Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

İş güvenliği kavram ve kurallarının gelişimi

546 views

Published on

İlk çağlardan günümüze iş güvenliği kavram ve kurallarının oluşumu, kişiler ve olaylar

Published in: Education
  • Be the first to comment

İş güvenliği kavram ve kurallarının gelişimi

  1. 1. İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ
  2. 2. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İNSANLARIN EN TEMEL HAKKI NEDİR ? YAŞAMA HAKKI NASIL BİR YAŞAMA HAKKI ?
  3. 3. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ Fiziksel, Ruhsal ve Sosyal Yönden Tam Bir İyilik Hali İçinde SAĞLIK ? Sadece Hastalık ve Sakatlığın Olmaması Değil, Fiziksel, Ruhsal ve Sosyal Yönden Tam BİT İyilik HaIİdir.( WHO- Dünya Sağlık Örgütü)
  4. 4. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ VE SAĞLIK İLİŞKİSİNİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER İnsanın bir sonuç almak için gösterdiği çaba, çalışma veya iş olarak tanımlanır. İnsanoğlu var olduğundan bu yana hep üretmek ve çalışmak durumunda olmuştur. Daha kolay, daha çok ve daha iyi sonuç alma usulleri araştırılmış, bulunmuş ve uygulanmıştır.
  5. 5. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ VE SAĞLIK İLİŞKİSİNİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER Çalışma; Önceleri insanların yaşamaları için gerekli olan ihtiyaçları sağlama amacına yönelik iken, zamanla çeşitli araç ve gereçleri kullanmaya, hayvan gücünden yararlanmaya ve toprağı işlemeye başladıkça çalışma hayatının ortaya çıkardığı konular da çeşitlenmeye başlamış ve yeni konular belirmiştir. Kısaca, zamanla üretim teknik ve biçimleri de değişmiştir.
  6. 6. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ VE SAĞLIK İLİŞKİSİNİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER İNSAN MAKINA SONUÇ ? EKONOMİK YARAR İSTENİLMEYEN YAN ETKİLER
  7. 7. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ Teknolojinin hızla gelişmesi; Bir yandan insan refahına hizmet etmekte, ^ Diğer yandan, hem insan hayatı hem de çevre için tehlikeleri beraberinde getirmektedir
  8. 8. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İnsan vücudu, biyolojik yapısı ile çevreden etkilenmektedir. GAZLAR ÇÖZÜCÜLER DUMANLAR TOZLAR STRESS
  9. 9. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ VE SAĞLIK İLİŞKİSİNİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER 1- Kişisel Faktörler 2- Çevresel Faktörler
  10. 10. s / V • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ VE SAĞLIK İLİŞKİSİNİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER - Bünye yapısı - Yaşı - Cinsiyeti - Genetik özellikleri - Beslenme durumu - Sigara, alkol vb. alışkanlıkları Kişisel Faktörler
  11. 11. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ VE SAĞLIK İLİŞKİSİNİ BELİRLEYEN FAKTÖRLER Çevresel Faktörler Fiziksel etkenler Gürültü, Titreşim (Vibrasyon) Aydınlatma Termal Konfor Şartları Havalandırma Basınç Değişimleri Radyasyon Kimyasal etkenler Tozlar Buharlar Dumanlar 1 Biyolojik ( Mikroorganizmalar, bakteriler,virüs, mantar, parazit) Ergonomik (Çalışmanın insan anatomisine uygun hale getirilmesi) Psikososyal (stres, mobing vb.
  12. 12. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ UYUM! Tehlike ve Risk
  13. 13. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ NE YAPMAK GEREKLİ? 1 ÖNLEYİCİ/PROAKTİF OLMA VE GEREKLİ TEDBİRLER ALMA
  14. 14. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ^ İlk çağlar ^ Taş ocakları, madenler Bernardino Ramazzini Endüstri devrimi ve izleyen yıllar !> Günümüz
  15. 15. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ -Taşırı ve toprağın işlenmesi, - Ateşin bulunması, - Madencilik tekniklerinin geliştirilmesi, - Giderek buhar gücünden yararlanma imkanları, iş ekipmanlarının / aletlerinin ve üretim araçlarının gelişiminde önemli etkileri olmuştur. İş sağlığı, kavram olarak 20 yüzyılda ortaya çıkmış olmakla beraber, çok eski çağlardan itibaren, çalışanların yakalandıkları bazı hastalıklar tanımlanmaya başlamıştır.
  16. 16. İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ M.Ö. 2000 Babil dönemi Hammurabi Kanun arı I*İl - Eğer bir müteahhidin sağlam yapmadığı bir binanın çökmesi sonucunda bina sahibi hayatını kaybederse, müteahhit ölüm cezasına çarptırılır - Eğer bina sahibinin kölesi hayatını kaybetmişse, müteahhit aynı değerde bir köleyi bina sahibine verir -Eğer müteahhidin sağlam yaptığı bir binanın çökmesi sonucunda bina sahibinin malları hasar görmüşse, müteahhit binayı yeniden yapacağı gibi, bina sahibinin tüm zarar ve ziyanını da karşılayacaktır. M.Ö. 1500 Eski Mısırlılar Dönemi Piramitlerin inşaatı için yeterli iş gücünün sağlanması için, tıbbi servisler kurulmuştur.
  17. 17. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ Hipokrat (MÖ~ 460-370) “Çalışanlar yaptıkları işten zarar görebilip İlk kez kurşunun zararlı etkilerinden söz etmiş, kurşun koliğini tanımlamıştır. Kurşun zehirlenmesi, ayrıca halsizlik, kabızlık, felçler ve görme bozuklukları gibi belirtileri tespit etmiştir. Bu bulguların kurşunla ilişkisini açıkça ortaya koymuştur. Platon (Eflatun) (MÖ. 428-348) Zanaatkarların çalışma şartlarından kaynaklanan sorunları ele almıştır. s / V
  18. 18. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ Aristo (MÖ. 384-322) Koşucularda gözlediği bazı sorunları tarif etmiş Gladyatörlerin beslenmesi için dikkat edilmesi gereken konulara dikkat çekmiştir. (Gladyatör diyeti) Pliny (M.S. 23-79 ) Tozlu yerlerde çalışmanın risklerine işaretle, tozlu işyerlerinde çalışanlar arasında öksürük, nefes darlığı gibi belirtilerin görüldüğünü belirtmiştir. Juvenal (M.S. 60-140) Ayakta durarak çalışanlarda varis oluşumuna, demircilerdeki göz rahatsızlıklarına dikkat çekmiştir. Galen (M.S. 130-201) Madenciler, kimyacılar, terziler, balıkçılar, çiftçiler ile metalürji alanında, dericilikte ve imalat işlerinde çalışanlarda görülen ve bir kısmı daha önce Hipokrat tarafından da tanımlanmış olan çeşitli hastalıklara işaret etmiştir. Bu işlerde genellikle esirler, köleler ve suçlular çalıştırılmıştır.
  19. 19. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ Paracelsus (1493-1541) Farmakolojinin babası “Bütün maddeler zehirdir. Zehir olmayan hiçbir madde yoktur. Uygun doz, zehir ve ilaç arasındaki farkı yaratır." sözü tıp tarihine geçmiştir. “ Altın, gümüş, demir, bakır gibi kıymetli madenleri elde etmenin bedeli hayatımızı ve vücudumuzu tehlikeye atmaktır sözüyle bu işlerin riskli olduğuna dikkati çekmiştir.
  20. 20. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ Madenciliğin gelişmesi! ı = > Beceri gerekli. l P Çalışma koşulları ağır. ı S Riskli iş. ı Madenci çok kıymetli bir kişi! ı y Madencinin sağlığı önemseniyor, (mesleği öğrenmiş bir kişinin kaybı) ı S Erken ölümler (Hastalık, kaza). ı S Çok kez evlenen kadınlar.
  21. 21. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ Agrîcola (1494-1555) Georgius Agricola Alman bilim adamı. “Mineraloji babası” olarak bilinir. De Re Metallica (Metallerin Doğası) adlı kitabında, döneminin madencilik ve metalürji konularındaki bilgilerinin bir özetini yapmıştır. Karpat dağlarında yedi defa evlenen kadınlar...olduğunu belirtmiş. Koruyucu eylemler önermiş (Ağız-buruna mendil)
  22. 22. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ t> E M O R B I S İ R T I F I C U M O f AT * / ti A A V C T O K K tİA N A R O rN O R A M A Z Z IN l b C fM & a M «dks« V C N E T I 1 S , NfCtlLHl Bernardino Ramazzini (1633-1714), İtalya'da hekim ve öğretim üyesi. Çeşitli işlerde çalışanların sağlık durumunu incelemiş, ilk çalışılan iş ile hastalık arasında ilişki olduğunu “De Morbis Artificum Diatriba" isimli kitabında yazmış ve “Meslek Hastalığı” kavramını dile getirmiştir. ( 16. ve 17. yüzyılda İtalya’da metal işleri, dericilik, tahta işçiliği ve çinicilik çok gelişmiştir.) “İşyeri Hekimliğinin” öncüsü olarak bilinen Ramazzini, hekimlerin hastalarına; yaptıkları işe ve mesleğe ilişkin sorular sormaları gerektiğini dile getiren ilk hekimdir. (Ayrıntılı çalışma öyküsü)
  23. 23. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ] Bernardino Ramazzini Kitabının bir bölümünde ise lağım çukurunu (foseptik) boşaltan bir işçinin çalışmasını anlatmıştır. İşçinin bu işi yaparken çok hızlı çalıştığını gözlediğinde neden bu kadar hızlı çalıştığını sormuş, biraz daha yavaş çalışmasını önermiştir. Ancak işçi, bu işi yaparken gözlerinin sulandığını ve çok acıdığını söyleyerek, bir an önce işi bitirip evine gideceğini ve karanlık bir odada gözlerini kapayıp yatarak dinleneceğini ifade etmiştir. Ramazzini o kentte çok sayıda kör insana rastladığını, yaptığı görüşmede de bu kişilerin foseptik temizleme işi yaptıklarını öğrendiğini belirtmiştir. www.ankaraisguvenligi.com y
  24. 24. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ Bernardino Ramazzini “Hayret ve tereddüt ediyorum. Acaba, ilaç ve sinameki kokan muayene ve eczanelerde oturan bu azametli ve şık görüntülü doktorların burnuna işyerlerindeki pis kokulu şeyleri mi soksam, yoksa onları bu çukurları görmeye mi davet etsem? ”
  25. 25. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ] Sanayi Devrimi: Tıp bilimlerinde ilerlemeler, genellikle tıbbi veya teknik yeni bir buluşun sonucunda olmuştur. iş sağlığındaki ilerlemeler ise sosyal gelişmelerin sonucudur. Bu sosyal gelişmelerin başı “Sanayi Devrimi” Sanayi devrimi; Belirli bir anda olmayıp, çok uzun bir süreç içinde gelişen ve oluşan sosyal, ekonomik ve teknik bir olaydır. veya Buharın keşfi ile başlayan ve toplumların her kesiminde sosyal, ekonomik ve sağlıkla ilgili alanlarda yaşanan gelişme ve değişikliklerin tümü. Bir geçiş ve değişim sürecidir. J
  26. 26. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ Sanayi Devrimi: Köylerden kentlere göç. Sonuç? İşgücü bolluğu/fazlalığı. Sonuç? Hem ucuz hem de kaybı karşısında önem verilmeyecek ve yerine yenisi kolayca, bir masraf yapılmadan konulabilecek faktör. Ucuz işgücü olarak kadın ve çocukların kullanılması! 5-6 yaşlarındaki çocuklar fabrikalarda 16-18 saat çalıştırılmıştı Gebe kadınlar madenlere indirilmiştir.
  27. 27. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ Dr. Percival Pott, Ingiltere’de baca temizliği işinde çalışan çocuklarda, ileri yaşlarda skrotum (testis) kanserinin sık görüldüğüne işaret etmiştir. (1775) Daha sonra 1932 yılında (150 yıl sonra) bu kanserin nedeni olan 1,2 dibenz antrasen, ilk kimyasal kanserojen madde olarak tanımlanmıştır.
  28. 28. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ - Çocuk işçiliği - Tehlikeli makinalar - Zor çalışma şartları İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SURECİ
  29. 29. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SURECİ Sanayi devrimi -Buhar (1761) - Fabrika oluşumu. - Tarım ı fabrikada çalışma. - Göç, ailelerin parçalanması ı fuhuş. - Sağlıksız koşullarda barınma, yeterli beslenememe. - Uzun süre çalışma, aşırı yorgunluk. - Olumsuz çevre koşulları, salgın hastalıklar. - iş kazası, meslek hastalığı. - Çalışanın sağlığının bozulması. - Toplumsal sorun
  30. 30. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ YASAL DÜZENLEMELER İngiltere : Endüstride sağlık sorunlarının devlet tarafından ele alınması, sanayi devrimi hareketlerinin hızlanmaya başladığı devrelere rastlamaktadır. 1802 - Çıraklık Sağlık ve Ahlakın Korunması Kanunu (Pamuklu, yünlü dokuma endüstrisinde çalışan çıraklar) (Health and Morals of Apprentices Act. Dünyadaki ilk İSG Kanunu) Çalışma süresi 58 saat/hafta Çırak ve çocukların eğitiminin engellenmemesi İşyerinin duvarlarının yılda iki kez yıkanması ve odaların da uygun şekilde havalandırılması, konuları yer almıştır. y
  31. 31. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ YASAL DÜZENLEMELER İngiltere : 1819 Yılında çıkarılmış olan bir başka yasa, çıraklar dışındaki çalışanları da kapsamış ve en küçük çalışma yaşını 9 yıl olarak belirlemiştir. 1833 - Fabrikalarda Çocuk İşçiliği vs. Kanunu En küçük çalışma yaşı - 10 yaş Doktor raporu (işe giriş muayenesi) 1842 - Maden Yasası Genç kızların ve kadınların madenlerde çalıştırılmasını yasaklamıştır, bu konunun ve çalışma koşullarının hükümetin müfettişleri tarafından denetlenmesini gündeme getirmiştir. J
  32. 32. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ YASAL DÜZENLEMELER Fransa: 1810 yılında yayınlanan “İmparator Kararnamesi' ile 1841 yılında yayınlanan “İş Mevzuatı’’ bu yöndeki ilk düzenlemelerdir. Almanya : - iş kazasına uğrayanlara tazminat ödenmesi ilk kez Almanya'da 1885 yılında gerçekleşmiştir. - 1972 Yılında Dortmund’da iş Sağlığı ve Güvenliği ve Kaza Araştırma Merkezi (Bundesanstalt für Arbeitsschutz Undfalforschung-BAU) kurulmuştur. - 1974 Yılında, Wuppertall’de İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili yüksek mühendislik bölümü açılmıştır. J
  33. 33. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ YASAL DÜZENLEMELER Amerika Birleşik Devletleri: Sanayileşme hareketlerinin çok hızlandığı XX. Yüzyılın başında atılım yapmıştır. Cornell Üniversitesi iç hastalıkları profesörü Gillmann Thomson, 1914 yılında “Meslek Hastalıkları” (The Occupational Diseases) kitabını yayınlamıştır. •1913 A.B.D.’de Ulusal Güvenlik Konseyi (NSC) kurulmuştur. •1918 Yılında, günde azami 8 saat çalışma kabul edilmiştir. •1970 Mesleki Güvenlik ve Sağlık Kanunu (OSHA) çıkarılmıştır. Daha sonra Ulusal Mesleki Sağlık ve Güvenlik Enstitüsü (NIOSH) ve Amerikan Güvenlik Mühendisleri Derneği kurulmuştur. y
  34. 34. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞÎNIN GELİŞME SÜRECİ YASAL DÜZENLEMELER Avrupa Birliği: 1980’li yıllardan itibaren ağırlıkla ele alınmaya başlanmıştır.p p 89/391/EEC sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Direktifi, İş Sağlığı ve Güvenliği alanında Çerçeve Direktif olarak kabul edilmiştir. Daha sonra bu çerçeve direktife dayanarak, çok sayıda yavru direktif (alt direktifler) ç ıkar ıİm ışt ır. y
  35. 35. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ 1919 yılında Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) kurulmuştur. (Cenevre’de) Kurulduğundan bugüne kadar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili birçok sözleşme çıkarılmıştır. 1947’ de Sanayi ve Ticarette İş Teftişi Hakkındaki 81 Numaralı Milletlerarası Sözleşme kabul edilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü 1948’de kurulmuştur.
  36. 36. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ÜLKEMİZDEKİ SEYİR ^Tanzim at Öncesi : 11. ve 12. yy.dan itibaren kurulan - Loncalar - Orta Sandığı - Teavün Sandığı Yaşlılık nedeniyle çalışamayan ya da hastalığa yakalanmış olanlara maddi yardım yapan kuruluşlar. Ülkemizdeki ilk sosyal güvenlik nüvesi olma ve iş sağlığına ilişkin yapılan ilk çalışma özelliğini taşımaktadır.
  37. 37. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ÜLKEMİZDEKİ SEYİR ı=!>Tanzimat ve Meşrutiyet dönemi 1865 Dilaver Paşa Nizamnamesi - İlk yazılı belge. İşçiyi koruyan ilk mevzuat. 1921’e kadar yürürlükte kalmıştır. (Havza-i Fahmiye Teamülnamesi) - Dinlenme, tatil zamanları, barınma yerleri, çalışma saatleri, sağlıkla ilgili konular ele alınmıştır. - Zorunlu çalışma getirilmiştir.
  38. 38. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ÜLKEMİZDEKİ SEYİR O Tanzimat ve Meşrutiyet dönemi “Madde 21: Maden ocaklarında çalıştıracak işçi (kazmacı, küfeci ve direkçiler) Ereğli sancağında bulunan 14 ilçe halkına özgüdür. Bu ilçelerin yeni nüfus kayıtlarına göre 13 yaşından 50 yaşına kadar olan erkeklerden hasta ve sakat olanları ayrılarak sağlamları kayda geçirilip aşağıda ki yönteme göre işe alınırlar.”
  39. 39. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ÜLKEMİZDEKİ SEYİR Tanzimat ve Meşrutiyet dönemi - 1869 Maadin Nizamnamesi Madenlerde çalışanların güvenliği ile ilgili, İSG ile ilgili zorunlu çalışmayı ortadan kaldıran ilk mevzuat Maden mühendisleri, madenlerde tehlikeleri tespit etmeye ve maden sahiplerine bu husustu ihtarda bulunmaya, kazanın meydana geleceğini kesinlikle tahmin ederlerse tedbirleri hemen almaya veya aldırmaya, kaza olduğunda hükümete haber vermeye mecbur tutulmuşlardır. Ayrıca maden sahipleri, madende bir eczane ile bir hekim bulundurma zorunluluğunda idiler. y
  40. 40. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ÜLKEMİZDEKİ SEYİR Tanzimat ve Meşrutiyet dönemi -1871 Ameleperver Cemiyeti Ülkemizde bilinen ve belgelenen ilk işçi meslek kuruluşu Sendika olarak adlandırılmasa da yardımlaşma sandığı işlevine sahip bir örgütlenme. - 1895 OsmanlI Amele Yardımlaşma Cemiyeti Tophane işçileri tarafından gizlice kurulmuştur.
  41. 41. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ÜLKEMİZDEKİ SEYİR *— ^ 13 Temmuz 1776 “Fincancılar Sözleşmesi”nin imzalanması. Kütahya’da imzalanan bu sözleşme ile seramik çalışanlarının iş tanımları ve haftalık çalışma süreleri ile alacakları maaşlar belirlenmiştir. Devlet hakemliğinde yapılan ilk toplu sözleşme olarak tarihe geçmiştir.
  42. 42. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ÜLKEMİZDEKİ SEYİR ı yBirinci Meclis ve Cumhuriyet dönemi -1921 Ereğli Havza-i Fahmiye Maden Amelesinin Hukukuna Müteallik Kanun (10 Eylül 1337) -1924 394 sayılı Hafta Tatili Hakkında Kanun (02/01/1924’de kabul) -1926 818 sayılı Borçlar Kanunu (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile yürürlükten kalkmıştır. 4Şubat 2011- 27836) -1930 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıha Kanunu -1937 3008 sayılı İş Kanunu. (İzmir İktisat Kongresi) 8 Haziran 1936 kabul,16 Haziran1937 yürürlük -1967 931 sayılı İş Kanunu (Anayasa Mah. İptal) -1971 1475 sayılı İş Kanunu - 2003 4857 sayılı İş Kanunu y
  43. 43. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞININ GELİŞME SÜRECİ ÜLKEMİZDEKİ SEYİR 1950 yılında çıkartılan 5502 sayılı “Hastalık ve Analık Sigortası Kanunu” ile 1963 yılında çıkarılan 174 sayılı ve 1964 yılında çıkarılan 506 Sayılı Kanunlar doğrudan iş sağlığı, meslek hastalıkları ve is kazalarından korunmaya yöneliktir. 1950’ de Sanayi ve Ticarette İş Teftişi Hakkındaki 81 Numaralı Milletler arası Sözleşme yürürlüğe girmiştir. Bu düzenlemeler ülkemizde iş sağlığı konusunda önemli ilerlemelere neden olmuştur.
  44. 44. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ KAVRAM VE Bütün mesleklerde çalışanların; - Bedensel - Ruhsal ve j Sosyal y7 yönÜerrîyİİik hallerinin -----S En üstün düzeyde tutulması = [ > Sürdürülmesi ve -----y Geliştirilmesi çalışmalarıdır. (Uluslararası Çalışma Örgütü-Dünya Sağlık Örgütü - 1950)
  45. 45. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ KAVRAM VE ______ s Çalışanların; iş kazasına uğramasını, meslek hastalığına yakalanmasını önlemek amacıyla, güvenil çalışma ortamını oluşturmak için alınması gereken önlemler dizisi. Çalışma koşullarının olumsuz etkilerinden çalışanların korunması. İş ve çalışan arasında mümkün olan en iyi uyumun sağlanması. İşyerlerindeki riskleri tamamen ortadan kaldırılması ya da doğabilecek zararların en aza indirilmesi. Kısaca daha güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı sağlanması.
  46. 46. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ KAVRAM VE VE GÜVENLİĞİ İşyerlerinde işin yürütümü sırasında, çeşitli sebeplerden kaynaklanan sağlığa zarar verebilecek şartlardan korunmak amacıyla yapılan planlı, sistemli ve bilimsel çalışmalar. İşyerlerinde çalışanların sağlıklı ve güvenli çalışmalarını sağlamak üzere, alınması gereken tedbirler dizisidir. Tıbbi, teknik, ekonomik, sosyal ve hukuki bir kavram!
  47. 47. İş Sağlığı ve Güvenliğinin amacı; ❖ Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamak, ❖ Çalışanları çalışma ortamından kaynaklanan sağlık ve güvenlik risklerine karşı korumak, ❖ Çalışanların sağlık, güvenlik ve refahım sağlamak ve geliştirmek, ❖ Üretimin devamlılığını sağlamak, ❖ Verimliliği artırmak, olarak sıralanabilir. Bu çalışmaların öncelikli hedefi iş kazalarından ve meslek hastalıklarından çalışanları korumaktır
  48. 48. İnsan ve toplum mutluluğunun temel şartı: - S osyal yönden temel hak, - E konom ik yönden ise kaçınılmaz şart olarak belirtilen insan gücünün (sağlıklı ve eğitilmiş olması) korunm asıdır. İş Sağlığı ve Güvenliğinin; toplumsal, teknolojik ve bilimsel gelişmeler bağlamında dört temel kuralı vardır. Bu kurallar, 1) Çalışanlarının sağlık yönünden değerlendirilmesi 2) Olumlu çalışma düzeni 3) Sağlıklı çalışma ortamı 4) Güvenli çalışma ortamıdır.
  49. 49. 1- Çalışanların Sağlık Yönünden Değerlendirilmesi: Çalışma yaşına gelmiş tüm bireylerin istihdamı yani tam istihdam tüm ülkelerin ortak amacıdır. İstihdamın en önemli unsuru iş kapasitesine göre bireyin işe yöneltilmesi ve yerleştirilmesidir. İş kapasitesi bireyin bedensel, zihinseli ruhsal güç ve yeteneği olarak ifade edilebilir. İş kapasitesi; genetik özellikler, doğum öncesi, doğum sırası ve yetişme çağındaki bakım, beslenme, eğitim ve benzeri çevresel koşullara bağlıdır.
  50. 50. 1- Çalışanların Sağlık Yönünden Değerlendirilmesi : Üç aşamada değerlendirme. Birinci aşama: - İşyerlerinin niteliklerine göre tasnif edilmesi (ör. Tehlikeli,vb.) - Tasnifi yapılan işlere göre yaş sınırlamaları (örneğin, 14-15 yaş /16-18 yaş /18 yaş yukarısı,50 yaş yukarısı) -Cinsiyet sınırlamaları (kadın-erkek) İkinci aşama : İşe giriş sağlık muayeneleri. Üçüncü aşama: İşin devamı sırasında yapılması gereken periyodik sağlık muayeneleri.
  51. 51. 2- Olumlu Çalışma Düzeni/çalışma şartları: Bu unsurlar, ücret, iş güvencesi, çalışma süresi, istirahat aralıkları, izinler, fazla çalışma gibi ilk bakışta sağlığı ve güvenliğini doğrudan ilgilendirmediği düşünülen unsurlardır. Oysa yetersiz beslenme, aşırı yorgunluk, stres, yanlış ve tehlikeli iş yöntemlerinin uygulanması, dikkatsizlik ve dalgınlık gibi olumsuz sonuçları yaratan unsurlar, iş sağlığı ve güvenliğini çok önemli oranda etkilemektedir.
  52. 52. 4- Güvenli Çalışma Ortamı: En kısa anlatımı, iş kazasını oluşturan, tehlikeli davranış ve tehlikeli durumdan birisinin ortadan kaldırılması suretiyle iş kazalarının önlenmesidir. Ayrıca, meslek hastalığı oluşmasına karşı gerekli önlemlerin alınması. Tehlikeli durumların önlenmesi .sağlık ve güvenlik tedbirlerinin alınması ve alınan tedbirlerin sürekli kontrol edilmesi ile sağlanabilir. Tehlikeli davranışın önlenmesi ise sürdürülebilir uygun nitelikte eğitim, ikaz, teşvik, ödül ve ceza uygulamaları ile işyerinde kurulacak denetim- kontrol sistemi ve çalışmaları ile sağlanabilir.
  53. 53. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ KAVRAM VE t a 1 1 1 na ■ a TEHLİKE İnsanların yaralanması, hastalanması,malın veya malzemenin hasar görmesi, işyeri ortamının zarar görmesi veya bunların gerçekleşmesine sebep olabilecek kaynak veya durum. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı ve; işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar potansiyeli.
  54. 54. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ KAVRAM VE t a 1 1 1 na ■ a RİSK Tehlikelerden kaynaklanan bir olayın, meydana gelme ihtimali ile zarar verme derecesinin bir bileşkesidir. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu : Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimali.
  55. 55. s / • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ J / KAVRAM VE A A ■ ■ A A ■ A■ ^ A 1 ■ A A ■ ■ • İŞ KAZASI DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ (WHO) Önceden Planlanmamış, Çoğu Kişisel Yaralanmalara, Makinaların ve Araç Gereçlerin zarara uğramasına, Üretimin Bir Süre Durmasına Yol Açan, Bir Olaydır. ULUSLARASI ÇALIŞMA TEŞKİLATI (ILO) Belirli bir zarar ya da yararlanmaya neden olan, beklenmeyen, önceden planlanmayan bir olay.
  56. 56. s / • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ J / KAVRAM VE A A ■ ■ A A ■ A■ ^ A 1 ■ A A ■ ■ • İŞ KAZASI İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu : İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen özre uğratan olay.
  57. 57. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu MADDE 13 : İş kazası; a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, b) (Değişik: 17/4/2008-5754/8 md.) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, d) (Değişik: 17/4/2008-5754/8 md.) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır.
  58. 58. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ KAVRAM VE MESLEK HASTALIĞI S İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu : Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalık. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu MADDE 14 : Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir.
  59. 59. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ ÇALIŞMA HAYATININ TARAFLARI
  60. 60. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ ÜLKEMİZDE ÇALIŞMA HAYATININ YAPILANMASI TARAFLAR ORGANLAR- İŞLEVLERİ Devlet ÇalışmaAvtel§syaP Güvenlik Bakanlığı Sağlık Bakanlığı Mevzuat yapma Denetim Koruma Sosyal Güvenlik (S S K , E m e k li S a n d ığ ı) İzleme - İnceleme - Araştırma (İS G Ü M ) Tedavi (M e s le k H a s ta lık la rı H a s ta n e le ri) İstihdam Çalışan Sendikalar İstihdam - Özlük İşveren Sendikalar K o ru m a - İzlem - S a ğ a ltım (İş y e ri H e k im i, G ü v e n lik u z m .) S iv il Toplum K u ru lu ş la rı TTB , TM M O B , ... E ğ itim , İzlem e, H izm e t Ü n iv e rs ite le r Tıp, M ü h e n d is lik , H ukuk, İİB F a k ü lte le ri E ğ itim , A ra ş tırm a , H izm e t
  61. 61. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ VE ÇALIŞMA ORTAMINA İLİŞKİN 155 SAYILI SÖZLEŞME ILO Kabul Tarihi: 3 Haziran 1981 Kanun Tarih ve Sayısı: 07.01.2004 / 5038 Resmi Gazete Yayım Tarihi ve Sayısı: 13.01.2004/25345 BÖLÜM l|_________ POLİTİKA İ Madde 4 Her üye, ulusal koşullar ve uygulamaya göre ve en fazla temsil kabiliyetine sahip işçi ve işveren kuruluşlarına danışarak iş güvenliği, iş sağlığı ve çalışma ortamına ilişkin tutarlı bir ulusal politika geliştirecek, uygulayacak ve periyodik olarak gözden geçirecektir. Bu politikanın amacı, işle bağlantılı olan veya işin yürütümü sırasında ortaya çıkan kaza ve yaralanmaları, çalışma ortamında bulunan tehlike nedenlerini mümkün olduğu ölçüde asgariye indirerek önlemek olacaktır.
  62. 62. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ ULUSAL İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ POLİTİKASININ TEMEL ÖZELLİKLERİ Politikanın hazırlanm ası, uygulanm ası ve gözden geçirilm esi /d eğ erlend irilm esi bütün sosyal tarafların katılımı ile gerçekleştirilmelidir. Benimsenen politika: *— >Ülkenin kalkınma hedefleri ve politikaları ile uyum lu. ı— >Kamuoyunu bilgilendirm e, bilinçlendirm e ve p o litik d esteğini sağlama yollarını içermeli. ı >Uygulamaya yönelik kurumsal ve mali kaynakların harekete geçirilmesini öngören bir plan sahip olmalı. ' >İlgili bütün kurumlar arasında koordinasyon sağlama amacını içermeli. ■— >Uygulamaya yönelik bütün araçlar tutarlı bir biçimde kullanılmalı. 1— >Politika, işyeri bazında gönüllü uyum u özendirmelidir, ■— >Politika, düzenli aralıklarla gözden geçirilmelidir. J
  63. 63. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ ULUSAL İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ POLİTİKASI Kapsayıcı bir İSG Politikası İçin Politikanın: £ Hazırlama £> Uygulama Değerlendirme, Süreçlerine tüm tarafların katılımı önemli!!
  64. 64. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ ULUSAL İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KONSEYİ ı = > İhtiyaç, öncelik ve politika geliştirmek ı=>Stratejileri belirlemek ve ı= |> Önerilerde bulunmak üzere, işçi-işveren sendikaları, ilgili kamu kurumlan, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve diğer kurum ve kuruluş temsilcilerini bir araya getirmek üzere yılda en a^JJdefa toplanacaktır. (8. Beş Yıllık Kalkınma P lam ^l55 Sayılı ILO Sözleşmesine Dair Kanunda Yer Aldığı Şekilde) İSG Kanunu Madde: 21/6 Yılda iki defa olağan toplantı
  65. 65. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ GENEL SORUMLULUK YÜKLENECEK MERKEZİ ORGAN / ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ULUSAL POLİTİKA DÜZEYİNDE ___________________ _____________________________________________________________________ / • Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi • (6331 sayılı İSG Kanunu Madde:21) • Üçlü Danışma Kurulu • (4857 sayılı İş Kanunu Madde:114) İŞYERİ DÜZEYİNDE • İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları • (6331 sayılı İSG Kanunu Madde:22)
  66. 66. • İSG KAVRAM VE KURALLARININ GELİŞİMİ ULUSAL İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KONSEYİ BAŞKAN Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Müsteşarı İş Sağlığı ve Güvenliği Gn. Md. TİSK Temsilcisi Çalışma Genel Md. TÜRK-İŞ Temsilcisi İş Teftiş Kurulu Başkanı HAK-İŞ Temsilcisi Sos. Güv. Kurumu Başkanı DİSK Temsilcisi MEB Temsilcisi TOBB Temsilcisi Sağlık Bakanlığı Temsilcisi TESK Temsilcisi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bak. Tem. T. KAMU-SEN Temsilcisi Bilim,Sanayi ve Teknoloji Bak. Temsilcisi MEMUR-SEN Enerji ve Tabii Kay. Bak. Temsilcisi KESK Temsilcisi Çevre ve Şehircilik Bak. Temsilcisi TTB Temsilcisi Kalkınma Bak. Temsilcisi TMMOB Temsilcisi DPDB Temsilcisi STK Temsilcisi YÖK Temsilcisi y

×