Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

07 deprem

315 views

Published on

Environmental Geology

Published in: Education
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

07 deprem

  1. 1. DEPREM
  2. 2. JEOLOJİK OLAYLAR SONUCU OLUŞAN DOĞAL AFETLER METEOROLOJİK OLAYLAR SONUCU OLUŞAN DOĞAL AFETLER DEPREMLER (ve Tsunami) VOLKANLAR HEYELANLAR (KÜTLE HAREKETLERİ) SEL BASKINLARI KASIRGA VE TAYFUNLAR
  3. 3. Önce yerküreyi tekrar kısaca tanıyalım
  4. 4. YERYUVARININ YAPISI
  5. 5. MANTO İÇİ HAREKETLER, KATI YERKABUĞUNU DA ETKİLEYEREK HAREKET ETMEYE ZORLAR BU HAREKET MİLYONLARCA YILDIR SÜRMEKTEDİR
  6. 6. Manto içi hareketlere bağlı olarak katı yerkabuğunun hareket etmesi ile, milyonlarca yıl süresince kıtalar parçalanarak, yeryüzü günümüzdeki şeklini almıştır. Depremler ve volkanik faaliyetler gibi pek çok jeolojik olayın gerçekleşmesinde, manto içi hareketler ve yerkabuğundaki kaymalar rol oynamaktadır.
  7. 7. ÇEKME/AYRILMA SIKIŞMA/YİTME Yerkabuğu, kayma harketlerine bağlı olarak, bazı kesimlerinde açılmakta, bazı kesimlerinde de sıkışmaktadır
  8. 8. YER KABUĞUNDAKİ PLAKALAR
  9. 9. DEPREMLERİN TANIMI VE BAZI ÖNEMLİ KAVRAMLAR • Genel olarak yeryüzünde insan tarafından duyulabilen yer sarsıntılarına deprem yada zelzele denilmektedir. • Deprem, “yerkabuğunda biriken enerjinin faylar boyunca boşalması sonucu meydana gelen yer değiştirme hareketinin neden olduğu dalga hareketleridir.” • Kaymanın ilk başladığı yer depremin odak noktası (hiposantr), • bu noktadan yeryüzüne çıkılan dik çizginin yeri kestiği noktaya da depremin merkez üssü (episantr) olarak tanımlanmaktadır. Depremin aynı derecede etkilediği, az çok eşit ölçüde hasar gören yerleri birleştiren eğrilere eş deprem eğrileri (isoseist) denilmektedir.
  10. 10. Deprem can kayıplarının yanısıra, hem ekonomik hem de sosyal etkileri nedeniyle önemli bir doğal afettir
  11. 11. Fay Nedir ?Yerkabuğundaki deformasyon enerjisinin artması sonucunda, kayaç kütlelerinin bir kırılma düzlemi boyunca yerlerinden kayması ile ortaya çıkan kırık. VEYA Yerkabuğunu oluşturan kayaçların bir yüzey boyunca kırılması ve oluşan iki parçanın birbirine göre göreceli olarak yerdeğiştirmesidir. Fay Çeşitleri Nelerdir ? •Normal Fay •Ters Fay •Doğrultu Atımlı Fay
  12. 12. FAYLAR KIRILAN YER KABUĞU PARÇALARININ BİR DİĞERİNE BAĞLI GÖRECELİ HAREKET YÖNÜNE GÖRE ADLANDIRILIR VE TANIMLANIR
  13. 13. Yüzey kırığı ve fay sarplığı, deprem 6 Mb’den büyükse oluşabilir
  14. 14. Elastik rebound
  15. 15. Elastik rebound, cisim
  16. 16. FAY (gerilim birikmesi velırılma)
  17. 17. 12.11.1999 Düzce
  18. 18. 12.11.1999 Düzce 17.08.1999 İzmit
  19. 19. Yırtılma fayı, havadan
  20. 20. Ters Fay
  21. 21. Ters Fay
  22. 22. Normal Fay
  23. 23. Normal Fay
  24. 24. + - Normal Fay 12 Kasım 1999 Düzce Depremi
  25. 25. 17.08.1999 İzmit
  26. 26. BÜYÜK YER HAREKETLERİ YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİ VE KIYI ŞEKİLLERİNİ DEĞİŞTİREBİLİR 17 AĞUSTOS 1999 GÖLCÜK
  27. 27. Deprem olan her yerde fay var mıdır? Eğer yoksa bile deprem sırasında mutlaka yeni bir tane oluşmuştur.
  28. 28. DEPREM NEDİR ? Depremler yer içinde birikmiş gerilim enerjisinin aniden boşalmasıdır.Bu enerji boşalması elastik kırılma teorisine göre oluşur. Depremleri inceleyen bilim dalına Sismoloji denir. Yer içindeki enerji birikiminin nedeni Dünyayı saran levhaların hareketleridir. Hareket eden levhalar birbirleri üzerine kuvvet uygulayarak belirli bölgelerde enerji birikmesine yol açar. Bu enerji kayacın kırılma sınırını geçtiği anda kırılma (faylanma) olur ve enerji boşalır. Depremler derinliklerine göre 3’e ayrılır Sığ depremler 0-60 km derinliklerde genelde kıtasal alanlarda (Türkiye, Asya, Ege) meydana gelir Orta derinlikli depremler 60-300 km derinliklerde, dalma-batma bölgelerinde (Japonya, Filipinler, Şili) görülürler Derin Depremler 300-700 km derinlikte meydana gelir. Dalma- batma bölgelerinde dalan okyanus levhasının en uç kesimlerinde görülürler.
  29. 29. Deprem Parametreleri •Büyüklük •Şiddet •Episantır •Hiposantır (Odak) •Oluş Zamanı •Episantır Koordinatı •Depremin Enerjisi
  30. 30. Büyüklük (Magnitüd): Bir depremin kuvvetinin yada ortaya çıkardığı gerilim enerjisinin sismografik gözlemlere dayanarak ölçümü. 1935’te Charles Richter tarafından geliştirilen logaritmik bir ölçeği temel alır. Şiddet : Belirli bir yerdeki depremin insanlar, yapılar ve toprak üzerindeki etkisinin ölçüsüdür.Şiddet yalnızca depremin büyüklüğüne değil, merkez üssünden uzaklığa ve o yerin yapısına bağlıdır. Episantır (Merkez Üstü): Yerkabuğu içinde bulunan odak noktasının yeryüzündeki izdüşümüdür. Hiposantır (Odak): Depremin yerkabuğu içinde boşaldığı ve enerjinin açığa çıktığı noktadır. Oluş Zamanı: Depremin oluş zamanının (saat:dakika:saniye) Greenwich (GMT) zamanına göre değeridir. Episantır Koordinatı: Depremin merkezinin (odak) yeryüzündeki izdüşümünün enlem ve boylam cinsinden değeridir. Depremin enerjisi: Depremlerde açığa çıkan enerji çok büyüktür. Kabaca Atom bombasıX1000 = Büyüklüğü 8 olan deprem Büyüklüğü 7.4 olan Kocaeli depremi sırasında açığa çıkan enerji Hiroşimaya atılan atom bombasının yaydığı enerjiden 400 kat daha fazladır.
  31. 31. • Deprem dalgaları sismograf adı verilen aletler yardımıyla algılanır ve büyüklükleri tüm dünyanın benimsediği Richter ölçeği ile belirlenir. • Richter ölçeğine göre depremin büyüklüğü (magnitüd), depremin merkez üssünden (Episantr) 100 km uzakta bulunan bir sismogramın kaydettiği hareketin yatay bileşenine ait en büyük dalga boyunun (amplitüdün) logaritmasıdır. • Depremin şiddeti ise, depremin yapılar ve insanlar üzerindeki etkisinin ölçüsüdür, ve toplam hasara göre belirlenir.
  32. 32. Magnitüd ve Şiddet arasındaki fark nedir? Magnitüd depremin kaynağında açığa çıkan enerjinin bir ölçüsü; şiddet ise depremin yapılar ve insanlar üzerindeki etkilerinin bir ölçüsüdür.
  33. 33. Magnitüd Şiddet Açıklama 1- 3 I Hemen hemen hiç hissedilmez . II Özellikle üst katlardaki bazı insanlar tarafından hissedilebilir. 3 - 3.9 III Binalarda bulunanlar, özellikle üst katlarda yaşayanlar açıkça hissederler. Birçok insan sarsıntının deprem olduğunu farkedemez. Duran araçlar hafifçe sallanır. Sarsıntı, büyükçe bir kamyonun geçişi sırasındaki sarsıntıyı andırır. Başlama ve bitişi insanlar tarafından hissedilebilir. IV Gündüz vakti binalarda bulunan hemen herkes tarafından hissedilir, dışarda bulunanların çok azı sarsıntıyı hisseder. Gece vakti bazılarını uykudan uyandırır. Tabaklar, pencereler ve kapılar sarsıntının etkisi ile titreşime geçer; duvarlardan çatlıyormuşçasına sesler gelir. Büyük bir tırın binaya çarpmasına benzer bir etki uyandırır. Duran araçlar görünür bir şekilde sallanır. 4 - 4.9 V Hemen hemen herkes tarafından hissedilir ve gece vakti çoğu insanı uykusundan uyandırır. Bazı pencereler ve tabaklar kırılır. Dengesiz nesneler devrilir. Sarkaçlı saatler durabilir VI Herkes tarafından hissedilir ve korku verir. Bazı ağır mobilyalar hareket eder; sıvalarda dökülmeler gözlenir. Genel olarak hafif hasarla sonuçlanır. 5 - 5.9 VII Dizaynı ve inşatı çok iyi olan yapılarda gözardı edilebilecek bir hasarara yol açarken; iyi inşa edilmiş sıradan binalarda hafif ya da orta ölçüde hasar gözlenir; kötü malzeme kullanılmış ya da kötü dizayn edilmiş binalarda önemli ölçüde hasara neden olur. Bazı bacalar yıkılır. VIII Özel olarak dizayn edilmiş binalarda hafif hasar; normal yapılarda orta hasar zayıf binalarda ise oldukça büyük hasara yol açar. Bacalar devrilir, üst üste yerleştirilmiş malzemeler devrilir, duvar ve kolonlar yıkılır. Ağır mobilyalar devrilir. 6 - 6.9 IX Özel olarak dizyn edilmiş binalarda orta ölçekte hasar oluşurken; iyi dizayn edilmiş kafes yapılar ekseninden kayar. Normal binalarda büyük hasar oluşur ve yer yer yıkılmalar gözlenir. Binalar temellerinden kayarlar. X İyi inşa edilmiş ahşap yapılardan bazıları yıkılırken; taş ve kafes yapıların büyük bir çoğunluğu temelleriyle birlikte yıkılır. Demiryolları eğilir. XI Birkaç yapı (özellikle taş) dışında tüm binalar ve köprüler yıkılır. Demiryolları büyük oranda eğilir ve bükülür. 7 veya daha büyük XII Bütün binalar yerle bir olur. Ufuk çizgisi oynak bir yüzeye dönüşür. Nesneler havada uçar. Büyüklük (magnitüd) ve Şiddet Karşılaştırması
  34. 34. Deprem magnitüdü ve boşalan enerji ilişkisi
  35. 35. Kaynak : Afet İşleri Genel Müdürlüğü
  36. 36. Deprem Dalgaları Bir depremin ardından hissettiğimiz sarsıntı, depremin odağından boşalan enerjinin oluşturduğu ve küresel olarak yayılan elastik dalgaların sonucudur. Deprem sonrasında çok çeşitli dalgalar yayılır bunların en önemlileri: P dalgaları yayılma hızları en fazla olan ve bu nedenle kayıt merkezlerine ilk ulaşan dalgalardır. Yer içindeki taneciklerin titreşim hareketi yayılma doğrultusu ile aynıdır. S dalgaları hızları P dalgalarından daha az olduğundan kayıtçılarda ikinci görülür. Titreşim hareketi yayılma doğrultusuna diktir. Bu dalgalar sıvı içinde yayılamazlar. Yüzey dalgaları P ve S dalgalarına oranla daha yavaş yayılırlar ancak genlikleri daha büyüktür. Yapılar için yıkıcı olan S ve Yüzey dalgalarıdır. S ve Yüzey dalgaları yanal salınım yaptıklarından yapılara yatay kuvvetler uygular.
  37. 37. P ve S dalgalarının seyir zaman aralığı (S-P) depremin merkez üssünden (episantrından) uzaklaştıkça büyür.
  38. 38. Tsunami oluşumu ve yayılımı
  39. 39. Japonya 2011
  40. 40. Japonya 2011
  41. 41. 17 AĞUSTOS 1999 DEPREMİ SIRASINDA OLUŞAN SEICHE (küçük ölçekli Tsunami) DALGALARININ ETKİSİ
  42. 42. Bir Deprem Nasıl Kaydedilir?
  43. 43. Çeşitli Sismograflar
  44. 44. SİSMOGRAM
  45. 45. OLUŞAN BİR DEPREMİN YERİ O DEPREMİ KAYDEDEN EN AZ 3 DEPREM KAYIT İSTASYONUNUN KAYIT VERİLERİ DEĞERLENDİRİLEREK SAPTANIR
  46. 46. DEPREM HASARLARININ NEDENLERİ • Depremin büyüklüğü (Magnitüdü) • Depremin odak derinliği • Depremin (Ana Şokun) süresi • Deprem odağına uzaklık • Depremin oluş zamanı • Nüfus yoğunluğu • Yapı tekniği • Deprem alanlarının jeolojik özellikleri • Deprem Bölgesindeki toplumun deprem konusundaki eğitimi • Deprem konusunda kurumlaşma ve yönetimsel işbirliği
  47. 47. JEOLOJİK YAPI DEPREM DALGALARININ İLETİMİNİ ETKİLER Anakaya İyi sıkışmış ve pekişmiş çökeller Suya doygun pekişmemiş çökeller (çamur) Su Az pekişmiş çökeller Sismik dalga
  48. 48. Sıvı Etkisi (Liquefaction) nedir? Kum-kil gibi gevşek zemin malzemelerinden oluşan katmanların deprem sırasında sıvıların çalkalanmasına benzer bir özellik göstermesidir.
  49. 49. 17.08.1999
  50. 50. 17.08.1999 Fotoğraf: Hüseyin Çatal
  51. 51. 12 Kasım 1999 Düzce Depremi sonrası Bolu Dağı
  52. 52. Öncü depremler, ana şok ve artçı depremler Düzce 12 Kasım 1999 Depremi Bu slayt karesi Yrd.Doç.Dr. T. Fikret Sezen’in sunumundan alınmıştır Grafik: Orhan Cerit
  53. 53. Artçı Deprem (Aftershock) nedir? Ana depremi izleyen daha küçük sarsıntılar dizisidir Artçı Depremler (Aftershocklar) ne kadar süre ile devam eder? Belli bir süresi yoktur, 1 ay da olabilir 2 yıl da...
  54. 54. Dünyanın ve Türkiye'nin Depremselliği
  55. 55. Büyüklük(Richter Yılda tekrarlanma sayısı Ölçeğine göre) 8 ve yukarı 1 adet 7 - 7.9 18 adet 6 - 6.9 120 adet 5 - 5.9 800 adet 4 - 4.9 6200 adet 3 - 3.9 49000 adet 2 - 2.9 Günde 1000 adet 1 - 1.9 Günde 8000 adet DÜNYADA MEYDANA GELEN DEPREMLERİN SIKLIĞI
  56. 56. Plaka Sınırları ve Deprem Episantırları Arasındaki İlişki
  57. 57. Türkiye’nin Plaka Tektoniğine Göre Konumu
  58. 58. TÜRKİYE (ORTA VE DOĞU ANADOLU) AKTİF KIRIKLAR (FAYLAR)
  59. 59. Orta Anadolu’da Bulunan Aktif Fayların Genelleştirilmiş Haritası
  60. 60. Türkiye’nin önemli diri fayları ( MTA, 1992).
  61. 61. Deprem Bölgeleri Haritası
  62. 62. Tarih Büyüklük Ölü Sayısı Etki Alanı Köken 1268 - 15.000 Erzincan-Erzurum KAFZ? 1458 - 30.000 Erzincan-Erzurum KAFZ? 17.08.1668 - - Amasya-Tokat-Sivas KAFZ? 11.01.1695 - - Sivas-Ordu KAFZ? 16.09.1754 - - Sivas ve GD’su KAFZ? 14.03.1779 - - Divriği-Malatya Malatya Fayı? 28.05.1789 - - Divriği-Elazığ-Malatya Malatya Fayı? 18.07.1794 - - Ort. Anad. KAFZ 02.06.1859 6.4 15.000 Erzurum 28.05.1914 5.6 - Gemerek-Şarkışla Gem.-Şark. Seg. 1917 5.1 - Sivas 18.05.1929 6.2 - Sivas-Gürün 25.03.1941 5.2 - Zara 08.12.1941 4.6 - Zara 21.08.1948 4.3 - Sivas 12.03.1960 4.5 - Şarkışla 31.08.1960 4.7 - Gemerek 02.07.1970 4.8 - Gürün-Sivas 28.06.1998 5.2 - Divriği Sivas ve Civarında Oluşan Önemli Tarihsel Depremler
  63. 63. Kuzey Anadolu Fay Zonu İçerisinde Meydana gelen Tarihsel Depremler
  64. 64. 17 Ağustos Kocaeli ve 12 Kasım Düzce Depremlerine Neden Olan Fayları Gösteren Uydu Görüntüsü 1957 1967 17.08.1999 12.11.1999 Adapazarı İzmit
  65. 65. Sülümenli belediye binası (Afyon-Çay) Bu slayt karesi Yrd.Doç.Dr. T. Fikret Sezen’in sunumundan alınmıştır
  66. 66. DEPREMDEN ÖNCE ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER • Öncelikle aile fertlerinin deprem konusunda eğitilmesi gerekir. Ev içerisinde ev deprem planı hazırlayın. • Evdeki ağır eşyalar duvara sıkıca monte edilmeli, ağır tablo, ayna ve kırılacak eşyalar oturma mekanından uzakta bir yere konmalı. • Potansiyel yangın tehlikesi olan elektrik ve gaz sistemleri sürekli kontrol edilmeli, bozuk olanlar tamir edilmeli. • Evlerin duvarlarındaki çatlaklar tamir ettirilmeli.
  67. 67. Deprem başladı ne yapmalıyım? Öncelikle sakin olun. Kesinlikle paniğe kapılmayın İçerdeyseniz, masa veya benzeri sağlam bir koruyucunun altına girin, başınızı saklayın ve hareket etmeyin. Pencerelerden ve cam eşyalardan ve devrilebilecek büyük mobilyalardan uzak durun. Dışardaysanız, binalardan, ağaçlardan, telefon ve elektrik direklerinden uzak durun. Araçtaysanız, üst veya alt geçitlerden uzaklaşın, açık bir alanda durun ve aracınızdan çıkmayın.
  68. 68. Az katlı binadan deprem sırasında çıkmayın Bu slayt karesi Yrd.Doç.Dr. T. Fikret Sezen’in sunumundan alınmıştır
  69. 69. Depremden hemen sonra yapılması gereken en önemli şeyler nelerdir? Kendinizin ve bulunduğunuz yerdekilerin yaralanıp yaralanmadıklarını kontrol edin ve gereken ilk yardımı yapın. Ayakkabılarınızı ve üstünüzü giyin. Telaşlanmayın. Bulunduğunuz yerin emniyetli olup olmadığını kontrol edin. Gaz, su ve elektrikle çalışan herşeyi kapatın; bulunduğunuz yapının hasarını (baca yıkılmaları, duvar çatlakları ve temeldeki hasarları) kontrol edin ve artçı sarsıntılardan etkilenip etkilenmeyeceği konusunda belirlemelerde bulunun. Radyonuzu açın. Yetkililerin, hayati önem taşıyan, uyarı ve açıklamalarına aynen uyun. Acil durumlar dışında telefonunuzu kullanmayın.

×