Ýðäýíýìàíäàë àõëàõ ñóðãóóëь
Áîäëîãî : Уурын устөрөгчтэй харьцуулсан нягт 22,5байх нэгэн амин нэгдлийн найрлаганд 53,5%нүүрстөрөгч, 15,5% устөрөгч, 31,...
Àãóóëãà:• Àìèí• Àìèí õ¿÷èë• Óóðàã• Íóêëåéí õ¿÷èë
Íýã. ÀìèíÁ¿òýö: Àìèí íýãäýëä àçîò ãóðâàí âàëåíòòàé.Àçîòûí 2p3 ýëåêòðîíóóä íü óñòºðºã÷èéíàòîìûí ãóðâàí ýëåêòðîíòîé äóíäûí õ...
Îëîí òºðëèéí îðãàíèê íýãäýëä àçîòàììèàêèéí (NH3) ¿ëäýãäýë áàéäëààð(-NH2; =NH; N) îðîëöäîã.Æèøýý íü: CH3NH2 – ìåòèëàìèí    ...
Àìèíû àíãèëàë                                     Ìîíîàìèí - CH3 - CH2 - NH2                 Àìèí á¿ëãèéí                 ...
Íýðøèë    Àìèíóóäûã íýðëýõäýý õàðãàëçñàíí¿¿ðñóñòºðºã÷èéí ðàäèêàëûí íýðýí äýýðàìèí, äèàìèí ãýñýí ¿ã çàëãàæ íýðëýíý.H2N – CH...
Ôèçèê øèíæ:Ìåòèëàìèí, äèìåòèëàìèí, òðèìåòèëàìèí,ýòèëàìèí çýðýã ãîìîëîãèéí ýõíèé ãèø¿¿äóñàíä ñàéí óóñäàã, õóðö ¿íýðòýé, õèé...
Àëêèëàìèíóóäûí ôèçèê øèíæ                                 Áóöëàõ     Õàéëàõ     Íÿãò    Òîìü¸î           Íýð              ...
Õèìè øèíæ1. Àìèí óñàíä óóñàæ óñòºðºã÷èéí àòîì íü   í¿¿ðñóñòºðºã÷èéí ðàäèêàëààð õàëàãäàí   àììîíèéí á¿ëãèéã ¿¿ñãýíý.   CH3 ...
Ãàðãàí àâàõ àðãàÀìèíûã Pt; Ni; Pd êàòàëèçàòîðûíîðîëöîîòîéãîîð íèòðîíýãäëèéã óñòºðºã÷ººðàíãèæðóóëàí ãàðãàí àâäàã.     C6H5N...
Àíèëèí (C6H5NH2): ºíãºã¿é, òîñîðõîã øèíãýí,ºâºðìºö ¿íýðòýé, óñàíä óóñäàãã¿é, àãààðòàìàðõàí èñýëäýí õ¿ðýí ºíãºòýé áîëäîã.Ñï...
Õî¸ð. Àìèí õ¿÷èëÀìèí (NH2) áà êàðáîêñèë á¿ëýã (COOH) –èéã àãóóëñàí õî¸ð ôóíêöèîíàëü á¿ëýãá¿õèé îðãàíèê íýãäëèéã àìèí õ¿÷èë...
Íýðøèë: Àìèíõ¿÷ëèéã îëîí óëñûííýðøëýýð íýðëýõäýý àìèí á¿ëãèéíáàéðøëûã çààõûí òóëä êàðáîêñèëèéíá¿ëãèéí õàæóóãèéí í¿¿ðñóñòºð...
Ôèçèê øèíæ:    Àìèíõ¿÷èë óñàíä ñàéí óóñäàã, õàéëàõáóöëàõ òåìïåðàòóð ºíäºðòýé, ºíãºã¿éòàëñò áîäèñ, àìèíõ¿÷èë áàéãàëü äýýð è...
Äèïåïòèä ¿¿ñýõ óðâàë: Íýã àìèí õ¿÷ëèéíêàðáîêñèëèéí á¿ëýã íü íºãºº àìèíõ¿÷ëèéíàìèí á¿ëýãòýé ¿éë÷ëýëöýæ óñ ÿëãàðóóëàõçàìààð ...
Ãàðãàí àâàõ àðãà:1. Óóðàã, ôåðìåíò, õ¿÷èë, ø¿ëòèéí íºëººãººðãèäðîëèçîä îðæ, àìèíõ¿÷ëèéí õîëèìãèéã¿¿ñãýíý.2. Ãàëîãåíêàðáîí ...
Õýðýãëýý                  Àìèíõ¿÷èëÀìüä áèåä   Àíàãààõ      պ人 àæ            óõààíä                  ¯éëäâýðò          ...
Ãóðàâ. ÓóðàãÁàéãàëüä îðøèõ, ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã: Õ¿í, àìüòíû áèåèéíõóóðàé æèíãèéí 45% íü óóðàã áàéäàã. Õ¿íèé áèåìàõáîäûí õàìãè...
Óóðãèéí íàéðëàãà:C 50-55%; H2 6.6-7.3%; O2 21.5-23.5%-èéã N2 15-18%; S 0.3 -2.5% ýçýëäýã.Îëîíõè óóðãèéí íàéðëàãàíä ôîñôîð,...
1888 îíä Îðîñûí áèîõèìè÷ À.ß.Äàíèëåâñêèéóóðãèéí ìîëåêóëä ïåïòèäûí õîëáîî áàéãààã àíõòýìäýãëýñýí.1902 îíä Ãåðìàíû ýðäýìòýí ...
Óóðãèéã òàíèõ ÷àíàðûí óðâàë1. Áèóðåòèéí óðâàë : Óóðãèéí ø¿ëòëýã óóñìàëðóó   çýñèéí ñóëüôàò õèéõýä õºõ ÿãààí ºí㺠¿¿ñäýã.  ...
ĺðºâ. Íóêëåéí õ¿÷èëÍóêëåéí õ¿÷ëèéã 1869 îíä Øâåéöàðèéí ýðäýìòýí Ô.Ìèøåð öóñíû öàãààí Ẻìèéã ñóäàëæ áàéõäàà àíõ íýýæýý.  ...
Äåçîêñèðèáîíóêëåîòèä        Àñóóëò                                        Ðèáîíóêëåîòèä ÐÍÕ                               ...
Àçîò àãóóëñàí îðãàíèê íýãäýë1. Алкил амин нэгдлийн ерөнхий томьёо ямар байх вэ?                a. CnH2nNH2                ...
5. Дараах амин хүчлийг олон улсын нэршлээр нэрлэнэ үү.        NH2 – CH2 – CH2 – CH2 – COOH              а. Амин пропаны хү...
9. Аль нь пептидын холбоо вэ?        à. – CO – O –        á. – NH2        â. – CO – NH -        ã. – C = O – H10. Нуклейн ...
13.ДНХ бие махбодод ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ?      à.Удамшлын мэдээллийг хуулбарлах      á.Уургийн нийлэгжилтийг жолоодох...
Áèå äààæ õèéõ äàñãàë“Õèìè – 11” ñóðàõ áè÷èã    • Õóóäàñ 172 – 175    Á¿òýýë÷ äààëãàâàðûí òîîöîîëîõ    áîäëîãî 1 – 6    Òåñ...
ÀØÈÃËÀÕ ÍÎÌ Ç¯É Õèìè 11 àíãèéí ñóðàõ áè÷èã Îðãàíèê õèìè ÓÁ – 1999 “Д.Æамбал” Õèìèéí äàñãàë áîäëîãî ÓÁ – 2008 Õèìèéí õè...
ÀÍÕÀÀÐÀË ÒÀÂÜÑÀÍÄ    ÁÀßÐËÀËÀÀ
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Баянхонгор аймаг Эрдэнэмандал ахлах сургууль химийн багш Б. Оюун

4,197 views

Published on

азот агуулсан органик нэгдэл

2 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total views
4,197
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
140
Comments
2
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Баянхонгор аймаг Эрдэнэмандал ахлах сургууль химийн багш Б. Оюун

  1. 1. Ýðäýíýìàíäàë àõëàõ ñóðãóóëь
  2. 2. Áîäëîãî : Уурын устөрөгчтэй харьцуулсан нягт 22,5байх нэгэн амин нэгдлийн найрлаганд 53,5%нүүрстөрөгч, 15,5% устөрөгч, 31,0% азот агуулагдсанбол молекулынх нь томьёог олно ууÁîäîëò: H2 = 22.5 * 2 = 45 ã ìàññòàé áîäèñCxHóNz C2H7N = C2H5NH2 ýòèëàìèí C2H5NH2 Mr = 24+5+14+2 =45
  3. 3. Àãóóëãà:• Àìèí• Àìèí õ¿÷èë• Óóðàã• Íóêëåéí õ¿÷èë
  4. 4. Íýã. ÀìèíÁ¿òýö: Àìèí íýãäýëä àçîò ãóðâàí âàëåíòòàé.Àçîòûí 2p3 ýëåêòðîíóóä íü óñòºðºã÷èéíàòîìûí ãóðâàí ýëåêòðîíòîé äóíäûí õîñ¿¿ñãýäýã ó÷ðààñ àììèàêèéí ìîëåêóëä 3êîâàëåíò õîëáîî áàéäàã. Õàðèí àçîòûí 2s2ýëåêòðîí ÷ºëººò õîñ áàéäëààð ìîëåêóëäàãóóëàãääàã. Àìèíûã óñàíä óóñãàæ ëàêìóñààðøàëãàâàë àììèàêèéí óóñìàëûí àäèëø¿ëòèéí îð÷èíã ¿ç¿¿ëíý. NH3 + HOH = NH4OH àììîíèéí ñóóðü CH3NH2 + HOH = [CH3NH3+]OH- ìåòèëàìèíû ñóóðü
  5. 5. Îëîí òºðëèéí îðãàíèê íýãäýëä àçîòàììèàêèéí (NH3) ¿ëäýãäýë áàéäëààð(-NH2; =NH; N) îðîëöäîã.Æèøýý íü: CH3NH2 – ìåòèëàìèí CH3-NH-CH3 – äèìåòèëàìèíÀììèàêèéí íàéðëàãà äàõü íýã áóþóõýä õýäýí óñòºðºã÷èéí àòîìóóäí¿¿ðñóñòºðºã÷äèéí ðàäèêàëààðõàëàãäàõàä ¿¿ññýí îðãàíèê íýãäëèéãàìèí ãýíý.
  6. 6. Àìèíû àíãèëàë Ìîíîàìèí - CH3 - CH2 - NH2 Àìèí á¿ëãèéí òîîãîîð Äèàìèí - H2N - CH2 - CH2 - NH2 Àíõäàã÷ - CH3 -NH2 Àììèàêèéí ìîëåêóë äàõü õàëàãäñàí Õî¸ðäîã÷ - CH3 - NH - CH3 Àìèí óñòºðºã÷èéí òîîãîîð Ãóðàâäàã÷ - CH3 - N (CH3)- CH3 Õàíàñàí CH3 - CH(CH3) - NH2 Í¿¿ðñóñòºðºã÷èéí Õàíààã¿é CH2 = CH - CH2 - NH2 ðàäèêàë Àðîìàò C6H6 - NH2
  7. 7. Íýðøèë Àìèíóóäûã íýðëýõäýý õàðãàëçñàíí¿¿ðñóñòºðºã÷èéí ðàäèêàëûí íýðýí äýýðàìèí, äèàìèí ãýñýí ¿ã çàëãàæ íýðëýíý.H2N – CH2 – CH2 – CH2 – CH3 Áóòèëàìèí Îëîí óëñûí íýðøëýýð íýðëýõäýýàìèí á¿ëãèéí áàéðûã çààæ, òóõàéíí¿¿ðñóñòºðºã÷èéí íýðèéã íýðëýíý.H2N – CH2 – CH2 – CH(NH2) – CH3 1; 3 äèàìèíáóòàí
  8. 8. Ôèçèê øèíæ:Ìåòèëàìèí, äèìåòèëàìèí, òðèìåòèëàìèí,ýòèëàìèí çýðýã ãîìîëîãèéí ýõíèé ãèø¿¿äóñàíä ñàéí óóñäàã, õóðö ¿íýðòýé, õèéíòºëºâò îðøèõ áîäèñóóä þì. Íèéëìýëá¿òýö á¿õèé àìèíóóä íü ìóóäñàí çàãàñíûýâã¿é ¿íýðòýé àäèë øèíãýí, õàðèí äýýäàìèíóóä ¿íýðã¿é, óñàíä óóñäàãã¿é, õàòóóáîäèñóóä. Í¿¿ðñóñòºðºã÷èéí ðàäèêàëûíõýìæýý òîìðîõ òóñàì áóöëàõ, õàéëàõòåìïåðàòóð èõñýæ øèíãýí áà õàòóó áîäèñáîëíî.
  9. 9. Àëêèëàìèíóóäûí ôèçèê øèíæ Áóöëàõ Õàéëàõ Íÿãò Òîìü¸î Íýð òåìïåðàòóð òåìïåðàòóð ã/ñì3CH3NH2 Ìåòèëàìèí -92 -6.5 0.699CH3CH2NH2 Ýòèëàìèí -81 16.6 0.689CH3CH2CH2NH2 Ïðîïèëàìèí -83 48.7 0.719CH3CH2CH2CH2NH2 Áóòèëàìèí -50.5 76 0.74
  10. 10. Õèìè øèíæ1. Àìèí óñàíä óóñàæ óñòºðºã÷èéí àòîì íü í¿¿ðñóñòºðºã÷èéí ðàäèêàëààð õàëàãäàí àììîíèéí á¿ëãèéã ¿¿ñãýíý. CH3 CH2 CH2 NH2 + HOH = [CH3 CH2 CH2 NH3+]OH- ïðîïèëàììîíèéí ãèäðîîêñèä2. Õ¿÷èëòýé õàðèëöàí ¿éë÷èëæ äàâñ ¿¿ñãýíý. CH3 CH2 CH2 NH2 + HCI = [CH3 CH2 CH2 NH3+]CI- ïðîïèëàììîíèéí õëîðèä3. Àìèíóóä øàòàæ, í¿¿ðñõ¿÷ëèéí õèé, óñ, àçîòûã ÿëãàðóóëíà. 4CH3 CH2 NH2 + 15O2 = 8CO2 + 14H2O + 2N2
  11. 11. Ãàðãàí àâàõ àðãàÀìèíûã Pt; Ni; Pd êàòàëèçàòîðûíîðîëöîîòîéãîîð íèòðîíýãäëèéã óñòºðºã÷ººðàíãèæðóóëàí ãàðãàí àâäàã. C6H5NO2 + 3H2 = C6H5NH2 + 2H2O ýíýóðâàëûã Îðîñûí íýðò ýðäýìòýí Í.Í.Çèíèííýýæýý. Íèòðî íýãäëèéã àíãèæðóóëàõ óðâàë íüàìèíóóäûã ãàðãàí àâàõ åðºíõèé àðãà áîëäîã.Õýðýãëýý : áóäãèéí ¿éëäâýðò õóâàíöàðûí Àìèí ýìèéí ¿éëäâýðò íýãäýë ¿éëäâýðò òýñðýìòãèé áîäèñûí ¿éëäâýðò
  12. 12. Àíèëèí (C6H5NH2): ºíãºã¿é, òîñîðõîã øèíãýí,ºâºðìºö ¿íýðòýé, óñàíä óóñäàãã¿é, àãààðòàìàðõàí èñýëäýí õ¿ðýí ºíãºòýé áîëäîã.Ñïèðò, áåíçîë, ôåíîëä ñàéí óóñäàã.Àíèëèíûã õëîðûí øîõîéãîîð ¿éë÷ëýõýäÿãààí ºíãèéã ¿ç¿¿ëäýã. Ýíý íü àíèëèíûãòàíèõ ÷àíàðûí óðâàë þì.Àíèëèí íü äàâñíû õ¿÷èëòýé óðâàëä îðæôåíèë àììîíèéí öàãààí ºíãèéí òóíàäàñ¿¿ñãýäýã. C6H5 NH2 + HCI = [C6H5NH3+]CI- ôåíèë àììîíèéí õëîðèä
  13. 13. Õî¸ð. Àìèí õ¿÷èëÀìèí (NH2) áà êàðáîêñèë á¿ëýã (COOH) –èéã àãóóëñàí õî¸ð ôóíêöèîíàëü á¿ëýãá¿õèé îðãàíèê íýãäëèéã àìèí õ¿÷èëãýíý.CH3COOH öóóãèéí õ¿÷èëNÍ2 – CH2 – COOH àìèíöóóãèéí õ¿÷èëÀìèíõ¿÷ëèéí ìîëåêóë äàõü ðàäèêàë íü õýäõýäýí àìèí áà êàðáîêñèë á¿ëýã ìºíò¿¿í÷ëýí îêñè (-OH); òèîë (-SH); ôåíèë(-C6H5) çýðýã á¿ëýãòýé õîëáîãäñîí áàéäàãáàéíà.
  14. 14. Íýðøèë: Àìèíõ¿÷ëèéã îëîí óëñûííýðøëýýð íýðëýõäýý àìèí á¿ëãèéíáàéðøëûã çààõûí òóëä êàðáîêñèëèéíá¿ëãèéí õàæóóãèéí í¿¿ðñóñòºðºã÷èéíàòîìààñ ýõëýí α, β, , ãýõ ìýò; ýñâýëêàðáîêñèëèéí á¿ëãèéí í¿¿ðñóñòºðºã÷èéíàòîìààñ ýõëýí 1,2,3,4 ãýõ ìýò äóãààðëàíà.Æèøýý íü: NH2–CH2–CH2–CH2–CH2–COOH – àìèíïåíòàíû õ¿÷èë 5–àìèíïåíòàíû õ¿÷èëÈçîìåð: àìèíõ¿÷èë íü ñàëáàðëàëòûíèçîìåð áà ãýðëèéí èçîìåð ¿¿ñãýäýã.
  15. 15. Ôèçèê øèíæ: Àìèíõ¿÷èë óñàíä ñàéí óóñäàã, õàéëàõáóöëàõ òåìïåðàòóð ºíäºðòýé, ºíãºã¿éòàëñò áîäèñ, àìèíõ¿÷èë áàéãàëü äýýð èõòàðõìàë àìüòàí óðãàìëûí óóðãèéíáîäèñûã ¿¿ñãýäýã. Àìèí õ¿÷ë¿¿ä íü íàéðëàãàíäààõ¿÷ëèéí øèíæòýé COOH á¿ëýã, ñóóðèéíøèíæòýé àìèí á¿ëýã àãóóëñàí ó÷èðàìôîòåð øèíæèéã ¿ç¿¿ëäýã.
  16. 16. Äèïåïòèä ¿¿ñýõ óðâàë: Íýã àìèí õ¿÷ëèéíêàðáîêñèëèéí á¿ëýã íü íºãºº àìèíõ¿÷ëèéíàìèí á¿ëýãòýé ¿éë÷ëýëöýæ óñ ÿëãàðóóëàõçàìààð 2 àìèí õ¿÷ëèéí ìîëåêóëóóä íýãäýæäèïåïòèäèéã ¿¿ñãýíý.NH2–CH2–COOH + HNH–CH2–COOH = NH2–CH2–CO–NH–CH2–COOH + HOHàìèíöóóíû õ¿÷èë àìèíöóóíû õ¿÷èë àìèíöóóíû õ¿÷ëèéí äèïåïòèä Äèïåïòèäèéã ¿¿ñãýæ áàéãàà – CO – NH – õîëáîîã àìèäûí áóþó ïåïòèäèéí õîëáîî ãýíý.
  17. 17. Ãàðãàí àâàõ àðãà:1. Óóðàã, ôåðìåíò, õ¿÷èë, ø¿ëòèéí íºëººãººðãèäðîëèçîä îðæ, àìèíõ¿÷ëèéí õîëèìãèéã¿¿ñãýíý.2. Ãàëîãåíêàðáîí õ¿÷ëèéã àììèàêààð ¿éë÷ëýõýäàìèíõ¿÷èë ¿¿ñíý.NH3 + CI–CH2–COOH NH2–CH2–COOH + HCI3. Õàíààã¿é êàðáîí õ¿÷ëèéã àììèàêààð ¿éë÷èëæàìèíõ¿÷ëèéã ãàðãàí àâíà.NH3 + CH2=CH2–COOH NH2–CH2– CH2–COOH4. Ìèêðîáèîëîãèéí àðãààð òºðºë á¿ðèéíàìèíõ¿÷ëèéã ãàðãàæ áîëäîã.
  18. 18. Õýðýãëýý Àìèíõ¿÷èëÀìüä áèåä Àíàãààõ պ人 àæ óõààíä ¯éëäâýðò àõóéä áèå ìàëûí íèéëýãìàõáîäûí ýì òàðèà íýìýëò ìÿíäàñ óóðãèéã òýæýýëä ãàðãàí àâàõá¿ðä¿¿ëíý
  19. 19. Ãóðàâ. ÓóðàãÁàéãàëüä îðøèõ, ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã: Õ¿í, àìüòíû áèåèéíõóóðàé æèíãèéí 45% íü óóðàã áàéäàã. Õ¿íèé áèåìàõáîäûí õàìãèéí ÷óõàë õýñã¿¿ä (ç¿ðõ, óóðàã òàðõè ã.ì)íü óóðãààñ òîãòîíî. Àìüòíû ìàõ, öóñ, ñ¿¿, áóë÷èí, àðüñ,ýâýð, òóóðàéä àãóóëàãääàã. Óóðàã íü îðãàíèçìä îëîíòºðëèéí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý. Óóðàã õ¿íèé áèåä ÿâàãäàõáîäèñûí ñîëèëöîîã óäèðäàí çîõèöóóëæ áàéäàã. Óóðàãá¿õýí ººðèéí ºâºðìºö ¿éë÷ëýëèéã ¿ç¿¿ëäýã áèîëîãèéíèäýâõò áîäèñ áàéäàã òºäèéã¿é òîäîðõîé ýä ýðõòíèéãá¿ðä¿¿ëäýã. Æèøýý íü: èíñóëèí óóðàã öóñàí äàõüñàõàðûí õýìæýýã çîõèöóóëàõ, ãåìîãëîáèí õ¿÷èëòºðºã÷纺ã÷, ôåðìåíò¿¿ä íü áèîëîãèéí ïðîöåññèéã õóðäàñãàäàã¿¿ðýãòýé áàéõàä êîëëàãåí óóðàã õîëáîã÷ ýä, êåðàòèí íüàðüñ ýâýð òóóðàé ¿ñ íîîñûã á¿ðä¿¿ëäýã.
  20. 20. Óóðãèéí íàéðëàãà:C 50-55%; H2 6.6-7.3%; O2 21.5-23.5%-èéã N2 15-18%; S 0.3 -2.5% ýçýëäýã.Îëîíõè óóðãèéí íàéðëàãàíä ôîñôîð,òºìºð, çýñ, öàéð çýðýã ýëåìåíò îðñîíáàéíà. Óóðãèéí ãèäðîëèçîîð 20 ÿíçûíàìèí õ¿÷èë ¿¿ñäýã. Ýíý íü óóðàã ìàøíàðèéí íèéëìýë á¿òýöòýé àçîòàãóóëñàí áàéãàëèéí ºíäºð ìîëåêóëòíýãäýë áîëîõûã õàðóóëæ áàéíà.
  21. 21. 1888 îíä Îðîñûí áèîõèìè÷ À.ß.Äàíèëåâñêèéóóðãèéí ìîëåêóëä ïåïòèäûí õîëáîî áàéãààã àíõòýìäýãëýñýí.1902 îíä Ãåðìàíû ýðäýìòýí Ý. Ôèøåðèéíáîëîâñðóóëñàí ïåïòèäèéí îíîëîîð óóðãèéíìîëåêóë ïåïòèäèéí õîëáîîãîîð õîëáîãäñîíàìèíõ¿÷ëèéí óðò ãèíæèí õýëõýýíýýñ òîãòîíî.Óóðãèéí øèíæ ÷àíàð: ãèäðîëèçîä îðæ çàäðàõóðâàë þì. Óóðãèéí ãèäðîëèç àìèíõ¿÷èë õ¿ðòýëøóóä ÿâàãääàãã¿é çàâñðûí îëîí øàò äàìæäàã.Óóðãèéí ãèäðîëèç äàðààõ áàéäëààð ÿâàãäàíà.Óóðàã – ïåïòîí – ïîëèïåïòèä – äèïåïòèä – аìèíõ¿÷èë
  22. 22. Óóðãèéã òàíèõ ÷àíàðûí óðâàë1. Áèóðåòèéí óðâàë : Óóðãèéí ø¿ëòëýã óóñìàëðóó çýñèéí ñóëüôàò õèéõýä õºõ ÿãààí ºí㺠¿¿ñäýã. Óóðàã + ø¿ëò + CuSO4 = õºõ ÿãààí ºíãº2. Êñàíòî ïðîòåéíèé óðâàë : Óóðãèéí óóñìàëðóó èõ êîíö-òàé àçîòûí õ¿÷èë õèéõýä øàð ºí㺠¿¿ñíý.3. Ñóëüôîãèäðèëèéí óðâàë : Ýíý íü õ¿õýð àãóóëñàí àìèíò õ¿÷ëèéí ¿ëäýãäýë á¿õèé óóðãèéí ¿ç¿¿ëäýã îíöëîã óðâàë. Èéì óóðãèéã õàð òóãàëàãíû àöåòàòòàé õîëüæ õàëààõàä õàð òóíàäàñ ¿¿ñäýã. õ¿õýð àãóóëñàí óóðàã + Pb(CH3COO)2 PbS
  23. 23. ĺðºâ. Íóêëåéí õ¿÷èëÍóêëåéí õ¿÷ëèéã 1869 îíä Øâåéöàðèéí ýðäýìòýí Ô.Ìèøåð öóñíû öàãààí Ẻìèéã ñóäàëæ áàéõäàà àíõ íýýæýý. Äåçîêñèðèáîíóêëåîòèä Ýñèéí Ẻìä íóêëåéí ÄÍÕ õ¿÷èë Ðèáîíóêëåîòèä Ýñèéí Ẻì áîëîí ÐÍÕ öèòîïëàçìäÝäãýýð íóêëåéí õ¿÷ë¿¿ä íü óóðãèéí áèîíèéëýãæèëäîðîëöîõîîñ ãàäíà ýöýã ýõýýñ ¿ð óäàìä ãåíèéí ìýäýýëëèéãäàìæóóëàõ, õàäãàëàõàä îðîëöîíî. Íóêëåéí õ¿÷èëãèäðîëèçîä îðæ ìîíîñàõàðèä, àçîòëîã ñóóðü,îðòîôîñôîðûí õ¿÷ëèéã ¿¿ñãýíý.
  24. 24. Äåçîêñèðèáîíóêëåîòèä Àñóóëò Ðèáîíóêëåîòèä ÐÍÕ ÄÍÕÁîäèñûí àíãèëàë Òîì ìîëåêóëò íýãäýë Òîì ìîëåêóëò íýãäýë Í¿¿ðñ – óñ, ôîñôîðûí Í¿¿ðñ – óñ, ôîñôîðûí Íàéðëàãà õ¿чèë, àçîòëîã ñóóðèàñ õ¿чèë, àçîòëîã ñóóðèàñ òîãòîíî. òîãòîíî Í¿¿ðñ-óñ Äåçîêñîðèáîç Ðèáîç Àäåíèí, òèìèí, ãóàíèí, Àäåíèí, óðàöèë, ãóàíèí,Ãåòåðîöàãèðàãò íýãäë¿¿ä öèòîçèí öèòîçèí Á¿òýö Õîñ îðîîìîã Äàí îðîîìîã Ýñèéí Ẻìõºí, Ýñýä îðøèõ ãàçàð Ýñèéí Ẻìä îðøèíî öèòîïëàçì, ðèáîñîìä îðøèíî p-ÐÍÕ íü ðèáîñîìûí íàéðëàãàä îðæ, óóðãèéí áèîíèéëýãæèëòýíä Áèå ìàõáîäûí óäàìøëûí îðîëöîíî. ì-ÐÍÕ Ã¿éöýòãýõ ¿¿ðýã ìýäýýëëèéã àãóóëñàí óäàìøëûí ìýäýýëëèéã ¿íäñýí õýñýã õóóëáàðëàíà. ç-ÐÍÕ íü óäàìøëûí ìýäýýëëèéã 纺âºðëºíº.
  25. 25. Àçîò àãóóëñàí îðãàíèê íýãäýë1. Алкил амин нэгдлийн ерөнхий томьёо ямар байх вэ? a. CnH2nNH2 b. CnH2n+2NH2 c. CnH2n+1NH2 d. CnH2n-1NH22. Аминыг ямар бодисоос гаргах вэ? a. Аммиак ба нүүрстөрөгчөөс b. Аммиак ба альдегидаас c. Аммиак ба спиртээс d. Аммиак ба хүчлээс3. C2H5NH2 + O2 = CO2 + H2O + N2 энэ урвалыг тэнцүүлэн этиламин бахүчилтөрөгчийн харьцааг тогтооно уу a. 2 : 7 b. 4 : 15 4CH3 CH2 NH2 + 15O2 = 8CO2 + 14H2O + 2N2 c. 3 : 84. 5.4 ã ÿìàð íýãýí áîäèñûã øàòààõàä 8 ã õ¿чèëòºðºãч çàðöóóëàãäæýý.Øàòààñíû äàðàà 2.8 ã àçîò, 8.8 ã í¿¿ðñõ¿чëèéí õèé, 1.8 ã óñ ¿¿ñæýý. Ýíýáîäèñûí ìîëåêóë ìàññ 27 áîë òîìü¸îã îë. à. 32 ã CHN b. 16 ã ÑHN
  26. 26. 5. Дараах амин хүчлийг олон улсын нэршлээр нэрлэнэ үү. NH2 – CH2 – CH2 – CH2 – COOH а. Амин пропаны хүчил á. Амин бутаны хүчил â. Бутан амин хүчил ã. Амин пентаны хүчил6. Уургийн молекулд пептидийн бүлэг байгааг анх хэн нээсэн бэ? à. Э. Фишер á. А.Я. Данилевский â. Э. Адбергальден7. Уураг хаана элбэг тохиолддог вэ? à. Байгальä á. Амьгүй байгальд â. Амьд бие махбодод ã. Эрдэс бодисуудад8. Уургийн гидролизын эцсийн бүтээгдэхүүн нь юу вэ? à. Дипептид á. Амин хүчиë â. Пептон ã. Полипептид
  27. 27. 9. Аль нь пептидын холбоо вэ? à. – CO – O – á. – NH2 â. – CO – NH - ã. – C = O – H10. Нуклейн хүчил гэж ямар нэгдэл вэ? à. Өндөр молекулт амин хүчил á. Эсийн бөөмийн найрлаганд оролцдог байгалийн полимер â. Уургийн нийлэгжүүлэх фермент ã. Удамшлын мэдээлэл хадгалж дамжуулагч11. Нуклейн хүчлийн ямар төрлүүд байдаг вэ? à.Рибонуклейны (РНХ), дезоксирибонуклейны (ДНХ) хүчлүүд á.Рибоза ба дезоксирибоза â.Пентоза ба ортофосфорын хүчил12. РНХ-д байдаггүй ямар органик суурь зөвхөн ДНХ-д байх бэ? à.Аденин á. Гуанин â.Тимин ã. Урацил
  28. 28. 13.ДНХ бие махбодод ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ? à.Удамшлын мэдээллийг хуулбарлах á.Уургийн нийлэгжилтийг жолоодох ã. Удамшлын мэдээллийг өөртөө хадгалж, дамжуулах14. РНХ бие махбодод ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ? à. Удамшлын мэдээллийг хуулбарлаж, уургийн нийлэгжилтийг жолоодох á. Удамшлын мэдээллийг өөртөө хадгалах â. Удамшлын мэдээлэл дамжуулах15. Инсулин ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ? à. Цусан дахь сахарын хэмжээг зохицуулах á. Биологийн процессыг хурдасгах â. Хүчилтөрөгчийг зөөх ã. Эд эрхтэн бүрдүүлэх
  29. 29. Áèå äààæ õèéõ äàñãàë“Õèìè – 11” ñóðàõ áè÷èã • Õóóäàñ 172 – 175 Á¿òýýë÷ äààëãàâàðûí òîîöîîëîõ áîäëîãî 1 – 6 Òåñò 1 – 15
  30. 30. ÀØÈÃËÀÕ ÍÎÌ Ç¯É Õèìè 11 àíãèéí ñóðàõ áè÷èã Îðãàíèê õèìè ÓÁ – 1999 “Д.Æамбал” Õèìèéí äàñãàë áîäëîãî ÓÁ – 2008 Õèìèéí õè÷ýýëèéí áèå äààõ àæëûíäýâòýð ÓÁ – 2003 Õèìèéí òåñò – ÓÁ – 2010 www.tvhicheel.mn www.chemisrty.mn www.google.mn
  31. 31. ÀÍÕÀÀÐÀË ÒÀÂÜÑÀÍÄ ÁÀßÐËÀËÀÀ

×