D park Nagele

895 views

Published on

  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

D park Nagele

  1. 1. D park Nagele N adviesonderzoekslab N a g e l eo n t w e r p l a b Nagele
  2. 2. -2-
  3. 3. park Nagele inhoudsopgave 4 inleiding 6 het ontwerp van Mien Ruys 8 knelpunten 10 kansen 12 project 5 aanhelen windsingel 14 project 6 paden windsingel 16 project 7 aansluiting op de dorpsweide (bosstroken/‘vizieren’) 18 project 8 wonen in de windsingel (zuidelijke uitbreiding) 20 project 9 groenstructuur hoven renoveren (Karwijhof, Koolzaadhof, Klaverhof, Vlashof) 32 project 10 nooit ontworpen groenstructuur in hoven ontwerpen (Lucernehof, Gerstehof, Tarwehof) 34 project 11 referentiestudie bruggen D. park Nagele maakt onderdeel uit van een aantal themakaternen en een Masterplankaart opgezet door het Ontwerplab Nagele, in opdracht van Gemeente Noordoostpolder en woningbouwvereniging Mercatus. Deze katernen met projecten en randvoorwaarden voor projecten vormen een handvat voor toekomstige ontwikkelingen van het dorp Nagele, een monument van de moderne tijd. Andere katernen zijn: A. Het Nieuwe Nagele B. Spelregels voor Het Nieuwe Nagele C. Dorpsentrees D. Park Nagele E. Dorpsweide F. Kerngebied G. Wonen en werken in het bedrijvenpark H. Verkeer en parkeren I. Injecties J. Gerstehof + Lucernehof K. Vlashof + Klaverhof L. Koolzaadhof M. Karwijhof -3-
  4. 4. inleidingPark NageleDe windsingels, vizieren en dorpsweide vormen een Herstel van het originele beplantingsplan vergroot degroter groensysteem dat we Park Nagele hebben stedenbouwkundige en landschappelijke betekenisgenoemd. Het prachtige park, waarin ook de en de uitstraling van Nagele. In dit katern worden eenbegraafplaats is opgenomen, is ontworpen door Mien aantal voorstellen gedaan om het plan te herstellen enRuys en Wim Boer en vormt een wezenlijk onderdeel om voorstellen die het destijds niet haalden alsnog tevan het totale ontwerp voor Nagele. realiseren.Beide landschapsarchitecten waren vanaf het eersteuur bij de plannen voor Nagele betrokken en deeldende progressieve opvattingen van de architecten overde ruimtelijke opbouw van de samenleving. Ruys goldin de jaren vijftig als een autoriteit op groengebieden werkte vaak met moderne architecten uit De 8en Opbouw omdat ze zich aangesproken voelde tothun eenvoudige en heldere ontwerpen. Net als demodernistische architecten had ze een voorkeur voorvierkanten, rechte lijnen en geometrische vormen.Vergelijkbaar met de architectuur en stedenbouw inNagele zijn de beplantingsplannen vol verspringingen,contrasten en zichtlijnen. Het groenplan vormt directesamenhang met het stedenbouwkundig ontwerp en isopgevat als aanvulling op de gebouwen.park Nagele ontwerp park Nagele nu-4-
  5. 5. de windsingel de tochtde vizieren/bosstroken de dorpsweidede begraafplaats de hofbeplanting -5-
  6. 6. het ontwerp van Mien RuysLandschapsarchitecte Mien RuysMien Ruys werd geboren in 1904 op de toen alinternationaal bekend staande kwekerij Moerheim inDedemsvaart van haar ouders. Na haar opleiding aande Hogeschool voor Tuinarchitectuur in Berlijn ging ze Mien Ruys aan het werker werken. Op de vermaarde vaste plantenkwekerij wastoen een afdeling ontwerpen begonnen. Mien kreegdaar al spoedig de leiding van. Haar belangstelling lagniet zozeer bij het kweken van planten maar veel meerop de toepassing in tuin en landschap.Om zelf ervaring op te doen experimenteerde ze metvormen en planten in de moestuin van haar ouders.Rond een vierkante vijver en onder de bomen zetteze alle planten die ze mooi vond. Na een jaar wasdaar weinig van over. Ze had planten gebruikt diethuishoren op een kalkrijke bodem en niet wildengedijen op de wat zurige grond in Dedemsvaart. Zemoest kiezen. Of de bodemgesteldheid veranderen themanummer tijdschrift boekof het plantenassortiment aanpassen. Het werd hetlaatste en dit werd voor haar een belangrijke stelregel:kiezen voor planten die thuishoren bij de gegevenomstandigheden.Eenvoud en HelderheidIn 1937 verhuisde Mien Ruys naar Amsterdam, waarhet bureau nog steeds gevestigd is. Tot omstreeks 1945werkte zij hoofdzakelijk aan grotere particuliere tuinenmet vaste plantenborders. Na de Tweede Wereldoorlogwerkte ze geregeld samen met architecten van ‘De 8’uit Amsterdam. Ze had veel contact met kunstenaarsen architecten uit de Moderne Beweging maar slechtsweinig met andere tuinarchitecten, behalve met J.T.P.Bijhouwer met wie ze in 1960 een boekje schreef:Leven met groen in landschap, stad en tuin. binnentuin Frankendael in AmsterdamTijdens de wederopbouw, had ze veel werk voorwoningbouwverenigingen en maakte ze veel‘gemeenschappelijke tuinen’ en binnenhoven. Zoalsbijvoorbeeld in Frankendael, Watergraafsmeer en inBuitenveldert.Altijd zocht ze naar de essentie van de ruimte ende mogelijkheden van de plek; een eenvoudige,functionele indeling, met een losse, natuurlijkebeplanting. Dit laatste onderscheidde haar van haarcollega’s uit die tijd. Ook zij zochten naar eenvoud enhelderheid, maar vonden vaste plantenborders eenonnodige versiering. Mien Ruys meende daarentegendat vaste planten juist de natuurbeleving in een tuinmogelijk maken, een in haar ogen belangrijke functievan de tuin. binnentuinen in Amsterdam Buitenveldert-6-
  7. 7. Beplantingsplan Vlashof, Klaverhof, Koolzaadhof enKarweihof, 1956-1957Het plan van Ruys en Boer voor de zuidwestelijkehoven is gebaseerd op hoge, strak geplante bomen inde vizieren tussen de hoven, lage hagen ter afscheidingvan de huizen en op de groene pleinen een vrijebeplanting. Ieder woonhof is opgezet rondom dehofweide die met een stamboom en struikvormigebomen wordt gemarkeerd. Ook in de perken zijnstruikvormige bomen gedacht. Langs de windsingel ende vizieren zijn heesters gepland.De bomen en planten in de woonhoven van Nagele beplantingsplan Nagele 1956zijn deels volgens het plan bewaard gebleven.In de vizieren tussen de Karweihof en de Klaverhof entussen de Koolzaadhof en de Vlashof zijn tientallenstambomen in rechte rijen geplant; de Graxinusexcelsior Westhof Glorie ofwel de verbeterde es.De vertakkingen zijn mooi regelmatig en onder eenhoek van 45°. De Westhof Glorie heeft een zeer rijkebloei met prachtige zaden die in de winter aan deboom blijven hangen. Het is een stevige boom metrechte stam en tamelijk dichte kroon met glanzenddonkergroene bladeren.Op de hofweide van de Koolzaadhof is een Robiniageplant, een snel groeiende acaciaboom, enverschillende hazelnootstruiken. De weide van deKlaverhof is beplant met meidoornstruiken en eenzomereik. Ook in de Vlashof staat een zomereik,aangevuld met Canadese krentenboompjes.Bij alle woningen van de Wieringermeerdirectie (endat was 90%) werden hagen als erfscheiding geplant.Ook in Nagele werden de tuinen afgezet met dehaagliguster, een stevige haagsoort die op alle soortengrond kan worden geplant.Bij de Rietveldwoningen in de Vlashof en de Klaverhofhadden Ruys en Boer voorgesteld om onder degevelbankjes baksteenbestrating aan te leggen. Tegende dichte puien zouden kleine beplantingsvakkenkomen, iets verhoogd en afgezet met betonbanden.In deze vakken werd rozenbeplanting voorgesteld.De Directie vond de aanleg van deze vakken echter tekostbaar. beplantingsplan hoven 1956 -7-
  8. 8. knelpunten01. windsingel is op veel plekken aangetast (o.a. ter plaatse van kruispunten en om plaats te maken voor de nieuwbouw in de zuiderlijke uitbreiding)02. aantal boomsoorten komt niet overeen met oorspronkelijk beplantingsplan03. op een aantal plekken zijn bomen gekapt (t.b.v. parkeerplaatsen)04. er is ondergroei in zichtassen (bijv. op de dorpsweide)05. de padenstructuur in de windsingel komt niet overeen met het oorspronkelijk ontwerp06. er zijn geen speeltuinen in de vizieren/bosstroken (was schakelelement tussen twee hoven)07. het oorspronkelijk beplantingsplan in de hoven is niet meer aanwezig08. de dorpsweide wordt her en der aangetast door haaksparkeren (zie katern E Dorpsweide)09. het padenstelsel op de dorpsweide komt niet overeen met het oorspronkelijk ontwerp (zie katern E Dorpsweide)10. de bomen rondom het kerngebied zijn vervangen of niet meer aanwezig11. de hofweiden worden aangetast door haakspar- keren12. in de zichtlijn van de noordelijke vizier is een transformatorhuisje geplaatst13. in de zuidelijke vizier is een weg aangelegd naar de zuidelijke uitbreiding-8-
  9. 9. 05. 06. 11. 11. 12.01. 08. 09. 02. 02. 07. 04.01. 11. 09. 06. 02. 04. 07. 05. 08. 10. 11. 06. 13. 11. 07. 03.. 07. 01. 01.01. 01. -9-
  10. 10. kansende nieuwe beplantingskaart van Nagele gebaseerd ophet beplantingsplan van Mien Ruys uit 195601. schoolplein belanting volgens plan Aldo van Eijk02. bomen langs entreewegen (zie katern C dorpsentrees)03. nieuwe bomen planten om structuur te herstellen (de ingekleurde bomen op de kaart)04. in de hoven de heggen en bomen volgens het oorspronkelijke plan van Mien Ruys herstellen en/ of aanplanten (zie project 9)05. paden structuur in de windsingel (zie project 6)06. nieuwe bomen op het plein (zie katern F kerngebied)07. groene parkeervakken op de hofweiden (zie katern (zie katern H verkeer en parkeren)08. veel bomen planten om wonen in de windsingel mogelijk te maken09. aanhelen windsingel (zie project 5)10. aansluiting op de dorpsweide (bosstroken/‘vizieren’) (zie project 7)- 10 -
  11. 11. 05. 02. 01. 04. 06.02. 04. 04. 04. 02. - 11 -
  12. 12. project 5aanhelen windsingelDe windsingel is op veel plaatsen uitgedund. Dewindsingel die duidelijke kamers in het landschap vormtis op een aantal plekken erg onduidelijk geworden.De kracht van het ontwerp is hierdoor verlorengegaan. Dit project stelt voor dat de windsingel wordtaangeheeld, zodat weer een duidelijk landschappelijken stedenbouwkundig element ontstaat.onduidelijke windsingel- 12 -
  13. 13. locaties waar de windsingel moetworden aangeheeld - 13 -
  14. 14. project 6paden windsingelDe paden in de windsingel worden aangelegd volgenshet voorstel van ‘de 8’ en Opbouw. Zigzaggendvan binnen naar buiten. Zo kun je je oriënteren enverwonderen.- 14 -
  15. 15. buiten de windsingelin de windsingel - 15 -
  16. 16. project 7aansluiting op de dorpsweide (bosstroken/‘vizieren’)Park Nagele is een constante, je kan uren blijven wan-delen. Van dorpsweide, via de bosstroken/’vizieren’,het bos in en het landschap van de N.O.P aanschou-wen.B. oostelijke ‘vizier’ tussen de Klaverhof en de Vlashof- 16 -
  17. 17. A B C - 17 -
  18. 18. project 8wonen in de windsingel (zuidelijke uitbreiding)bestaande situatie zuidelijke uitbreiding; veel bestratingen weinig openbaar groen- 18 -
  19. 19. referenties voor openbaar groen die aansluiten bij ParkNagele - 19 -
  20. 20. project 9groenstructuur hoven renoveren (Karwijhof, Koolzaadhof, Klaverhof en Vlashof)Gescande originele tekeningen en lijsten van hetbeplantingsplan voor de verschillende hoven tonen eenontwerp dat nooit op deze manier is aangelegd. Op depagina’s hierna wordt dit ontwerp verder ontrafeld.beplantingsplan Mien Ruys voor de Karwijhof beplantingsplan Mien Ruys voor de Koolzaadhof- 20 -
  21. 21. beplantingsplan Mien Ruys voor de Vlashofbeplantingslijst voor de hoven beplantingsplan Mien Ruys voor de Klaverhof - 21 -
  22. 22. beplantingsplan Mien Ruys voor de Karwijhofkenmerkend is het grote groene veld, dat ook nunog bijna geheel in tact is. Het groen rijkt tot aanje voordeur. Tussen de blokken van de bebouwinggroeien de blokken van groen.overzicht plantensoortenstambomen:A. 1 Quercus roburstruikvormige bomen:B. 15 Robinia pseudoacacia B. Robinia pseudoacaciaC. 4 Prunus incisaD. 2 Betula albaE. 4 Crataegus prunifoliaF. 2 Malus floribundaG. 10 Alnus cordataheesters:a. 450 Crataegus oxyacanthab. 700 Cotoneaster simonsiic. 930 Acer campestred. 440 Elaeagnus angustifoliae. 3120 Symphoricarpus chenaultiihagen (afscheidingen achtertuintjes):4650 Ligustrum vulgare atrovirens C. Prunus incisa D. Betula albaA. Quercus robur E. Crataegus prunifolia- 22 -
  23. 23. F. Malus floribunda c. Acer campestreG. Alnus cordata d. Elaeagnus angustifoliaa. Crataegus oxyacantha e. Symphoricarpus chenaultiib. Cotoneaster simonsii Ligustrum vulgare atrovirens - 23 -
  24. 24. beplantingsplan Mien Ruys voor de Koolzaadhofoverzicht plantensoortenstambomen:B. 1 Robinia pseudoacaciaD. 105 Fraxinus excelsior Westhof Glorie of F. e. Doorenbos 5 (bosstroken/’vizieren’)E. 25 Crataegus oxyacanthaF. 20 Crataegus monogynastruikvormige bomen:G. 20 Amelanchier canadensis D. Fraxinus excelsior Westhof GlorieI. 10 Aronia floribundaJ. 15 Corylus avellanaL. 10 Prunus padusM. 7 Corylus colurnaQ. 2 Elaeagnus angustifoliaU. 2 Prunus sargentiiheesters:b. hakhoutstrook langs bosrand (oost-, zuidzijde) 1100 Salix cimerea (ev. alba) 1100 Alnus glutinosa 500 Prunus padus 500 Prunus serotina 500 Prunus spinosa E. / p. / q. Crataegus oxyacanthad. 630 Elaeagnus angustifoliae. 710 Acer campestrej. 450 Cotoneaster dielsiana elegansm. 1950 Symphoricarpus chenaultiin. 750 Ligustrum vulgare atrovirensp. 260 Crataegus oxyacanthaq. 210 Crataegus oxyacantha F. Crataegus monogynaB. Robinia pseudoacacia G. Amelanchier canadensis- 24 -
  25. 25. I. Aronia floribunda Q. / d. Elaeagnus angustifoliaJ. Corylus avellana U. Prunus sargentiiL. / b. Prunus padus b. Salix cimerea (ev. alba)M. Corylus colurna b. Alnus glutinosa - 25 -
  26. 26. b. Prunus serotina m. Symphoricarpus chenaultiib. Prunus spinosa n. Ligustrum vulgare atrovirense. Acer campestrej. Cotoneaster dielsiana elegans- 26 -
  27. 27. beplantingsplan Mien Ruys voor de Klaverhofoverzicht plantensoortenstambomen:A. 1 Quercus roburstruikvormige bomen:K. 10 Crataegus oxyacanthaQ. 4 Elaeagnus angustifoliaR. 1 Amelanchier canadensisS. 2 Corylus avellanaT. 2 Prunus spinosa A. Quercus roburheesters:a. lage bosvakken 400 Ligustrum vulgare 400 Viburnum opulus 400 Prunus spinosa 400 Cornus mas 400 Cornus sanguinea 100 Corylus avellanaf. 1000 Cotoneaster adpressa praecoxh. 500 Rosa spinosissimai. 500 Aronia melanocarpal. 900 Rosa rugosa Pink Grootendorsto. 575 Cotoneastes simonsii K. Crataegus oxyacanthar. 125 Rosa Rubiginosa Q. Elaeagnus angustifolia R. Amelanchier canadensis - 27 -
  28. 28. J. / a. Corylus avellana a. Cornus masT. / a. Prunus spinosa a. Cornus sanguineaa. Ligustrum vulgare f. Cotoneaster adpressa praecoxa. Viburnum opulus h. Rosa spinosissima- 28 -
  29. 29. i. Aronia melanocarpal. Rosa rugosa Pink Grootendorsto. Cotoneaster simonsiir. Rosa Rubiginosa - 29 -
  30. 30. beplantingsplan Mien Ruys voor de Vlashofoverzicht plantensoortenstambomen:A. 1 Quercus roburC. 18 Salix alba calva of S. a. Liempdestruikvormige bomen:G. 10 Amelanchier canadensisH. 7 Prunus spinosaI. 10 Aronia floribundaJ. 15 Corylus avellana G. Amelanchier canadensisN. 2 Prunus padusO. 4 Crataegus oxyacanthaP. 3 Betula albaheesters:a. lage bosvakken (zie Klaverhof)c. 850 Crataegus oxyacanthaf. 1000 Cotoneaster adpressa praecoxg. 750 Symphoricarpus chenaultiih. 500 Rosa spinosissimak. 810 Rosa rugosa hansan. 750 Ligustrum vulgare atrovirensq. 40 Crataegus oxyacanthar. 125 Rosa Rubiginosa H. Prunus spinosaA. Quercus robur I. Aronia floribundaC. Salix alba calva of S. a. Liempde N. Prunus padus- 30 -
  31. 31. O. / c. Crataegus oxyacantha h. Rosa spinosissimaP. Betula alba k. Rosa rugosa hansaf. Cotoneaster adpressa praecox n. Ligustrum vulgare atrovirensm. Symphoricarpus chenaultii r. Rosa Rubiginosa - 31 -
  32. 32. C a a a a N P N h f k k gk q O P O n C G b A H r k I J c c D a a a a T S Q i l l l h Q f b S R o K r l A G G G c L I L d d G e m A D n U j m J b B M B c Q b j D D E F m E J e e e e E n C F C F p q q a b bKarwijhof, Koolzaadhof, Klaverhof en Vlashof met de beplanting volgens het ontwerp van Mien Ruijs- 32 -
  33. 33. project 10nooit ontworpen groenstructuur in hoven ontwerpen(Lucernehof, Gerstehof, Tarwehof)niet ontworpen groenstructuur in de Lucernehof, Gerstehof en Tarwehof - 33 -
  34. 34. project 11referentiestudie bruggenInleiding Locatie bruggenDe huidige voetgangersbruggen in Nagele worden brug A in de winkel-/voorzieningen-as metvervangen door nieuwe voetgangersbruggen die uitzichtpuntonderhoudsvriendelijker zijn. Het Onderzoekslab brug B met banken als ontmoetingsplek in het hartNagele dat zich bezig houdt met de voorzieningen stelt van Nagelevoor dat er in plaats van twee voetgangersbruggen brug C als verbindend element in de padenstructuurdrie voetgangersbruggen komen. De nog niet van ‘Park Nagele’eerder uitgevoerde brug A verbindt de winkel-/voorzieningenstrook in de zichtas en is eennieuw uitzichtpunt op de polder. De Noorder- enZuiderwinkels worden eindelijk een strook. BrugB met de brugleuning als zitmeubel is de nieuweontmoetingsplek in het hart van Nagele, zo wordtde direct naastgelegen ‘ontmoetings-rotonde’overbodig. Brug C is een verbindend element inde padenstructuur van ‘Park Nagele’. De paden zijnoorspronkelijk ontworpen met uitzichtpunten op depolder, de nieuwe voetgangersbrug volgt deze lijn.de brug in de windsingel- 34 -
  35. 35. C BA - 35 -
  36. 36. brug als herkenbaar objectDe bruggen zijn herkenbaar en bovenal eigen aanNagele. Niet teruggrijpend naar de jaren vijftig maareen eigentijdse invulling voor het monument.- 36 -
  37. 37. de route als belevingDoor open of juist gesloten te zijn versterken debruggen de beleving van de verschillende routes enpaden - 37 -
  38. 38. fors en fragielAlle bruggen hebben dezelfde materialisering, zekrijgen hun eigen karakter door de verweving met ende aanpassing aan het landschap.- 38 -
  39. 39. - 39 -
  40. 40. brug als meubelEen plek om uit te rusten, van het uitzicht te genietenen elkaar te ontmoeten. De bruggen zijn meubels in dekamers van Nagele.- 40 -
  41. 41. - 41 -
  42. 42. heuvel in het vlakke landschapDe brug voegt een nieuwe dimensie toe aan het vlakkepolderlandschap; een obstructie bij de benadering eneen traktatie bovenop.- 42 -
  43. 43. brug één met het parkDe bosroute is in het ontwerp van Mien Ruys enerzijdsgericht op de beleving van de wijdsheid van hetpolderlandschap, anderzijds op de beslotenheid vanNagele. De brug versterkt deze beleving. - 43 -
  44. 44. colofondeze uitgave is gemaakt door Ontwerplab Nagele in opdracht vanGemeente Noordoostpolder en woningbouwvereniging Mercatus,Emmeloord d.d. 30 juni 2010

×