Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

ROLA ULICY ŚRÓDMIEJSKIEJ W STRUKTURZE FUNKCJONALNOPRZESTRZENNEJ PRZEMYŚLA.

1,005 views

Published on

ROLA ULICY ŚRÓDMIEJSKIEJ W STRUKTURZE
FUNKCJONALNOPRZESTRZENNEJ PRZEMYŚLA.
TOŻSAMOŚĆ ULICY A JEJ FIZJONOMIA, MORFOLOGIA I
FIZJOLOGIA

Published in: Automotive
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

ROLA ULICY ŚRÓDMIEJSKIEJ W STRUKTURZE FUNKCJONALNOPRZESTRZENNEJ PRZEMYŚLA.

  1. 1. ZESZYTY Nr NAUKOWE POLITECHNIKI Seria (10 pkt.) POZNAŃSKIEJ Rok Paweł WOJDYLAK* ROLA ULICY ŚRÓDMIEJSKIEJ W STRUKTURZE FUNKCJONALNOPRZESTRZENNEJ PRZEMYŚLA. TOŻSAMOŚĆ ULICY A JEJ FIZJONOMIA, MORFOLOGIA I FIZJOLOGIA Przedmiotem artykułu jest rola ulicy śródmiejskiej w przebudowie miasta Przemyśla (w tym jego układu transportowego). Do analizy wybrano przykłady ulic, które mają silną tożsamość i wymagają rewitalizacji. Przebudowa układu komunikacyjnego jest szansą radykalnego ograniczenia ruchu samochodowego w śródmieściu i w konsekwencji ożywienia jego ulic. Zakłada się, że porównanie typów wybranych ulic z typami tkanki miejskiej, w której się znajdują oraz towarzyszące temu analizy funkcjonalne, pomogą w zrozumieniu roli ulicy śródmiejskiej w życiu miasta. To z kolei jest okolicznością wyznaczającą rolę jaką ulice odgrywają w strategii rewitalizacji. Słowa kluczowe:tożsamość miasta, ulica, rewitalizacja, śródmieście 1. WPROWADZENIE 1.1. Ulica jako tworzywo budujące tożsamość miasta Ulica i jej architektura mają decydujące znaczenie dla tożsamości miasta. Na podstawie analizy historycznego rozwoju struktury funkcjonalno-przestrzennej wybrałem dwa typy ulic w obrębie śródmieścia, które świadczą o jego tożsamości. Przyjęta metoda ma swoje źródła w traktacie urbanistycznym A. Rossiego „Architektura miasta”1. Z. Zuziak zwraca uwagę, że teoria ta jest „doskonałym przykładem tego, jak twórcze może okazać się dla teorii urbanistyki przeniesienie na przestrzeń miejską istotnych elementów definicji architektury”2. Ulica jako eleStudium doktoranckie, Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej Rossi A.: L’architettura della citta, Padua – Marsilio 1966, Wyd ang. The Architecture of the City, Cambridge, Massachusetts and London 1984, The MIT Press 2 Zuziak Z., O tożsamości urbanistyki, op. cit., s. 52 * 1
  2. 2. 2 Paweł Wojdylak ment struktury funkcjonalno-przestrzennej jest elementem budującym tożsamoś ć miasta. Świadomość tożsamości jak pisał Rossi rozumiana jako „relacja społeczeństwa do własnego miejsca jest tym co pozwala uchwycić znaczenie struktury miasta, jego indywidualność i jego architekturę, która jest formą tej indywidualności” 3. Analogia miasta do organizmu żywego i relacja pomiędzy układem krwionośnym (ulice), a sercem (centrum i śródmieście) i całym organizmem (miasto) skłania do zbadania ulicy poprzez pryzmat trzech aspektów: fizjonomii, morfologii oraz fizjologii4. Różnice na tych polach pozwoliły wydobyć indywidualność i znaczenie poszczególnych przykładów w strukturze funkcjonalno-przestrzennej Przemyśla. Na podstawie historycznego rozwoju miasta zaobserwowano mechanizmy krystalizacji śródmiejskich ulic. Rossi zwraca uwagę na ciągłe przemiany w nim zachodzące5. Postrzega on je jako miejsce zbiorowej pamięci jego mieszkańców,” która pomaga zrozumieć znaczenie tożsamości jego struktury. Historia jako „proces rzeczywistego kształtowania i tworzenia miejskiego artefaktu”6, jest istotna w wyjaśnieniu mechanizmu ewolucji jego organizmu. 1.2. Cele artykułu Celem artykułu jest porównanie wybranych ulic śródmiejskich z typami tkanki miejskiej, w której się znajdują oraz towarzyszące temu analizy funkcjonalne, które pomogą w zrozumieniu roli ulicy w życiu miasta. 2. ŚRÓDMIEŚCIE PRZEMYŚLA 2.1. Śródmieście. Rys historyczny Jak podaje J. Mach7, rozwój struktury funkcjonalno-przestrzennej dzisiejszego śródmieścia Przemyśla ma swoją genezę w II poł. XVIII w. Po utracie niepodległości (1772 r.) wzrosła strategiczna pozycja miasta (położenie na trasie Kraków – Lwów), w związku z tym nastąpił jej rozwój poza ówczesnymi obwarowaniami miejskimi, związany z budową głównych wylotowych arterii komunikacyjnych do Cyt. za: Kuryłowicz E.: Miasto jako przedmiot badań architektury, 2008, [w:] materiały z konferencji naukowej „Miasto jako przedmiot badań naukowych”, Centrum Europejskich Studiów Regionalnych i Lokalnych EUROREG, Warszawa 2008, 4 Por. Zuziak Z., Forma metropolitalna a zrównoważona mobilność[w:] Czasopismo Techniczne Z. 3, 1-A/2010, Kraków 2010, s. 79 5 Zagadnienie “metabolizmu urbanistycznego” Zuziak Z., O tożsamości urbanistyki, op. cit., s. 52 i “cykli miejskich, por. Rossi A.: The Architecture of the City, op. cit., s. 22, 96 6 Rossi A.: The Architecture of the City, op. cit.,s. 127 7 Mach J.:Studium historyczno-urbanistyczne, Rozdział 2: Analiza wartości kulturowych, Rzeszów 1979, s. 65 3
  3. 3. Ulica w strukturze funkcjonalno-przestrzennej śródmieścia miasta... 3 w/w ośrodków. W I poł. XIX w. nastąpiło zanikanie murów obronnych oraz rozwój miasta wzdłuż szkieletu arterii komunikacyjnych, przy równoczesnej integracji przestrzennej lewo- i prawobrzeżnej części miasta8. W II poł. XIX w. w związku z częściowym odzyskaniem niepodległości9, dzięki budowie linii kolejowej10oraz realizacji Twierdzy Przemyśl nastąpiło dogęszczanie zabudowy zespołu staromiejskiego oraz dalsza obudowa głównych ulic i tras wylotowych W I poł. XX w. powstająca zabudowa „wskazuje na bardziej planistyczny i zorganizowany charakter 11. Działania wojenne przyczyniły się do „znacznej szkody w substancji zabytkowej, a nawet w strukturze przestrzennej”12, uległo zniszczeniu 40 % budynków w mieście13. Po II wojnie światowej wraz z rozwojem komunikacji kołowej nastąpiła zmiana funkcjonowania układu komunikacyjnego. Place śródmiejskie uformowane u zbiegu głównych arterii wylotowych stały się uciążliwymi węzłami komunikacyjnymi.Miasto od drugiej połowy XIX w. rozwijało się w oparciu o rozbudowę układu komunikacyjnego (tras wylotowych) z miasta, fakt ten wpłynął na kształt struktury funkcjonalnoprzestrzennej Przemyśla. Główne arterie komunikacyjne są wciąż ulicami przelotowymi, ich śródmiejskie odcinki obudowane są zabytkową zabudową wymagającą ochrony. 2.2. Śródmieście. Komunikacja Układ ulic w Przemyślu jest mieszany, ma charakter promienisto rusztowy14, który wynika z dostosowania się układu historycznego miasta średniowiecznego do potrzeb wynikających z postępującej urbanizacji i ruchu pojazdów. Istotnym problemem jest natężenie ruchu kołowego. Przeciążenie układu komunikacyjnego w śródmieściu może być rozwiązane przez stworzenie zamkniętej obwodnicy miejskiej. Jednakże obecna sytuacja ekonomiczna jest niesprzyjająca takim kompleksowym rozwiązaniem. Powstanie północno-wschodniej drogi obwodowej, zrealizowanej pod koniec 2012r.15 przyczyniło się do częściowego rozwiązania problemów komunikacyjnych śródmieścia. 8 1865 r.- budowa stałego mostu na rzece San. 9 1861 r. - powstanie Autonomii Galicyjskiej 10 Linia kolejowa łącząca Kraków i Lwów 11 Studium historyczno-urbanistyczne, Mach J.:Studium historyczno-urbanistyczne, Rozdział 2: Analiza wartości kulturowych, Rzeszów 1979, s. 65 12 Wyburzenie dzielnicy żydowskiej z synagogą przy ulicy Jagiellońskiej. [przyp. aut.]Cytat za: Praca zbiorowa, Zabytki urbanistyki i architektury w Polsce. Odbudowa i konserwacja. Miasta historyczne, Arkady, Warszawa 1986, s. 386 13 http://www.kki.pl/pioinf/przemysl/dzieje/dzieje3.html 14 Lokalny Program Rewitalizacji 2009 – 2015, s. 50 15 Planowane ukończenie: III kwartał 2012 r.
  4. 4. 4 Paweł Wojdylak Rys.1. Przemyśl – schemat– droga obwodowa a śródmieście i stare miasto. Oprac. autor 3. ANALIZA WYBRANYCH PRZYKŁADÓW 3.1. Metoda, kryterium wyboru przykładów Z. Zuziak proponuje klasyfikację materii miejskiej pod kątem morfologicznym, „fizjologicznym” i fizjonomicznym16.Analiza ww. aspektów w odniesieniu do tkanki konstytuującej poszczególne ulice umożliwia wyodrębnienie podobieństw, jak i różnic, które składają się na ich tożsamość. Aspekty fizjonomiczne i „fizjologiczne” podporządkowane są cechom formy urbanistycznej, które wyróżnia Z. Zuziak (m. in.: intensywność i zwartość zabudowy, wzorce użytkowania terenu, geometria siatki ulic)17. W wyodrębnieniu różnic morfologicznych18 dokonałem porównania szczegółowych elementów krajobrazu ulicy (streetscape), szukając inspiracji w nostalgicznym języku G. Cullena19. Nadrzędną rolę w przyjętej metodzie odegrała teoria „architektury miasta” A. Rossiego, którego skłania do refleksji o mieście w kontekście związku pomiędzy historycznym rozwojem struktury funkcjonalno-przestrzennej a jakością jego architektury. Jak podaje J. Gyurkovich o atrakcyjności ulicy miejskiej „decyduje oferta funkcjonalna obudowujących ją Zuziak Z., O tożsamości urbanistyki, op. cit., s. 53 Zuziak Z., Forma metropolitalna a zrównoważona mobilność[w:] Czasopismo Techniczne Z. 3, 1-A/2010, Kraków 2010, s. 79 18 Przez różnice morfologiczne rozumiem różnice w formie, budowie i strukturze 19 Por. Cullen G., Obraz miasta. Wydanie skrócone, Lublin 2011, Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” 16 17
  5. 5. Ulica w strukturze funkcjonalno-przestrzennej śródmieścia miasta... 5 budynków, przede wszystkim parterów udostępnionych przechodniom, tworzących półpubliczne aneksy rozszerzające publiczną ulicy”20. Aspekt funkcjonalny ulicy miał znaczenie w wyborze omawianych przykładów.Wybrana metoda jest próbą oceny poszczególnych aspektów budujących przestrzeń ulicy oraz wpływających na jej żywotność. Poszczególne rozważania na temat charakteru ulic podano w zestawieniu tabelarycznym umożliwiającym porównanie 3 omawianych ulic. Rys. 2. Śródmieście i stare miasto. 1. ul. Jagiellońska, 2. ul. K. Wielkiego, 3. ul. Franciszkańska, 4. Rynek, 5. pl. Niepodległości, 6. pl. na Bramie, 7. pl. Dworcowy Oprac. autor ULICA TYP ULICY FIZJONOMIA ZAPIS W SUIKZP // MPZP GEOMETRIA ORIENTACJA ULICY MORFOLOGIA TKANKI // STRUKTURA ZABUDOWY JAGIELLOŃSKA śródmiejska Klasa drogi głównej i zbiorczej Nieregularna – powstała po wewnętrznej stronie murów miejskich Ulica biegnie w kierunku mostu łączącego prawo- I lewo- brzeżną część Sanu Zabudowa pierzejowa kamienice II – IV kondygnacyjne KAZIMIERZA WIELKIEGO staromiejska ciąg pieszo-jezdny FRANCISZKAŃSKA Regularna – ulica lokacyjna (1389 r.) Nieregularny- prawdopodobnie łukowy przebieg (wcześniejsza owalnica) + wprowadzenie układu szachownicowego Wyprowadzona z południowo-wschodniego naroża Rynku w kierunku wschodnim Zabudowa pierzejowa – kamienice III kondygnacyjne, w pierzei kościoł oo. Franciszkanków Wyprowadzona z naroża północno-wschodniego Rynku w kierunku wschodnim Zabudowa pierzejowa przeważają kamienice III kondygnacyjne staromiejska ciąg pieszo-jezdny Tab. 1.Analiza wybranych ulic – fizjonomia. Oprac. Autor MORFOLOGIA (ELEMENTY KRAJOBRAZU ULICY) ULICA ARCHITEKTURA PIERZEJE RODZAJ NAWIERZCHNI OŚWIETLENIE DRZEWA / ZIELEŃ JAGIELLOŃSKA Niejednorodna stylistycznie, bogata ornamentyka fasad, uskoki gzymsów, Ulica symetryczna, Kostka betonowa typu Bauma Lampy uliczne, tradycyjne oprawy Skwer, zielen nieurzadzona KAZIMIERZA WIELKIEGO Większość obiektów jednorodna stylistycznie, bogata ornamentyka fasad Ulica symetryczna Kostka granitowa/brukowa + płyty granitowe (ulica przebudowana w 2003 r.) Lampy uliczne, stylizowane na historyczne Pojedyncze drzewa. FRANCISZKAŃSKA Większość obiektów jednorodna stylistycznie, mniej ornamentu na fasadach, barokowy kościół oo. Franciszkanów Ulica symetryczna Kostka granitowa/brukowa + płyty granitowe (ulica przebudowana w 2004 r.) Lampy uliczne, stylizowane na historyczne Pojedyncze drzewa. Nowe nasadzenia Gyurkovich J., Miejskość miasta, [w:] Czasopismo Techniczne Z. 2-A/2007, Kraków 2007, s. 109 20
  6. 6. Paweł Wojdylak 6 UMEBLOWANIE Słupki uniemożliwiące parkowanie na chodniku Betonowe kosze na odpady – brak umeblowania Betonowe kosze na odpady, siedziska wokół nowych nasadzeń Tab.2.Analiza wybranych ulic – morfologia. Oprac. autor ULICA TRANSPORT/KOMUNI KACJA FIZJOLOGIA PARKOWANIE WZORCE UŻYTKOWANIA TERENU SPOŁECZNOŚĆ PRZESTRZEŃ PUBLICZNA CENTRA AKTYWNOŚCI JAGIELLOŃSKA Ulica dwukierunkowa., trzypasmowa Niedozwolone, Dozwolone na środkowycm odcinku południowej pierzei Partery użytkowe, wejścia do kamienic mieszkalnych Wysoki poziom ubóstwa, wysoka stopa trwałego bezrobocia Potencjał w wytworzeniu przestrzeni publicznej – konieczna przebudowa Główna ulica handlowa, obiekty generujące przestrzeń publiczną KAZIMIERZA WIELKIEGO Ulica wyłączona z ruchu kołowego Niedozwolone FRANCISZKAŃSKA Partery użytkowe, wejścia do kamienic mieszkalnych Partery użytkowe, wejścia do kamienic mieszkalnych Wysoki poziom ubóstwa, wysoka stopa trwałego bezrobocia Ulica stanowi kręgosłup śródmiejskiej sieci przestrzeni publicznych Ulica handlowa, połączenie z Rynkiem Wysoki poziom ubóstwa, wysoka stopa trwałego bezrobocia Ulica stanowi kręgosłup śródmiejskiej sieci przestrzeni publicznych Ulica handlowa, połączenie z Rynkiem Ulica wyłączona z ruchu kołowego Niedozwolone Tab.3.Analiza wybranych ulic – fizjologia. Oprac. autor 3.2. Ulica Jagiellońska Ulica Jagiellońska w XIX wieku funkcjonowała jako obwodnica północnowschodnia, prowadząca w kierunku Krakowa21. Wzdłuż niej, w miejscu po zasypanej fosie po wewnętrznej stronie murów miejskich powstawała zabudowa mieszczańska oraz ważne obiekty administracyjne. Jagiellońska stanowiła północną granicę Miasta Żydowskiego, które zostało całkowicie zniszczone podczas II wojny światowej. Jagiellońska utraciła wtedy znaczną część swojej obudowy, obowiązujący MPZP przewiduje odbudowę w oparciu o historyczną strukturę zabudowy. Obecnie jest uciążliwą arterią komunikacyjną, równocześnie posiadając bogatą ofertę funkcjonalną. Na podstawie przeprowadzonej analizy wnioskuję, że istnieje konieczność przywrócenia jej krajobrazu, przy założeniu zredukowania uciążliwego ruchu tranzytowego, np. poprzez wprowadzenie elementów bujących krajobraz ulicy (mała architektura, nawierzchnia, zieleń miejska, itp.). Rys.3 Rys.4 Ulica łączyła tzw. przedmieście lwowskie z przedmieściem zasańskim pełniąc rolę obwodnicy staromiejskiej (ulica omijała zespół staromiejski i dzielnicę żydowską 21
  7. 7. Ulica w strukturze funkcjonalno-przestrzennej śródmieścia miasta... 7 Rys. 3. Ulica Jagiellońska-odcinek pomiędzy Placem na Bramie a Kamiennym Mostem, Rys. 4: Ulica Kazimierza Wielkiego-widok w stronę Rynku. Fot. autor 3.3. Ulica. Kazimierza Wielkiego i ulica. Franciszkańska Ulica Kazimierza Wielkiego to regularna ulica lokacyjna wyprowadzona z naroża północno-wschodniego Rynku w kierunku wschodnim do Placu na Bramie. W 2003 r. została wymieniona nawierzchnia z asfaltowej na kamienną i betonową oraz wyłączono ulicę z ruchu samochodowego. Krajobraz ulicy jest silnie zdefiniowany, posiada ona bogatą ofertę funkcjonalną, co sprawia, że jest ona ważnym ogniwem w śródmiejskiej sieci przestrzeni publicznych. Ulica Franciszkańska wyprowadzona z południowo-wschodniego naroża Rynku na wschód w kierunku Placu na Bramie, przylega do niej Plac Niepodległości.Ulica Franciszkańska w latach 1998 -2004 r. została prze budowana. Obecnie posiada reprezentacyjny charakter (nawierzchnia, mała architektura) i jest wyłączona z ruchu kołowego. Rys.5 Rys.6 Rys. 5:ulica Franciszkańska-widok w stronę Rynku. Po lewej stronie Plac Niepodległości, w tle kościół oo. Franciszkanów i Wieża Katedralna Rys. 6: Przekroje 4. PODSUMOWANIE Śródmieście Przemyśla wymaga kompleksowej rewitalizacji. W jego obrębie jest kilka typów ulic, które stanowią o jego tożsamości. Architektura ulicy, jej krajobraz, generują wzorce życia miejskiego. Dokumenty planistyczne powinny regulować zmiany zachodzące w strukturze funkcjonalno-przestrzennej, tak aby osiągnąć kompromis pomiędzy dostępnością ulicy dla różnych jej użytkowników. „Jakość architektury, jakość ludzkiego stworzenia, jest sensem miasta”22. Problematyka jakości architektury w kontekście tożsamości miasta nie znajduje odzwierciedlenia w dokumentach planistycznych oraz technikach zapisu planistycznego. Przestrzeń ulicy, którą buduje architektura miasta, tworzy sieć przestrzeni publicznych integrujących jego strukturę funkcjonalno-przestrzenną. 22 Rossi A.: The Architecture of the City, op. cit.,s. 127
  8. 8. 8 Paweł Wojdylak LITERATURA [1] Cullen G., Obraz miasta. Wydanie skrócone, Lublin 2011, Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” [2] Gehl J., Życie między budynkami. Użytkowanie przestrzeni publicznych, Kraków 2009, Wydawnictwo RAM [3] Gyurkovich J., Miejskość miasta, [w:] Czasopismo Techniczne Z. 2-A/2007, Kraków 2007, [4] Kuryłowicz E.: Miasto jako przedmiot badań architektury, 2008, [w:] Materiały z konferencji naukowej „Miasto jako przedmiot badań naukowych”, Centrum Europejskich Studiów Regionalnych i Lokalnych EUROREG, Warszawa 2008, [dostęp 5 lipca 2012],<www.euroreg.uw.edu.pl%2Findex.php%2Fdokumenty%2Fdoc_download%2F123egkurylowicz-miasto-jako-przedmiot-badan-architektury.html> [5] Lynch K., Obraz miasta, Kraków 2011, Wydawnictwo Archiwolta [6] Mach J., Piątek A., Przemyśl (s. 383-392) [w:] Zabytki urbanistyki i architektury w Polsce. Odbudowa i konserwacja. Miasta historyczne, Arkady, Warszawa 1986, [7] Rossi A.: L’architettura della citta, Padua – Marsilio 1966, Wyd ang. The Architecture of the City, Cambridge, Massachusetts and London 1984, The MIT Press [8] Zuziak Z., Forma metropolitalna a zrównoważona mobilność[w:] Czasopismo Techniczne Z. 3, 1-A/2010, Kraków 2010, [9] Zuziak Z., O tożsamości urbanistyki, Kraków 2008, Wydawnictwo PK THE ROLE OF A STREET IN THE REDEVELOPMENT OF FUNCTIONAL AND SPATIAL STRUCTURE OF MIDTOWN PRZEMYŚL THE IDENTITY OF THE STREET AND ITS PHYSIOGNOMY, MORPHOLOGY AND PHYSIOLOGY Summary The paper focuses on the role of a street in the process of redevelopment the city of Przemysl (including the transport system). For the analysis I have selected examples of streets that have a strong identity and need revitalization. Reconstruction of the communication system is a chance to drastically reduce car traffic in the city center and thus revive the streets. It is assumed that a comparison between selected types streets and the urban fabric in which they are located and the associated functional analysis will help in understanding the role of the street in the city's midtownn. This in turn is a factor defining the role that streets play in the revitalization strategy.

×