SlideShare a Scribd company logo
1 of 6
Ардчиллын тухай ойлголт
          Тулгуур ухагдахуунууд:
Ардчилал
  Засгийн эх сурвалж ард түмний мэдэлд байх улс төрийн тогтолцоо.
Шууд ардчилал
  Иргэд улс төрийн шийдвэр гаргах үйл явцад шууд оролцож төрийг
удирдах тогтолцоо
Төлөөллийн ардчилал
  Иргэд өөрсдийн сонгосон төлөөлөгчөөрөө дамжуулан улс төрийн
   шийдвэр гаргах үйл явцад оролцох тогтолцоо.
Сонгодог ардчиллын онол
   Ардчиллын тухай сонгодог үзэл санаа нь:төрийн засаглалыг
   хэрэгжүүлэхэд ард түмэн нийтээрээ оролцох эрхтэй бөгөөд олон
    түмэн буюу масс өөрсдийн төр засгаа сонгож бий болгодог.
Мөн улс төрийн амьдралд оролцох иргэдийн оролцоо тэгш байх,
ижил нөхцөл бололцоогоор хангагдсан байх ѐстой.
Элитийн ардчиллын онол
   Элитийн нь elite-шалгарсан,шилэгдмэл гэсэн утгатай франц үг.Нийгмийг
   олонх бус харин тэдний дундаас тодрон гарсан цөөнх удирддаг гэсэн
   гол санааг агуулна.Элитийн онолыг үндэслэгчид нь Италийн эрдэмтэн
   В.Парето/1848-1923/, Г.Моска/1858-1941/ нар юм.
Олон ургальч ардчиллын онол /Плюралист онол/
   Олон ургальч ардчиллын онол нь дээрх 2 онолын аль алиных нь
   шинжийг агуулсан байдгаараа онцлог бөгөөд шийдвэр гаргахад бүх
   хүнийг оролцуулах боломжгүй боловч ардчиллын зарчмуудыг
   бодитойгоор хэрэгжүүлэх боломжтой гэж үздэг.
Ардчиллын үнэт зүйлс
Ардчилал оршин тогтнох,хөгжихөд зайлшгүй шаардлагатай тулгуур зарчим,хэм
  хэмжээнүүд: Эрх,эрх чөлөө,иргэдийн оролцоо,нээлттэй хариуцлагатай
  төр,олон намын тогтолцоо,тэгш эрх,хууль дээдлэх ѐс гэх мэт.

Хүний эрх,эрх чөлөө
  Хүнд төрөлхийн заяагдмал зүйл бөгөөд хүний амь нас,эрх чөлөө нэр
  төрийг хүндэтгэн үзэх үнэлэмжийн илэрхиййлэл. Хүний эрх,эрх чөлөөг
  баталгаажуулсан байдаг бөгөөд түүний жишээ нь Хүний эрхийн түгээмэл
  тунхаглал,Монгол улсын Үндсэн хууль юм.
Ардчиллын түүхээс. Ардчилал нь үгийн утгын хувьд
demos- ард түмэн, cratos-засаг гэсэн грек үгнээс
үүдэлтэй.Өөрөөр хэлбэл ард түмний засаг гэсэн утгатай
юм. Ардчилал гэдэг нэр томъѐог анх эртний Грекийн
сэтгэгч Геродот гаргажээ.Ардчилал гэдэг нь ард түмний
тэгш эрхт оролцоонд тулгуурлан удирдлага ба шийдвэрээ
олонхийн санаа бодлын үндсэн дээр гаргадаг зөвшилцлийн
тогтолцоо.Энгийнээр ойлговол ард түмэн засгийн эрхийг
гартаа авна гэсэн үг. Ардчилсан төр улсын анхны сонгодог
хэлбэр бол Грекийн Афин хотын бүгд найрамдах төр
юм.Энэ ардчилсан төрийг манай тооллын өмнөх V зуунд
үүссэн гэж үздэг.Ардчиллын тухай үзэл санаа нь Эртний
Афины      Периклээс     эхлээд    английн    философич
Ж.Локк,         францийн        хуульч,       философич
Монтесько,америкийн        улс      төрийн     зүтгэлтэн
Т.Жефферсоны 1776 оны тусгаар тогтнолын тунхаглалаар
дамжиж ирсэн түүхтэй.
 Ардчиллын нөхцөлд иргэд төр засгаар удирдуулах нь
 илүү дээр гэж үзснээс ийм засаглалыг хүлээн
 зөвшөөрдөг.Өөрөөр хэлбэл, төрийн үйл ажиллагааны
 хууль ѐсны эрх мэдлийг хэрэгжүүлэх субъект нь төр
 байх ѐстой гэж ард түмэн үздэг.Иргэд төр засгаа
 хүлээн зөвшөөрч,хууль нь шударга ѐс, ѐс зүйд нийцэж
 байна гэж үзэж байвал төр засаг хууль ѐсны эрх
 мэдэлтэй байна
 АНУ-ын ерөнхийлөгч асан А.Линкольн “Ардчилал
  бол ард түмнээс сонгогдсон,ард түмний төлөө,ард
  түмний өөрсдийнх нь засаглал юм” гэжээ.
 Английн ерөнхий сайд асан У.Черчилл “Ардчиллыг
  ард түмнээр байгуулагдаж, ард түмний төлөө
  ажилладаг, ард түмний өөрсдийнх нь засаглал юм
  “ гэж тодорхойлсон байдаг.
Дүгнэлт
 Ардчилал нь засгийн эх сурвалж ард түмний мэдэлд байх улс
 төрийн тогтолцоо.Өөрөөр хэлбэл ард түмэн дээд эрхийг шууд
 буюу эсвэл чөлөөт сонгуулийн системийн дагуу сонгогдсон
 төлөөлөгчөөрөө дамжуулан тэр эрхийг эдэлнэ.
 Ардчилал гэдэг нэр томъѐог анх эртний Грекийн сэтгэгч Геродот
 гаргажээ.
  Ардчилсан төр улсын анхны сонгодог хэлбэр бол Грекийн Афин
 хотын бүгд найрамдах төр юм.Энэ ардчилсан төрийг манай
 тооллын өмнөх V зуунд үүссэн гэж үздэг.
     Шинэ ардчиллын хөгжлийг дараах 3 үеүдэд хуваан авч үзэж
 болно.
      1. Анхдугаар өсөлтийн үе./1820-1942 он/
      2. Өрнөлтийн үе /1943-1962 он/
      3. Шинэ үе /1990 оноос/
Ард түмэн төрийн болон олон нийтийн үйл хэрэгт оролцох эрхтэй
 гэдгийг хүлээн зөвшөөрч иргэдэд нэлээд өргөн эрх,эрх чөлөөг
 олгох явдалд тулгуурласан нийгэм-улс төрийн системийн үйл
 ажиллагаагаа явуулах аргыг ардчилсан улс төрийн тогтолцоо гэнэ.

More Related Content

What's hot

ардчиллын хэлбэр ба онолууд
ардчиллын хэлбэр ба онолуудардчиллын хэлбэр ба онолууд
ардчиллын хэлбэр ба онолуудNergui Oyunchinmeg
 
Lecture 2 democracy index
Lecture 2 democracy indexLecture 2 democracy index
Lecture 2 democracy indexJargal Jambal
 
ардчилал1
ардчилал1ардчилал1
ардчилал1tsetsii
 
соён гэгээрүүлэгчдийн үеийн соёл Xviii зуун bazuk
соён гэгээрүүлэгчдийн үеийн соёл Xviii  зуун  bazukсоён гэгээрүүлэгчдийн үеийн соёл Xviii  зуун  bazuk
соён гэгээрүүлэгчдийн үеийн соёл Xviii зуун bazukbatsukh Bazuk
 
оршил
оршилоршил
оршилMonhzul
 
намын систем ба намын тогтолцоо1
намын систем ба намын тогтолцоо1намын систем ба намын тогтолцоо1
намын систем ба намын тогтолцоо1emmely1616
 
Сонгуулийн тухай зарим ойлголт, товч тайлбар
Сонгуулийн тухай зарим ойлголт, товч тайлбарСонгуулийн тухай зарим ойлголт, товч тайлбар
Сонгуулийн тухай зарим ойлголт, товч тайлбарGEC Mongolia
 
Ж.Бямбадорж - Монгол Улсын сонгуулийн тогтолцоо: Ололт, дутагдал
Ж.Бямбадорж - Монгол Улсын сонгуулийн тогтолцоо: Ололт, дутагдалЖ.Бямбадорж - Монгол Улсын сонгуулийн тогтолцоо: Ололт, дутагдал
Ж.Бямбадорж - Монгол Улсын сонгуулийн тогтолцоо: Ололт, дутагдалGEC Mongolia
 
Газарзүй 11 Дэлхийн улсуудын засаглал, төрийн байгууламж, нутаг дэвсгэр.pptx
Газарзүй 11 Дэлхийн улсуудын засаглал, төрийн байгууламж, нутаг дэвсгэр.pptxГазарзүй 11 Дэлхийн улсуудын засаглал, төрийн байгууламж, нутаг дэвсгэр.pptx
Газарзүй 11 Дэлхийн улсуудын засаглал, төрийн байгууламж, нутаг дэвсгэр.pptxEnkh Tseba
 
үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө ба нэр хүнд гутаах гэмт хэрэг
үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө ба нэр хүнд гутаах гэмт хэрэгүзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө ба нэр хүнд гутаах гэмт хэрэг
үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө ба нэр хүнд гутаах гэмт хэрэгGlobe International
 
Монгол овог - Угийн бичиг хөтлөх нь
Монгол овог - Угийн бичиг хөтлөх ньМонгол овог - Угийн бичиг хөтлөх нь
Монгол овог - Угийн бичиг хөтлөх ньDamdin Serdaram
 
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжил
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжилХүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжил
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжилAnkhbileg Luvsan
 
Micro l2.2019 2020
Micro l2.2019   2020Micro l2.2019   2020
Micro l2.2019 2020hicheel2020
 
Мэдээллийн эрх чөлөө ба иргэдийн оролцоо
Мэдээллийн эрх чөлөө ба иргэдийн оролцооМэдээллийн эрх чөлөө ба иргэдийн оролцоо
Мэдээллийн эрх чөлөө ба иргэдийн оролцооGlobe International
 
иргэний эрх зүй №1
иргэний эрх зүй №1иргэний эрх зүй №1
иргэний эрх зүй №1Battulga Bayrmagnai
 

What's hot (20)

төрийн үүсэл
төрийн үүсэлтөрийн үүсэл
төрийн үүсэл
 
ардчиллын хэлбэр ба онолууд
ардчиллын хэлбэр ба онолуудардчиллын хэлбэр ба онолууд
ардчиллын хэлбэр ба онолууд
 
Lecture 2 democracy index
Lecture 2 democracy indexLecture 2 democracy index
Lecture 2 democracy index
 
ардчилал1
ардчилал1ардчилал1
ардчилал1
 
төрийн онол
төрийн онолтөрийн онол
төрийн онол
 
Logic
LogicLogic
Logic
 
соён гэгээрүүлэгчдийн үеийн соёл Xviii зуун bazuk
соён гэгээрүүлэгчдийн үеийн соёл Xviii  зуун  bazukсоён гэгээрүүлэгчдийн үеийн соёл Xviii  зуун  bazuk
соён гэгээрүүлэгчдийн үеийн соёл Xviii зуун bazuk
 
оршил
оршилоршил
оршил
 
намын систем ба намын тогтолцоо1
намын систем ба намын тогтолцоо1намын систем ба намын тогтолцоо1
намын систем ба намын тогтолцоо1
 
Сонгуулийн тухай зарим ойлголт, товч тайлбар
Сонгуулийн тухай зарим ойлголт, товч тайлбарСонгуулийн тухай зарим ойлголт, товч тайлбар
Сонгуулийн тухай зарим ойлголт, товч тайлбар
 
Turiin onol
Turiin onolTuriin onol
Turiin onol
 
Ж.Бямбадорж - Монгол Улсын сонгуулийн тогтолцоо: Ололт, дутагдал
Ж.Бямбадорж - Монгол Улсын сонгуулийн тогтолцоо: Ололт, дутагдалЖ.Бямбадорж - Монгол Улсын сонгуулийн тогтолцоо: Ололт, дутагдал
Ж.Бямбадорж - Монгол Улсын сонгуулийн тогтолцоо: Ололт, дутагдал
 
Газарзүй 11 Дэлхийн улсуудын засаглал, төрийн байгууламж, нутаг дэвсгэр.pptx
Газарзүй 11 Дэлхийн улсуудын засаглал, төрийн байгууламж, нутаг дэвсгэр.pptxГазарзүй 11 Дэлхийн улсуудын засаглал, төрийн байгууламж, нутаг дэвсгэр.pptx
Газарзүй 11 Дэлхийн улсуудын засаглал, төрийн байгууламж, нутаг дэвсгэр.pptx
 
үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө ба нэр хүнд гутаах гэмт хэрэг
үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө ба нэр хүнд гутаах гэмт хэрэгүзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө ба нэр хүнд гутаах гэмт хэрэг
үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөө ба нэр хүнд гутаах гэмт хэрэг
 
Монгол овог - Угийн бичиг хөтлөх нь
Монгол овог - Угийн бичиг хөтлөх ньМонгол овог - Угийн бичиг хөтлөх нь
Монгол овог - Угийн бичиг хөтлөх нь
 
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжил
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжилХүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжил
Хүний эрх, эрх чөлөө ба хөгжил
 
хүний эрх гэж юу
хүний эрх гэж юухүний эрх гэж юу
хүний эрх гэж юу
 
Micro l2.2019 2020
Micro l2.2019   2020Micro l2.2019   2020
Micro l2.2019 2020
 
Мэдээллийн эрх чөлөө ба иргэдийн оролцоо
Мэдээллийн эрх чөлөө ба иргэдийн оролцооМэдээллийн эрх чөлөө ба иргэдийн оролцоо
Мэдээллийн эрх чөлөө ба иргэдийн оролцоо
 
иргэний эрх зүй №1
иргэний эрх зүй №1иргэний эрх зүй №1
иргэний эрх зүй №1
 

Viewers also liked

монголын хүн ам
монголын хүн ам монголын хүн ам
монголын хүн ам Haliun53
 
Niigmiin tuhai medleg-2
Niigmiin tuhai medleg-2Niigmiin tuhai medleg-2
Niigmiin tuhai medleg-2tulgaa14
 
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1Nergui Oyunchinmeg
 
Mongol ulsiin turin togtoltsoo
Mongol ulsiin turin togtoltsooMongol ulsiin turin togtoltsoo
Mongol ulsiin turin togtoltsoomomish_77
 
гарчиггүй төр
гарчиггүй төргарчиггүй төр
гарчиггүй төрdoljoo79
 
Niigmiin tuhai medleg-1
Niigmiin tuhai medleg-1Niigmiin tuhai medleg-1
Niigmiin tuhai medleg-1tulgaa14
 
Транзистор /монгол/
Транзистор /монгол/Транзистор /монгол/
Транзистор /монгол/Batnyam Maidarjav
 
Lekz 9 10 20 зууны монголчуудын соёл
Lekz 9 10 20 зууны монголчуудын соёлLekz 9 10 20 зууны монголчуудын соёл
Lekz 9 10 20 зууны монголчуудын соёлAriuntulga Byambadorj
 
роман.тунгалаг тамир
роман.тунгалаг тамирроман.тунгалаг тамир
роман.тунгалаг тамирTserensonom Nyamsvren
 
Copy of zasaglal
Copy of zasaglalCopy of zasaglal
Copy of zasaglalBayarmaa-ss
 
Turiin tuhia oilgolt tcahim
 Turiin tuhia oilgolt  tcahim Turiin tuhia oilgolt  tcahim
Turiin tuhia oilgolt tcahimmiigaa102
 
Mongoliin soyol 15 17
Mongoliin soyol 15 17Mongoliin soyol 15 17
Mongoliin soyol 15 17zolo40
 
Я.Төмөрбаатар:Боловсролын салбарын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудлууд
Я.Төмөрбаатар:Боловсролын салбарын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудлуудЯ.Төмөрбаатар:Боловсролын салбарын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудлууд
Я.Төмөрбаатар:Боловсролын салбарын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудлуудUnuruu Dear
 
Mongoliin tuuh Aj ahui hev zanshil
Mongoliin tuuh Aj ahui hev zanshilMongoliin tuuh Aj ahui hev zanshil
Mongoliin tuuh Aj ahui hev zanshilLc Booyo
 

Viewers also liked (20)

Oonchig
OonchigOonchig
Oonchig
 
Manjiin ue
Manjiin ueManjiin ue
Manjiin ue
 
монголын хүн ам
монголын хүн ам монголын хүн ам
монголын хүн ам
 
Ardchilal
ArdchilalArdchilal
Ardchilal
 
Niigmiin tuhai medleg-2
Niigmiin tuhai medleg-2Niigmiin tuhai medleg-2
Niigmiin tuhai medleg-2
 
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1
нийгмийн тухай мэдлэг хичээл 1
 
Mongol ulsiin turin togtoltsoo
Mongol ulsiin turin togtoltsooMongol ulsiin turin togtoltsoo
Mongol ulsiin turin togtoltsoo
 
Tsag hugatsaanii vne tsene
Tsag hugatsaanii vne tseneTsag hugatsaanii vne tsene
Tsag hugatsaanii vne tsene
 
гарчиггүй төр
гарчиггүй төргарчиггүй төр
гарчиггүй төр
 
Niigmiin tuhai medleg-1
Niigmiin tuhai medleg-1Niigmiin tuhai medleg-1
Niigmiin tuhai medleg-1
 
Транзистор /монгол/
Транзистор /монгол/Транзистор /монгол/
Транзистор /монгол/
 
Lekz 9 10 20 зууны монголчуудын соёл
Lekz 9 10 20 зууны монголчуудын соёлLekz 9 10 20 зууны монголчуудын соёл
Lekz 9 10 20 зууны монголчуудын соёл
 
роман.тунгалаг тамир
роман.тунгалаг тамирроман.тунгалаг тамир
роман.тунгалаг тамир
 
Copy of zasaglal
Copy of zasaglalCopy of zasaglal
Copy of zasaglal
 
Turiin tuhia oilgolt tcahim
 Turiin tuhia oilgolt  tcahim Turiin tuhia oilgolt  tcahim
Turiin tuhia oilgolt tcahim
 
Mongoliin soyol 15 17
Mongoliin soyol 15 17Mongoliin soyol 15 17
Mongoliin soyol 15 17
 
Я.Төмөрбаатар:Боловсролын салбарын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудлууд
Я.Төмөрбаатар:Боловсролын салбарын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудлуудЯ.Төмөрбаатар:Боловсролын салбарын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудлууд
Я.Төмөрбаатар:Боловсролын салбарын өнөөгийн байдал, тулгамдсан асуудлууд
 
Mongoliin tuuh Aj ahui hev zanshil
Mongoliin tuuh Aj ahui hev zanshilMongoliin tuuh Aj ahui hev zanshil
Mongoliin tuuh Aj ahui hev zanshil
 
тунгалаг тамир
тунгалаг тамиртунгалаг тамир
тунгалаг тамир
 
төрийн засаглал
төрийн  засаглалтөрийн  засаглал
төрийн засаглал
 

Similar to Ardchilaliin tuhai uhagdahuun

Similar to Ardchilaliin tuhai uhagdahuun (20)

Ardchilal
ArdchilalArdchilal
Ardchilal
 
Ardchilal
ArdchilalArdchilal
Ardchilal
 
Ardchilal
ArdchilalArdchilal
Ardchilal
 
ардчилал
ардчилалардчилал
ардчилал
 
ардчилал
ардчилалардчилал
ардчилал
 
Ardchilal
ArdchilalArdchilal
Ardchilal
 
Philo
PhiloPhilo
Philo
 
Lecture 3 democracy and dictatorship
Lecture 3 democracy and dictatorshipLecture 3 democracy and dictatorship
Lecture 3 democracy and dictatorship
 
хөтөлбөр
хөтөлбөрхөтөлбөр
хөтөлбөр
 
хөтөлбөр
хөтөлбөрхөтөлбөр
хөтөлбөр
 
хөтөлбөр
хөтөлбөрхөтөлбөр
хөтөлбөр
 
Түүх реферат
Түүх рефератТүүх реферат
Түүх реферат
 
Erh zui ba erh chuluu
Erh zui ba erh chuluuErh zui ba erh chuluu
Erh zui ba erh chuluu
 
tiksd
tiksdtiksd
tiksd
 
эрх мэдэл гэж юуг хэлэх вэ
эрх мэдэл гэж юуг хэлэх вээрх мэдэл гэж юуг хэлэх вэ
эрх мэдэл гэж юуг хэлэх вэ
 
нийгмийн улс төрийн амьдрал.
нийгмийн улс төрийн амьдрал. нийгмийн улс төрийн амьдрал.
нийгмийн улс төрийн амьдрал.
 
Shine ueiin philosophy
Shine ueiin philosophyShine ueiin philosophy
Shine ueiin philosophy
 
улс төр, оюун санааны шинэ хандлага
улс төр, оюун санааны шинэ хандлагаулс төр, оюун санааны шинэ хандлага
улс төр, оюун санааны шинэ хандлага
 
хүний эрх гэж юу в1
хүний эрх гэж юу в1хүний эрх гэж юу в1
хүний эрх гэж юу в1
 
хүний эрх гэж юу C 1 г.алтангэрэл
хүний эрх гэж юу C 1 г.алтангэрэлхүний эрх гэж юу C 1 г.алтангэрэл
хүний эрх гэж юу C 1 г.алтангэрэл
 

Ardchilaliin tuhai uhagdahuun

  • 1. Ардчиллын тухай ойлголт Тулгуур ухагдахуунууд: Ардчилал Засгийн эх сурвалж ард түмний мэдэлд байх улс төрийн тогтолцоо. Шууд ардчилал Иргэд улс төрийн шийдвэр гаргах үйл явцад шууд оролцож төрийг удирдах тогтолцоо Төлөөллийн ардчилал Иргэд өөрсдийн сонгосон төлөөлөгчөөрөө дамжуулан улс төрийн шийдвэр гаргах үйл явцад оролцох тогтолцоо. Сонгодог ардчиллын онол Ардчиллын тухай сонгодог үзэл санаа нь:төрийн засаглалыг хэрэгжүүлэхэд ард түмэн нийтээрээ оролцох эрхтэй бөгөөд олон түмэн буюу масс өөрсдийн төр засгаа сонгож бий болгодог. Мөн улс төрийн амьдралд оролцох иргэдийн оролцоо тэгш байх, ижил нөхцөл бололцоогоор хангагдсан байх ѐстой.
  • 2. Элитийн ардчиллын онол Элитийн нь elite-шалгарсан,шилэгдмэл гэсэн утгатай франц үг.Нийгмийг олонх бус харин тэдний дундаас тодрон гарсан цөөнх удирддаг гэсэн гол санааг агуулна.Элитийн онолыг үндэслэгчид нь Италийн эрдэмтэн В.Парето/1848-1923/, Г.Моска/1858-1941/ нар юм. Олон ургальч ардчиллын онол /Плюралист онол/ Олон ургальч ардчиллын онол нь дээрх 2 онолын аль алиных нь шинжийг агуулсан байдгаараа онцлог бөгөөд шийдвэр гаргахад бүх хүнийг оролцуулах боломжгүй боловч ардчиллын зарчмуудыг бодитойгоор хэрэгжүүлэх боломжтой гэж үздэг. Ардчиллын үнэт зүйлс Ардчилал оршин тогтнох,хөгжихөд зайлшгүй шаардлагатай тулгуур зарчим,хэм хэмжээнүүд: Эрх,эрх чөлөө,иргэдийн оролцоо,нээлттэй хариуцлагатай төр,олон намын тогтолцоо,тэгш эрх,хууль дээдлэх ѐс гэх мэт. Хүний эрх,эрх чөлөө Хүнд төрөлхийн заяагдмал зүйл бөгөөд хүний амь нас,эрх чөлөө нэр төрийг хүндэтгэн үзэх үнэлэмжийн илэрхиййлэл. Хүний эрх,эрх чөлөөг баталгаажуулсан байдаг бөгөөд түүний жишээ нь Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал,Монгол улсын Үндсэн хууль юм.
  • 3. Ардчиллын түүхээс. Ардчилал нь үгийн утгын хувьд demos- ард түмэн, cratos-засаг гэсэн грек үгнээс үүдэлтэй.Өөрөөр хэлбэл ард түмний засаг гэсэн утгатай юм. Ардчилал гэдэг нэр томъѐог анх эртний Грекийн сэтгэгч Геродот гаргажээ.Ардчилал гэдэг нь ард түмний тэгш эрхт оролцоонд тулгуурлан удирдлага ба шийдвэрээ олонхийн санаа бодлын үндсэн дээр гаргадаг зөвшилцлийн тогтолцоо.Энгийнээр ойлговол ард түмэн засгийн эрхийг гартаа авна гэсэн үг. Ардчилсан төр улсын анхны сонгодог хэлбэр бол Грекийн Афин хотын бүгд найрамдах төр юм.Энэ ардчилсан төрийг манай тооллын өмнөх V зуунд үүссэн гэж үздэг.Ардчиллын тухай үзэл санаа нь Эртний Афины Периклээс эхлээд английн философич Ж.Локк, францийн хуульч, философич Монтесько,америкийн улс төрийн зүтгэлтэн Т.Жефферсоны 1776 оны тусгаар тогтнолын тунхаглалаар дамжиж ирсэн түүхтэй.
  • 4.  Ардчиллын нөхцөлд иргэд төр засгаар удирдуулах нь илүү дээр гэж үзснээс ийм засаглалыг хүлээн зөвшөөрдөг.Өөрөөр хэлбэл, төрийн үйл ажиллагааны хууль ѐсны эрх мэдлийг хэрэгжүүлэх субъект нь төр байх ѐстой гэж ард түмэн үздэг.Иргэд төр засгаа хүлээн зөвшөөрч,хууль нь шударга ѐс, ѐс зүйд нийцэж байна гэж үзэж байвал төр засаг хууль ѐсны эрх мэдэлтэй байна
  • 5.  АНУ-ын ерөнхийлөгч асан А.Линкольн “Ардчилал бол ард түмнээс сонгогдсон,ард түмний төлөө,ард түмний өөрсдийнх нь засаглал юм” гэжээ.  Английн ерөнхий сайд асан У.Черчилл “Ардчиллыг ард түмнээр байгуулагдаж, ард түмний төлөө ажилладаг, ард түмний өөрсдийнх нь засаглал юм “ гэж тодорхойлсон байдаг.
  • 6. Дүгнэлт Ардчилал нь засгийн эх сурвалж ард түмний мэдэлд байх улс төрийн тогтолцоо.Өөрөөр хэлбэл ард түмэн дээд эрхийг шууд буюу эсвэл чөлөөт сонгуулийн системийн дагуу сонгогдсон төлөөлөгчөөрөө дамжуулан тэр эрхийг эдэлнэ. Ардчилал гэдэг нэр томъѐог анх эртний Грекийн сэтгэгч Геродот гаргажээ. Ардчилсан төр улсын анхны сонгодог хэлбэр бол Грекийн Афин хотын бүгд найрамдах төр юм.Энэ ардчилсан төрийг манай тооллын өмнөх V зуунд үүссэн гэж үздэг. Шинэ ардчиллын хөгжлийг дараах 3 үеүдэд хуваан авч үзэж болно. 1. Анхдугаар өсөлтийн үе./1820-1942 он/ 2. Өрнөлтийн үе /1943-1962 он/ 3. Шинэ үе /1990 оноос/ Ард түмэн төрийн болон олон нийтийн үйл хэрэгт оролцох эрхтэй гэдгийг хүлээн зөвшөөрч иргэдэд нэлээд өргөн эрх,эрх чөлөөг олгох явдалд тулгуурласан нийгэм-улс төрийн системийн үйл ажиллагаагаа явуулах аргыг ардчилсан улс төрийн тогтолцоо гэнэ.