ร้อยกรอง

7,005 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

ร้อยกรอง

  1. 2. เรื่อง ร้อยกรอง ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ ครูศิวธิดา ทรัพย์เหมือน กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย
  2. 3. ร้อยกรอง <ul><li>ร้อยกรอง คือ คำประพันธ์ที่แต่งขึ้นอย่างสละสลวย มีความไพเราะและมีข้อบังคับในการแต่งเรียกว่า “ฉันทลักษณ์” </li></ul>นักเรียนรู้จักร้อยกรองประเภทใดบ้าง
  3. 4. ประเภทของร้อยรอง <ul><li>ร้อยกรองมี ๕ ประเภทใหญ่ ๆ คือ </li></ul><ul><li>๑ . โคลง ได้แก่ โคลงสี่สุภาพ โคลงดั้น </li></ul><ul><li>๒ . ฉันท์ ได้แก่ วสันตดิลกฉันท์ อินทรวิเชียรฉันท์ </li></ul><ul><li>๓ . กาพย์ ได้แก่ กาพย์ยานี ๑๑ กาพย์ฉบัง </li></ul><ul><li>๔ . กลอน ได้แก่ กลอนสุภาพ กลอนสักวา </li></ul><ul><li>๕ . ร่าย ได้แก่ ร่ายยาว ร่ายโบราณ </li></ul>นอกจากนี้นักเรียนคิดว่ายังมีอะไรอีกบ้าง
  4. 5. <ul><li>นอกจากนี้ยังมีการนำคำร้อยกรองบางประเภทมาแต่งรวมกัน เช่น </li></ul><ul><li>ร่าย + โคลง เรียกว่า ลิลิต </li></ul><ul><li>โคลง + กาพย์ เรียกว่า กาพย์ห่อโคลง </li></ul><ul><li>กาพย์ + ฉันท์ เรียกว่า คำฉันท์ </li></ul>
  5. 6. ลักษณะบังคับในการแต่งบทร้อยกรอง <ul><li>๑ . คณะ จำนวนคำที่บังคับตามฉันทลักษณ์สำหรับบทร้อยกรองทุกประเภท </li></ul><ul><li>กาพย์ยานี ๑๑ กำหนดไว้ว่า ๑ บาท มี ๑๑ คำ </li></ul><ul><li>กลอนสุภาพ กำหนดไว้ว่า ๑ บาท มี ๗ - ๙ คำ </li></ul>๒ . คำสัมผัส คือ การเขียนคำให้คล้องจองเมื่ออ่านแล้วทำให้เกิดความไพเราะ ซึ่งเป็น สิ่งสำคัญที่สุด ในการเขียนร้อยกรอง คำสัมผัสมี ๒ ชนิด
  6. 7. คำสัมผัส <ul><li>ก . สัมผัสนอกหรือสัมผัสบังคับ คือ การสัมผัสเสียงสระระหว่างวรรค ซึ่งจะกำหนดไว้ตายตัวสำหรับร้อยกรองแต่ละชนิด จะขาดไม่ได้ถือว่าผิดฉันทลักษณ์ นอกจากนี้ยังมีสัมผัสระหว่างบทเมื่อเขียนบทร้อยกรองมากกว่า ๑ บท จะต้องมีคำส่งสัมผัสในบทต่อไป </li></ul>
  7. 8. ตัวอย่างสัมผัสนอก <ul><li>จงรักนวลสงวนงามห้ามใจ ไว้ อย่าหลง ใหล จำคำที่พร่ำ สอน </li></ul><ul><li>คิดถึงหน้าบิดาแลมาร ดร อย่ารีบ ร้อน เร็วนักมักไม่ ดี </li></ul><ul><li>เมื่อสุกงอมหอมหวนจึงควร หล่น อยู่กับ ต้น อย่าให้พรากไปจาก ที่ </li></ul><ul><li>อย่าชิงสุกก่อนห่ามไม่งาม ดี เมื่อบุญ มี คงจะมาอย่าปรารมภ์ </li></ul>
  8. 9. <ul><li>ข . สัมผัสใน คือ การสัมผัสระหว่างคำในแต่ละวรรค จะมีหรือไม่มีก็ได้ ถ้ามีก็จะทำให้ร้อยกรองมีความไพเราะยิ่งขึ้น สัมผัสในมี ๒ ชนิด คือ </li></ul><ul><li> สัมผัสสระ คือ คำที่มีเสียงสระเดียวกันและมีตัวสะกดอยู่มาตราเดียวกัน เช่น </li></ul><ul><li>เป็น มนุษย์สุด นิ ยม เพียง ลม ปาก จะได้ ยาก โหย หิว เพราะ ชิว หา </li></ul>
  9. 10. <ul><li> สัมผัสอักษร คือ คำที่มีเสียงพยัญชนะต้นเหมือนหรือคล้ายกัน เช่น </li></ul><ul><li>พระ โหยหวน ครวญเพลง วังเวง จิต ให้ชวนคิด ถึงถิ่นถวิล หวัง </li></ul>๓ . คำเอกโท เป็นลักษณะบังคับในการแต่งโคลง คำเอก คือ คำที่มีรูปวรรณยุกต์เอกกำกับ เช่น นี่ พี่ คำโท คือ คำที่มีรูปวรรณยุกต์โทกำกับ เช่น ห้า น้า
  10. 11. <ul><li>๔ . คำครุ คำลหุ เป็นลักษณะบังคับในการแต่งฉันท์ </li></ul><ul><li>คำครุ ( ใช้สัญลักษณ์ ั ) คือ คำที่ประสมเสียงสระยาวในแม่ ก กา และมีตัวสะกด รวมทั้ง อำ ไอ ใอ เอา </li></ul><ul><li>คำลหุ ( ใช้สัญลักษณ์ ุ ) คือ คำที่ประสมสระเสียงสั้นในแม่ ก กา ซึ่งไม่มีตัวสะกด </li></ul>
  11. 12. กลอนสุภาพ <ul><li>คณะ </li></ul><ul><li>- ๑ บท มี ๒ บาท </li></ul><ul><li>- ๑ บาท มี ๒ วรรค </li></ul><ul><li>- ๑ บท มี ๔ วรรค </li></ul><ul><li>- วรรคหนึ่งมีคำจำนวน ๗ - ๙ คำ </li></ul><ul><li>- วรรคที่ ๑ เรียกว่า วรรคสดับ วรรคที่ ๒ เรียกว่า วรรครับ วรรคที่ ๓ เรียกว่า วรรครอง วรรคที่ ๔ เรียกว่า วรรคส่ง </li></ul>
  12. 13. ผังฉันทลักษณ์
  13. 14. ข้อบังคับในการใช้เสียงวรรณยุกต์ <ul><li>คำสุดท้ายของวรรคที่ ๑ ใช้ได้ทุกเสียง แต่ไม่นิยมเสียงสามัญ </li></ul><ul><li>คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ ใช้เสียงเอก โท หรือจัตวาดีที่สุด ห้ามใช้เสียงสามัญ </li></ul><ul><li>คำสุดท้ายของวรรคที่ ๓ และวรรคที่ ๔ ใช้เสียงสามัญดีที่สุด ห้ามใช้เสียงเอก โท และจัตวา </li></ul>
  14. 15. กลอนดอกสร้อย <ul><li> คณะ </li></ul><ul><li>- ๑ บท มี ๘ วรรค </li></ul><ul><li>- วรรคแรกมี ๔ คำ คำที่ ๒ ใช้คำว่า เอ๋ย คำสุดท้ายของบทจะลงท้ายด้วยคำว่า เอย เสมอ </li></ul>
  15. 16. ผังฉันทลักษณ์ ๐ เอ๋ย ๐ เอย
  16. 17. ตัวอย่างกลอนดอกสร้อย <ul><ul><li>จันทร์เอ๋ยจันทร์ เจ้า ใครขอ ข้าว ขอแกงท้องแห้ง หนอ </li></ul></ul><ul><ul><li>ร้องจนเสียงแห้งแหบถึงแสบ คอ จันทร์จะ รอ ให้เราก็เปล่า ดาย </li></ul></ul><ul><ul><li>ยืมจมูกท่านหายใจเห็นไม่ คล่อง จะหา ช่อง เลี้ยงตนเร่งขวน ขวาย </li></ul></ul><ul><ul><li>แม้นเป็นคนเกียจคร้านพานกรีด กราย ไปมัว หมาย จันทร์เจ้าอดข้าวเอย </li></ul></ul>
  17. 18. กลอนสักวา <ul><li> คณะ </li></ul><ul><li>- ๑ บทมี ๘ วรรค วรรคแรกขึ้นต้นด้วยคำว่า สักวา และวรรคสุดท้ายของบทจะลงท้ายด้วย เอย เสมอ </li></ul>
  18. 19. ผังฉันทลักษณ์ เอย สักวา
  19. 20. ตัวอย่างกลอนสักวา <ul><li>สักวาหวานอื่นมีหมื่น แสน ไม่เหมือน แม้น พจมานที่หวาน หอม </li></ul><ul><li>กลิ่นประเทียบเปรียบดวงพวงพะ ยอม อาจจะ น้อม จิตโน้มด้วยโลม ลม </li></ul><ul><li>แม้นล้อลามหยามหยาบไม่ปลาบ ปลื้ม ดังดูด ดื่ม บอระเพ็ดต้องเข็ด ขม </li></ul><ul><li>ผู้ดีไพร่ไม่ประกอบชอบอา รมณ์ ใครฟัง ลม เมินหน้าระอาเอย </li></ul>
  20. 21. โคลงสี่สุภาพ <ul><li> คณะ </li></ul><ul><li>- ๑ บท มี ๔ บาท มีวรรคหน้ากับวรรคหลัง </li></ul><ul><li>- วรรคหน้าของทุกบาทมี ๕ คำ วรรคหลังของบาทที่ ๑ ๒ และ ๓ มีวรรคละ ๒ คำ สามารถเติมคำสร้อยในวรรคหลังของบาทที่ ๑ และบาทที่ ๓ ได้อีก ๒ คำ </li></ul><ul><li> สัมผัส </li></ul><ul><li>- สัมผัสสระมีลักษณะบังคับตามแผนผัง </li></ul><ul><li>- มีการกำหนดรูปวรรณยุกต์เอก ๗ ตำแหน่ง และรูปวรรณยุกต์โท ๔ ตำแหน่ง </li></ul>
  21. 22. ผังฉันทลักษณ์
  22. 23. ตัวอย่างโคลงสี่สุภาพ <ul><li>เสียงลือเสียง เล่า อ้าง อันใด พี่เอย </li></ul><ul><li>เสียง ย่อม ยอยศใคร ทั่ว หล้า </li></ul><ul><li>สองเขือ พี่ หลับใหล ลืม ตื่น ฤๅพี่ </li></ul><ul><li>สอง พี่ คิดเอง อ้า อย่า ได้ ถามเผือ </li></ul>
  23. 24. กาพย์ยานี ๑๑ <ul><li> คณะ </li></ul><ul><li>- ๑ บท มี ๒ บาท ( ๔ วรรค ) </li></ul><ul><li>- วรรคหน้ามี ๕ คำ วรรคหลังมี ๖ คำ ( หน้า ๕ หลัง ๖ ) </li></ul><ul><li>รวมบาทละ ๑๑ คำ </li></ul>
  24. 25. ผังฉันทลักษณ์
  25. 26. <ul><li>พ่อจึงแถลง ไข ให้แจ้ง ใจ อย่างถ้วน ถี่ </li></ul><ul><li>เมล็ดพืชที่เจ้า มี ไม่ มี วันผลิดอก ใบ </li></ul><ul><li>เพราะพ่อคั่วสุก แล้ว นะลูก แก้ว จงเข้า ใจ </li></ul><ul><li>พ่อสิควรสง สัย ว่าเหตุ ใด มันงอกงาม </li></ul>ตัวอย่างกาพย์ยานี ๑๑
  26. 27. ภาระงาน <ul><li>ให้นักเรียนแบ่งกลุ่มกลุ่มละ ๔ - ๕ คน แล้วส่งผู้แทนกลุ่มออกมาจับฉลาก </li></ul><ul><li>นักเรียนแต่ละกลุ่มจะได้ฉลากประเภทของบทประพันธ์ที่ไม่ซ้ำกัน </li></ul><ul><li>ให้นักเรียนแต่ละกลุ่มดูรูปภาพที่ครูกำหนดให้แล้วแต่งบทร้อยกรองตามประเภทร้อยกรองที่กลุ่มจับฉลากได้ โดยแต่งเป็นร้อยกรอง ๒ บท </li></ul><ul><li>( ให้เวลา ๑๕ นาที ) </li></ul><ul><li>- ผู้แทนกลุ่มออกมานำเสนอหน้าชั้นเรียน </li></ul>

×