.breedbandverbindingen (CBS). Marktplaats.nl, van oorsprong een platform voor consu­ mentenhandel in tweedehandse spullen, was in 2010 deDe Nederlander is niet alleen een van de meest actieve op een na populairste website in Nederland (STIR) en isinternetgebruikers ter wereld, hij is ook zeer snel in het inmiddels ook voor bedrijven een populair adverteer-omarmen van de nieuwe mogelijkheden die het internet en verkoopkanaal.biedt. Het Nederlandse vriendennetwerk Hyves teltInterned 7
  10. 10. Toegang tot het internet sterke groei in het mobiele dataverkeer en mobiel internet. In het eerste half jaar van 2010 was het mobieleDe kwaliteit van de Nederlandse internetinfrastructuur dataverkeer ruim twee keer zo groot als het jaar ervooris uitstekend te noemen. Gerekend naar de snelheid van (Opta).de internetverbindingen neemt Nederland wereldwijdeen vierde plaats in. Vrijwel nergens in Nederland is Samengevat heeft Nederland uitstekende toegang totonvoldoende toegang tot het internet een belemmering internet, een bevolking en overheid die hier uitgebreidvoor consument of bedrijf. gebruik van maken en aanzienlijke economische activi­ teit van consument en bedrijfsleven.Deze uitstekende toegangsmogelijkheden gaan gepaardmet uitgebreid gebruik. In de leeftijdscategorieën Maar hoe groot is nu de Nederlandse interneteconomie?12–25 jaar en 25–44 jaar maakt slechts tot 1 procent van Hoe groot is haar belang vergeleken met anderede Nederlanders nooit gebruik van het internet. Alleen sectoren? En hoe hard groeit ze? Hoewel diverse onder­onder de Nederlanders van 65 jaar en ouder bevindt zoeken deelvragen adresseren, is opmerkelijk genoeg dezich nog een aanzienlijke groep niet-gebruikers; in omvang van de Nederlandse interneteconomie nog niet2010 maakte 40 procent van hen geen gebruik van het integraal onderzocht. Mogelijk omdat de antwoordeninternet. Deze groep wordt overigens snel kleiner, in niet eenvoudig te vinden zijn. Niettemin zijn dit belang­2005 was nog 64 procent van de 65-plussers nooit online. rijke vragen, zowel voor beleidsmakers als voor het bedrijfsleven.Mobiel internet Door de omvang van de Nederlandse interneteconomieMobiel internet neemt een vlucht. Van alle telefoons te becijferen en ook de bredere economische aspectenwas in 2010 ongeveer 25 procent een smartphone, dit ervan te verkennen, hopen we voor overheid en bedrijfs­percentage loopt naar verwachting op tot zo’n 75 procent leven een basis te bieden voor het nemen vanin 2015 (GFK). De populariteit van smartphones, en de beter onderbouwde strategische en beleidsmatigeopkomst van tablet computers, leiden tot een beslissingen.8 The Boston Consulting Group
  11. 11. De omvang van de interneteconomieD e eerste graadmeter voor de impact van De economische invloed van het internet gaat, uiter­ het internet op de Nederlandse economie aard, veel verder. Het veroorzaakt golven van verande­ vinden we door te bepalen welk gedeelte ring die de gehele economie en samenleving van het bruto binnenlands product (bbp) beïnvloeden, maar die niet of alleen indirect terug te direct toegerekend kan worden aan het vinden zijn in het bbp1. Deze invloeden worden in figuurinternet. Welk deel van het bbp bestaat uit online 1 weergegeven in de drie ringen; de mate waarin deconsumptie en aankopen, uit investeringen in internet­ verschillende invloeden economisch meetbaar zijn,capaciteit en uit de netto export van internetdiensten en neemt naar buiten toe af.producten? Het internet-bbp is weergegeven als de kern 1. Wij hebben de omvang van de interneteconomie bepaald metin figuur 1. behulp van de zogenaamde uitgavenmethode. Deze methode be- rekent de totale uitgaven aan eindproducten en diensten. In een kader aan het eind van dit hoofdstuk staat meer informatie over deze methode en de gebruikte bronnen. Figuur 1. Slechts een deel van de impact van het internet wordt meegerekend in het bbp De kern: het internet-bbp ◊ Consumptie: zowel digitale transacties (zoals een Ring 1: aanvullende economische voordelen voor digitaal abonnement op een krant) als bedrijven en consumenten bestellingen via internet van fysieke producten ◊ Handel tussen bedrijven via internet (zoals een boek) ◊ Online advertenties ◊ Bedrijfsinvesteringen in internet ◊ Voordelen voor consumenten: ◊ Overheidsbestedingen aan internet – Online informatie inwinnen, offline kopen ◊ Netto export – Kostenbesparingen van online aankopen tov de winkel – Consumer surplus van gratis online content Ring 2: productiviteitsverbeteringen ◊ Productiviteitsstijging door inkoop via internet ◊ Productiviteitsstijgingen door proces- optimalisatie in de supply chain Ring 3: maatschappelijke voordelen, en een enkele zorg ◊ Gratis ‘user-generated’ content (zoals Wikipedia) ◊ Sociale netwerken (bijvoorbeeld Hyves of LinkedIn) Bron: BCG-analyse. ◊ Fraude en privacyInterned 9
  12. 12. De Kern: het internet-bbp gratis diensten, online advertenties en online handel tussen bedrijven.In de Nederlandse interneteconomie ging in2009 € 24,3 miljard om, goed voor 4,3 procent van het Het internet heeft een sterk effect op het koopgedragbbp2. Hoewel niet volledig vergelijkbaar is het internet- van consumenten en het keuzeproces dat daaraanbbp hiermee bijna net zo groot als de sectoren onder­ vooraf gaat. Consumenten zoeken en vergelijken op hetwijs en transport & logistiek, die ieder zo’n 4,5 procent internet en kopen vervolgens offline voor ruimvan het bbp beslaan. € 8 miljard aan goederen en diensten (ROPO). Dit bedrag is bijna net zo groot als de online consumptie in Neder­Consumptie neemt met € 11,9 miljard bijna de helft van land. Dit koopgedrag varieert sterk per productcategorie:deze kern voor haar rekening. Het grootste gedeelte 29 procent van alle auto’s wordt online gekocht, tegen­hiervan bestaat uit goederen en diensten die consu­ over slechts 3 procent van al het voedsel en overige krui­menten online kopen. Denk hierbij aan volledig digitale denierswaren. Daarnaast heeft de handel tussentransacties (het afsluiten van een digitaal abonnement consumenten onderling op websites als eBay.com enop het NRC of het downloaden van muziek uit Apple’s Marktplaats.nl een vlucht genomen die zonder hetiTunes Store), maar ook aan transacties die beginnen op internet niet mogelijk was geweest en geniet de consu­het internet, maar fysiek afgehandeld worden (het ment voordeel van gratis diensten zoals LinkedIn.boeken van een vlucht op schiphol.nl of de aanschaf vaneen wasmachine op wehkamp.nl). Een deel van de inter­ Het intensieve gebruik van het internet bij het onder­netconsumptie van € 2,6 miljard betreft uitgaven aan zoeken, vergelijken en aankopen van producten en dien­abonnementen en apparatuur die toegang geven tot het sten heeft bijgedragen aan een sterke groei in onlineinternet, zoals ADSL-verbindingen en smartphones. advertenties. De omzet in online advertenties lag volgens Nielsen in 2009 op € 815 miljoen, 45 procentAan het internet gerelateerde investeringen, bijvoor­ hoger dan in 2006 en 22 procent van de totale mediabe­beeld kapitaalinvesteringen van telecombedrijven in stedingen in Nederland.hun infrastructuur, zijn goed voor € 7,2 miljard. Over­heidsbestedingen (€ 4,6 miljard) en de netto export Het internet heeft zich daarnaast ontwikkeld tot een(€ 0,5 miljard) van internetgoederen en diensten maken belangrijk kanaal waarlangs bedrijven hun onderlingede kern compleet. transacties afhandelen. In 2009 verliep volgens het CBS 17 procent van de inkoop van bedrijven en 14 procentDe economische bijdrage van het internet is in Neder­ van hun verkoop via internet, inclusief verkopen vanland kleiner dan in landen als het Verenigd Koninkrijk bedrijven aan bedrijven.(7,2 procent) en Zweden (6,6 procent). De belangrijkstereden voor deze achterstand is het relatief beperkte Ring 2: productiviteitsverbeteringenbedrag dat Nederlandse consumenten op het internetbesteden. In hoofdstuk twee wordt verder ingegaan op Niet alleen heeft het internet de manier waaropde achterliggende factoren. producten en diensten worden gekocht en vergeleken sterk veranderd, het heeft ook een grote invloed op deRing 1: aanvullende economische manier waarop deze geproduceerd en geleverd worden.voordelen voor bedrijven en Ring 2 omvat productiviteitsstijgingen die bedrijvenconsumenten dankzij het internet behalen, bijvoorbeeld door een deel van hun inkoop online te doen, een verbeterd inzicht inIn ring 1 plaatsen we economische voordelen voor hun waardeketen of het aanboren van nieuwe afzet­bedrijven en consumenten die niet rechtstreeks mee markten die offline niet rendabel te bedienen zoudenworden genomen in het internetgerelateerde bbp. zijn.Daarbij gaat het vooral om offline aankopen na onlineonderzoek (de zogenaamde ROPO-bestedingen: Research 2. Dit bedrag geeft niet de groei van het bbp weer als gevolg van deOnline, Purchase Offline). Maar ook de waarde van opkomst van internet, maar is het gedeelte van het huidige bbp dat aan internet kan worden toegerekend.10 The Boston Consulting Group
  13. 13. Figuur 2. Online aankopen vormen de helft van de interneteconomie Consumptie 11,9 4,3% Aandeel van Bedrijfs- bbp 2009 7,2 investeringen Overheids- 4,6 bestedingen Export 9,7 Import 9,2 Interneteconomie 24,3 € miljard Bron: Thuiswinkel; CBS; Ovum; Datamonitor; Eurostat; Economis; IntelligenceUnit; IDC; OECD; Gartner; Euromonitor; BCG-analyse. Noot: Totalen/subtotalen kunnen door afronding enigszins verschillen.Eurostat, het statistische bureau van de Europese Unie, Ring 3: maatschappelijke voordelen, endeed in verschillende landen onderzoek naar deze een enkele zorgeffecten. Enkele van de resultaten voor Nederland zijn: In ring 3 brengen we de effecten van het internet onder◊ Een toename van de online verkoop met 10 procent die economisch moeilijk meetbaar zijn, maar die wel de leidt in handelsbedrijven tot een productiviteitstij­ wijze waarop mensen samen leven en werken beïn­ ging van 2,7 procent. vloeden: de opkomst van netwerksites als Facebook, het aangaan van relaties via datingsites, het delen van◊ Een stijging van de online inkoop (e-procurement) content door gebruikers van YouTube en Wikipedia en met 10 procent levert productiebedrijven een het onderhouden van contacten met familie en vrienden 1,2 procent hogere productiviteit op. waar ook ter wereld door videobellen.◊ Een stijging van 10 procent in het aantal medewer­ Ook enkele schadelijke gevolgen van het internet zoals kers met breedband internet leidt in de zakelijke en nieuwe vormen van fraude en piraterij horen in deze financiële dienstverlening tot een productiviteitsver­ ring thuis. Volgens onderzoek van het CBS zegt betering van 1,3 procent. 77 procent van de Nederlandse internetgebruikers bang te zijn voor fraude of inbreuken op de privacy. OngeveerToegang tot en het gebruik van internet kunnen dus 8 procent was in 2009 daadwerkelijk slachtoffer vanlangs verschillende wegen leiden tot een aanzienlijk online fraude. Meestal ging het om misbruik vanhogere productiviteit. persoonlijke gegevens of schending van privacy (5 procent van de internetgebruikers), maar in een aantal gevallen was er ook financiële schade door ‘phishing’ (2 procent) of door fraude met betaalkaarten of creditcards (1 procent).Interned 11
  14. 14. Drie methoden om de omvang van een economie te berekenen Er zijn drie methoden om het bruto binnenlands product ◊◊ Consumptie: goederen en diensten die Nederlandse (bbp) te berekenen. Het nadeel is dat deze methoden niet huishoudens via het internet aanschaffen en uitgaven zijn ontwikkeld met internet in het achterhoofd. aan internettoegang, zowel de kosten voor internet- aanbieders als het aandeel in de apparaatkosten. De output- of productiemethode meet de waarde die de productie van goederen en diensten creëert. De inko- ◊◊ Investeringen: aan het internet gerelateerde kapitaal- mensmethode meet het totale door individuen en investeringen door telecommunicatiebedrijven en bedrijven verdiende inkomen. De uitgavenmethode meet private investeringen in informatie- en communi- de totale uitgaven aan goederen en diensten. catietechnologie (ICT). De outputmethode is theoretisch de beste manier om de ◊◊ Overheidsuitgaven: aan het internet gerelateerde ICT- bijdrage van internet te meten. Maar als we deze metho- uitgaven door overheden en publieke organisaties. de zouden gebruiken, moeten we elk product en elke dienst onder de loep nemen en vervolgens als een ‘on- ◊◊ Netto export: geëxporteerde online goederen en dien- line’ of een ‘offline’ transactie aanmerken. Met de huidige sten en ICT-apparatuur minus de import van deze data is dit ondoenlijk. goederen en diensten. De inkomensmethode heeft als nadeel dat er veel aan- De uitgavenmethode heeft zeker ook tekortkomingen. Zo names gedaan moeten worden over het deel van de om- wordt de totale waarde van online verkochte goederen zet van traditionele bedrijven dat aan het internet toe te meegenomen omdat het een indicatie geeft van het be- wijzen is en over het deel van de omzet van multinatio- lang van internet als retailkanaal. Echter, de meeste on- nals dat aan Nederland toe te wijzen is. Door al deze aan- line transacties worden in de fysieke wereld afgehandeld names zou de uiteindelijke berekening in twijfel getrok- en zijn daarom geen pure online transacties. Ze worden ken kunnen worden. wel volledig meegerekend, omdat ze zonder het internet niet plaatsgevonden zouden hebben. De uitgavenmethode geeft weer wat de bijdrage van consumenten, bedrijven en overheidsinstellingen is aan Natuurlijk zou het beter zijn om van elke schakel in de de interneteconomie en gebruikt een benadering van het waardeketen de waarde te weten en die bedragen toe te totaal van de online componenten van alle andere secto- kennen aan het internet. Helaas zijn hier onvoldoende ren. Met de uitgavenmethode wordt het totaal van de vol- data over beschikbaar waardoor zo’n schatting niet accu- gende vier categorieën berekend: raat zou zijn.Inbreuk op auteursrechten via het internet is een zorgvoor de creatieve industrie. Tegelijkertijd biedt hetinternet kansen voor internetstart-ups met nieuwe busi­nessmodellen als Spotify.com. Op deze van oorsprongZweedse site luisteren duizenden Nederlanders legaalen soms gratis, soms betaald naar muziek via hetinternet.12 The Boston Consulting Group
  15. 15. InternetintensiteitH et internet is een wereldwijd web, maar andere landen. Het Verenigd Koninkrijk is een duide­ dat betekent niet dat het wereldwijd op lijke koploper als het gaat om de online bestedingen van dezelfde manier toegankelijk is of geac­ consumenten. In het algemeen blijven Zuid-Europese cepteerd en gebruikt wordt. Verschillen landen op het internet achter bij de noordelijker gelegen tussen landen zijn groot, ook als we ons EU-landen.beperken tot de economisch meest ontwikkelde landendie lid zijn van de OESO. Nederland op het wereldtoneelDe capaciteit en snelheid van internetverbindingen in Hoe staat het met de rol van het internet in NederlandZuid-Korea steken dankzij het uitgebreide glasvezelnet vergeleken met de overige OESO-landen? Hoe sterk beïn­in het land met kop en schouders uit boven die in vloedt het internet de bedrijvigheid in ons land? Hoe Figuur 3. Nederland heeft een hoge e-Intensity en staat op nummer vijf van de BCG e-Intensity Index Land Score Land Score Denemarken 140 Oostenrijk 103 Zuid-Korea 139 België 102 Japan 138 Zwitserland 101 Zweden 134 Ierland 99 Nederland 129 Nieuw-Zeeland 95 Verenigd Koninkrijk 128 Canada 91 Noorwegen 125 Spanje 86 Finland 124 Tsjechië 83 Duitsland 120 Portugal 80 IJsland 111 Hongarije 76 Verenigde Staten 109 Slowakije 70 Luxemburg 109 Polen 65 Australië 108 Italië 63 Frankrijk 105 Griekenland 54 Bron: Akamai; Eurostat; Information Technology & Innovation Foundation; Organisation for Economic Co-Operation and Development; Verenigde Naties; MagnaGlobal; BCG-analyse. Noot: Het meetkundige gemiddelde van de index is 100. De index is samengesteld in september 2010, voornamelijk op basis van 2010-data.Interned 13
  16. 16. Figuur 4. Nederland scoort vooral op bestedingen lager dan andere landen Beschikbaarheid Betrokkenheid Bestedingen Zuid-Korea Noorwegen Verenigd Koninkrijk Japan Denemarken Denemarken Zweden Nederland Verenigde Staten Nederland Zweden Duitsland IJsland Australië Zweden Zwitserland Nieuw-Zeeland Finland Oostenrijk Zwitserland Japan Denemarken Canada Nederland Finland Finland Luxemburg Noorwegen Verenigde Staten Noorwegen België IJsland Tsjechië Duitsland Verenigd Koninkrijk Zuid-Korea Luxemburg Japan Frankrijk Verenigd Koninkrijk Duitsland Australië Frankrijk Ierland Hongarije Australië Zuid-Korea Ierland Ierland België IJsland Nieuw-Zeeland Frankrijk Canada Spanje Luxemburg België Portugal Oostenrijk Oostenrijk Italië Spanje Nieuw-Zeeland Verenigde Staten Portugal Polen Canada Tsjechië Spanje Slowakije Hongarije Portugal Griekenland Polen Zwitserland Hongarije Slowakije Slowakije Tsjechië Italië Italië Polen Griekenland Griekenland 0 50 100 150 200 250 0 50 100 150 200 250 0 50 100 150 200 250 Bron: Akamai; Eurostat; Information Technology & Innovation Foundation; Organisation for Economic Co-Operation and Development; Verenigde Naties; MagnaGlobal; BCG-analyse. Noot: Het meetkundige gemiddelde van de index is 100. Figuur 5. Flevoland heeft de hoogste e-Intensity Ook Limburg, de laagst scorende provincie, zit nog in de internationale top-15 Flevoland 140 Utrecht 137 Noord-Brabant 136 Zuid-Holland 130 Noord-Holland 129 Gelderland 129 Overijssel 127 Friesland 127 Groningen 123 Drenthe 119 Zeeland 113 Limburg 107 Bron: Eurostat; CBS; Breedbandwinkel.nl; UPC; Ziggo; Delta; Vodaphone; KPN; T-Mobile; Stratix; Overheid monitor; TNS Nipo; BCG-analyse.14 The Boston Consulting Group
  17. 17. diep dringt het internet in de Nederlandse samenleving Nederland staat met een BCG e-Intensity Index vandoor? 129 op de vijfde plaats in de wereld. Nederland ligt daarmee duidelijk voor op landen als Duitsland (120),Een antwoord op deze vragen is te geven met de BCG de Verenigde Staten (109), Frankrijk (105) en Belgiëe-Intensity Index. Deze index omvat drie factoren die (102), maar blijft achter bij lijstaanvoerder Denemarkensamen de internetactiviteit in een land bepalen3: (140) en de Aziatische grootmachten Zuid-Korea (139) en Japan (138).◊ Beschikbaarheid: hoe goed is de infrastructuur en hoe goed is het internet toegankelijk? Binnen Nederland zijn de verschillen tussen provincies relatief beperkt. Flevoland is de provincie met de◊ Betrokkenheid: in welke mate betrekken consumenten, hoogste BCG e-Intensity (140) en Limburg heeft de bedrijven en overheden het internet bij hun dage­ laagste score (107). Om de score van Limburg in perspec­ lijkse activiteiten en benutten ze de mogelijkheden tief te plaatsen: met een score van 107 bevindt Limburg die het internet biedt? zich rond het niveau van Frankrijk (105) en de VS (109).◊ Bestedingen: hoeveel geld besteden consumenten en De Nederlandse variatie in regionale BCG e-Intensity bedrijven online aan e-commerce, reclame en scores is aanzienlijk lager vergeleken met die in andere publiciteit? landen. In het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld, dat met 128 een vergelijkbare BCG e-Intensity heeftDeze index geeft hiermee inzicht in hoe de internetin­tensiteit in een land is opgebouwd en maakt ook een 3. De BCG e-Intensity Index is een combinatie van beschikbaarheidvergelijking tussen landen mogelijk (zie figuur 5). (deze factor weegt voor 50 procent mee) en de twee gebruiksmaat­ staven betrokkenheid en bestedingen (met elk een aandeel van 25 procent). In de appendix is de methodologie van de BCG e-Intensity Index nader uitgewerkt. Figuur 6. Grote verschillen tussen provincies in uitrol glasvezel Flevoland, Overijssel, Noord-Brabant en Utrecht maken meeste voortgang Percentage van de huishoudens die internettoegang via glasvezel kunnen krijgen (%) 60 2010 50,7 2009 2008 45 2007 30 19,9 15,0 15 10,9 7,8 6,2 5,5 3,4 0,4 0,4 0,0 0,0 0,0 0 Flevoland Over- Noord Utrecht Noord Gelder- Zuid Drenthe Gro- Limburg Friesland Zeeland Totaal ijssel Brabant Holland land Holland ningen Nederland Bron: Stratix (FTTH in The Netherlands 2010 Q1).Interned 15
  18. 18. Nederland als knooppunt in het Europese internetverkeer Het internet is een netwerk van netwerken. Internet pro- ste commerciële ISP’s zoals XS4ALL en EuroNet. Amster- viders koppelen hun netwerken aan elkaar om te zorgen dam vormde voor de Europese spelers een centrale en dat gebruikers op het internet overal bij kunnen. neutrale locatie. Dat er bovendien al een transatlantische Providers kunnen op twee manieren data uitwisselen. De kabel met de VS lag, maakte Amsterdam tot een aantrek- eerste optie is om ‘privaat’ een rechtstreekse verbinding kelijke vestigingsplaats. te maken tussen elkaars netwerken. De tweede optie is om met meerdere spelers op één publieke plek samen te Het succes van een Internet Exchange is een kwestie van komen waar je verbindingen kunt maken. kritieke massa: Hoe meer partijen aangesloten zijn op een internetknooppunt, hoe aantrekkelijker het voor an- Dit soort publieke plekken heten Internet Exchanges en dere partijen wordt om zich ook aan te sluiten. AMS-IX is ze zijn als het ware de knooppunten van het internet. Am- bovendien zeer open in het toelaten van nieuwe partijen. sterdam huisvest een van de belangrijkste knooppunten Om die redenen is zo’n 70 procent van de aangesloten ter wereld, de Amsterdam Internet Exchange ofwel AMS- partijen in Amsterdam afkomstig uit het buitenland. IX. Sinds januari van dit jaar telt AMS-IX meer dan 400 aangesloten partijen en het aantal deelnemers blijft snel De directe invloed van AMS-IX op de Nederlandse inter- groeien. Gezamenlijk verwerken deze 24 procent van het neteconomie is beperkt, zo telt het bedrijf bijvoorbeeld Europese internetverkeer dat over die publieke verbindin- maar enkele tientallen arbeidsplaatsen. Indirect is die in- gen gaat. vloed vele malen groter. Een belangrijke reden voor de Amerikaanse internetreus Cisco om zijn Europese hoofd- De eerste partijen die elkaar vonden in Amsterdam waren kantoor met circa 1.100 medewerkers in Amsterdam te een aantal grote telecombedrijven als British Telecom, vestigen was de aanwezigheid van AMS-IX. Ook het Euro- het Amerikaanse AT&T, France Telecom en Deutsche Te- pese hoofdkantoor van LinkedIn is mede in Nederland ge- lekom, plus Nederlandse partijen zoals de KPN en de eer- vestigd door de AMS-IX. Amsterdam is het grootste publieke internetknooppunt van Europa Percentage van Europees internetverkeer dat over internetexchanges gaat¹ (%) 30 24,0 23,2 20 14,8 12,3 10 5,9 3,6 3,0 2,9 2,8 2,7 2,5 2,3 0 Amsterdam Frankfurt Londen Moscow Kiev Stockholm Praag Parijs Budapest Madrid Warschau Overige steden2 Bron: European Internet Exchange Association (2010 Report on European IXPs). 1 Alleen internetverkeer dat over Internet Exchanges gerouteerd wordt (dus exclusief Private Interconnect traffic). 2 69 andere steden die allemaal minder dan 1,5% van het publieke internetverkeer verwerken.16 The Boston Consulting Group
  19. 19. als Nederland, scoort Londen heel goed met 156 en Om ook op lange termijn de goede positie op het gebiedNoord-Ierland matig met 96. In de hoog scorende Scan­ van beschikbaarheid van Nederland te behouden en omdinavische landen is de variatie nog kleiner, zo haalt in nieuwe toepassingen mogelijk te maken, is het belang­Zweden bijvoorbeeld de best scorende regio 145 en de rijk dat Nederland blijft investeren in nieuwe techno­laagst scorende regio ‘slechts’ 126. logie, zoals glasvezel en breedband mobiel internet. Deze technologieën maken toepassingen mogelijk dieOm de relatieve sterktes en zwaktes van ons land op het steeds snellere verbindingen vereisen, zoals ‘cloudinternet aan het licht te brengen, analyseren we in de computing’, het verzenden en ontvangen van groterest van dit hoofdstuk de scores op de drie factoren videobestanden en videobellen.beschikbaarheid, betrokkenheid en bestedingen. BetrokkenheidBeschikbaarheid Nederland staat wereldwijd op een derde plaatsDe toegang tot het internet is in Nederland uitstekend te op ‘Betrokkenheid’, de mate waarin consumenten,noemen. Nederland staat in de wereldwijde ‘Beschik­ bedrijven en overheden het internet betrekken bij hunbaarheid’-ranglijst op een vierde plaats. Meer dan dagelijkse bezigheden.90 procent van de consumenten heeft thuis toegang totinternet (CBS), meestal via vaste breedbandverbindingen Deze hoge notering is vooral toe te schrijven aan dedie in nagenoeg het hele land verkrijgbaar zijn. Vrijwel Nederlandse consumenten; volgens de BCG e-Intensityalle kabelbedrijven bieden een hoge downloadsnelheid Index zijn zij de meest actieve gebruikers van hetvan 120 Mbps aan en ADSL-providers een snelheid van internet ter wereld. Illustratief hiervoor zijn de ruimmaximaal 50 Mbps. Daarmee is de capaciteit van de 9 miljoen geregistreerde Nederlandse Hyves-gebruikers.breedbandverbindingen voldoende voor bijna alle Ook de zakelijke netwerksite LinkedIn en de coöpera­huidige toepassingen. Nederland heeft ook een landelijk tieve internetencyclopedie Wikipedia laten die Neder­dekkend netwerk voor mobiele internetverbindingen. landse omarming van het internet zien: Nederlanders zijn relatief het best vertegenwoordigd op LinkedIn naGerekend naar de snelheid van zijn breedband- de Verenigde Staten en de Nederlandse Wikipedia staatverbinding staat de Nederlandse gebruiker volgens in de top 10 gerekend naar het aantal pagina’s per inter­Speedtest.net in de wereldwijde top tien, met een netgebruiker met Nederlands als moedertaal.gemeten snelheid van gemiddeld 24 Mbps. Zuid-Koreaanse gebruikers hebben met 31 Mbps verreweg de Het merendeel van de Nederlanders is gewend bank­snelste internetverbindingen ter wereld, gebruikers in zaken via het internet te regelen; 65 procent van deWest-Europese landen als Zweden (18 Mbps), Dene­ Nederlanders is minimaal eens per maand aan hetmarken (13 Mbs) en het Verenigd Koninkrijk (8 Mbps) internetbankieren (OECD). In Europa is dit alleen inblijven achter bij ons land. Noorwegen (71 procent) en Finland (66 procent) zo inge­ burgerd. In landen als Frankrijk, Duitsland en hetDe uitrol van glasvezel verloopt in Nederland zeer gelei­ Verenigd Koninkrijk ligt dat percentage rond dedelijk. In de afgelopen vier jaar is ongeveer 8 procent 30 procent. Bijna de helft van de Nederlandersvan de Nederlandse huishoudens aangesloten op (45 procent) gebruikt het internet om spelletjes te spelenglasvezel. De snelheid waarmee glasvezel in Neder- of muziek te luisteren (OECD). Alleen Zuid-Korea (44)land wordt uitgerold, verschilt aanzienlijk per komt daarbij in de buurt, in Duitsland (21) en Belgiëprovincie. In Flevoland heeft ruim de helft van de huis­ (23) ligt dat percentage ongeveer de helft lager. In Finlandhoudens de mogelijkheid om via glasvezel toegang tot en Nederland zoekt respectievelijk 47 en 45 procent vanhet internet te krijgen. Koploper Flevoland wordt de inwoners online zorginformatie op, meer dan ingevolgd door Overijssel (20 procent), Noord-Brabant Duitsland (41) en zelfs aanzienlijk meer dan in de(15 procent) en Utrecht (11 procent). Verenigde Staten (27) of Zweden (25).Interned 17
  20. 20. Figuur 7. Betrokkenheid van Nederlandse bedrijven bij internet blijft achter Betrokkenheid – consumenten Betrokkenheid – overheid Betrokkenheid – bedrijven Nederland Noorwegen Zwitserland Noorwegen Denemarken Nieuw Zeeland Finland Nederland Noorwegen Denemarken Canada Australië Zweden Australië Zweden IJsland Finland Ierland Zuid Korea Verenigde Staten Japan Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk Denemarken Luxemburg Zweden Canada Canada IJsland Verenigde Staten Verenigde Staten Frankrijk Nederland Zwitserland Spanje Duitsland Duitsland Zuid Korea IJsland Nieuw Zeeland Nieuw Zeeland België Australië Japan Verenigd Koninkrijk Japan Duitsland Tsjechië België Ierland Finland Frankrijk België Portugal Oostenrijk Hongarije Oostenrijk Ierland Luxemburg Polen Hongarije Oostenrijk Zuid Korea Spanje Zwitserland Frankrijk Slowakije Portugal Luxemburg Italië Slowakije Spanje Portugal Tsjechië Griekenland Polen Italië Slowakije Tsjechië Polen Hongarije Griekenland Griekenland Italië 0 50 100 150 200 0 50 100 150 200 0 50 100 150 200 Bron: Akamai; Eurostat; Information Technology & Innovation Foundation; Organisation for Economic Co-Operation and Development; Verenigde Naties; MagnaGlobal; BCG-analyse. Noot: Het meetkundige gemiddelde van de index is 100.Ook de overheid levert een bijdrage aan de hoge Neder­ Nederland met 37 procent van de bedrijven die een deellandse score op ‘Betrokkenheid’; alleen de Noorse en van zijn inkoop online doet ver achter bij koploper Zwit­Deense overheden doen op dit gebied meer. Ruim serland (75 procent) en ook bij Nieuw-Zeeland (66),8 miljoen Nederlanders gebruiken bijvoorbeeld DigiD, Australië (58) en Noorwegen (54). Van de Nederlandseeen digitale identificatiemethode, bij hun online bedrijven heeft 22 procent een online verkoopkanaal,communicatie met de overheid, bij het aanvragen van een stuk minder dan in Nieuw-Zeeland (42), Australiëkinderbijslag tot het versturen van hun belastingaan­ (33) en Zwitserland (31).giftes. Van alle belastingaangiftes wordt inmiddels90 procent digitaal verstuurd. Het lijkt daarom dat Nederlandse bedrijven kansen laten liggen op het internet. In het volgende hoofdstukVan alle basisscholen en middelbare scholen in Neder­ gaan wij dieper in op het gebruik van het internet doorland heeft 95 procent internettoegang (OECD). Alleen de bedrijven, in het bijzonder bedrijven in het midden- enVerenigde Staten (97), Australië (95), Denemarken (95), kleinbedrijf.Finland (92) en IJsland (92) behalen een vergelijkbarescore. In Duitsland (63) en België (74) hebben bedui­ Bestedingendend minder scholen toegang tot het internet. De score van Nederland op ‘Bestedingen’ blijft met eenBij bedrijven blijft de betrokkenheid bij het internet achtste plaats achter bij de scores op ‘Beschikbaarheid’achter vergeleken met die van consumenten en over­ en ‘Betrokkenheid’. De Nederlandse consument heeftheden. Het Nederlandse bedrijfsleven komt met een overal een zeer goede toegang tot het internet, voelt11e plaats niet in de top-10 als het gaat om betrokken­ zich daarop ook uitstekend thuis, maar koopt er betrek­heid bij het internet. Landen die in dit opzicht hoog kelijk weinig.scoren doen dat voornamelijk doordat veel bedrijvenonline inkopen en/of verkopen. Aan de inkoopzijde blijft18 The Boston Consulting Group
  21. 21. Het aantal Nederlanders dat wel eens op het internetaankopen doet ligt hoog. Volgens Eurostat kocht iDEAL67 procent van de Nederlanders in 2010 een productonline. Alleen in Noorwegen (71) en Denemarken (68) is Vijf jaar na de marktintroductie is iDEAL eendit percentage hoger. Het Verenigd Koninkrijk (67) en doorslaand succes: 54 procent van de NederlandersZweden (66) scoren even hoog als Nederland, Duitsland zegt zijn laatste online aankoop met iDEAL betaald teen Finland (beide 59) komen lager uit. hebben. De aloude acceptgiro is met 22 procent op af- stand tweede. Internationaal veel gebruikte methodesWat achterblijft in Nederland zijn de bedragen die de als PayPal of de creditcard werden ieder door slechts 5consument online uitgeeft. Een gemiddeld Nederlands procent van de Nederlanders gebruikt.huishouden besteedt jaarlijks zo’n € 15.000 aan winkel­uitgaven, waarvan circa 11 procent online. Dit percen­ In 2005 lanceerden de drie grote Nederlandse banken (Postbank/ING, ABN AMRO, Rabobank) met iDEALtage is in het Verenigd Koninkrijk ongeveer twee keer zo hun gezamenlijke online betaalsysteem. In het jaarhoog. daarop werd iDEAL zo’n 5 miljoen keer gebruikt om aankopen op internet te betalen. Inmiddels biedenDe achterstand in online bestedingen ten opzichte van negen consumentenbanken dit betaalsysteem aanlanden als Denemarken en het Verenigd Koninkrijk is, hun klanten en lag het aantal iDEAL-betalingen ingezien de hoge Nederlandse scores op ‘Beschikbaarheid’ 2010 op bijna 70 miljoen. Het aantal transacties meten ‘Betrokkenheid’, opmerkelijk. Een mix van factoren iDEAL is tussen 2006 en 2010 min of meer ieder jaarzou dit kunnen verklaren: verdubbeld. Vergelijkbare betalingssystemen in andere Europese◊ Tot voor kort waren creditcards de dominante betaal­ landen zijn veel minder succesvol, via het Duitse Giro- methode op het internet. De lage penetratie van pay-systeem bijvoorbeeld werden in 2009 slechts 4,6 creditcards in Nederland is waarschijnlijk een barrière miljoen transacties afgewikkeld. Dit komt neer op geweest om online te kopen. Met iDEAL, de online minder dan 1 procent van de online transacties in betaalmethode die door een aantal grote Neder­ Duitsland. landse banken gezamenlijk is ontwikkeld, heeft de Nederlandse consument nu een vertrouwde en popu­ Een van de redenen voor het succes van iDEAL is dat Nederland een beperkt aantal (consumenten) banken laire manier om online te betalen. Dit betaalmiddel heeft, waardoor het bereiken van overeenstemming maakt dan ook een sterke groei door: tussen 2006 en en daarmee een gezamenlijke oplossing gemakkelij- 2010 is het aantal iDEAL-transacties elk jaar ongeveer ker is. Ter vergelijking: bijna alle Nederlandse consu- verdubbeld. menten kunnen iDEAL gebruiken terwijl minder dan de helft van de Duitse consumenten de mogelijkheid◊ Veel bekende winkelmerken zijn pas recent groot­ heeft om Giropay te gebruiken1. schalig actief op het internet geworden. Aan de aanbodkant is ook het Nederlandse midden- en klein­ Er zijn ook meer tastbare succesfactoren achter iDEAL te noemen. Er lag een duidelijk gat in de markt bedrijf online minder actief dan mogelijk is. Dit blijkt vanwege het beperkte gebruik van creditcards in uit de resultaten van onze enquête onder mkb’ers die Nederland. De lage kosten (€ 0,60 of minder per trans- worden besproken in het volgende hoofdstuk. actie) voor retailers hebben een snelle acceptatie door De toegenomen activiteit van grote retailers en de aanbieders op internet in de hand gewerkt. En dat snelle uitbreiding van het aantal winkels met het iDEAL gebruik maakt van de internet-omgeving van Thuiswinkel-waarborg, van circa 200 in 2005 naar de eigen bank van consumenten creëert een groot ge- ongeveer 1.200 nu, vergroten het vertouwen van bruiksgemak en geeft vertrouwen in de veiligheid van consumenten in online aankopen. Van de Nederlan­ het betaalsysteem. ders is 72 procent eerder geneigd iets op een website 1. Meer dan 80 procent van de Duitsers doet zijn bankzaken te kopen als ze daarop het Thuiswinkel-logo zien (TNS bij een van de banken die aangesloten is bij Giropay. Maar Nipo). aangezien volgens Forrester slechts 42 procent van de Duitsers gebruik maakt van internetbankieren, is het bereik van Giropay toch beperkt.Interned 19
  22. 22. ◊ Nederland is een klein en dichtbevolkt land waar supermarkten van Albert Heijn honderden nieuwe winkels vaak dichtbij zijn. Dat verkleint de noodzaak servicepunten waar pakketjes opgehaald kunnen om op internet te kopen. worden.◊ Pakketbezorging sluit niet altijd aan bij de wensen Ontwikkelingen op het gebied van betalingsmogelijk­ van consumenten. Zo worden hoge verzendkosten en heden, een groter aanbod van betrouwbare merken, de geringe invloed op het aflevermoment door certificering en verbetering van afleveringssystemen respectievelijk 24 en 15 procent van de consumenten zullen ertoe leiden dat de online uitgaven in de toekomst genoemd in de top drie van nadelen van online zullen stijgen. Onze groeiverwachtingen voor de Neder­ winkelen4. Bezorgers beginnen daar nu op in te landse interneteconomie werken we in het volgende spelen door grotere transparantie over aflevertijden, hoofdstuk verder uit. meer afhaallocaties en meer bezorgingen ’s avonds of in het weekend. Zo gebruikt TNT al 2.000 afhaalloka­ ties in Nederland en opent het bedrijf in de 4. Blauw Thuiswinkel Marktmonitor Q1 2010.20 The Boston Consulting Group
  23. 23. Kansen voor het mkb op het internetE en handvol multinationals bepaalt meestal Het internet lijkt ook bij te dragen aan de vrouwenparti­ sterk het beeld van het bedrijfsleven in een cipatie in het bedrijfsleven. Volgens cijfers van de Kamer land. De kwartaalcijfers van deze bedrijven van Koophandel ligt het percentage vrouwen onder zijn nieuws, bestuursleden spelen een internetondernemers op 42, aanzienlijk hoger dan de prominente rol in de media en multinatio­ 28 procent vrouwen onder alle ondernemers.nals zijn populaire werkgevers onder studenten. In deschaduw van die multinationals is het echter het Het internet egaliseert het speelveld voor mkb’ers opmidden- en kleinbedrijf (mkb) dat vaak de drijvende een aantal verschillende manieren:kracht is achter de nationale welvaart. Nederland teltruim 840.000 mkb-bedrijven terwijl er slechts iets meer ◊ Geografische expansie is mogelijk zonder fysiek indan 3.000 bedrijven zijn die te groot zijn voor die nieuwe, ver weg gelegen markten aanwezig te zijn.kwalificatie5. Via Myngle.com krijgen studenten uit meer dan honderd verschillende landen les in 45 verschillendeDankzij het internet is het voor veel mkb-bedrijven talen. In een virtueel klaslokaal hebben zij contactmogelijk te werken op een manier die eerder alleen met docenten die in hun moedertaal communiceren.voor bedrijven met meer schaalgrootte en meer beschik­bare middelen was weggelegd. Het internet biedt ◊ Het productaanbod op een website kan praktischnieuwe kansen aan het mkb, zowel aan starters met een onbeperkt groot zijn zodat ook producten waarvoorbusinessmodel dat volledig gebaseerd is op het internet maar een kleine groep klanten bestaat (de zogehetenals aan gevestigde bedrijven die op nieuwe manieren ‘long tail’) toch winstgevend verkocht kunnenbestaande en nieuwe markten kunnen bedienen. worden. Bol.com biedt meer verschillende boeken aan dan een traditionele boekwinkel ooit op de plankZo levert WoodWing uit Zaandam software waarmee kan hebben liggen.uitgeverijen hun publicaties efficiënt op verschillendemedia als print, websites en smartphones kunnen ◊ Dankzij een verbeterde automatisering en informa­aanbieden. De publicatie van Time Magazine op de iPad tievoorziening binnen waardeketens kunnenkwam tot stand mede dankzij de technologie van het bedrijven hun efficiency en productiviteit verhogen.Nederlandse WoodWing. Yoursurprise.nl biedt ruim 800 verschillende cadeaus aan waarvan het maar de helft zelf vervaardigt.Vanuit twee bloemenwinkels in Middelharnis en Stel­ Bestellingen van klanten op hun website worden vaaklendam op Goeree-Overflakkee begon bloemen.net in rechtstreeks, zonder tussenkomst van Yoursurprise,2003 met de verkoop van bloemen via internet. Hiermee doorgezet naar de betreffende fabrikant die vervol­zijn klanten in binnen en buitenland in bereik voor gens de productie en de verzending naar de klantBloemen.net, dat zijn grootste klanten inmiddels in de verzorgt.Randstad heeft. 5. Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het CBS rekent bedrijven met minder dan 250 werknemers tot het mkb.Interned 21
  24. 24. Succes van het MKB op het internet Jolidé is een keten van gefeliciTAART bezorgt drie snackbars in Utrecht door heel Nederland en Houten. Het bedrijf chocolade en taarten, bezorgt snacks ook thuis waarvan er jaarlijks meer en heeft hiervoor 22 brom- dan 120.000 besteld mers rijden. Van de thuis- worden via internet. Het bezorgde bestellingen bedrijf werkt samen met komt 40 procent via het 300 bakkers in Nederland internet binnen en heeft een eigen bakaf- ◊◊ Medewerkers: 40 deling voor bijzondere ◊◊ Jaar opgericht: 1976 taarten. ◊◊ Foto: Dennis van ◊◊ Medewerkers: 6 Leeuwen, ◊◊ Jaar opgericht: 1997 mede-eigenaar ◊◊ Foto: John van Vessem, directeur Interapy was de eerste WoodWing ontwikkelt zorginstelling ter wereld software die uitgeverijen in die via internet psychische staat stelt efficient en klachten behandelt met cross-mediaal uit te geven online consulten. Interapy in print, online, mobiel of is gecertificeerd door de op tablet computers. Het Inspectie voor de Gezond- bedrijf rekent uitgevers heidszorg en behandelt zoals Veronica, Sanoma en jaarlijks 2.000 tot 3.000 Weekbladpers tot klant, mensen, onder wie Neder- maar ook de ANWB, de landse expats en mede- Verenigde Naties en verze- werkers van Buitenlandse keraar Allianz. Zaken. ◊◊ Medewerkers: 90 ◊◊ Medewerkers: 53 ◊◊ Jaar opgericht: 2000 ◊◊ Opgericht: 2001 ◊◊ Foto: Hans Janssen, ◊◊ Foto: Bart Schrieken, directeur directeur zorg Bloemist Viskil in Middel- Via Myngle geven harnis op Goeree- honderden docenten in Overflakkee begon in 2003 hun moedertaal les aan met verkoop via internet. studenten via het internet. Inmiddels wordt 30% van Maandelijks zijn er meer de omzet online geboekt dan 2.000 lessen via en worden er jaarlijks bijna Myngle in 45 talen, uiteen- 10.000 bossen bloemen, lopend van Engels tot ballonnen en cadeauarti- Japans en van Filippijns tot kelen verstuurd naar Swahili. binnen- en buitenland. ◊◊ Medewerkers: 6 in ◊◊ Medewerkers: 14 Nederland, 7 off-shore ◊◊ Opgericht: 1952 ◊◊ Jaar opgericht: 2007 ◊◊ Foto: Anita Viskil, ◊◊ Foto: Marina Tognetti, derde generatie oprichter mede-eigenaar22 The Boston Consulting Group
  25. 25. ◊ Het internet maakt grootschaliger en intensievere ◊ Betere mogelijkheden voor consumenten om verschil­ samenwerking met klanten, leveranciers en partners lende aanbieders te vergelijken, zetten tussenper­ mogelijk. Zo heeft Bloemen.net een koppeling met sonen buitenspel en zorgen ervoor dat kleinere of het administratieve systeem van een energieleveran­ beginnende bedrijven het op kunnen nemen tegen cier. Voor de energieleverancier gemakkelijk, want grote of gevestigde namen. Brand New Day begon hiermee worden alle bloemen vanuit het eigen in 2010 als uitdager op de verzekeringsmarkt en systeem bij één adres besteld en verloopt de adminis­ werd door de Consumentenbond al na een tratieve afhandeling automatisch, wat veel kosten maand uitgeroepen tot beste aanbieder van bespaart. Voor de bloemist uit “Menheerse” was dit beleggingskoopsompolissen. zonder internet niet mogelijk geweest. YourSurprise: “Het is een simpel sommetje” Z es miljard mensen die allemaal wel eens een cadeau willen geven. Een traditionele cadeaumarkt die nog nauwelijks actief was op internet. Daar moest “iets je van alles en kijk je of het werkt. Later, als het eenmaal werkt, moet je je elke dag afvragen of het nog de effec- tiefste manier is. Zo hebben we veel geleerd over online groots” omheen te bouwen zijn, dachten de net afgestu- marketing, maar er is niet één reden aan te wijzen voor deerde Wouter de Vries en zijn compagnon Gerbrand ons succes. Je moet een combinatie vinden van honderd Verton. Met dat idee, en een startkapitaal van €  7.000, dingen die je goed doet.” ging YourSurprise in 2005 van start in een ruimte boven een schoenenwinkel in Zierikzee. “Je moet wel echt naïef De kennis over online marketing die YourSurprise heeft zijn om aan zoiets te beginnen”, zegt De Vries nu, terugkij- opgedaan, zorgt ervoor dat zo’n 80 procent van de klanten kend op die startperiode. binnenkomt via product- of themagerichte advertenties en zoekopdrachten. Het eerste product was Een dergelijke effici- een cd met daarop een ency is ook nodig. “Een liedje, door klanten te jaar of vijf geleden kon personaliseren door je ook met een krakke- informatie als naam, mikkige website nog leeftijd en het gewenste geld verdienen, maar thema op te geven. Dat die tijd ligt ver achter idee, het persoonlijk ons. De advertentie- maken van cadeaus, is kosten liggen nu zo terug te vinden in alle hoog dat je een heel ruim 800 producten die hoge conversie moet nu op yoursurprise.nl halen om ze rendabel worden aangeboden. te laten zijn.” Maandelijks kopen meer dan 10 duizend YourSurprise neemt klanten daar hun cadeau, van een chocoladebeer met deel in het Groeiversneller programma van Economische foto tot een tegoedbon voor een uurtje in een Lamborg- Zaken en is nog even ambitieus als bij de start. Gevraagd hini. De persoonlijke liedjes staan nog altijd in de omzet- naar de doelstellingen voor 2015 klinkt bij De Vries ook top 5. nog steeds iets van het aanvankelijke naïeve optimisme door: “Het is een simpel sommetje. Er zijn nu eenmaal Die groei is niet alleen gebaseerd op de combinatie van veel meer buitenlanders dan Nederlanders, dus tegen die naïef optimisme en ondernemerszin. Vanaf de start was tijd moet zo’n 70 procent van onze omzet uit het buiten- er een internationale ambitie – van het eerste liedje werd land komen. Daarvoor moeten we dan ook stappen ook direct een Engelse versie opgenomen – en werd Your- hebben gezet in Azië en de VS.” Surprise zeer strak en zakelijk aangestuurd. “Onze stel- regel is altijd geweest dat we alleen investeren in zaken die omzet opleveren”, zegt De Vries. “In het begin probeerInterned 23
  26. 26. Bij het onderzoeken van de economische invloed van te brengen. Grofweg de helft (46 procent) van de respon­het internet in Nederland verdient het mkb dan ook denten gebruikt het internet intensief, bijvoorbeeld voorspeciale aandacht. Wij hebben daarom onderzoeks- online marketing of verkoop. Van de overige bedrijvenbureau TNS-NIPO gevraagd een enquête uit te voeren bij heeft 30 procent wel een website, maar wordt die niet735 mkb-bedrijven om hun internetactiviteiten in kaart gebruikt voor rechtstreekse commerciële doeleinden. Spil Games: “Wij bieden veel voor gratis” R ond 2000 waren we al internetondernemers”, zegt Peter Driessen, CEO en mede-oprichter van Spil Games uit Hilversum, een van de grootste aanbieders van maand. Wat heeft gezorgd voor deze enorme groei? “Wij bieden veel voor gratis”, lacht Driessen. “Wij zijn eerder heel goede marketeers dan heel goede techneuten. online games ter wereld. Maar in die dagen waren spelle- Er zijn weinig spelletjes-portals die zo duidelijk denken in tjes nog bijzaak. Driessen hield zich vooral bezig met het doelgroepen als wij. Wij richten ons op ‘Teens’, ‘Family’ ontwikkelen van online communities op websites als leer- en ‘Girls’. De laatste doelgroep wordt bediend via het lingen.com en chatten.nl met het idee om de bezoekers GirlsgoGames platform dat met meer dan 4.000 spelletjes in te schakelen bij productontwikkeling of marktonder- in 19 talen maandelijks 28 miljoen unieke bezoekers zoek. De spelletjes op deze sites waren populair maar trekt. toen nog niet bedoeld om bezoekers met elkaar in contact te brengen. De afgelopen jaren kwamen de inkomsten In 2004 volgde de van Spil Games groten- aankoop van spelle- deels uit advertenties. tjes.nl, een portal met Dat verandert in hoog destijds 40 duizend tempo. Online spelle- bezoekers per dag. Het tjes spelen is niet bleek de doorbraak langer een individuele voor Spil Games. bezigheid, spelers “Nederland liep toen willen contact met nog voorop in Europa andere spelers. En zo is als een van de weinige Driessen weer bezig landen met goede met het opbouwen van breedbandverbin- communities, net als in dingen. Die heb je nu zijn beginjaren als eenmaal nodig voor internetondernemer. spelletjes, en zonder die infrastructuur hadden wij in “We zijn nu zwaar aan het investeren in een sociale laag Nederland niet bestaan”, zegt Driessen. “Nu konden wij achter veel van onze games waarin gebruikers hun profiel, snel doorpakken, goedkoop domeinnamen als jeux.fr en hun avatar, hun vriendenlijst en dergelijke kunnen games.co.uk kopen, onze spelletjes lokaal maken voor de bijhouden.” Spil Games mikt daarmee niet alleen op een verschillende taalgebieden en zo heel snel internationaal groei in het aantal gebruikers – over drie jaar moeten er groeien.” Driessen maakt zich sterk voor het behoud van dat zo’n 200 miljoen per maand zijn, de helft meer dan nu die goede Nederlandse uitgangspositie “Ik geloof niet in – maar ook op een groei van hun loyaliteit. Het bedrijf subsidies voor ondernemers, ik geloof in investeringen in weet die toenemende klantenloyaliteit uitstekend om te infrastructuur. Dat trekt vanzelf slimme, ambitieuze zetten in nieuwe inkomsten. Dit jaar komt naar verwach- ondernemers aan die daarop successen kunnen bouwen. ting een kleine 30 procent van de omzet van spelers die Nederland mist nu de boot met mobiele breedbandver- binnen hun spel extra punten, munitie, levens en derge- bindingen. Als daar meer in geïnvesteerd zou worden dan lijke kopen. Vorig jaar lag dat percentage nog rond de tien. weet ik zeker dat er hier een hele nieuwe groeisector kan Bovendien wordt Spil Games met loyalere klanten nog ontstaan.” aantrekkelijker voor adverteerders. “We weten nu gewoon veel meer van onze bezoekers en de advertentie-inkom- Inmiddels trekt spelletjes.nl dagelijks zo’n 200 duizend sten groeien daarop mee. Ik verwacht dat we onze jaar- bezoekers, alle verschillende sites van Spil Games zijn lijkse omzetgroei van 50 tot 60 procent nog wel een paar samen goed voor 130 miljoen unieke bezoekers per jaar vast kunnen houden.”24 The Boston Consulting Group
  27. 27. Van de ondervraagde mkb’ers heeft 24 procent geen relatief sterkste groei in hun online activiteiten ligt opwebsite. het gebied van sociale netwerken: het gebruik van hun website voor het verzamelen van reacties van klanten,De bedrijven die het internet intensief gebruiken zijn aanwezigheid op netwerksites als Facebook en hetvan 2007 tot en met 2009 met gemiddeld 3,1 procent per gebruik van Twitter worden vaak genoemd als nieuwejaar gegroeid, nota bene in een periode waarin Neder­ online activiteiten voor 2011.land een recessie doormaakte en het totale bbp niet isgegroeid. Bedrijven met alleen een website vergrootten Als aan de mkb-bedrijven die het internet intensiefhun omzet in die jaren met gemiddeld 2,1 procent per gebruiken gevraagd wordt naar de belangrijkstejaar terwijl de bedrijven zonder online aanwezigheid manieren waarop zij profiteren van het internet, daneen jaarlijkse daling van 0,3 procent lieten zien. komen daar de volgende resultaten uit:Dezelfde rangorde wordt gevonden voor het deel van de 1. We kunnen sneller feedback van klanten ontvangenverkopen dat buiten Nederland wordt gerealiseerd. Ook (66 procent ‘Eens’ of ‘Zeer eens’).hier scoren de bedrijven die intensief het internetgebruiken het hoogst met 11,8 procent, gevolgd door de 2. Het werven van nieuw personeel verloopt gemakke­bedrijven met alleen een website met 7,0 procent en de lijker en sneller (57 procent).offline bedrijven met 4,1 procent. 3. We kunnen gerichter adverteren (53 procent).Bedrijven die het internet intensief gebruiken doen datvooral voor marketingdoeleinden als het adverteren via 4. We hebben nieuwe klanten in andere delen vane-mail en zoekmachines en het optimaliseren van hun Nederland gewonnen (52 procent).website voor zoekmachines. Het internet wordt door33 procent van hen gebruikt als verkoopkanaal. De Figuur 8. Nederlandse bedrijven online minder actief dan Britse bedrijven Online activiteiten (%) 100 Marketing Verkoop Sociale netwerken 80 65 62 60 51 51 40 40 34 33 32 29 30 20 21 20 20 20 20 11 10 9 0 E-mail Zoekmachine Zoekmachine Online Online Social media Website Bedrijfsblog Twitter advertenties optimalisatie advertenties bestellingen betalingen pagina commentaar update van klanten Bron: TNS Nipo-enquête onder 735 MKB-bedrijven; BCG analyse.Interned 25

×