SlideShare a Scribd company logo
1
Short Intro
श्रीमद्भागवत महापुराणम ्
Chapter 1-1
Chapter 7-1 to 7-10
Chapter 12-13
&
श्रीमन्नारायणीयम ्
Dashaka-24 & 25
पारायणम ्
2
# # Chapter Count
1 1-1 नैमिषीयोपाख्याने प्रथिोऽध्यायः 23
2 7-1 प्रह्लादचरितोपक्रिि् 47
3 7-2 ददततशोकापनयनं 61
4 7-3 दििण्यकमशपुवियाचनं 38
5 7-4 प्रह्लादचरिति् 46
6 7-5 प्रह्लादचरिति् 57
7 7-6 प्रह्लादचरिति् 30
8 7-7 प्रह्लादानुचरिते दैत्यपुत्रानुशासनं 55
9 7-8 नृमसंिस्तव: 56
10 N24 & N25 Narayaneeyam 20
11 7-9 भगवत्स्तव: 55
12 7-10 युधिष्ठििनािदसंवादे त्रत्रपुिववजय: 71
13 12-13 द्वादशस्कन्धे त्रयोदशोऽध्यायः 13
Total 572
Slokas for Recitation-Skanda-7
3
3
॥ ॐ निो भगवते वासुदेवाय ॥
॥ प्रथिोऽध्यायः ॥
जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादद-तरतश्चार्थेष्वभभज्ञः स्वराट्
तेने ब्रह्महृदा य आदद-कवये मुह्यन्न्त यत्सूरयः
तेजोवाररमृदाां यर्था ववनन-मयो यत्र त्रत्रसगोऽमृ ा
धाम्ना स्वेन सदा ननरस्त-क
ु हक
ां सत्यां परां धीमदह १
धममः प्रोन्झितक
ै तवोऽत्र, परमो ननममत्सराणाां सताां
वेद्यां वास्तवमत्र वस्तु, भशवदां तापत्रयोन्मूलनमनम ्
श्रीमद्भागवते महामुननकृ ते, ककां वा परैरीश्वरः
सद्यो हृद्यवरुध्यतेऽत्र, कृ नतभभः शुश्रू ुभभस्तत्षणात ् २
ननगमकल्पतरोगमभलनमतां फलनमां-शुकमुखादमृतद्रवसांयुतम्
वपबत भागवतां रसमालनमयांमुहु-रहो रभसका भुवव भावुकाः
३
4
4
नैभम ेऽननभम षेत्रे, ऋ यः शौनकादयः
सत्रां स्वगामय लनमोकाय, सहस्रसममासत ४
त एकदा तु मुनयः, प्रातहुमतहुताग्नयः
सत्कृ तां सूतमासीनां, पप्रच्छ
ु ररदमादरात ् ५
ऋ य ऊचुःत्वया खलनमु, पुराणानन सेनतहासानन चानघ
आख्यातान्यप्यधीतानन, धममशास्त्राणण यान्युत ६
यानन वेदववदाां श्रेष्ठो, भगवान ् बादरायणः
अन्ये च मुनयः सूत, परावरववदो ववदुः ७
वेत्र्थ त्वां सौम्य तत्सवं, तत्त्वतस्तदनुग्रहात ्
ब्रूयुः न्स्नग्धस्य भशष्यस्य, गुरवो गुह्यमप्युत ८
तत्र तत्राञ्जसाऽऽयुष्मन ्, भवता यद्ववननन्श्चतम्
पुांसामेकान्ततः श्रेय-स्तन्नः शांभसतुमहमभस ९
5
5
प्रायेणाल्पायु ः सभ्य, कलनमावन्स्मन ् युगे जनाः
मन्दाः सुमन्दमतयो, मन्दभाग्या ह्युपद्रुताः १०
भूरीणण भूररकमामणण, श्रोतव्यानन ववभागशः
अतः साधोऽत्र यत्सारां, समुद्धृत्य मनी या
ब्रूदह नः श्रद्दधानानाां, येनात्मा सम्प्रसीदनत ११
सूत जानाभस भद्रां ते, भगवान ् सात्वताां पनतः
देवकयाां वसुदेवस्य, जातो यस्य चचकी मया १२
तन्नः शुश्रू माणाना-महमस्यङ्गानुवणणमतुम्
यस्यावतारो भूतानाां, षेमाय च भवाय च १३
आपन्नः सांसृनतां घोराां, यन्नाम वववशो गृणन ्
ततः सद्यो ववमुच्येत, यद्त्रबभेनत स्वयां भयम् १४
यत्पादसांश्रयाः सूत, मुनयः प्रशमायनाः
सद्यः पुनन्त्युपस्पृष््ाः, स्वधुमन्यापोऽनुसेवया १५
6
6
को वा भगवतस्तस्य, पुण्यश्लनमोक
े ड्यकममणः
शुद्चधकामो न शृणुया-द्यशः कभलनममलनमापहम् १६
तस्य कमामण्युदाराणण, पररगीतानन सूररभभः
ब्रूदह नः श्रद्दधानानाां, लनमीलनमया दधतः कलनमाः
१७ अर्थाख्यादह हरेधी-मन्नवतारकर्थाः शुभाः
लनमीलनमा ववदधतः स्वैर-मीश्वरस्यात्ममायया १८
वयां तु न ववतृप्याम, उत्तमश्लनमोकववक्रमे
यच्छ
ृ ण्वताां रसज्ञानाां, स्वादु स्वादु पदे पदे १९
कृ तवान ् ककलनम वीयामणण, सह रामेण क
े शवः
अनतमत्यामनन भगवान ्, गूढः कप्मानु ः २०
कभलनममागतमाज्ञाय, षेत्रेऽन्स्मन ् वैष्णवे वयम्
आसीना दीघमसत्रेण, कर्थायाां सषणा हरेः २१
7
7
त्वां नः सन्दभशमतो धात्रा, दुस्तरां ननन्स्तती मताम्
कभलनमां सत्त्वहरां पुांसाां, कणमधार इवाणमवम् २२
ब्रूदह योगेश्वरे कृ ष्णे, ब्रह्मण्ये धममवममणण
स्वाां काष्ठामधुनोपेते, धममः क
ां शरणां गतः २३
इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां
सांदहतायाांप्रर्थमस्कन्धे नैभम ीयोपाख्याने प्रर्थमोऽध्यायः
१
8
श्रीमद्भागवतम्-
श्रीमद्भागवतम्सप्तमस्कन्धः
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय
सप्तमस्कन्धः
प्रर्थमोऽध्यायः- १
प्रह्लादचरितोपक्रिि्
9
राजोवाच
समः वप्रयः सुहृद्ब्रह्मन्, भूतानाां भगवान्स्वयम ्
इन्द्रस्यार्थे कर्थां दैत्या-नवधीद्वव मो यर्था १
न ह्यस्यार्थमः सुरगणैः, साषान्न्नः श्रेयसात्मनः
नैवासुरेभ्यो ववद्वे ो, नोद्वेगश्चागुणस्य दह २
इनत नः सुमहाभाग, नारायणगुणान्प्रनत
सांशयः सुमहान्जात-स्तद्भवाांश्छेत्तुमहमनत ३
श्रीशुक उवाच
साधु पृष््ां महाराज, हरेश्चररतमद्भुतम ्
यद्भागवतमाहात्म्यां, भगवद्भन्कतवधमनम ् ४
10
गीयते परमां पुण्य-मृव भभनामरदाददभभः
नत्वा कृ ष्णाय मुनये, कर्थनयष्ये हरेः कर्थाम ् ५
ननगुमणोऽवप ह्यजोऽव्यकतो, भगवान्प्रकृ तेः परः
स्वमायागुणमाववश्य, बाध्यबाधकताां गतः ६
सत्त्वां रजस्तम इनत, प्रकृ तेनामत्मनो गुणाः
न ते ाां युगपद्राजन्, ह्रास उल्लनमास एव वा ७
जयकालनमे तु सत्त्वस्य, देव ीन्रजसोऽसुरान्
तमसो यषरषाांभस, तत्कालनमानुगुणोऽभजत् ८
झयोनतराददररवाभानत, सङ्घातान्न ववववच्यते
ववदन्त्यात्मानमात्मस्र्थां, मचर्थत्वा कवयोऽन्ततः ९
11
यदा भससृषुः पुर आत्मनः परो,
रजः सृजत्ये पृर्थक् स्वमायया
सत्त्वां ववचचत्रासु रररांसुरीश्वरः,
शनयष्यमाणस्तम ईरयत्यसौ १०
कालनमां चरन्तां सृजतीश आश्रयां,
प्रधानपुम्भ्याां नरदेव सत्यकृ त्
य ए राजन्नवप कालनम ईभशता,
सत्त्वां सुरानीकभमवैधयत्यतः
तत्प्रत्यनीकानसुरान् सुरवप्रयो,
रजस्तमस्कान् प्रभमणोत्युरुश्रवाः ११
12
अत्रैवोदाहृतः पूवम-भमनतहासः सुरव मणा
प्रीत्या महाक्रतौ राजन्, पृच्छतेऽजातशत्रवे १२
दृष्ट्वा महाद्भुतां राजा, राजसूये महाक्रतौ
वासुदेवे भगवनत, सायुझयां चेददभूभुजः १३
तत्रासीनां सुरऋव ां, राजा पाण्डुसुतः क्रतौ
पप्रच्छ ववन्स्मतमना, मुनीनाां शृण्वताभमदम ् १४
युचधन्ष्ठर उवाच
अहो अत्यद्भुतां ह्येत-द्दुलनममभैकान्न्तनामवप
वासुदेवे परे तत्त्वे प्रान्प्त-श्चैद्यस्य ववद्वव ः १५
एतद्वेददतुभमच्छामः, सवम एव वयां मुने
भगवन्न्नन्दया वेनो, द्ववजैस्तमभस पानततः १६
13
दमघो सुतः पाप, आरभ्य कलनमभा णात्
सम्प्रत्यम ी गोववन्दे, दन्तवकत्रश्च दुममनतः १७
शपतोरसकृ द्ववष्णुां, यद्ब्रह्म परमव्ययम ्
न्श्वत्रो न जातो न्जह्वायाां, नान्धां ववववशतुस्तमः १८
कर्थां तन्स्मन्भगवनत, दुरवग्राहधामनन
पश्यताां सवमलनमोकानाां, लनमयमीयतुरञ्जसा १९
एतद्राम्यनत मे बुद्चध-दीपाचचमररव वायुना
ब्रूह्येतदद्भुततमां, भगवाांस्तत्र कारणम ् २०
श्रीशुक उवाच
राज्ञस्तद्वच आकण्यम, नारदो भगवानृव ः
तुष््ः प्राह तमाभाष्य, शृण्वत्यास्तत्सदः कर्थाः २१
14
नारद उवाच
ननन्दनस्तवसत्कार-न्यककारार्थं कलनमेवरम ्
प्रधानपरयो राज-न्नवववेक
े न कन्ल्पतम ् २२
दहांसा तदभभमानेन, दण्डपारुष्ययोयमर्था
वै म्यभमह भूतानाां, ममाहभमनत पाचर्थमव २३
यन्न्नबद्धोऽभभमानो-ऽयां तद्वधात्प्राणणनाां वधः
तर्था न यस्य क
ै वल्या-दभभमानोऽणखलनमात्मनः
परस्य दमकतुमदहम, दहांसा क
े नास्य कल्प्यते २४
तस्माद्वैरानुबन्धेन, ननवैरेण भयेन वा
स्नेहात्कामेन वा युञ्झया-त्कर्थन्ञ्चन्नेषते पृर्थक् २५
15
यर्था वैरानुबन्धेन, मत्यमस्तन्मयताभमयात्
न तर्था भन्कतयोगेन, इनत मे ननन्श्चता मनतः २६
की्ः पेशस्कृ ता रुद्धः, क
ु ड्यायाां तमनुस्मरन ्
सांरम्भभययोगेन, ववन्दते तत्सरूपताम ् २७
एवां कृ ष्णे भगवनत, मायामनुज ईश्वरे
वैरेण पूतपाप्मान-स्तमापुरनुचचन्तया २८
कामाद्द्वे ाद्भया-त्स्नेहाद्यर्था भकत्येश्वरे मनः
आवेश्य तदघां दहत्वा, बहवस्तद्गनतां गताः २९
गोप्यः कामाद्भयात्क
ां सो, द्वे ाच्चैद्यादयो नृपाः
सम्बन्धाद्वृष्णयः स्नेहा-द्यूयां भकत्या वयां ववभो ३०
16
कतमोऽवप न वेनः, स्यात्पञ्चानाां पुरु ां प्रनत
तस्मात्क
े नाप्युपायेन, मनः कृ ष्णे ननवेशयेत् ३१
मातृष्वसेयो वश्चैद्यो, दन्तवकत्रश्च पाण्डव
पा मदप्रवरौ ववष्णो-ववमप्रशापात्पदाच्च्युतौ ३२
युचधन्ष्ठर उवाच
कीदृशः कस्य वा शापो, हररदासाभभमशमनः
अश्रद्धेय इवाभानत, हरेरेकान्न्तनाां भवः ३३
देहेन्न्द्रयासुहीनानाां, वैक
ु ण्ठपुरवाभसनाम्
देहसम्बन्धसम्बद्ध-मेतदाख्यातुमहमभस ३४
नारद उवाच
एकदा ब्रह्मणः पुत्रा, ववष्णोलनमोक
ां यदृच्छया
सनन्दनादयो जग्मु-श्चरन्तो भुवनत्रयम् ३५
17
पञ्च ड्ढायनाभामभाः, पूवे ामवप पूवमजाः
ददग्वाससः भशशून्मत्वा, द्वाःस्र्थौ तान्प्रत्य ेधताम ्
३६
अशपन्क
ु वपता एवां, युवाां वासां न चाहमर्थः
रजस्तमोभ्याां रदहते, पादमूलनमे मधुद्वव ः
पावपष्ठामासुरीां योननां, बाभलनमशौ यातमाश्वतः ३७
एवां शप्तौ स्वभवना-त्पतन्तौ तैः कृ पालनमुभभः
प्रोकतौ पुनजमन्मभभवां, त्रत्रभभलनमोकाय कल्पताम् ३८
जज्ञाते तौ ददतेः पुत्रौ, दैत्यदानववन्न्दतौ
दहरण्यकभशपुझयेष्ठो, दहरण्याषोऽनुजस्ततः ३९
18
हतो दहरण्यकभशपु-हमररणा भसांहरूवपणा
दहरण्याषो धरोद्धारे, त्रबरता सौकरां वपुः ४०
दहरण्यकभशपुः पुत्रां, प्रह्लनमादां क
े शववप्रयम ्
न्जघाांसुरकरोन्नाना, यातना मृत्युहेतवे ४१
सवमभूतात्मभूतां तां, प्रशान्तां समदशमनम ्
भगवत्तेजसा स्पृष््ां, नाशकनोद्धन्तुमुद्यमैः ४२
ततस्तौ राषसौ जातौ, क
े भशन्याां ववश्रवःसुतौ
रावणः क
ु म्भकणमश्च, सवमलनमोकोपतापनौ ४३
तत्रावप राघवो भूत्वा, न्यहनच्छापमुकतये
रामवीयं श्रोष्यभस त्वां, माक
म ण्डेयमुखात्प्रभो ४४
19
तावेव षत्रत्रयौ जातौ, मातृष्वस्रात्मजौ तव
अधुना शापननमुमकतौ, कृ ष्णचक्रहताांहसौ ४५
वैरानुबन्धतीव्रेण, ध्यानेनाच्युतसात्मताम्
नीतौ पुनहमरेः पाश्वं, जग्मतुववमष्णुपा मदौ ४६
युचधन्ष्ठर उवाच
ववद्वे ो दनयते पुत्रे, कर्थमासीन्महात्मनन
ब्रूदह मे भगवन्येन प्रह्लनमादस्याच्युतात्मता ४७
इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां
सप्तमस्कन्धे प्रह्लनमादचररतोपक्रमे प्रर्थमोऽध्यायः (१)
20
द्ववतीयोऽध्यायः - २
ददततशोकापनयनं
20
21
नारद उवाच
रातयेवां ववननहते, हररणा क्रोडमूनतमना
दहरण्यकभशपू राजन्, पयमतप्यद्रु ा शुचा १
आह चेदां रु ा घूणमः, सन्दष््दशनच्छदः
कोपोझझवलनमद्भ्याां चषुभ्यां, ननरीषन् धूम्रमम्बरम ् २
करालनमदांष्रोग्रदृष्ट्या, दुष्प्रेक्ष्यरुक
ु ्ीमुखः
शूलनममुद्यम्य सदभस, दानवाननदमब्रवीत् ३
भो भो दानवदैतेया द्ववमूधंस््यष शम्बर
शतबाहो हयग्रीव, नमुचे पाक इल्वलनम ४
ववप्रचचत्ते मम वचः, पुलनमोमन्शक
ु नादयः
शृणुतानन्तरां सवे, कक्रयतामाशु मा चचरम ् ५
22
सपत्नैघामनततः षुद्रै-रामता मे दनयतः सुहृत्
पान्ष्णमग्राहेण हररणा, समेनाप्युपधावनैः ६
तस्य त्यकतस्वभावस्य, घृणेमामयावनौकसः
भजन्तां भजमानस्य, बालनमस्येवान्स्र्थरात्मनः ७
मच्छ
ू लनमभभन्नग्रीवस्य, भूररणा रुचधरेण वै
रुचधरवप्रयां तपमनयष्ये, रातरां मे गतव्यर्थः ८
तन्स्मन्क
ू ्ेऽदहते, नष््े कृ त्तमूलनमे वनस्पतौ
वव्पा इव शुष्यन्न्त, ववष्णुप्राणा ददवौकसः ९
तावद्यात भुवां यूयां, ववप्रषत्रसमेचधताम ्
सूदयध्वां तपोयज्ञ-स्वाध्यायव्रतदानननः १०
23
ववष्णुद्मववजकक्रयामूलनमो, यज्ञो धमममयः पुमान्
देवव मवपतृभूतानाां, धममस्य च परायणम ् ११
यत्र यत्र द्ववजा गावो, वेदा वणामश्रमाः कक्रयाः
तां तां जनपदां यात, सन्दीपयत वृश्चत १२
इनत ते भतृमननदेश-मादाय भशरसाऽऽदृताः
तर्था प्रजानाां कदनां, ववदधुः कदनवप्रयाः १३
पुरग्रामव्रजोद्यान-षेत्रारामाश्रमाकरान्
खे्खवम्घो ाांश्च, ददहुः पत्तनानन च १४
क
े चचत्खननत्रैत्रबमभभदुः, सेतुप्राकारगोपुरान्
आजीव्याांन्श्चन्च्छदु-वृमषान् क
े चचत्परशुपाणयः
प्रादहन्शरणान्येक
े , प्रजानाां झवभलनमतोल्मुक
ै ः १५
24
एवां ववप्रकृ ते लनमोक
े , दैत्येन्द्रानुचरैमुमहुः
ददवां देवाः पररत्यझय, भुवव चेरुरलनमक्षषताः १६
दहरण्यकभशपुरामतुः, सम्परेतस्य दुःणखतः
कृ त्वा क्ोदकादीनन, रातृपुत्रानसान्त्वयत् १७
शक
ु ननां शम्बरां धृष््ां, भूतसन्तापनां वृकम ्
कालनमनाभां महानाभां, हररश्मश्रुमर्थोत्कचम ् १८
तन्मातरां रु ाभानुां, ददनतां च जननीां चगरा
श्लनमक्ष्णया देशकालनमज्ञ, इदमाह जनेश्वर १९
दहरण्यकभशपुरुवाच
अम्बाम्ब हे वधूः पुत्रा, वीरां माहमर्थ शोचचतुम ्
ररपोरभभमुखे श्लनमाघ्यः, शूराणाां वध ईन्प्सतः २०
25
भूतानाभमह सांवासः, प्रपायाभमव सुव्रते
दैवेनैकत्र नीताना-मुन्नीतानाां स्वकममभभः २१
ननत्य आत्माव्ययः शुद्धः, सवमगः सवमववत्परः
धत्तेऽसावात्मनो भलनमङ्गां, मायया ववसृजन्गुणान् २२
यर्थाम्भसा प्रचलनमता, तरवोऽवप चलनमा इव
चषु ा राम्यमाणेन, दृश्यते चलनमतीव भूः २३
एवां गुणैरामम्यमाणे, मनस्यववकलनमः पुमान्
यानत तत्साम्यताां भद्रे, ह्यभलनमङ्गो भलनमङ्गवाननव २४
ए आत्मववपयामसो, ह्यभलनमङ्गे भलनमङ्गभावना
ए वप्रयावप्रयैयोगो, ववयोगः कममसांसृनतः २५
26
सम्भवश्च ववनाशश्च, शोकश्च ववववधः स्मृतः
अवववेकश्च चचन्ता च, वववेकास्मृनतरेव च २६
अत्राप्युदाहरन्तीम-भमनतहासां पुरातनम ्
यमस्य प्रेतबन्धूनाां, सांवादां तां ननबोधत २७
उशीनरेष्वभूद्राजा, सुयज्ञ इनत ववश्रुतः
सपत्नैननमहतो युद्धे, ज्ञातयस्तमुपासत २८
ववशीणमरत्नकवचां, ववरष््ाभरणस्रजम ्
शरननभभमन्नहृदयां, शयानमसृगाववलनमम ् २९
प्रकीणमक
े शां ध्वस्ताषां, रभसा दष््दच्छदम ्
रजःक
ु ण्ठमुखाम्भोजां, नछन्नायुधभुजां मृधे ३०
27
उशीनरेन्द्रां ववचधना तर्था कृ तां,
पनतां मदहष्यः प्रसमीक्ष्य दुःणखताः
हताः स्म नार्थेनत करैरुरो भृशां,
घ्नन्त्यो मुहुस्तत्पदयोरुपापतन् ३१
रुदत्य उच्चैदमनयताङ्निपङ्कजां,
भसञ्चन्त्य अस्रैः क
ु चक
ु ङ्क
ु मारुणैः
ववस्रस्तक
े शाभरणाः शुचां नृणाां,
सृजन्त्य आक्रन्दनया ववलनमेवपरे ३२
अहो ववधात्राकरुणेन नः प्रभो,
भवान्प्रणीतो दृगगोचराां दशाम्
उशीनराणामभस वृवत्तदः पुरा,
कृ तोऽधुना येन शुचाां वववधमनः ३३
28
त्वया कृ तज्ञेन वयां महीपते,
कर्थां ववना स्याम सुहृत्तमेन ते
तत्रानुयानां तव वीर पादयोः,
शुश्रू तीनाां ददश यत्र यास्यभस ३४
एवां ववलनमपतीनाां वै, पररगृह्य मृतां पनतम्
अननच्छतीनाां ननहामर-मकोऽस्तां सन्न्यवतमत ३५
तत्र ह प्रेतबन्धूना-माश्रुत्य पररदेववतम्
आह तान्बालनमको तान्, भूत्वा यमः स्वयमुपागतः ३६
यम उवाच
अहो अमी ाां वयसाचधकानाां,
ववपश्यताां लनमोकववचधां ववमोहः
यत्रागतस्तत्र गतां मनुष्यां,
स्वयां सधमाम अवप शोचन्त्यपार्थमम् ३७
29
अहो वयां धन्यतमा यदत्र,
त्यकताः वपतृभ्याां न ववचचन्तयामः
अभक्ष्यमाणा अबलनमा वृकाददभभः,
स रक्षषता रषनत यो दह गभे ३८
य इच्छयेशः सृजतीदमव्ययो,
य एव रषत्यवलनमुम्पते च यः
तस्याबलनमाः क्रीडनमाहुरीभशतु-
श्चराचरां ननग्रहसङ्ग्रहे प्रभुः ३९
पचर्थ च्युतां नतष्ठनत ददष््रक्षषतां,
गृहे न्स्र्थतां तद्ववहतां ववनश्यनत
जीवत्यनार्थोऽवप तदीक्षषतो वने,
गृहेऽवप गुप्तोऽस्य हतो न जीवनत ४०
30
भूतानन तैस्तैननमजयोननकममभभ -
भमवन्न्त कालनमे न भवन्न्त सवमशः
न तत्र हात्मा प्रकृ ताववप न्स्र्थत-
स्तस्या गुणैरन्यतमो ननबध्यते ४१
इदां शरीरां पुरु स्य मोहजां,
यर्था पृर्थग्भौनतकमीयते गृहम्
यर्थौदक
ै ः पाचर्थमवतैजसैजमनः,
कालनमेन जातो ववकृ तो ववनश्यनत ४२
यर्थानलनमो दारु ु भभन्न ईयते,
यर्थाननलनमो देहगतः पृर्थक् न्स्र्थतः
यर्था नभः सवमगतां न सझजते,
तर्था पुमान्सवमगुणाश्रयः परः ४३
31
सुयज्ञो नन्वयां शेते, मूढा यमनुशोचर्थ
यः श्रोता योऽनुवकतेह, स न दृश्येत कदहमचचत् ४४
न श्रोता नानुवकतायां, मुख्योऽप्यत्र महानसुः
यन्स्त्वहेन्न्द्रयवानात्मा, स चान्यः प्राणदेहयोः ४५
भूतेन्न्द्रयमनोभलनमङ्गान्, देहानुच्चावचान्ववभुः
भजत्युत्सृजनत ह्यन्य-स्तच्चावप स्वेन तेजसा ४६
यावन्ल्लनमङ्गान्न्वतो ह्यात्मा, तावत्कमम ननबन्धनम ्
ततो ववपयमयः कलनमेशो, मायायोगोऽनुवतमते ४७
ववतर्थाभभननवेशोऽयां, यद्गुणेष्वर्थमदृग्वचः
यर्था मनोरर्थः स्वप्नः, सवममैन्न्द्रयक
ां मृ ा ४८
32
अर्थ ननत्यमननत्यां वा, नेह शोचन्न्त तद्ववदः
नान्यर्था शकयते कतुं, स्वभावः शोचताभमनत ४९
लनमुब्धको वववपने कन्श्च-त्पक्षषणाां ननभममतोऽन्तकः
ववतत्य जालनमां ववदधे, तत्र तत्र प्रलनमोभयन् ५०
क
ु भलनमङ्गभमर्थुनां तत्र, ववचरत्समदृश्यत
तयोः क
ु भलनमङ्गी सहसा, लनमुब्धक
े न प्रलनमोभभता ५१
सासझजत भसचस्तन््याां, मदह ी कालनमयन्न्त्रता
क
ु भलनमङ्गस्ताां तर्थाऽऽपन्नाां, ननरीक्ष्य भृशदुःणखतः
स्नेहादकल्पः कृ पणः, कृ पणाां पयमदेवयत् ५२
अहो अकरुणो देवः, न्स्त्रयाकरुणया ववभुः
कृ पणां मानुशोचन्त्या, दीनया ककां कररष्यनत ५३
33
कामां नयतु माां देवः, ककमधेनात्मनो दह मे
दीनेन जीवता दुःख-मनेन ववधुरायु ा ५४
कर्थां त्वजातपषाांस्तान्, मातृहीनान् त्रबभम्यमहम ्
मन्दभाग्याः प्रतीषन्ते, नीडे मे मातरां प्रजाः ५५
एवां क
ु भलनमङ्गां ववलनमपन्तमारा-
न्त्प्रयाववयोगातुरमश्रुकण्ठम ्
स एव तां शाक
ु ननकः शरेण,
ववव्याध कालनमप्रदहतो ववलनमीनः ५६
एवां यूयमपश्यन्त्य, आत्मापायमबुद्धयः
नैनां प्राप्स्यर्थ शोचन्त्यः, पनतां व मशतैरवप ५७
34
दहरण्यकभशपुरुवाच
बालनम एवां प्रवदनत, सवे ववन्स्मतचेतसः
ज्ञातयो मेननरे सवम-मननत्यमयर्थोन्त्र्थतम् ५८
यम एतदुपाख्याय, तत्रैवान्तरधीयत
ज्ञातयोऽवप सुयज्ञस्य, चक्र
ु यमत्साम्परानयकम् ५९
ततः शोचत मा यूयां, परां चात्मानमेव च
क आत्मा कः परो वात्र, स्वीयः पारकय एव वा
स्वपराभभननवेशेन- ववनाज्ञानेन देदहनाम ् ६०
श्रीनारद उवाच
इनत दैत्यपतेवामकयां, ददनतराकण्यम सस्नु ा
पुत्रशोक
ां षणात्त्यकत्वा, तत्त्वे चचत्तमधारयत् ६१
इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां
सप्तमस्कन्धे ददनतशोकापनयनां नाम द्ववतीयोऽध्यायः २
35
तृतीयोऽध्यायः - ३
दििण्यकमशपुवियाचनं
35
36
नारद उवाच
दहरण्यकभशपू राज-न्नजेयमजरामरम ्
आत्मानमप्रनतद्वन्द्व-मेकराजां व्यचधत्सत १
स तेपे मन्दरद्रोण्याां, तपः परमदारुणम ्
ऊध्वमबाहुनमभोदृन्ष््ः, पादाङ्गुष्ठाचश्रतावननः २
ज्ादीचधनतभी रेजे, सांवतामक
म इवाांशुभभः
तन्स्मांस्तपस्तप्यमाने, देवाः स्र्थानानन भेन्जरे ३
तस्य मूध्नमः समुद्भूतः, सधूमोऽन्ग्नस्तपोमयः
तीयमगूध्वममधो लनमोका-नतपद्ववष्वगीररतः ४
चुषुभुनमद्युदन्वन्तः, सद्वीपादद्रश्चचालनम भूः
ननपेतुः सग्रहास्तारा, जझवलनमुश्च ददशो दश ५
37
तेन तप्ता ददवां त्यकत्वा, ब्रह्मलनमोक
ां ययुः सुराः
धात्रे ववज्ञापयामासु-देवदेव जगत्पते ६
दैत्येन्द्रतपसा तप्ता, ददवव स्र्थातुां न शकनुमः
तस्य चोपशमां भूमन्, ववधेदह यदद मन्यसे
लनमोका न यावन्नङ्क्ष्यन्न्त, बभलनमहारास्तवाभभभूः ७
तस्यायां ककलनम सङ्कल्प-श्चरतो दुश्चरां तपः
श्रूयताां ककां न ववददत-स्तवार्थावप ननवेददतः ८
सृष्ट्वा चराचरभमदां, तपोयोगसमाचधना
अध्यास्ते सवमचधष्ण्येभ्यः, परमेष्ठी ननजासनम ् ९
तदहां वधममानेन, तपोयोगसमाचधना
कालनमात्मनोश्च ननत्यत्वा-त्साधनयष्ये तर्थात्मनः १०
38
अन्यर्थेदां ववधास्ये-ऽहमयर्थापूवममोजसा
ककमन्यैः कालनमननधूमतैः, कल्पान्ते वैष्णवाददभभः ११
इनत शुश्रुम ननबमन्धां, तपः परममान्स्र्थतः
ववधत्स्वानन्तरां युकतां, स्वयां त्रत्रभुवनेश्वर १२
तवासनां द्ववजगवाां, पारमेष््यां जगत्पते
भवाय श्रेयसे भूत्यै, षेमाय ववजयाय च १३
इनत ववज्ञावपतो देवै-भमगवानात्मभूनृमप
परीतो भृगुदषाद्यै-यमयौ दैत्येश्वराश्रमम ् १४
न ददशम प्रनतच्छन्नां, वल्मीकतृणकीचक
ै ः
वपपीभलनमकाभभराचीणममेद-स्त्वङ्माांसशोणणतम ् १५
39
तपन्तां तपसा लनमोकान्, यर्थारावपदहतां रववम ्
ववलनमक्ष्य ववन्स्मतः प्राह, प्रहसन्हांसवाहनः १६
ब्रह्मोवाच
उवत्तष्ठोवत्तष्ठ भद्रां ते, तपःभसद्धोभस काश्यप
वरदोऽहमनुप्राप्तो, वव्रयतामीन्प्सतो वरः १७
अद्राषमहमेतत्ते, हृत्सारां महदद्भुतम ्
दांशभक्षषतदेहस्य, प्राणा ह्यन्स्र्थ ु शेरते १८
नैतत्पूवम मयश्चक्र
ु नम, कररष्यन्न्त चापरे
ननरम्बुधामरयेत्प्राणान्, को वै ददव्यसमाः शतम ् १९
व्यवसायेन तेऽनेन, दुष्करेण मनन्स्वनाम ्
तपोननष्ठेन भवता, न्जतोऽहां ददनतनन्दन २०
40
ततस्त आभश ः सवाम, ददाम्यसुरपुङ्गव
मत्यमस्य ते अमत्यमस्य, दशमनां नाफलनमां मम २१
नारद उवाच
इत्युकत्वाऽऽददभवो देवो, भक्षषताङ्गां वपपीभलनमक
ै ः
कमण्डलनमुजलनमेनौषद्- ददव्येनामोघराधसा २२
स तत्कीचकवल्मीका-त्सहओजोबलनमान्न्वतः
सवामवयवसम्पन्नो, वज्रसांहननो युवा
उन्त्र्थतस्तप्तहेमाभो, ववभावसुररवैधसः २३
स ननरीक्ष्याम्बरे देवां, हांसवाहमवन्स्र्थतम्
ननाम भशरसा भूमौ, तद्दशमनमहोत्सवः २४
उत्र्थाय प्राञ्जभलनमः प्रह्व, ईषमाणो दृशा ववभुम्
ह ामश्रुपुलनमकोद्भेदो, चगरा गद्गदयागृणात् २५
41
दहरण्यकभशपुरुवाच
कल्पान्ते कालनमसृष््ेन, योऽन्धेन तमसाऽऽवृतम ्
अभभव्यनग्जगदददां, स्वयञ्झयोनतः स्वरोचच ा २६
आत्मना त्रत्रवृता चेदां, सृजत्यवनत लनमुम्पनत
रजःसत्त्वतमोधाम्ने, पराय महते नमः २७
नम आद्याय बीजाय, ज्ञानववज्ञानमूतमये
प्राणेन्न्द्रयमनोबुद्चध-ववकारैव्यमन्कतमीयु े २८
त्वमीभश े जगतस्तस्र्थु श्च,
प्राणेन मुख्येन पनतः प्रजानाम ्
चचत्तस्य चचत्तेममन ऐन्न्द्रयाणाां,
पनतममहान्भूतगुणाशयेशः २९
42
त्वां सप्ततन्तून्ववतनोव तन्वा,
त्रय्या चातुहोत्रकववद्यया च
त्वमेक आत्माऽऽत्मवतामनादद-
रनन्तपारः कववरन्तरात्मा ३०
त्वमेव कालनमोऽननभम ो जनाना-
मायुलनममवाद्यावयवैः क्षषणोव
क
ू ्स्र्थ आत्मा परमेष््यजो महाांस्त्वां,
जीवलनमोकस्य च जीव आत्मा ३१
त्वत्तः परां नापरमप्यनेजदेजच्च,
ककन्ञ्चद्व्यनतररकतमन्स्त
ववद्याः कलनमास्ते तनवश्च सवाम,
दहरण्यगभोऽभस बृहन्त्त्रपृष्ठः ३२
43
व्यकतां ववभो स्र्थूलनमभमदां शरीरां,
येनेन्न्द्रयप्राणमनोगुणाांस्त्वम ्
भुङ्षे न्स्र्थतो धामनन पारमेष््ये,
अव्यकत आत्मा पुरु ः पुराणः ३३
अनन्ताव्यकतरूपेण, येनेदमणखलनमां ततम ्
चचदचचच्छन्कतयुकताय, तस्मै भगवते नमः ३४
यदद दास्यस्यभभमतान्, वरान् मे वरदोत्तम
भूतेभ्यस्त्वद्ववसृष््ेभ्यो, मृत्युमाम भून्मम प्रभो ३५
नान्तबमदहददमवा नकत-मन्यस्मादवप चायुधैः
न भूमौ नाम्बरे मृत्यु-नम नरैनम मृगैरवप ३६
44
व्यसुभभवामसुमद्भभवाम, सुरासुरमहोरगैः
अप्रनतद्वन्द्वताां युद्धे, ऐकपत्यां च देदहनाम ् ३७
सवे ाां लनमोकपालनमानाां, मदहमानां यर्थाऽऽत्मनः
तपोयोगप्रभावाणाां, यन्न ररष्यनत कदहमचचत् ३८
इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां
सप्तमस्कन्धे दहरण्यकभशपुवरयाचनां नाम तृतीयोऽध्यायः
३
45
चतुर्थोऽध्यायः - ४
प्रह्लादचरिति्
45
46
नारद उवाच
एवां वृतः शतधृनत-दहमरण्यकभशपोरर्थ
प्रादात्तत्तपसा प्रीतो, वराांस्तस्य सुदुलनममभान् १
ब्रह्मोवाच
तातेमे दुलनममभाः पुांसाां, यान्वृणी े वरान्मम
तर्थावप ववतराम्यङ्ग, वरान्यदवप दुलनममभान् २
ततो जगाम भगवान-मोघानुग्रहो ववभुः
पून्जतोऽसुरवयेण, स्तूयमानः प्रजेश्वरैः ३
एवां लनमब्धवरो दैत्यो, त्रबरद्धेममयां वपुः
भगवत्यकरोद्द्वे ां, रातुवमधमनुस्मरन् ४
स ववन्जत्य ददशः सवाम, लनमोकाांश्च त्रीन्महासुरः
देवासुरमनुष्येन्द्रान्, गन्धवमगरुडोरगान् ५
47
भसद्धचारणववद्या-ध्रानृ ीन् वपतृपतीन् मनून्
यषरषःवपशाचेशान्, प्रेतभूतपतीनर्थ ६
सवमसत्त्वपतीन्न्जत्वा, वशमानीय ववश्वन्जत्
जहार लनमोकपालनमानाां ,स्र्थानानन सह तेजसा ७
देवोद्यानचश्रया जुष््-मध्यास्ते स्म त्रत्रववष््पम ्
महेन्द्रभवनां साषा-न्न्नभममतां ववश्वकममणा
त्रैलनमोकयलनमक्ष्म्यायतन-मध्युवासाणखलनमद्मचधमत् ८
यत्र ववद्रुमसोपाना, महामारकता भुवः
यत्र स्फाद्कक
ु ड्यानन, वैदूयमस्तम्भपङ्कतयः ९
यत्र चचत्रववतानानन, पद्मरागासनानन च
पयःफ
े नननभाः शय्या, मुकतादामपररच्छदाः १०
48
क
ू जद्भभनूमपुरैदेव्यः, शब्दयन्त्य इतस्ततः
रत्नस्र्थलनमी ु पश्यन्न्त, सुदतीः सुन्दरां मुखम्
तन्स्मन्महेन्द्रभवने महाबलनमो,
महामना ननन्जमतलनमोक एकराट्
रेमेऽभभवन्द्याङ्नियुगः सुराददभभः,
प्रतावपतैरून्जमतचण्डशासनः १२
तमङ्ग मत्तां मधुनोरुगन्न्धना,
वववृत्तताम्राषमशे चधष्ण्यपाः
उपासतोपायनपाणणभभववमना,
त्रत्रभभस्तपोयोगबलनमौजसाां पदम् १३
जगुममहेन्द्रासनमोजसा न्स्र्थतां,
ववश्वावसुस्तुम्बुरुरस्मदादयः
गन्धवमभसद्धा ऋ योऽस्तुवन्,
मुहुववमद्याधराश्चाप्सरसश्च पाण्डव १४
49
स एव वणामश्रभमभभः, क्रतुभभभूमररदक्षषणैः
इझयमानो हववभामगा-नग्रहीत्स्वेन तेजसा १५
अकृ ष््पच्या तस्यासी-त्सप्तद्वीपवती मही
तर्था कामदुघा द्यौस्तु, नानाश्चयमपदां नभः १६
रत्नाकराश्च रत्नौघाां-स्तत्पत्न्यश्चोहुरूभममभभः
षारसीधुघृतषौद्र-दचधषीरामृतोदकाः १७
शैलनमा द्रोणीभभराक्रीडां, सवमतुम ु गुणान्द्रुमाः
दधार लनमोकपालनमाना-मेक एव पृर्थग्गुणान् १८
स इत्र्थां ननन्जमतकक
ु बेक-राड् वव यान्वप्रयान्
यर्थोपजो ां भुञ्जानो, नातृप्यदन्जतेन्न्द्रयः १९
50
एवमैश्वयममत्तस्य, दृप्तस्योच्छास्त्रवनतमनः
कालनमो महान्व्यतीयाय, महान्ब्रह्मशापमुपेयु ः २०
तस्योग्रदण्डसांववग्नाः, सवे लनमोकाः सपालनमकाः
अन्यत्रालनमब्धशरणाः, शरणां ययुरच्युतम ् २१
तस्यै नमोऽस्तु काष्ठायै, यत्रात्मा हरररीश्वरः
यद्गत्वा न ननवतमन्ते, शान्ताः सन्न्याभसनोऽमलनमाः २२
इनत ते सांयतात्मानः, समादहतचधयोऽमलनमाः
उपतस्र्थुहृम ीक
े शां, ववननद्रा वायुभोजनाः २३
ते ामाववरभूद्वाणी, अरूपा मेघननःस्वना
सन्नादयन्ती कक
ु भः, साधूनामभयङ्करी २४
51
मा भैष्् ववबुधश्रेष्ठाः, सवे ाां भद्रमस्तु वः
मद्दशमनां दह भूतानाां, सवमश्रेयोपपत्तये २५
ज्ञातमेतस्य दौरात्म्यां, दैतेयापसदस्य च
तस्य शान्न्तां कररष्याभम, कालनमां तावत्प्रतीषत २६
यदा देवे ु वेदे ु ,गो ु ववप्रे ु साधु ु
धमे मनय च ववद्वे ः, स वा आशु ववनश्यनत २७
ननवैराय प्रशान्ताय, स्वसुताय महात्मने
प्रह्लनमादाय यदा द्रुह्ये-द्धननष्येऽवप वरोन्जमतम ् २८
नारद उवाच
इत्युकता लनमोकगुरुणा, तां प्रणम्य ददवौकसः
न्यवतमन्त गतोद्वेगा, मेननरे चासुरां हतम ् २९
52
तस्य दैत्यपतेः पुत्रा-श्चत्वारः परमाद्भुताः
प्रह्लनमादोऽभून्महाांस्ते ाां, गुणैममहदुपासकः ३०
ब्रह्मण्यः शीलनमसम्पन्नः, सत्यसन्धो न्जतेन्न्द्रयः
आत्मवत्सवमभूताना-मेकः वप्रयसुहृत्तमः ३१
दासवत्सन्नतायामङ्निः, वपतृवद्दीनवत्सलनमः
रातृवत्सदृशे न्स्नग्धो, गुरुष्वीश्वरभावनः
ववद्यार्थमरूपजन्माढ्यो, मानस्तम्भवववन्जमतः ३२
नोद्ववग्नचचत्तो व्यसने ु ननःस्पृहः,
श्रुते ु दृष््े ु गुणेष्ववस्तुदृक्
दान्तेन्न्द्रयप्राणशरीरधीः सदा,
प्रशान्तकामो रदहतासुरोऽसुरः ३३
53
यन्स्मन्महद्गुणा राजन्, गृह्यन्ते कववभभमुमहुः
न तेऽधुनावपधीयन्ते, यर्था भगवतीश्वरे ३४
यां साधुगार्थासदभस, ररपवोऽवप सुरा नृप
प्रनतमानां प्रक
ु वमन्न्त, ककमुतान्ये भवादृशाः ३५
गुणैरलनममसङ्ख्येयै-मामहात्म्यां तस्य सूच्यते
वासुदेवे भगवनत यस्य, नैसचगमकी रनतः ३६
न्यस्तक्रीडनको बालनमो, जडवत्तन्मनस्तया
कृ ष्णग्रहगृहीतात्मा न, वेद जगदीदृशम ् ३७
आसीनः पयम्न्नश्नन्, शयानः प्रवपबन्ब्रुवन ्
नानुसन्धत्त एतानन गोववन्दपरररन्म्भतः ३८
54
कवचचद्रुदनत वैक
ु ण्ठ-चचन्ताशबलनमचेतनः
कवचचद्धसनत तन्च्चन्ता-ह्लनमाद उद्गायनत कवचचत् ३९
नदनत कवचचदुत्कण्ठो, ववलनमझजो नृत्यनत कवचचत्
कवचचत्तद्भावनायुकत-स्तन्मयोऽनुचकार ह ४०
कवचचदुत्पुलनमकस्तूष्णी-मास्ते सांस्पशमननवृमतः
अस्पन्दप्रणयानन्द-सभलनमलनमामीभलनमतेषणः ४१
स उत्तमश्लनमोकपदारववन्दयो-
ननम ेवयाककञ्चनसङ्गलनमब्धया
तन्वन्पराां ननवृमनतमात्मनो मुहु -
दुमःसङ्गदीनान्यमनःशमां व्यधात् ४२
55
तन्स्मन ्महाभागवते, महाभागे महात्मनन
दहरण्यकभशपू राज-न्नकरोदघमात्मजे ४३
युधिष्ठिि उवाच
देव म एतददच्छामो वेददतुां तव सुव्रत
यदात्मजाय शुद्धाय वपतादात्साधवे ह्यघम ् ४४
पुत्रान ्ववप्रनतक
ू लनमान ्स्वान ्वपतरः पुत्रवत्सलनमाः
उपालनमभन्ते भशषार्थं नैवाघमपरो यर्था ४५
ककमुतानुवशान ्साधूांस्तादृशान ् गुरुदेवतान ्
एतत्कौतूहलनमां ब्रह्मन्नस्माक
ां ववधम प्रभो
वपतुः पुत्राय यद्द्वे ो मरणाय प्रयोन्जतः ४६
इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां
सप्तमस्कन्धे प्रह्लनमादचररते चतुर्थोऽध्यायः ४
56
पञ्चमोऽध्यायः - ५
56
57
नारद उवाच
पौरोदहत्याय भगवान्, वृतः काव्यः ककलनमासुरैः
ण्डामकौ सुतौ तस्य, दैत्यराजगृहान्न्तक
े १
तौ राज्ञा प्रावपतां बालनमां, प्रह्लनमादां नयकोववदम्
पाठयामासतुः पा्या-नन्याांश्चासुरबालनमकान् २
यत्तत्र गुरुणा प्रोकतां, शुश्रुवेऽनुपपाठ च
न साधु मनसा मेने, स्वपरासद्ग्रहाश्रयम् ३
एकदासुरराट् पुत्र-मङ्कमारोप्य पाण्डव
पप्रच्छ कथ्यताां वत्स, मन्यते साधु यद्भवान् ४
58
प्रह्लनमाद उवाच
तत्साधु मन्येऽसुरवयम देदहनाां,
सदा समुद्ववग्नचधयामसद्ग्रहात्
दहत्वात्मपातां गृहमन्धक
ू पां,
वनां गतो यद्धररमाश्रयेत ५
नारद उवाच
श्रुत्वा पुत्रचगरो दैत्यः, परपषसमादहताः
जहास बुद्चधबामलनमानाां, भभद्यते परबुद्चधभभः ६
सम्यन्ग्वधायमताां बालनमो, गुरुगेहे द्ववजानतभभः
ववष्णुपषैः प्रनतच्छन्नै-नम भभद्येतास्य धीयमर्था ७
गृहमानीतमाहूय, प्रह्लनमादां दैत्ययाजकाः
प्रशस्य श्लनमक्ष्णया वाचा, समपृच्छन्त सामभभः ८
59
वत्स प्रह्लनमाद भद्रां ते, सत्यां कर्थय मा मृ ा
बालनमाननत क
ु तस्तुभ्य-मे बुद्चधववपयमयः ९
बुद्चधभेदः परकृ त, उताहो ते स्वतोऽभवत ्
भण्यताां श्रोतुकामानाां, गुरूणाां क
ु लनमनन्दन १०
प्रह्लनमाद उवाच
स्व: परश्चेत्यसद्ग्राहः, पुांसाां यन्मायया कृ तः
ववमोदहतचधयाां दृष््-स्तस्मै भगवते नमः ११
स यदानुव्रतः पुांसाां, पशुबुद्चधववमभभद्यते
अन्य ए तर्थान्योऽह-भमनत भेदगतासती १२
स ए आत्मा स्वपरेत्यबुद्चधभभ -
दुमरत्ययानुक्रमणो ननरूप्यते
मुह्यन्न्त यद्वत्ममनन वेदवाददनो,
ब्रह्मादयो ह्ये भभनवत्त मे मनतम ् १३
60
यर्था राम्यत्ययो ब्रह्मन ्, स्वयमाक मसन्न्नधौ
तर्था मे भभद्यते चेत-श्चक्रपाणेयमदृच्छया १४
नारद उवाच
एतावद्ब्राह्मणायोकत्वा, ववरराम महामनतः
तां ननभमत्स्यामर्थ क
ु वपतः, सुदीनो राजसेवकः १५
आनीयतामरे वेत्र-मस्माकमयशस्करः
क
ु लनमाङ्गारस्य दुबुमद्धे-श्चतुर्थोऽस्योददतो दमः १६
दैतेयचन्दनवने, जातोऽयां कण््कद्रुमः
यन्मूलनमोन्मूलनमपरशो-ववमष्णोनामलनमानयतोऽभमकः १७
इनत तां ववववधोपायै-भी यांस्तजमनाददभभः
प्रह्लनमादां ग्राहयामास, त्रत्रवगमस्योपपादनम ् १८
61
तत एनां गुरुज्ञामत्वा, ज्ञातज्ञेयचतुष््यम्
दैत्येन्द्रां दशमयामास, मातृमृष््मलनमङ्कृ तम् १९
पादयोः पनततां बालनमां, प्रनतनन्द्याभश ासुरः
पररष्वझय चचरां दोभ्यां, परमामाप ननवृमनतम् २०
आरोप्याङ्कमविाय, मूधमन्यश्रुकलनमाम्बुभभः
आभसञ्चन्ववकसद्वकत्र-भमदमाह युचधन्ष्ठर २१
दहरण्यकभशपुरुवाच
प्रह्लनमादानूच्यताां तात, स्वधीतां ककन्ञ्चदुत्तमम्
कालनमेनैतावतायुष्मन्, यदभशषद्गुरोभमवान् २२
प्रह्लनमाद उवाच
श्रवणां कीतमनां ववष्णोः, स्मरणां पादसेवनम्
अचमनां वन्दनां दास्यां, सख्यमात्मननवेदनम् २३
62
इनत पुांसावपमता ववष्णौ, भन्कतश्चेन्नवलनमषणा
कक्रयेत भगवत्यद्धा, तन्मन्येऽधीतमुत्तमम ् २४
ननशम्यैतत्सुतवचो, दहरण्यकभशपुस्तदा
गुरुपुत्रमुवाचेदां, रु ा प्रस्फ
ु ररताधरः २५
ब्रह्मबन्धो ककमेतत्ते, ववपषां श्रयतासता
असारां ग्रादहतो बालनमो, मामनादृत्य दुममते २६
सन्न्त ह्यसाधवो लनमोक
े , दुमैत्राश्छद्मवेव णः
ते ामुदेत्यघां कालनमे, रोगः पातककनाभमव २७
गुरुपुत्र उवाच
न मत्प्रणीतां न परप्रणीतां,
सुतो वदत्ये तवेन्द्रशत्रो
नैसचगमकीयां मनतरस्य राजन ्,
ननयच्छ मन्युां कददाः स्म मा नः २८
63
नारद उवाच
गुरुणैवां प्रनतप्रोकतो, भूय आहासुरः सुतम्
न चेद्गुरुमुखीयां ते, क
ु तोऽभद्रासती मनतः २९
प्रह्लनमाद उवाच
मनतनम कृ ष्णे परतः स्वतो वा,
भमर्थोऽभभपद्येत गृहव्रतानाम्
अदान्तगोभभववमशताां तभमस्रां,
पुनः पुनश्चववमतचवमणानाम् ३०
न ते ववदुः स्वार्थमगनतां दह ववष्णुां,
दुराशया ये बदहरर्थममानननः
अन्धा यर्थान्धैरुपनीयमाना,
वाचीशतन्त्यामुरुदान्म्न बद्धाः ३१
64
नै ाां मनतस्तावदुरुक्रमाङ्निां,
स्पृशत्यनर्थामपगमो यदर्थमः
महीयसाां पादरजोऽभभ ेक
ां ,
ननन्ष्कञ्चनानाां न वृणीत यावत् ३२
इत्युकत्वोपरतां पुत्रां, दहरण्यकभशपू रु ा
अन्धीकृ तात्मा स्वोत्सङ्गा-न्न्नरस्यत महीतलनमे ३३
आहाम मरु ाववष््ः, क ायीभूतलनमोचनः
वध्यतामाश्वयां वध्यो, ननःसारयत नैरृताः ३४
अयां मे रातृहा सोऽयां, दहत्वा स्वान्सुहृदोऽधमः
वपतृव्यहन्तुयमः पादौ, ववष्णोदामसवदचमनत ३५
ववष्णोवाम साध्वसौ ककां नु, कररष्यत्यसमञ्जसः
सौहृदां दुस्त्यजां वपत्रो-रहाद्यः पञ्चहायनः ३६
65
परोऽप्यपत्यां दहतकृ द्यर्थौ धां,
स्वदेहजोऽप्यामयवत्सुतोऽदहतः
नछन्द्यात्तदङ्गां यदुतात्मनोऽदहतां,
शे ां सुखां जीवनत यद्वववजमनात् ३७
सवैरुपायैहमन्तव्यः, सम्भोजशयनासनैः
सुहृन्ल्लनमङ्गधरः शत्रु-मुमनेदुमष््भमवेन्न्द्रयम् ३८
नैरृतास्ते समाददष््ा, भत्राम वै शूलनमपाणयः
नतग्मदांष्रकरालनमास्या-स्ताम्रश्मश्रुभशरोरुहाः ३९
नदन्तो भैरवान्नादान्, नछन्न्ध भभन्धीनत वाददनः
आसीनां चाहनन्शूलनमैः, प्रह्लनमादां सवममममसु ४०
परे ब्रह्मण्यननदेश्ये, भगवत्यणखलनमात्मनन
युकतात्मन्यफलनमा आस-न्नपुण्यस्येव सन्त्क्रयाः ४१
66
प्रयासेऽपहते तन्स्मन्, दैत्येन्द्रः पररशङ्ककतः
चकार तद्वधोपायान्, ननबमन्धेन युचधन्ष्ठर ४२
ददग्गजैदमन्दशूक
ै श्च, अभभचारावपातनैः
मायाभभः सन्न्नरोधै-श्च गरदानैरभोजनैः ४३
दहमवाय्वन्ग्नसभलनमलनमैः, पवमताक्रमणैरवप
न शशाक यदा हन्तु-मपापमसुरः सुतम ्
चचन्ताां दीघमतमाां प्राप्त-स्तत्कतुं नाभ्यपद्यत ४४
ए मे बह्वसाधूकतो, वधोपायाश्च ननभममताः
तैस्तैद्रोहैरसद्धमै-मुमकतः स्वेनैव तेजसा ४५
वतममानोऽववदूरे वै, बालनमोऽप्यजडधीरयम ्
न ववस्मरनत मेऽनायं, शुनःशेप इव प्रभुः ४६
67
अप्रमेयानुभावोऽय-मक
ु तन्श्चद्भयोऽमरः
नूनमेतद्ववरोधेन, मृत्युमे भववता न वा ४७
इनत तन्च्चन्तया ककन्ञ्च-न्म्लनमानचश्रयमधोमुखम ्
शण्डामकामवौशनसौ, ववववकत इनत होचतुः ४८
न्जतां त्वयैक
े न जगत्त्रयां रुवो -
ववमजृम्भणत्रस्तसमस्तचधष्ण्यपम्
न तस्य चचन्त्यां तव नार्थ चक्ष्महे,
न वै भशशूनाां गुणदो योः पदम् ४९
इमां तु पाशैवमरुणस्य बद्ध्वा,
ननधेदह भीतो न पलनमायते यर्था
बुद्चधश्च पुांसो वयसायमसेवया,
यावद्गुरुभामगमव आगभमष्यनत ५०
68
तर्थेनत गुरुपुत्रोकत-मनुज्ञायेदमब्रवीत्
धमाम ह्यस्योपदेष््व्या, राज्ञाां यो गृहमेचधनाम ् ५१
धमममर्थं च कामां च, ननतराां चानुपूवमशः
प्रह्लनमादायोचतू राजन्, प्रचश्रतावनताय च ५२
यर्था त्रत्रवगं गुरुभभ-रात्मने उपभशक्षषतम ्
न साधु मेने तन्च्छषाां, द्वन्द्वारामोपवणणमताम ् ५३
यदाचायमः परावृत्तो, गृहमेधीयकममसु
वयस्यैबामलनमक
ै स्तत्र, सोपहूतः कृ तषणैः ५४
अर्थ तान्श्लनमक्ष्णया वाचा, प्रत्याहूय महाबुधः
उवाच ववद्वाांस्तन्न्नष्ठाां, कृ पया प्रहसन्न्नव ५५
69
ते तु तद्गौरवात्सवे, त्यकतक्रीडापररच्छदाः
बालनमा न दूव तचधयो, द्वन्द्वारामेररतेदहतैः ५६
पयुमपासत राजेन्द्र, तन्न्यस्तहृदयेषणाः
तानाह करुणो मैत्रो, महाभागवतोऽसुरः ५७
इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां
सप्तमस्कन्धे प्रह्लनमादचररते पञ्चमोऽध्यायः ५
70
ष्ठोऽध्यायः - ६
70
71
प्रह्लनमाद उवाच
कौमार आचरेत्प्राज्ञो, धमामन्भागवताननह
दुलनममभां मानु ां जन्म, तदप्यध्रुवमर्थमदम ् १
यर्था दह पुरु स्येह, ववष्णोः पादोपसपमणम ्
यदे सवमभूतानाां, वप्रय आत्मेश्वरः सुहृत् २
सुखमैन्न्द्रयक
ां दैत्या, देहयोगेन देदहनाम ्
सवमत्र लनमभ्यते दैवा-द्यर्था दुःखमयत्नतः ३
तत्प्रयासो न कतमव्यो, यत आयुव्यमयः परम ्
न तर्था ववन्दते षेमां, मुक
ु न्दचरणाम्बुजम ् ४
ततो यतेत क
ु शलनमः, षेमाय भयमाचश्रतः
शरीरां पौरु ां याव-न्न ववपद्येत पुष्कलनमम ् ५
72
पुांसो व मशतां ह्यायु-स्तदधं चान्जतात्मनः
ननष्फलनमां यदसौ रा्याां, शेतेऽन्धां प्रावपतस्तमः ६
मुग्धस्य बाल्ये कौमारे, क्रीडतो यानत ववांशनतः
जरया ग्रस्तदेहस्य, यात्यकल्पस्य ववांशनतः ७
दुरापूरेण कामेन, मोहेन च बलनमीयसा
शे ां गृहे ु सकतस्य, प्रमत्तस्यापयानत दह ८
को गृहे ु पुमान्सकत-मात्मानमन्जतेन्न्द्रयः
स्नेहपाशैदृमढैबमद्ध-मुत्सहेत ववमोचचतुम ् ९
को न्वर्थमतृष्णाां ववसृजे-त्प्राणेभ्योऽवप य ईन्प्सतः
यां क्रीणात्यसुभभः प्रेष्ठै-स्तस्करः सेवको वणणक् १०
73
कर्थां वप्रयाया अनुकन्म्पतायाः,
सङ्गां रहस्यां रुचचराांश्च मन्त्रान्
सुहृत्सु तत्स्नेहभसतः भशशूनाां,
कलनमाषराणामनुरकतचचत्तः ११
पुत्रान्स्मरांस्ता दुदहतॄहृमदय्या,
रातॄन्स्वसॄवाम वपतरौ च दीनौ
गृहान्मनोज्ञोरुपररच्छदाांश्च,
वृत्तीश्च क
ु ल्याः पशुभृत्यवगामन् १२
त्यजेत कोशस्कृ ददवेहमानः,
कमामणण लनमोभादववतृप्तकामः
औपस्थ्यजैह्व्यां बहु मन्यमानः,
कर्थां ववरझयेत दुरन्तमोहः १३
74
क
ु ्ुम्बपो ाय ववयन्न्नजायुनम,
बुध्यतेऽर्थं ववहतां प्रमत्तः
सवमत्र तापत्रयदुःणखतात्मा,
ननववमद्यते न स्वक
ु ्ुम्बरामः १४
ववत्ते ु ननत्याभभननववष््चेता,
ववद्वाांश्च दो ां परववत्तहतुमः
प्रेत्येह चार्थाप्यन्जतेन्न्द्रयस्त -
दशान्तकामो हरते क
ु ्ुम्बी १५
ववद्वानपीत्र्थां दनुजाः क
ु ्ुम्बां,
पुष्णन्स्वलनमोकाय न कल्पते वै
यः स्वीयपारकयववभभन्नभावस्तमः,
प्रपद्येत यर्था ववमूढः १६
75
यतो न कन्श्चत्कव च क
ु त्रचचद्वा,
दीनः स्वमात्मानमलनमां समर्थमः
ववमोचचतुां कामदृशाां ववहार-
क्रीडामृगो यन्न्नगडो ववसगमः १७
ततो ववदूरात्पररहृत्य दैत्या,
दैत्ये ु सङ्गां वव यात्मक
े ु
उपेत नारायणमादददेवां,
स मुकतसङ्गैररव तोऽपवगमः १८
न ह्यच्युतां प्रीणयतो, बह्वायासोऽसुरात्मजाः
आत्मत्वात्सवमभूतानाां, भसद्धत्वाददह सवमतः १९
76
परावरे ु भूते ु, ब्रह्मान्तस्र्थावरादद ु
भौनतक
े ु ववकारे ु, भूतेष्वर्थ महत्सु च २०
गुणे ु गुणसाम्ये च, गुणव्यनतकरे तर्था
एक एव परो ह्यात्मा, भगवानीश्वरोऽव्ययः २१
प्रत्यगात्मस्वरूपेण, दृश्यरूपेण च स्वयम ्
व्याप्यव्यापकननदेश्यो, ह्यननदेश्योऽववकन्ल्पतः २२
क
े वलनमानुभवानन्द-स्वरूपः परमेश्वरः
माययान्तदहमतैश्वयम, ईयते गुणसगमया २३
तस्मात्सवे ु भूते ु, दयाां क
ु रुत सौहृदम ्
आसुरां भावमुन्मुच्य, यया तुष्यत्यधोषजः २४
77
तुष््े च तत्र ककमलनमभ्यमनन्त आद्ये,
ककां तैगुमणव्यनतकराददह ये स्वभसद्धाः
धमामदयः ककमगुणेन च काङ्क्षषतेन,
सारांजु ाां चरणयोरुपगायताां नः २५
धमामर्थमकाम इनत योऽभभदहतन्स्त्रवगम,
ईषा त्रयी नयदमौ ववववधा च वाताम
मन्ये तदेतदणखलनमां ननगमस्य सत्यां,
स्वात्मापमणां स्वसुहृदः परमस्य पुांसः २६
ज्ञानां तदेतदमलनमां दुरवापमाह,
नारायणो नरसखः ककलनम नारदाय
एकान्न्तनाां भगवतस्तदककञ्चनानाां,
पादारववन्दरजसाऽप्लनमुतदेदहनाां स्यात् २७
78
श्रुतमेतन्मया पूवं, ज्ञानां ववज्ञानसांयुतम्
धमं भागवतां शुद्धां, नारदाद्देवदशमनात् २८
दैत्यपुत्रा ऊचुः
प्रह्लनमाद त्वां वयां चावप, नतेन्यां ववद्महे गुरुम्
एताभ्याां गुरुपुत्राभ्याां, बालनमानामवप हीश्वरौ २९
बालनमस्यान्तःपुरस्र्थस्य, महत्सङ्गो दुरन्वयः
नछन्न्ध नः सांशयां सौम्य, स्याच्चेद्ववश्रम्भकारणम् ३०
इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां
सप्तमस्कन्धे प्रह्लनमादचररते ष्ठोऽध्यायः ६
79
सप्तमोऽध्यायः - ७
प्रह्लादानुचरिते दैत्यपुत्रानुशासनं
79
80
नारद उवाच
एवां दैत्यसुतैः पृष््ो, महाभागवतोऽसुरः
उवाच स्मयमानस्तान्, स्मरन्मदनुभाव तम् १
प्रह्लनमाद उवाच
वपतरर प्रन्स्र्थतेऽस्माक
ां , तपसे मन्दराचलनमम्
युद्धोद्यमां परां चक्र
ु -ववमबुधा दानवान्प्रनत २
वपपीभलनमक
ै रदहररव, ददष्ट्या लनमोकोपतापनः
पापेन पापोऽभषीनत, वाददनो वासवादयः ३
ते ामनतबलनमोद्योगां, ननशम्यासुरयूर्थपाः
वध्यमानाः सुरैभीता, दुद्रुवुः सवमतो ददशम् ४
कलनमत्रपुत्रभमत्राप्तान्,गृहान् पशुपररच्छदान्
नावेक्ष्यमाणास्त्वररताः, सवे प्राणपरीप्सवः ५
सप्तमोऽध्यायः - ७
81
व्यलनमुम्पन्राजभशत्रबर-ममरा जयकाङ्क्षषणः
इन्द्रस्तु राजमदह ीां, मातरां मम चाग्रहीत् ६
नीयमानाां भयोद्ववग्नाां, रुदतीां क
ु ररीभमव
यदृच्छयाऽगतस्तत्र, देवव मदमदृशे पचर्थ ७
प्राह मैनाां सुरपते, नेतुमहमस्यनागसम्
मुञ्च मुञ्च महाभाग, सतीां परपररग्रहम् ८
इन्द्र उवाच
आस्तेऽस्या जठरे वीयम-मवव ह्यां सुरद्वव ः
आस्यताां यावत्प्रसवां, मोक्ष्येऽर्थमपदवीां गतः ९
नारद उवाच
अयां ननन्ष्कन्ल्ब ः साषा-न्महाभागवतो महान्
त्वया न प्राप्स्यते सांस्र्था-मनन्तानुचरो बलनमी १०
सप्तमोऽध्यायः - ७
82
इत्युकतस्ताां ववहायेन्द्रो, देव ेमामनयन्वचः
अनन्तवप्रयभकत्यैनाां, पररक्रम्य ददवां ययौ ११
ततो नो मातरमृव ः, समानीय ननजाश्रमम ्
आश्वास्येहोष्यताां वत्से, यावत्ते भतुमरागमः १२
तर्थेत्यवात्सीद्देव े-रन्न्त साप्यक
ु तोभया
यावद्दैत्यपनतघोरा-त्तपसो न न्यवतमत १३
ऋव ां पयमचरत्तत्र, भकत्या परमया सती
अन्तवमत्नी स्वगभमस्य, षेमायेच्छाप्रसूतये १४
ऋव ः कारुणणकस्तस्याः, प्रादादुभयमीश्वरः
धममस्य तत्त्वां ज्ञानां च, मामप्युद्ददश्य ननममलनमम ् १५
सप्तमोऽध्यायः - ७
83
तत्तु कालनमस्य दीघमत्वा-त्स्त्रीत्वान्मातुन्स्तरोदधे
ऋव णानुगृहीतां माां, नाधुनाप्यजहात्स्मृनतः १६
भवतामवप भूयान्मे, यदद श्रद्दधते वचः
वैशारदी धीः श्रद्धातः, स्त्रीबालनमानाां च मे यर्था १७
जन्माद्याः डडमे भावा, दृष््ा देहस्य नात्मनः
फलनमानाभमव वृषस्य, कालनमेनेश्वरमूनतमना १८
आत्मा ननत्योऽव्ययः, शुद्ध एकः षेत्रज्ञ आश्रयः
अववकक्रयः स्वदृग्हेतु-व्यामपकोऽसङ्ग्यनावृतः १९
एतैद्मवादशभभववमद्वा-नात्मनो लनमषणैः परैः
अहां ममेत्यसद्भावां, देहादौ मोहजां त्यजेत् २०
सप्तमोऽध्यायः - ७
84
स्वणं यर्था ग्रावसु हेमकारः,
षेत्रे ु योगैस्तदभभज्ञ आप्नुयात्
षेत्रे ु देहे ु तर्थात्मयोगै-
रध्यात्मववद्ब्रह्मगनतां लनमभेत २१
अष््ौ प्रकृ तयः प्रोकता-स्त्रय एव दह तद्गुणाः
ववकाराः ोडशाचायैः, पुमानेकः समन्वयात् २२
देहस्तु सवमसङ्घातो, जगत्तस्र्थुररनत द्ववधा
अत्रैव मृग्यः पुरु ो, नेनत नेतीत्यतत्त्यजन् २३
अन्वयव्यनतरेक
े ण, वववेक
े नोशतात्मना
सगमस्र्थानसमाम्नायै-ववममृशद्भभरसत्वरैः २४
सप्तमोऽध्यायः - ७
85
बुद्धेजामगरणां स्वप्नः, सु ुन्प्तररनत वृत्तयः
ता येनैवानुभूयन्ते, सोऽध्यषः पुरु ः परः २५
एभभन्स्त्रवणैः पयमस्तै-बुमद्चधभेदैः कक्रयोद्भवैः
स्वरूपमात्मनो बुध्ये-द्गन्धैवामयुभमवान्वयात् २६
एतद्द्वारो दह सांसारो, गुणकममननबन्धनः
अज्ञानमूलनमोऽपार्थोऽवप, पुांसः स्वप्न इवेष्यते २७
तस्माद्भवद्भभः कतमव्यां, कममणाां त्रत्रगुणात्मनाम ्
बीजननहमरणां योगः, प्रवाहोपरमो चधयः २८
तत्रोपायसहस्राणा-मयां भगवतोददतः
यदीश्वरे भगवनत, यर्था यैरञ्जसा रनतः २९
सप्तमोऽध्यायः - ७
86
गुरुशुश्रू या भकत्या, सवमलनमब्धापमणेन च
सङ्गेन साधुभकताना-मीश्वराराधनेन च ३०
श्रद्धया तत्कर्थायाां च, कीतमनैगुमणकममणाम्
तत्पादाम्बुरुहध्यानात्त-न्ल्लनमङ्गेषाहमणाददभभः ३१
हररः सवे ु भूते ु, भगवानास्त ईश्वरः
इनत भूतानन मनसा, कामैस्तैः साधु मानयेत् ३२
एवां ननन्जमत ड्वगैः, कक्रयते भन्कतरीश्वरे
वासुदेवे भगवनत, यया सांलनमभते रनतम् ३३
ननशम्य कमामणण गुणानतुल्यान्,
वीयामणण लनमीलनमातनुभभः कृ तानन
यदानतह ोत्पुलनमकाश्रुगद्गदां,
प्रोत्कण्ठ उद्गायनत रौनत नृत्यनत ३४
सप्तमोऽध्यायः - ७
87
यदा ग्रहग्रस्त इव कवचचद्धस-
त्याक्रन्दते ध्यायनत वन्दते जनम्
मुहुः श्वसन्वन्कत हरे जगत्पते,
नारायणेत्यात्ममनतगमतत्रपः ३५
तदा पुमान्मुकतसमस्तबन्धन-
स्तद्भावभावानुकृ ताशयाकृ नतः
ननदमग्धबीजानुशयो महीयसा,
भन्कतप्रयोगेण समेत्यधोषजम् ३६
अधोषजालनमम्भभमहाशुभात्मनः,
शरीररणः सांसृनतचक्रशातनम्
तद्ब्रह्मननवामणसुखां ववदुबुमधास्ततो,
भजध्वां हृदये हृदीश्वरम् ३७
सप्तमोऽध्यायः - ७
88
कोऽनतप्रयासोऽसुरबालनमका हरे-
रुपासने स्वे हृदद नछद्रवत्सतः
स्वस्यात्मनः सख्युरशे देदहनाां,
सामान्यतः ककां वव योपपादनैः ३८
रायः कलनमत्रां पशवः सुतादयो,
गृहा मही क
ु ञ्जरकोशभूतयः
सवेऽर्थमकामाः षणभङ्गुरायु ः,
क
ु वमन्न्त मत्यमस्य ककयन्त्प्रयां चलनमाः ३९
एवां दह लनमोकाः क्रतुभभः कृ ता अमी,
षनयष्णवः सानतशया न ननममलनमाः
तस्माददृष््श्रुतदू णां परां,
भकत्यैकयेशां भजतात्मलनमब्धये ४०
सप्तमोऽध्यायः - ७
89
यदध्यथ्येह कमामणण, ववद्वन्मान्यसकृ न्नरः
करोत्यतो ववपयामसम-मोघां ववन्दते फलनमम ् ४१
सुखाय दुःखमोषाय, सङ्कल्प इह कभममणः
सदाऽऽप्नोतीहया दुःख-मनीहायाः सुखावृतः ४२
कामान्कामयते काम्यै-यमदर्थमभमह पूरु ः
स वै देहस्तु पारकयो, भङ्गुरो यात्युपैनत च ४३
ककमु व्यवदहतापत्य-दारागारधनादयः
राझयकोशगजामात्य-भृत्याप्ता ममतास्पदाः ४४
ककमेतैरात्मनस्तुच्छैः, सह देहेन नश्वरैः
अनर्थैरर्थमसङ्काशै-ननमत्यानन्दमहोदधेः ४५
सप्तमोऽध्यायः - ७
90
ननरूप्यताभमह स्वार्थमः, ककयान्देहभृतोऽसुराः
नन ेकाददष्ववस्र्थासु, न्कलनमश्यमानस्य कममभभः ४६
कमामण्यारभते देही, देहेनात्मानुवनतमना
कममभभस्तनुते देह-मुभयां त्ववववेकतः ४७
तस्मादर्थामश्च कामाश्च, धमामश्च यदपाश्रयाः
भजतानीहयाऽऽत्मान-मनीहां हररमीश्वरम ् ४८
सवे ामवप भूतानाां, हरररात्मेश्वरः वप्रयः
भूतैममहद्भभः स्वकृ तैः, कृ तानाां जीवसांक्षज्ञतः ४९
देवोऽसुरो मनुष्यो वा, यषो गन्धवम एव च
भजन्मुक
ु न्दचरणां, स्वन्स्तमान्स्याद्यर्था वयम ् ५०
सप्तमोऽध्यायः - ७
91
नालनमां द्ववजत्वां देवत्व-मृव त्वां वासुरात्मजाः
प्रीणनाय मुक
ु न्दस्य, न वृत्तां न बहुज्ञता ५१
न दानां न तपो नेझया, न शौचां न व्रतानन च
प्रीयतेऽमलनमया भकत्या, हरररन्यद्ववडम्बनम ् ५२
ततो हरौ भगवनत, भन्कतां क
ु रुत दानवाः
आत्मौपम्येन सवमत्र, सवमभूतात्मनीश्वरे ५३
दैतेया यषरषाांभस, न्स्त्रयः शूद्रा व्रजौकसः
खगा मृगाः पापजीवाः, सन्न्त ह्यच्युतताां गताः ५४
एतावानेव लनमोक
े ऽन्स्मन्, पुांसः स्वार्थमः परः स्मृतः
एकान्तभन्कतगोववन्दे, यत्सवमत्र तदीषणम् ५५
इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां सप्तमस्कन्धे
प्रह्लनमादावुचररते दैत्यपुत्रानुशासनां नाम सप्तमोऽध्यायः ७
92
अष््मोऽध्यायः - ८
नृमसंिस्तव:
92
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf
Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf

More Related Content

Similar to Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf

03_Sundara Kandam-v3.pdf
03_Sundara Kandam-v3.pdf03_Sundara Kandam-v3.pdf
03_Sundara Kandam-v3.pdf
Nanda Mohan Shenoy
 
मानवधर्मशास्त्र अथ मनुस्मृति or Manu smruti
मानवधर्मशास्त्र अथ मनुस्मृति or Manu smruti मानवधर्मशास्त्र अथ मनुस्मृति or Manu smruti
मानवधर्मशास्त्र अथ मनुस्मृति or Manu smruti
Sadanand Patwardhan
 
D3 Narayaneeyam
D3 NarayaneeyamD3 Narayaneeyam
D3 Narayaneeyam
Nanda Mohan Shenoy
 
VR-03 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-03 Vrittha Rathnakaram and NarayaneeyamVR-03 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-03 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
Nanda Mohan Shenoy
 
VR-05 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-05 Vrittha Rathnakaram and NarayaneeyamVR-05 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-05 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
Nanda Mohan Shenoy
 
D7 Narayaneeyam
D7 NarayaneeyamD7 Narayaneeyam
D7 Narayaneeyam
Nanda Mohan Shenoy
 
Devi Mahatmyam
Devi Mahatmyam Devi Mahatmyam
Devi Mahatmyam
Nanda Mohan Shenoy
 
VR-08 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-08 Vrittha Rathnakaram and NarayaneeyamVR-08 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-08 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
Nanda Mohan Shenoy
 
07_Sundara Kandam_v3.pdf
07_Sundara Kandam_v3.pdf07_Sundara Kandam_v3.pdf
07_Sundara Kandam_v3.pdf
Nanda Mohan Shenoy
 
D06_SVCMahatmyam_v1.pdf
D06_SVCMahatmyam_v1.pdfD06_SVCMahatmyam_v1.pdf
D06_SVCMahatmyam_v1.pdf
Nanda Mohan Shenoy
 
D07_SVCMahatmyam_v1.pdf
D07_SVCMahatmyam_v1.pdfD07_SVCMahatmyam_v1.pdf
D07_SVCMahatmyam_v1.pdf
Nanda Mohan Shenoy
 
D6 Narayaneeyam
D6 NarayaneeyamD6 Narayaneeyam
D6 Narayaneeyam
Nanda Mohan Shenoy
 
RASA DRAVYA PARICHAYA I - PARADA.pptx as per ncism
RASA DRAVYA PARICHAYA I - PARADA.pptx as per ncismRASA DRAVYA PARICHAYA I - PARADA.pptx as per ncism
RASA DRAVYA PARICHAYA I - PARADA.pptx as per ncism
AparnaNandakumar12
 
01_Sundara Kandam_v3.pdf
01_Sundara Kandam_v3.pdf01_Sundara Kandam_v3.pdf
01_Sundara Kandam_v3.pdf
Nanda Mohan Shenoy
 
Shree ram rakhsha
Shree ram rakhshaShree ram rakhsha
Shree ram rakhsha
CHANDER G MENGHANI MENGHANI
 
F22 Narada Bhakti Sutra-3
F22 Narada Bhakti Sutra-3F22 Narada Bhakti Sutra-3
F22 Narada Bhakti Sutra-3
Nanda Mohan Shenoy
 
Sanskrit - Ecclesiasticus the Wisdom of Jesus the Son of Sirach.pdf
Sanskrit - Ecclesiasticus the Wisdom of Jesus the Son of Sirach.pdfSanskrit - Ecclesiasticus the Wisdom of Jesus the Son of Sirach.pdf
Sanskrit - Ecclesiasticus the Wisdom of Jesus the Son of Sirach.pdf
Filipino Tracts and Literature Society Inc.
 
Sanskrit great writers and poets...!!
Sanskrit great writers and poets...!!Sanskrit great writers and poets...!!
Sanskrit great writers and poets...!!
Sejal Agarwal
 
D5 Narayaneeyam
D5 NarayaneeyamD5 Narayaneeyam
D5 Narayaneeyam
Nanda Mohan Shenoy
 

Similar to Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf (19)

03_Sundara Kandam-v3.pdf
03_Sundara Kandam-v3.pdf03_Sundara Kandam-v3.pdf
03_Sundara Kandam-v3.pdf
 
मानवधर्मशास्त्र अथ मनुस्मृति or Manu smruti
मानवधर्मशास्त्र अथ मनुस्मृति or Manu smruti मानवधर्मशास्त्र अथ मनुस्मृति or Manu smruti
मानवधर्मशास्त्र अथ मनुस्मृति or Manu smruti
 
D3 Narayaneeyam
D3 NarayaneeyamD3 Narayaneeyam
D3 Narayaneeyam
 
VR-03 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-03 Vrittha Rathnakaram and NarayaneeyamVR-03 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-03 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
 
VR-05 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-05 Vrittha Rathnakaram and NarayaneeyamVR-05 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-05 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
 
D7 Narayaneeyam
D7 NarayaneeyamD7 Narayaneeyam
D7 Narayaneeyam
 
Devi Mahatmyam
Devi Mahatmyam Devi Mahatmyam
Devi Mahatmyam
 
VR-08 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-08 Vrittha Rathnakaram and NarayaneeyamVR-08 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
VR-08 Vrittha Rathnakaram and Narayaneeyam
 
07_Sundara Kandam_v3.pdf
07_Sundara Kandam_v3.pdf07_Sundara Kandam_v3.pdf
07_Sundara Kandam_v3.pdf
 
D06_SVCMahatmyam_v1.pdf
D06_SVCMahatmyam_v1.pdfD06_SVCMahatmyam_v1.pdf
D06_SVCMahatmyam_v1.pdf
 
D07_SVCMahatmyam_v1.pdf
D07_SVCMahatmyam_v1.pdfD07_SVCMahatmyam_v1.pdf
D07_SVCMahatmyam_v1.pdf
 
D6 Narayaneeyam
D6 NarayaneeyamD6 Narayaneeyam
D6 Narayaneeyam
 
RASA DRAVYA PARICHAYA I - PARADA.pptx as per ncism
RASA DRAVYA PARICHAYA I - PARADA.pptx as per ncismRASA DRAVYA PARICHAYA I - PARADA.pptx as per ncism
RASA DRAVYA PARICHAYA I - PARADA.pptx as per ncism
 
01_Sundara Kandam_v3.pdf
01_Sundara Kandam_v3.pdf01_Sundara Kandam_v3.pdf
01_Sundara Kandam_v3.pdf
 
Shree ram rakhsha
Shree ram rakhshaShree ram rakhsha
Shree ram rakhsha
 
F22 Narada Bhakti Sutra-3
F22 Narada Bhakti Sutra-3F22 Narada Bhakti Sutra-3
F22 Narada Bhakti Sutra-3
 
Sanskrit - Ecclesiasticus the Wisdom of Jesus the Son of Sirach.pdf
Sanskrit - Ecclesiasticus the Wisdom of Jesus the Son of Sirach.pdfSanskrit - Ecclesiasticus the Wisdom of Jesus the Son of Sirach.pdf
Sanskrit - Ecclesiasticus the Wisdom of Jesus the Son of Sirach.pdf
 
Sanskrit great writers and poets...!!
Sanskrit great writers and poets...!!Sanskrit great writers and poets...!!
Sanskrit great writers and poets...!!
 
D5 Narayaneeyam
D5 NarayaneeyamD5 Narayaneeyam
D5 Narayaneeyam
 

More from Nanda Mohan Shenoy

08_Sundara Kandam_v3.pdf
08_Sundara Kandam_v3.pdf08_Sundara Kandam_v3.pdf
08_Sundara Kandam_v3.pdf
Nanda Mohan Shenoy
 
06_Sundara Kandam_v3.pdf
06_Sundara Kandam_v3.pdf06_Sundara Kandam_v3.pdf
06_Sundara Kandam_v3.pdf
Nanda Mohan Shenoy
 
05_Sundara Kandam_v3.pdf
05_Sundara Kandam_v3.pdf05_Sundara Kandam_v3.pdf
05_Sundara Kandam_v3.pdf
Nanda Mohan Shenoy
 
04_Sundara Kandam_v3.pptx
04_Sundara Kandam_v3.pptx04_Sundara Kandam_v3.pptx
04_Sundara Kandam_v3.pptx
Nanda Mohan Shenoy
 
02_Sundara Kandam_v3.pdf
02_Sundara Kandam_v3.pdf02_Sundara Kandam_v3.pdf
02_Sundara Kandam_v3.pdf
Nanda Mohan Shenoy
 
CEPAR Conference _20230204.pdf
CEPAR Conference _20230204.pdfCEPAR Conference _20230204.pdf
CEPAR Conference _20230204.pdf
Nanda Mohan Shenoy
 
Digitial Personal Data Bill 2022 feedback
Digitial Personal Data Bill 2022 feedbackDigitial Personal Data Bill 2022 feedback
Digitial Personal Data Bill 2022 feedback
Nanda Mohan Shenoy
 
IS17428_ISACA_Chennai_20220910.pptx
IS17428_ISACA_Chennai_20220910.pptxIS17428_ISACA_Chennai_20220910.pptx
IS17428_ISACA_Chennai_20220910.pptx
Nanda Mohan Shenoy
 
F 32-Mukundamala- Part-6
F 32-Mukundamala- Part-6F 32-Mukundamala- Part-6
F 32-Mukundamala- Part-6
Nanda Mohan Shenoy
 
F31 Mukundamala Part-5
F31 Mukundamala Part-5F31 Mukundamala Part-5
F31 Mukundamala Part-5
Nanda Mohan Shenoy
 
F30 Mukundamala Part 4
F30 Mukundamala Part 4F30 Mukundamala Part 4
F30 Mukundamala Part 4
Nanda Mohan Shenoy
 
F29- Mukundamala- Part-3
F29- Mukundamala- Part-3 F29- Mukundamala- Part-3
F29- Mukundamala- Part-3
Nanda Mohan Shenoy
 
F28-Mukundamala Part-2
F28-Mukundamala Part-2F28-Mukundamala Part-2
F28-Mukundamala Part-2
Nanda Mohan Shenoy
 
F27 Mukundamala- Part-1
F27 Mukundamala- Part-1F27 Mukundamala- Part-1
F27 Mukundamala- Part-1
Nanda Mohan Shenoy
 
F26- Narada Bhakti Sutra -Part-7
F26- Narada Bhakti Sutra -Part-7F26- Narada Bhakti Sutra -Part-7
F26- Narada Bhakti Sutra -Part-7
Nanda Mohan Shenoy
 
F25 samskritham21-
F25 samskritham21-F25 samskritham21-
F25 samskritham21-
Nanda Mohan Shenoy
 
F24 samskritham21-Narada Bhakti Sutra-5
F24 samskritham21-Narada Bhakti Sutra-5F24 samskritham21-Narada Bhakti Sutra-5
F24 samskritham21-Narada Bhakti Sutra-5
Nanda Mohan Shenoy
 
F23 Narada Bhakti Sutra-4
F23 Narada Bhakti Sutra-4 F23 Narada Bhakti Sutra-4
F23 Narada Bhakti Sutra-4
Nanda Mohan Shenoy
 

More from Nanda Mohan Shenoy (18)

08_Sundara Kandam_v3.pdf
08_Sundara Kandam_v3.pdf08_Sundara Kandam_v3.pdf
08_Sundara Kandam_v3.pdf
 
06_Sundara Kandam_v3.pdf
06_Sundara Kandam_v3.pdf06_Sundara Kandam_v3.pdf
06_Sundara Kandam_v3.pdf
 
05_Sundara Kandam_v3.pdf
05_Sundara Kandam_v3.pdf05_Sundara Kandam_v3.pdf
05_Sundara Kandam_v3.pdf
 
04_Sundara Kandam_v3.pptx
04_Sundara Kandam_v3.pptx04_Sundara Kandam_v3.pptx
04_Sundara Kandam_v3.pptx
 
02_Sundara Kandam_v3.pdf
02_Sundara Kandam_v3.pdf02_Sundara Kandam_v3.pdf
02_Sundara Kandam_v3.pdf
 
CEPAR Conference _20230204.pdf
CEPAR Conference _20230204.pdfCEPAR Conference _20230204.pdf
CEPAR Conference _20230204.pdf
 
Digitial Personal Data Bill 2022 feedback
Digitial Personal Data Bill 2022 feedbackDigitial Personal Data Bill 2022 feedback
Digitial Personal Data Bill 2022 feedback
 
IS17428_ISACA_Chennai_20220910.pptx
IS17428_ISACA_Chennai_20220910.pptxIS17428_ISACA_Chennai_20220910.pptx
IS17428_ISACA_Chennai_20220910.pptx
 
F 32-Mukundamala- Part-6
F 32-Mukundamala- Part-6F 32-Mukundamala- Part-6
F 32-Mukundamala- Part-6
 
F31 Mukundamala Part-5
F31 Mukundamala Part-5F31 Mukundamala Part-5
F31 Mukundamala Part-5
 
F30 Mukundamala Part 4
F30 Mukundamala Part 4F30 Mukundamala Part 4
F30 Mukundamala Part 4
 
F29- Mukundamala- Part-3
F29- Mukundamala- Part-3 F29- Mukundamala- Part-3
F29- Mukundamala- Part-3
 
F28-Mukundamala Part-2
F28-Mukundamala Part-2F28-Mukundamala Part-2
F28-Mukundamala Part-2
 
F27 Mukundamala- Part-1
F27 Mukundamala- Part-1F27 Mukundamala- Part-1
F27 Mukundamala- Part-1
 
F26- Narada Bhakti Sutra -Part-7
F26- Narada Bhakti Sutra -Part-7F26- Narada Bhakti Sutra -Part-7
F26- Narada Bhakti Sutra -Part-7
 
F25 samskritham21-
F25 samskritham21-F25 samskritham21-
F25 samskritham21-
 
F24 samskritham21-Narada Bhakti Sutra-5
F24 samskritham21-Narada Bhakti Sutra-5F24 samskritham21-Narada Bhakti Sutra-5
F24 samskritham21-Narada Bhakti Sutra-5
 
F23 Narada Bhakti Sutra-4
F23 Narada Bhakti Sutra-4 F23 Narada Bhakti Sutra-4
F23 Narada Bhakti Sutra-4
 

Srimadbhagavata_parayanam_v3.pdf

  • 1. 1 Short Intro श्रीमद्भागवत महापुराणम ् Chapter 1-1 Chapter 7-1 to 7-10 Chapter 12-13 & श्रीमन्नारायणीयम ् Dashaka-24 & 25 पारायणम ्
  • 2. 2 # # Chapter Count 1 1-1 नैमिषीयोपाख्याने प्रथिोऽध्यायः 23 2 7-1 प्रह्लादचरितोपक्रिि् 47 3 7-2 ददततशोकापनयनं 61 4 7-3 दििण्यकमशपुवियाचनं 38 5 7-4 प्रह्लादचरिति् 46 6 7-5 प्रह्लादचरिति् 57 7 7-6 प्रह्लादचरिति् 30 8 7-7 प्रह्लादानुचरिते दैत्यपुत्रानुशासनं 55 9 7-8 नृमसंिस्तव: 56 10 N24 & N25 Narayaneeyam 20 11 7-9 भगवत्स्तव: 55 12 7-10 युधिष्ठििनािदसंवादे त्रत्रपुिववजय: 71 13 12-13 द्वादशस्कन्धे त्रयोदशोऽध्यायः 13 Total 572 Slokas for Recitation-Skanda-7
  • 3. 3 3 ॥ ॐ निो भगवते वासुदेवाय ॥ ॥ प्रथिोऽध्यायः ॥ जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादद-तरतश्चार्थेष्वभभज्ञः स्वराट् तेने ब्रह्महृदा य आदद-कवये मुह्यन्न्त यत्सूरयः तेजोवाररमृदाां यर्था ववनन-मयो यत्र त्रत्रसगोऽमृ ा धाम्ना स्वेन सदा ननरस्त-क ु हक ां सत्यां परां धीमदह १ धममः प्रोन्झितक ै तवोऽत्र, परमो ननममत्सराणाां सताां वेद्यां वास्तवमत्र वस्तु, भशवदां तापत्रयोन्मूलनमनम ् श्रीमद्भागवते महामुननकृ ते, ककां वा परैरीश्वरः सद्यो हृद्यवरुध्यतेऽत्र, कृ नतभभः शुश्रू ुभभस्तत्षणात ् २ ननगमकल्पतरोगमभलनमतां फलनमां-शुकमुखादमृतद्रवसांयुतम् वपबत भागवतां रसमालनमयांमुहु-रहो रभसका भुवव भावुकाः ३
  • 4. 4 4 नैभम ेऽननभम षेत्रे, ऋ यः शौनकादयः सत्रां स्वगामय लनमोकाय, सहस्रसममासत ४ त एकदा तु मुनयः, प्रातहुमतहुताग्नयः सत्कृ तां सूतमासीनां, पप्रच्छ ु ररदमादरात ् ५ ऋ य ऊचुःत्वया खलनमु, पुराणानन सेनतहासानन चानघ आख्यातान्यप्यधीतानन, धममशास्त्राणण यान्युत ६ यानन वेदववदाां श्रेष्ठो, भगवान ् बादरायणः अन्ये च मुनयः सूत, परावरववदो ववदुः ७ वेत्र्थ त्वां सौम्य तत्सवं, तत्त्वतस्तदनुग्रहात ् ब्रूयुः न्स्नग्धस्य भशष्यस्य, गुरवो गुह्यमप्युत ८ तत्र तत्राञ्जसाऽऽयुष्मन ्, भवता यद्ववननन्श्चतम् पुांसामेकान्ततः श्रेय-स्तन्नः शांभसतुमहमभस ९
  • 5. 5 5 प्रायेणाल्पायु ः सभ्य, कलनमावन्स्मन ् युगे जनाः मन्दाः सुमन्दमतयो, मन्दभाग्या ह्युपद्रुताः १० भूरीणण भूररकमामणण, श्रोतव्यानन ववभागशः अतः साधोऽत्र यत्सारां, समुद्धृत्य मनी या ब्रूदह नः श्रद्दधानानाां, येनात्मा सम्प्रसीदनत ११ सूत जानाभस भद्रां ते, भगवान ् सात्वताां पनतः देवकयाां वसुदेवस्य, जातो यस्य चचकी मया १२ तन्नः शुश्रू माणाना-महमस्यङ्गानुवणणमतुम् यस्यावतारो भूतानाां, षेमाय च भवाय च १३ आपन्नः सांसृनतां घोराां, यन्नाम वववशो गृणन ् ततः सद्यो ववमुच्येत, यद्त्रबभेनत स्वयां भयम् १४ यत्पादसांश्रयाः सूत, मुनयः प्रशमायनाः सद्यः पुनन्त्युपस्पृष््ाः, स्वधुमन्यापोऽनुसेवया १५
  • 6. 6 6 को वा भगवतस्तस्य, पुण्यश्लनमोक े ड्यकममणः शुद्चधकामो न शृणुया-द्यशः कभलनममलनमापहम् १६ तस्य कमामण्युदाराणण, पररगीतानन सूररभभः ब्रूदह नः श्रद्दधानानाां, लनमीलनमया दधतः कलनमाः १७ अर्थाख्यादह हरेधी-मन्नवतारकर्थाः शुभाः लनमीलनमा ववदधतः स्वैर-मीश्वरस्यात्ममायया १८ वयां तु न ववतृप्याम, उत्तमश्लनमोकववक्रमे यच्छ ृ ण्वताां रसज्ञानाां, स्वादु स्वादु पदे पदे १९ कृ तवान ् ककलनम वीयामणण, सह रामेण क े शवः अनतमत्यामनन भगवान ्, गूढः कप्मानु ः २० कभलनममागतमाज्ञाय, षेत्रेऽन्स्मन ् वैष्णवे वयम् आसीना दीघमसत्रेण, कर्थायाां सषणा हरेः २१
  • 7. 7 7 त्वां नः सन्दभशमतो धात्रा, दुस्तरां ननन्स्तती मताम् कभलनमां सत्त्वहरां पुांसाां, कणमधार इवाणमवम् २२ ब्रूदह योगेश्वरे कृ ष्णे, ब्रह्मण्ये धममवममणण स्वाां काष्ठामधुनोपेते, धममः क ां शरणां गतः २३ इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाांप्रर्थमस्कन्धे नैभम ीयोपाख्याने प्रर्थमोऽध्यायः १
  • 8. 8 श्रीमद्भागवतम्- श्रीमद्भागवतम्सप्तमस्कन्धः ॐ नमो भगवते वासुदेवाय सप्तमस्कन्धः प्रर्थमोऽध्यायः- १ प्रह्लादचरितोपक्रिि्
  • 9. 9 राजोवाच समः वप्रयः सुहृद्ब्रह्मन्, भूतानाां भगवान्स्वयम ् इन्द्रस्यार्थे कर्थां दैत्या-नवधीद्वव मो यर्था १ न ह्यस्यार्थमः सुरगणैः, साषान्न्नः श्रेयसात्मनः नैवासुरेभ्यो ववद्वे ो, नोद्वेगश्चागुणस्य दह २ इनत नः सुमहाभाग, नारायणगुणान्प्रनत सांशयः सुमहान्जात-स्तद्भवाांश्छेत्तुमहमनत ३ श्रीशुक उवाच साधु पृष््ां महाराज, हरेश्चररतमद्भुतम ् यद्भागवतमाहात्म्यां, भगवद्भन्कतवधमनम ् ४
  • 10. 10 गीयते परमां पुण्य-मृव भभनामरदाददभभः नत्वा कृ ष्णाय मुनये, कर्थनयष्ये हरेः कर्थाम ् ५ ननगुमणोऽवप ह्यजोऽव्यकतो, भगवान्प्रकृ तेः परः स्वमायागुणमाववश्य, बाध्यबाधकताां गतः ६ सत्त्वां रजस्तम इनत, प्रकृ तेनामत्मनो गुणाः न ते ाां युगपद्राजन्, ह्रास उल्लनमास एव वा ७ जयकालनमे तु सत्त्वस्य, देव ीन्रजसोऽसुरान् तमसो यषरषाांभस, तत्कालनमानुगुणोऽभजत् ८ झयोनतराददररवाभानत, सङ्घातान्न ववववच्यते ववदन्त्यात्मानमात्मस्र्थां, मचर्थत्वा कवयोऽन्ततः ९
  • 11. 11 यदा भससृषुः पुर आत्मनः परो, रजः सृजत्ये पृर्थक् स्वमायया सत्त्वां ववचचत्रासु रररांसुरीश्वरः, शनयष्यमाणस्तम ईरयत्यसौ १० कालनमां चरन्तां सृजतीश आश्रयां, प्रधानपुम्भ्याां नरदेव सत्यकृ त् य ए राजन्नवप कालनम ईभशता, सत्त्वां सुरानीकभमवैधयत्यतः तत्प्रत्यनीकानसुरान् सुरवप्रयो, रजस्तमस्कान् प्रभमणोत्युरुश्रवाः ११
  • 12. 12 अत्रैवोदाहृतः पूवम-भमनतहासः सुरव मणा प्रीत्या महाक्रतौ राजन्, पृच्छतेऽजातशत्रवे १२ दृष्ट्वा महाद्भुतां राजा, राजसूये महाक्रतौ वासुदेवे भगवनत, सायुझयां चेददभूभुजः १३ तत्रासीनां सुरऋव ां, राजा पाण्डुसुतः क्रतौ पप्रच्छ ववन्स्मतमना, मुनीनाां शृण्वताभमदम ् १४ युचधन्ष्ठर उवाच अहो अत्यद्भुतां ह्येत-द्दुलनममभैकान्न्तनामवप वासुदेवे परे तत्त्वे प्रान्प्त-श्चैद्यस्य ववद्वव ः १५ एतद्वेददतुभमच्छामः, सवम एव वयां मुने भगवन्न्नन्दया वेनो, द्ववजैस्तमभस पानततः १६
  • 13. 13 दमघो सुतः पाप, आरभ्य कलनमभा णात् सम्प्रत्यम ी गोववन्दे, दन्तवकत्रश्च दुममनतः १७ शपतोरसकृ द्ववष्णुां, यद्ब्रह्म परमव्ययम ् न्श्वत्रो न जातो न्जह्वायाां, नान्धां ववववशतुस्तमः १८ कर्थां तन्स्मन्भगवनत, दुरवग्राहधामनन पश्यताां सवमलनमोकानाां, लनमयमीयतुरञ्जसा १९ एतद्राम्यनत मे बुद्चध-दीपाचचमररव वायुना ब्रूह्येतदद्भुततमां, भगवाांस्तत्र कारणम ् २० श्रीशुक उवाच राज्ञस्तद्वच आकण्यम, नारदो भगवानृव ः तुष््ः प्राह तमाभाष्य, शृण्वत्यास्तत्सदः कर्थाः २१
  • 14. 14 नारद उवाच ननन्दनस्तवसत्कार-न्यककारार्थं कलनमेवरम ् प्रधानपरयो राज-न्नवववेक े न कन्ल्पतम ् २२ दहांसा तदभभमानेन, दण्डपारुष्ययोयमर्था वै म्यभमह भूतानाां, ममाहभमनत पाचर्थमव २३ यन्न्नबद्धोऽभभमानो-ऽयां तद्वधात्प्राणणनाां वधः तर्था न यस्य क ै वल्या-दभभमानोऽणखलनमात्मनः परस्य दमकतुमदहम, दहांसा क े नास्य कल्प्यते २४ तस्माद्वैरानुबन्धेन, ननवैरेण भयेन वा स्नेहात्कामेन वा युञ्झया-त्कर्थन्ञ्चन्नेषते पृर्थक् २५
  • 15. 15 यर्था वैरानुबन्धेन, मत्यमस्तन्मयताभमयात् न तर्था भन्कतयोगेन, इनत मे ननन्श्चता मनतः २६ की्ः पेशस्कृ ता रुद्धः, क ु ड्यायाां तमनुस्मरन ् सांरम्भभययोगेन, ववन्दते तत्सरूपताम ् २७ एवां कृ ष्णे भगवनत, मायामनुज ईश्वरे वैरेण पूतपाप्मान-स्तमापुरनुचचन्तया २८ कामाद्द्वे ाद्भया-त्स्नेहाद्यर्था भकत्येश्वरे मनः आवेश्य तदघां दहत्वा, बहवस्तद्गनतां गताः २९ गोप्यः कामाद्भयात्क ां सो, द्वे ाच्चैद्यादयो नृपाः सम्बन्धाद्वृष्णयः स्नेहा-द्यूयां भकत्या वयां ववभो ३०
  • 16. 16 कतमोऽवप न वेनः, स्यात्पञ्चानाां पुरु ां प्रनत तस्मात्क े नाप्युपायेन, मनः कृ ष्णे ननवेशयेत् ३१ मातृष्वसेयो वश्चैद्यो, दन्तवकत्रश्च पाण्डव पा मदप्रवरौ ववष्णो-ववमप्रशापात्पदाच्च्युतौ ३२ युचधन्ष्ठर उवाच कीदृशः कस्य वा शापो, हररदासाभभमशमनः अश्रद्धेय इवाभानत, हरेरेकान्न्तनाां भवः ३३ देहेन्न्द्रयासुहीनानाां, वैक ु ण्ठपुरवाभसनाम् देहसम्बन्धसम्बद्ध-मेतदाख्यातुमहमभस ३४ नारद उवाच एकदा ब्रह्मणः पुत्रा, ववष्णोलनमोक ां यदृच्छया सनन्दनादयो जग्मु-श्चरन्तो भुवनत्रयम् ३५
  • 17. 17 पञ्च ड्ढायनाभामभाः, पूवे ामवप पूवमजाः ददग्वाससः भशशून्मत्वा, द्वाःस्र्थौ तान्प्रत्य ेधताम ् ३६ अशपन्क ु वपता एवां, युवाां वासां न चाहमर्थः रजस्तमोभ्याां रदहते, पादमूलनमे मधुद्वव ः पावपष्ठामासुरीां योननां, बाभलनमशौ यातमाश्वतः ३७ एवां शप्तौ स्वभवना-त्पतन्तौ तैः कृ पालनमुभभः प्रोकतौ पुनजमन्मभभवां, त्रत्रभभलनमोकाय कल्पताम् ३८ जज्ञाते तौ ददतेः पुत्रौ, दैत्यदानववन्न्दतौ दहरण्यकभशपुझयेष्ठो, दहरण्याषोऽनुजस्ततः ३९
  • 18. 18 हतो दहरण्यकभशपु-हमररणा भसांहरूवपणा दहरण्याषो धरोद्धारे, त्रबरता सौकरां वपुः ४० दहरण्यकभशपुः पुत्रां, प्रह्लनमादां क े शववप्रयम ् न्जघाांसुरकरोन्नाना, यातना मृत्युहेतवे ४१ सवमभूतात्मभूतां तां, प्रशान्तां समदशमनम ् भगवत्तेजसा स्पृष््ां, नाशकनोद्धन्तुमुद्यमैः ४२ ततस्तौ राषसौ जातौ, क े भशन्याां ववश्रवःसुतौ रावणः क ु म्भकणमश्च, सवमलनमोकोपतापनौ ४३ तत्रावप राघवो भूत्वा, न्यहनच्छापमुकतये रामवीयं श्रोष्यभस त्वां, माक म ण्डेयमुखात्प्रभो ४४
  • 19. 19 तावेव षत्रत्रयौ जातौ, मातृष्वस्रात्मजौ तव अधुना शापननमुमकतौ, कृ ष्णचक्रहताांहसौ ४५ वैरानुबन्धतीव्रेण, ध्यानेनाच्युतसात्मताम् नीतौ पुनहमरेः पाश्वं, जग्मतुववमष्णुपा मदौ ४६ युचधन्ष्ठर उवाच ववद्वे ो दनयते पुत्रे, कर्थमासीन्महात्मनन ब्रूदह मे भगवन्येन प्रह्लनमादस्याच्युतात्मता ४७ इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां सप्तमस्कन्धे प्रह्लनमादचररतोपक्रमे प्रर्थमोऽध्यायः (१)
  • 21. 21 नारद उवाच रातयेवां ववननहते, हररणा क्रोडमूनतमना दहरण्यकभशपू राजन्, पयमतप्यद्रु ा शुचा १ आह चेदां रु ा घूणमः, सन्दष््दशनच्छदः कोपोझझवलनमद्भ्याां चषुभ्यां, ननरीषन् धूम्रमम्बरम ् २ करालनमदांष्रोग्रदृष्ट्या, दुष्प्रेक्ष्यरुक ु ्ीमुखः शूलनममुद्यम्य सदभस, दानवाननदमब्रवीत् ३ भो भो दानवदैतेया द्ववमूधंस््यष शम्बर शतबाहो हयग्रीव, नमुचे पाक इल्वलनम ४ ववप्रचचत्ते मम वचः, पुलनमोमन्शक ु नादयः शृणुतानन्तरां सवे, कक्रयतामाशु मा चचरम ् ५
  • 22. 22 सपत्नैघामनततः षुद्रै-रामता मे दनयतः सुहृत् पान्ष्णमग्राहेण हररणा, समेनाप्युपधावनैः ६ तस्य त्यकतस्वभावस्य, घृणेमामयावनौकसः भजन्तां भजमानस्य, बालनमस्येवान्स्र्थरात्मनः ७ मच्छ ू लनमभभन्नग्रीवस्य, भूररणा रुचधरेण वै रुचधरवप्रयां तपमनयष्ये, रातरां मे गतव्यर्थः ८ तन्स्मन्क ू ्ेऽदहते, नष््े कृ त्तमूलनमे वनस्पतौ वव्पा इव शुष्यन्न्त, ववष्णुप्राणा ददवौकसः ९ तावद्यात भुवां यूयां, ववप्रषत्रसमेचधताम ् सूदयध्वां तपोयज्ञ-स्वाध्यायव्रतदानननः १०
  • 23. 23 ववष्णुद्मववजकक्रयामूलनमो, यज्ञो धमममयः पुमान् देवव मवपतृभूतानाां, धममस्य च परायणम ् ११ यत्र यत्र द्ववजा गावो, वेदा वणामश्रमाः कक्रयाः तां तां जनपदां यात, सन्दीपयत वृश्चत १२ इनत ते भतृमननदेश-मादाय भशरसाऽऽदृताः तर्था प्रजानाां कदनां, ववदधुः कदनवप्रयाः १३ पुरग्रामव्रजोद्यान-षेत्रारामाश्रमाकरान् खे्खवम्घो ाांश्च, ददहुः पत्तनानन च १४ क े चचत्खननत्रैत्रबमभभदुः, सेतुप्राकारगोपुरान् आजीव्याांन्श्चन्च्छदु-वृमषान् क े चचत्परशुपाणयः प्रादहन्शरणान्येक े , प्रजानाां झवभलनमतोल्मुक ै ः १५
  • 24. 24 एवां ववप्रकृ ते लनमोक े , दैत्येन्द्रानुचरैमुमहुः ददवां देवाः पररत्यझय, भुवव चेरुरलनमक्षषताः १६ दहरण्यकभशपुरामतुः, सम्परेतस्य दुःणखतः कृ त्वा क्ोदकादीनन, रातृपुत्रानसान्त्वयत् १७ शक ु ननां शम्बरां धृष््ां, भूतसन्तापनां वृकम ् कालनमनाभां महानाभां, हररश्मश्रुमर्थोत्कचम ् १८ तन्मातरां रु ाभानुां, ददनतां च जननीां चगरा श्लनमक्ष्णया देशकालनमज्ञ, इदमाह जनेश्वर १९ दहरण्यकभशपुरुवाच अम्बाम्ब हे वधूः पुत्रा, वीरां माहमर्थ शोचचतुम ् ररपोरभभमुखे श्लनमाघ्यः, शूराणाां वध ईन्प्सतः २०
  • 25. 25 भूतानाभमह सांवासः, प्रपायाभमव सुव्रते दैवेनैकत्र नीताना-मुन्नीतानाां स्वकममभभः २१ ननत्य आत्माव्ययः शुद्धः, सवमगः सवमववत्परः धत्तेऽसावात्मनो भलनमङ्गां, मायया ववसृजन्गुणान् २२ यर्थाम्भसा प्रचलनमता, तरवोऽवप चलनमा इव चषु ा राम्यमाणेन, दृश्यते चलनमतीव भूः २३ एवां गुणैरामम्यमाणे, मनस्यववकलनमः पुमान् यानत तत्साम्यताां भद्रे, ह्यभलनमङ्गो भलनमङ्गवाननव २४ ए आत्मववपयामसो, ह्यभलनमङ्गे भलनमङ्गभावना ए वप्रयावप्रयैयोगो, ववयोगः कममसांसृनतः २५
  • 26. 26 सम्भवश्च ववनाशश्च, शोकश्च ववववधः स्मृतः अवववेकश्च चचन्ता च, वववेकास्मृनतरेव च २६ अत्राप्युदाहरन्तीम-भमनतहासां पुरातनम ् यमस्य प्रेतबन्धूनाां, सांवादां तां ननबोधत २७ उशीनरेष्वभूद्राजा, सुयज्ञ इनत ववश्रुतः सपत्नैननमहतो युद्धे, ज्ञातयस्तमुपासत २८ ववशीणमरत्नकवचां, ववरष््ाभरणस्रजम ् शरननभभमन्नहृदयां, शयानमसृगाववलनमम ् २९ प्रकीणमक े शां ध्वस्ताषां, रभसा दष््दच्छदम ् रजःक ु ण्ठमुखाम्भोजां, नछन्नायुधभुजां मृधे ३०
  • 27. 27 उशीनरेन्द्रां ववचधना तर्था कृ तां, पनतां मदहष्यः प्रसमीक्ष्य दुःणखताः हताः स्म नार्थेनत करैरुरो भृशां, घ्नन्त्यो मुहुस्तत्पदयोरुपापतन् ३१ रुदत्य उच्चैदमनयताङ्निपङ्कजां, भसञ्चन्त्य अस्रैः क ु चक ु ङ्क ु मारुणैः ववस्रस्तक े शाभरणाः शुचां नृणाां, सृजन्त्य आक्रन्दनया ववलनमेवपरे ३२ अहो ववधात्राकरुणेन नः प्रभो, भवान्प्रणीतो दृगगोचराां दशाम् उशीनराणामभस वृवत्तदः पुरा, कृ तोऽधुना येन शुचाां वववधमनः ३३
  • 28. 28 त्वया कृ तज्ञेन वयां महीपते, कर्थां ववना स्याम सुहृत्तमेन ते तत्रानुयानां तव वीर पादयोः, शुश्रू तीनाां ददश यत्र यास्यभस ३४ एवां ववलनमपतीनाां वै, पररगृह्य मृतां पनतम् अननच्छतीनाां ननहामर-मकोऽस्तां सन्न्यवतमत ३५ तत्र ह प्रेतबन्धूना-माश्रुत्य पररदेववतम् आह तान्बालनमको तान्, भूत्वा यमः स्वयमुपागतः ३६ यम उवाच अहो अमी ाां वयसाचधकानाां, ववपश्यताां लनमोकववचधां ववमोहः यत्रागतस्तत्र गतां मनुष्यां, स्वयां सधमाम अवप शोचन्त्यपार्थमम् ३७
  • 29. 29 अहो वयां धन्यतमा यदत्र, त्यकताः वपतृभ्याां न ववचचन्तयामः अभक्ष्यमाणा अबलनमा वृकाददभभः, स रक्षषता रषनत यो दह गभे ३८ य इच्छयेशः सृजतीदमव्ययो, य एव रषत्यवलनमुम्पते च यः तस्याबलनमाः क्रीडनमाहुरीभशतु- श्चराचरां ननग्रहसङ्ग्रहे प्रभुः ३९ पचर्थ च्युतां नतष्ठनत ददष््रक्षषतां, गृहे न्स्र्थतां तद्ववहतां ववनश्यनत जीवत्यनार्थोऽवप तदीक्षषतो वने, गृहेऽवप गुप्तोऽस्य हतो न जीवनत ४०
  • 30. 30 भूतानन तैस्तैननमजयोननकममभभ - भमवन्न्त कालनमे न भवन्न्त सवमशः न तत्र हात्मा प्रकृ ताववप न्स्र्थत- स्तस्या गुणैरन्यतमो ननबध्यते ४१ इदां शरीरां पुरु स्य मोहजां, यर्था पृर्थग्भौनतकमीयते गृहम् यर्थौदक ै ः पाचर्थमवतैजसैजमनः, कालनमेन जातो ववकृ तो ववनश्यनत ४२ यर्थानलनमो दारु ु भभन्न ईयते, यर्थाननलनमो देहगतः पृर्थक् न्स्र्थतः यर्था नभः सवमगतां न सझजते, तर्था पुमान्सवमगुणाश्रयः परः ४३
  • 31. 31 सुयज्ञो नन्वयां शेते, मूढा यमनुशोचर्थ यः श्रोता योऽनुवकतेह, स न दृश्येत कदहमचचत् ४४ न श्रोता नानुवकतायां, मुख्योऽप्यत्र महानसुः यन्स्त्वहेन्न्द्रयवानात्मा, स चान्यः प्राणदेहयोः ४५ भूतेन्न्द्रयमनोभलनमङ्गान्, देहानुच्चावचान्ववभुः भजत्युत्सृजनत ह्यन्य-स्तच्चावप स्वेन तेजसा ४६ यावन्ल्लनमङ्गान्न्वतो ह्यात्मा, तावत्कमम ननबन्धनम ् ततो ववपयमयः कलनमेशो, मायायोगोऽनुवतमते ४७ ववतर्थाभभननवेशोऽयां, यद्गुणेष्वर्थमदृग्वचः यर्था मनोरर्थः स्वप्नः, सवममैन्न्द्रयक ां मृ ा ४८
  • 32. 32 अर्थ ननत्यमननत्यां वा, नेह शोचन्न्त तद्ववदः नान्यर्था शकयते कतुं, स्वभावः शोचताभमनत ४९ लनमुब्धको वववपने कन्श्च-त्पक्षषणाां ननभममतोऽन्तकः ववतत्य जालनमां ववदधे, तत्र तत्र प्रलनमोभयन् ५० क ु भलनमङ्गभमर्थुनां तत्र, ववचरत्समदृश्यत तयोः क ु भलनमङ्गी सहसा, लनमुब्धक े न प्रलनमोभभता ५१ सासझजत भसचस्तन््याां, मदह ी कालनमयन्न्त्रता क ु भलनमङ्गस्ताां तर्थाऽऽपन्नाां, ननरीक्ष्य भृशदुःणखतः स्नेहादकल्पः कृ पणः, कृ पणाां पयमदेवयत् ५२ अहो अकरुणो देवः, न्स्त्रयाकरुणया ववभुः कृ पणां मानुशोचन्त्या, दीनया ककां कररष्यनत ५३
  • 33. 33 कामां नयतु माां देवः, ककमधेनात्मनो दह मे दीनेन जीवता दुःख-मनेन ववधुरायु ा ५४ कर्थां त्वजातपषाांस्तान्, मातृहीनान् त्रबभम्यमहम ् मन्दभाग्याः प्रतीषन्ते, नीडे मे मातरां प्रजाः ५५ एवां क ु भलनमङ्गां ववलनमपन्तमारा- न्त्प्रयाववयोगातुरमश्रुकण्ठम ् स एव तां शाक ु ननकः शरेण, ववव्याध कालनमप्रदहतो ववलनमीनः ५६ एवां यूयमपश्यन्त्य, आत्मापायमबुद्धयः नैनां प्राप्स्यर्थ शोचन्त्यः, पनतां व मशतैरवप ५७
  • 34. 34 दहरण्यकभशपुरुवाच बालनम एवां प्रवदनत, सवे ववन्स्मतचेतसः ज्ञातयो मेननरे सवम-मननत्यमयर्थोन्त्र्थतम् ५८ यम एतदुपाख्याय, तत्रैवान्तरधीयत ज्ञातयोऽवप सुयज्ञस्य, चक्र ु यमत्साम्परानयकम् ५९ ततः शोचत मा यूयां, परां चात्मानमेव च क आत्मा कः परो वात्र, स्वीयः पारकय एव वा स्वपराभभननवेशेन- ववनाज्ञानेन देदहनाम ् ६० श्रीनारद उवाच इनत दैत्यपतेवामकयां, ददनतराकण्यम सस्नु ा पुत्रशोक ां षणात्त्यकत्वा, तत्त्वे चचत्तमधारयत् ६१ इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां सप्तमस्कन्धे ददनतशोकापनयनां नाम द्ववतीयोऽध्यायः २
  • 36. 36 नारद उवाच दहरण्यकभशपू राज-न्नजेयमजरामरम ् आत्मानमप्रनतद्वन्द्व-मेकराजां व्यचधत्सत १ स तेपे मन्दरद्रोण्याां, तपः परमदारुणम ् ऊध्वमबाहुनमभोदृन्ष््ः, पादाङ्गुष्ठाचश्रतावननः २ ज्ादीचधनतभी रेजे, सांवतामक म इवाांशुभभः तन्स्मांस्तपस्तप्यमाने, देवाः स्र्थानानन भेन्जरे ३ तस्य मूध्नमः समुद्भूतः, सधूमोऽन्ग्नस्तपोमयः तीयमगूध्वममधो लनमोका-नतपद्ववष्वगीररतः ४ चुषुभुनमद्युदन्वन्तः, सद्वीपादद्रश्चचालनम भूः ननपेतुः सग्रहास्तारा, जझवलनमुश्च ददशो दश ५
  • 37. 37 तेन तप्ता ददवां त्यकत्वा, ब्रह्मलनमोक ां ययुः सुराः धात्रे ववज्ञापयामासु-देवदेव जगत्पते ६ दैत्येन्द्रतपसा तप्ता, ददवव स्र्थातुां न शकनुमः तस्य चोपशमां भूमन्, ववधेदह यदद मन्यसे लनमोका न यावन्नङ्क्ष्यन्न्त, बभलनमहारास्तवाभभभूः ७ तस्यायां ककलनम सङ्कल्प-श्चरतो दुश्चरां तपः श्रूयताां ककां न ववददत-स्तवार्थावप ननवेददतः ८ सृष्ट्वा चराचरभमदां, तपोयोगसमाचधना अध्यास्ते सवमचधष्ण्येभ्यः, परमेष्ठी ननजासनम ् ९ तदहां वधममानेन, तपोयोगसमाचधना कालनमात्मनोश्च ननत्यत्वा-त्साधनयष्ये तर्थात्मनः १०
  • 38. 38 अन्यर्थेदां ववधास्ये-ऽहमयर्थापूवममोजसा ककमन्यैः कालनमननधूमतैः, कल्पान्ते वैष्णवाददभभः ११ इनत शुश्रुम ननबमन्धां, तपः परममान्स्र्थतः ववधत्स्वानन्तरां युकतां, स्वयां त्रत्रभुवनेश्वर १२ तवासनां द्ववजगवाां, पारमेष््यां जगत्पते भवाय श्रेयसे भूत्यै, षेमाय ववजयाय च १३ इनत ववज्ञावपतो देवै-भमगवानात्मभूनृमप परीतो भृगुदषाद्यै-यमयौ दैत्येश्वराश्रमम ् १४ न ददशम प्रनतच्छन्नां, वल्मीकतृणकीचक ै ः वपपीभलनमकाभभराचीणममेद-स्त्वङ्माांसशोणणतम ् १५
  • 39. 39 तपन्तां तपसा लनमोकान्, यर्थारावपदहतां रववम ् ववलनमक्ष्य ववन्स्मतः प्राह, प्रहसन्हांसवाहनः १६ ब्रह्मोवाच उवत्तष्ठोवत्तष्ठ भद्रां ते, तपःभसद्धोभस काश्यप वरदोऽहमनुप्राप्तो, वव्रयतामीन्प्सतो वरः १७ अद्राषमहमेतत्ते, हृत्सारां महदद्भुतम ् दांशभक्षषतदेहस्य, प्राणा ह्यन्स्र्थ ु शेरते १८ नैतत्पूवम मयश्चक्र ु नम, कररष्यन्न्त चापरे ननरम्बुधामरयेत्प्राणान्, को वै ददव्यसमाः शतम ् १९ व्यवसायेन तेऽनेन, दुष्करेण मनन्स्वनाम ् तपोननष्ठेन भवता, न्जतोऽहां ददनतनन्दन २०
  • 40. 40 ततस्त आभश ः सवाम, ददाम्यसुरपुङ्गव मत्यमस्य ते अमत्यमस्य, दशमनां नाफलनमां मम २१ नारद उवाच इत्युकत्वाऽऽददभवो देवो, भक्षषताङ्गां वपपीभलनमक ै ः कमण्डलनमुजलनमेनौषद्- ददव्येनामोघराधसा २२ स तत्कीचकवल्मीका-त्सहओजोबलनमान्न्वतः सवामवयवसम्पन्नो, वज्रसांहननो युवा उन्त्र्थतस्तप्तहेमाभो, ववभावसुररवैधसः २३ स ननरीक्ष्याम्बरे देवां, हांसवाहमवन्स्र्थतम् ननाम भशरसा भूमौ, तद्दशमनमहोत्सवः २४ उत्र्थाय प्राञ्जभलनमः प्रह्व, ईषमाणो दृशा ववभुम् ह ामश्रुपुलनमकोद्भेदो, चगरा गद्गदयागृणात् २५
  • 41. 41 दहरण्यकभशपुरुवाच कल्पान्ते कालनमसृष््ेन, योऽन्धेन तमसाऽऽवृतम ् अभभव्यनग्जगदददां, स्वयञ्झयोनतः स्वरोचच ा २६ आत्मना त्रत्रवृता चेदां, सृजत्यवनत लनमुम्पनत रजःसत्त्वतमोधाम्ने, पराय महते नमः २७ नम आद्याय बीजाय, ज्ञानववज्ञानमूतमये प्राणेन्न्द्रयमनोबुद्चध-ववकारैव्यमन्कतमीयु े २८ त्वमीभश े जगतस्तस्र्थु श्च, प्राणेन मुख्येन पनतः प्रजानाम ् चचत्तस्य चचत्तेममन ऐन्न्द्रयाणाां, पनतममहान्भूतगुणाशयेशः २९
  • 42. 42 त्वां सप्ततन्तून्ववतनोव तन्वा, त्रय्या चातुहोत्रकववद्यया च त्वमेक आत्माऽऽत्मवतामनादद- रनन्तपारः कववरन्तरात्मा ३० त्वमेव कालनमोऽननभम ो जनाना- मायुलनममवाद्यावयवैः क्षषणोव क ू ्स्र्थ आत्मा परमेष््यजो महाांस्त्वां, जीवलनमोकस्य च जीव आत्मा ३१ त्वत्तः परां नापरमप्यनेजदेजच्च, ककन्ञ्चद्व्यनतररकतमन्स्त ववद्याः कलनमास्ते तनवश्च सवाम, दहरण्यगभोऽभस बृहन्त्त्रपृष्ठः ३२
  • 43. 43 व्यकतां ववभो स्र्थूलनमभमदां शरीरां, येनेन्न्द्रयप्राणमनोगुणाांस्त्वम ् भुङ्षे न्स्र्थतो धामनन पारमेष््ये, अव्यकत आत्मा पुरु ः पुराणः ३३ अनन्ताव्यकतरूपेण, येनेदमणखलनमां ततम ् चचदचचच्छन्कतयुकताय, तस्मै भगवते नमः ३४ यदद दास्यस्यभभमतान्, वरान् मे वरदोत्तम भूतेभ्यस्त्वद्ववसृष््ेभ्यो, मृत्युमाम भून्मम प्रभो ३५ नान्तबमदहददमवा नकत-मन्यस्मादवप चायुधैः न भूमौ नाम्बरे मृत्यु-नम नरैनम मृगैरवप ३६
  • 44. 44 व्यसुभभवामसुमद्भभवाम, सुरासुरमहोरगैः अप्रनतद्वन्द्वताां युद्धे, ऐकपत्यां च देदहनाम ् ३७ सवे ाां लनमोकपालनमानाां, मदहमानां यर्थाऽऽत्मनः तपोयोगप्रभावाणाां, यन्न ररष्यनत कदहमचचत् ३८ इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां सप्तमस्कन्धे दहरण्यकभशपुवरयाचनां नाम तृतीयोऽध्यायः ३
  • 46. 46 नारद उवाच एवां वृतः शतधृनत-दहमरण्यकभशपोरर्थ प्रादात्तत्तपसा प्रीतो, वराांस्तस्य सुदुलनममभान् १ ब्रह्मोवाच तातेमे दुलनममभाः पुांसाां, यान्वृणी े वरान्मम तर्थावप ववतराम्यङ्ग, वरान्यदवप दुलनममभान् २ ततो जगाम भगवान-मोघानुग्रहो ववभुः पून्जतोऽसुरवयेण, स्तूयमानः प्रजेश्वरैः ३ एवां लनमब्धवरो दैत्यो, त्रबरद्धेममयां वपुः भगवत्यकरोद्द्वे ां, रातुवमधमनुस्मरन् ४ स ववन्जत्य ददशः सवाम, लनमोकाांश्च त्रीन्महासुरः देवासुरमनुष्येन्द्रान्, गन्धवमगरुडोरगान् ५
  • 47. 47 भसद्धचारणववद्या-ध्रानृ ीन् वपतृपतीन् मनून् यषरषःवपशाचेशान्, प्रेतभूतपतीनर्थ ६ सवमसत्त्वपतीन्न्जत्वा, वशमानीय ववश्वन्जत् जहार लनमोकपालनमानाां ,स्र्थानानन सह तेजसा ७ देवोद्यानचश्रया जुष््-मध्यास्ते स्म त्रत्रववष््पम ् महेन्द्रभवनां साषा-न्न्नभममतां ववश्वकममणा त्रैलनमोकयलनमक्ष्म्यायतन-मध्युवासाणखलनमद्मचधमत् ८ यत्र ववद्रुमसोपाना, महामारकता भुवः यत्र स्फाद्कक ु ड्यानन, वैदूयमस्तम्भपङ्कतयः ९ यत्र चचत्रववतानानन, पद्मरागासनानन च पयःफ े नननभाः शय्या, मुकतादामपररच्छदाः १०
  • 48. 48 क ू जद्भभनूमपुरैदेव्यः, शब्दयन्त्य इतस्ततः रत्नस्र्थलनमी ु पश्यन्न्त, सुदतीः सुन्दरां मुखम् तन्स्मन्महेन्द्रभवने महाबलनमो, महामना ननन्जमतलनमोक एकराट् रेमेऽभभवन्द्याङ्नियुगः सुराददभभः, प्रतावपतैरून्जमतचण्डशासनः १२ तमङ्ग मत्तां मधुनोरुगन्न्धना, वववृत्तताम्राषमशे चधष्ण्यपाः उपासतोपायनपाणणभभववमना, त्रत्रभभस्तपोयोगबलनमौजसाां पदम् १३ जगुममहेन्द्रासनमोजसा न्स्र्थतां, ववश्वावसुस्तुम्बुरुरस्मदादयः गन्धवमभसद्धा ऋ योऽस्तुवन्, मुहुववमद्याधराश्चाप्सरसश्च पाण्डव १४
  • 49. 49 स एव वणामश्रभमभभः, क्रतुभभभूमररदक्षषणैः इझयमानो हववभामगा-नग्रहीत्स्वेन तेजसा १५ अकृ ष््पच्या तस्यासी-त्सप्तद्वीपवती मही तर्था कामदुघा द्यौस्तु, नानाश्चयमपदां नभः १६ रत्नाकराश्च रत्नौघाां-स्तत्पत्न्यश्चोहुरूभममभभः षारसीधुघृतषौद्र-दचधषीरामृतोदकाः १७ शैलनमा द्रोणीभभराक्रीडां, सवमतुम ु गुणान्द्रुमाः दधार लनमोकपालनमाना-मेक एव पृर्थग्गुणान् १८ स इत्र्थां ननन्जमतकक ु बेक-राड् वव यान्वप्रयान् यर्थोपजो ां भुञ्जानो, नातृप्यदन्जतेन्न्द्रयः १९
  • 50. 50 एवमैश्वयममत्तस्य, दृप्तस्योच्छास्त्रवनतमनः कालनमो महान्व्यतीयाय, महान्ब्रह्मशापमुपेयु ः २० तस्योग्रदण्डसांववग्नाः, सवे लनमोकाः सपालनमकाः अन्यत्रालनमब्धशरणाः, शरणां ययुरच्युतम ् २१ तस्यै नमोऽस्तु काष्ठायै, यत्रात्मा हरररीश्वरः यद्गत्वा न ननवतमन्ते, शान्ताः सन्न्याभसनोऽमलनमाः २२ इनत ते सांयतात्मानः, समादहतचधयोऽमलनमाः उपतस्र्थुहृम ीक े शां, ववननद्रा वायुभोजनाः २३ ते ामाववरभूद्वाणी, अरूपा मेघननःस्वना सन्नादयन्ती कक ु भः, साधूनामभयङ्करी २४
  • 51. 51 मा भैष्् ववबुधश्रेष्ठाः, सवे ाां भद्रमस्तु वः मद्दशमनां दह भूतानाां, सवमश्रेयोपपत्तये २५ ज्ञातमेतस्य दौरात्म्यां, दैतेयापसदस्य च तस्य शान्न्तां कररष्याभम, कालनमां तावत्प्रतीषत २६ यदा देवे ु वेदे ु ,गो ु ववप्रे ु साधु ु धमे मनय च ववद्वे ः, स वा आशु ववनश्यनत २७ ननवैराय प्रशान्ताय, स्वसुताय महात्मने प्रह्लनमादाय यदा द्रुह्ये-द्धननष्येऽवप वरोन्जमतम ् २८ नारद उवाच इत्युकता लनमोकगुरुणा, तां प्रणम्य ददवौकसः न्यवतमन्त गतोद्वेगा, मेननरे चासुरां हतम ् २९
  • 52. 52 तस्य दैत्यपतेः पुत्रा-श्चत्वारः परमाद्भुताः प्रह्लनमादोऽभून्महाांस्ते ाां, गुणैममहदुपासकः ३० ब्रह्मण्यः शीलनमसम्पन्नः, सत्यसन्धो न्जतेन्न्द्रयः आत्मवत्सवमभूताना-मेकः वप्रयसुहृत्तमः ३१ दासवत्सन्नतायामङ्निः, वपतृवद्दीनवत्सलनमः रातृवत्सदृशे न्स्नग्धो, गुरुष्वीश्वरभावनः ववद्यार्थमरूपजन्माढ्यो, मानस्तम्भवववन्जमतः ३२ नोद्ववग्नचचत्तो व्यसने ु ननःस्पृहः, श्रुते ु दृष््े ु गुणेष्ववस्तुदृक् दान्तेन्न्द्रयप्राणशरीरधीः सदा, प्रशान्तकामो रदहतासुरोऽसुरः ३३
  • 53. 53 यन्स्मन्महद्गुणा राजन्, गृह्यन्ते कववभभमुमहुः न तेऽधुनावपधीयन्ते, यर्था भगवतीश्वरे ३४ यां साधुगार्थासदभस, ररपवोऽवप सुरा नृप प्रनतमानां प्रक ु वमन्न्त, ककमुतान्ये भवादृशाः ३५ गुणैरलनममसङ्ख्येयै-मामहात्म्यां तस्य सूच्यते वासुदेवे भगवनत यस्य, नैसचगमकी रनतः ३६ न्यस्तक्रीडनको बालनमो, जडवत्तन्मनस्तया कृ ष्णग्रहगृहीतात्मा न, वेद जगदीदृशम ् ३७ आसीनः पयम्न्नश्नन्, शयानः प्रवपबन्ब्रुवन ् नानुसन्धत्त एतानन गोववन्दपरररन्म्भतः ३८
  • 54. 54 कवचचद्रुदनत वैक ु ण्ठ-चचन्ताशबलनमचेतनः कवचचद्धसनत तन्च्चन्ता-ह्लनमाद उद्गायनत कवचचत् ३९ नदनत कवचचदुत्कण्ठो, ववलनमझजो नृत्यनत कवचचत् कवचचत्तद्भावनायुकत-स्तन्मयोऽनुचकार ह ४० कवचचदुत्पुलनमकस्तूष्णी-मास्ते सांस्पशमननवृमतः अस्पन्दप्रणयानन्द-सभलनमलनमामीभलनमतेषणः ४१ स उत्तमश्लनमोकपदारववन्दयो- ननम ेवयाककञ्चनसङ्गलनमब्धया तन्वन्पराां ननवृमनतमात्मनो मुहु - दुमःसङ्गदीनान्यमनःशमां व्यधात् ४२
  • 55. 55 तन्स्मन ्महाभागवते, महाभागे महात्मनन दहरण्यकभशपू राज-न्नकरोदघमात्मजे ४३ युधिष्ठिि उवाच देव म एतददच्छामो वेददतुां तव सुव्रत यदात्मजाय शुद्धाय वपतादात्साधवे ह्यघम ् ४४ पुत्रान ्ववप्रनतक ू लनमान ्स्वान ्वपतरः पुत्रवत्सलनमाः उपालनमभन्ते भशषार्थं नैवाघमपरो यर्था ४५ ककमुतानुवशान ्साधूांस्तादृशान ् गुरुदेवतान ् एतत्कौतूहलनमां ब्रह्मन्नस्माक ां ववधम प्रभो वपतुः पुत्राय यद्द्वे ो मरणाय प्रयोन्जतः ४६ इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां सप्तमस्कन्धे प्रह्लनमादचररते चतुर्थोऽध्यायः ४
  • 57. 57 नारद उवाच पौरोदहत्याय भगवान्, वृतः काव्यः ककलनमासुरैः ण्डामकौ सुतौ तस्य, दैत्यराजगृहान्न्तक े १ तौ राज्ञा प्रावपतां बालनमां, प्रह्लनमादां नयकोववदम् पाठयामासतुः पा्या-नन्याांश्चासुरबालनमकान् २ यत्तत्र गुरुणा प्रोकतां, शुश्रुवेऽनुपपाठ च न साधु मनसा मेने, स्वपरासद्ग्रहाश्रयम् ३ एकदासुरराट् पुत्र-मङ्कमारोप्य पाण्डव पप्रच्छ कथ्यताां वत्स, मन्यते साधु यद्भवान् ४
  • 58. 58 प्रह्लनमाद उवाच तत्साधु मन्येऽसुरवयम देदहनाां, सदा समुद्ववग्नचधयामसद्ग्रहात् दहत्वात्मपातां गृहमन्धक ू पां, वनां गतो यद्धररमाश्रयेत ५ नारद उवाच श्रुत्वा पुत्रचगरो दैत्यः, परपषसमादहताः जहास बुद्चधबामलनमानाां, भभद्यते परबुद्चधभभः ६ सम्यन्ग्वधायमताां बालनमो, गुरुगेहे द्ववजानतभभः ववष्णुपषैः प्रनतच्छन्नै-नम भभद्येतास्य धीयमर्था ७ गृहमानीतमाहूय, प्रह्लनमादां दैत्ययाजकाः प्रशस्य श्लनमक्ष्णया वाचा, समपृच्छन्त सामभभः ८
  • 59. 59 वत्स प्रह्लनमाद भद्रां ते, सत्यां कर्थय मा मृ ा बालनमाननत क ु तस्तुभ्य-मे बुद्चधववपयमयः ९ बुद्चधभेदः परकृ त, उताहो ते स्वतोऽभवत ् भण्यताां श्रोतुकामानाां, गुरूणाां क ु लनमनन्दन १० प्रह्लनमाद उवाच स्व: परश्चेत्यसद्ग्राहः, पुांसाां यन्मायया कृ तः ववमोदहतचधयाां दृष््-स्तस्मै भगवते नमः ११ स यदानुव्रतः पुांसाां, पशुबुद्चधववमभभद्यते अन्य ए तर्थान्योऽह-भमनत भेदगतासती १२ स ए आत्मा स्वपरेत्यबुद्चधभभ - दुमरत्ययानुक्रमणो ननरूप्यते मुह्यन्न्त यद्वत्ममनन वेदवाददनो, ब्रह्मादयो ह्ये भभनवत्त मे मनतम ् १३
  • 60. 60 यर्था राम्यत्ययो ब्रह्मन ्, स्वयमाक मसन्न्नधौ तर्था मे भभद्यते चेत-श्चक्रपाणेयमदृच्छया १४ नारद उवाच एतावद्ब्राह्मणायोकत्वा, ववरराम महामनतः तां ननभमत्स्यामर्थ क ु वपतः, सुदीनो राजसेवकः १५ आनीयतामरे वेत्र-मस्माकमयशस्करः क ु लनमाङ्गारस्य दुबुमद्धे-श्चतुर्थोऽस्योददतो दमः १६ दैतेयचन्दनवने, जातोऽयां कण््कद्रुमः यन्मूलनमोन्मूलनमपरशो-ववमष्णोनामलनमानयतोऽभमकः १७ इनत तां ववववधोपायै-भी यांस्तजमनाददभभः प्रह्लनमादां ग्राहयामास, त्रत्रवगमस्योपपादनम ् १८
  • 61. 61 तत एनां गुरुज्ञामत्वा, ज्ञातज्ञेयचतुष््यम् दैत्येन्द्रां दशमयामास, मातृमृष््मलनमङ्कृ तम् १९ पादयोः पनततां बालनमां, प्रनतनन्द्याभश ासुरः पररष्वझय चचरां दोभ्यां, परमामाप ननवृमनतम् २० आरोप्याङ्कमविाय, मूधमन्यश्रुकलनमाम्बुभभः आभसञ्चन्ववकसद्वकत्र-भमदमाह युचधन्ष्ठर २१ दहरण्यकभशपुरुवाच प्रह्लनमादानूच्यताां तात, स्वधीतां ककन्ञ्चदुत्तमम् कालनमेनैतावतायुष्मन्, यदभशषद्गुरोभमवान् २२ प्रह्लनमाद उवाच श्रवणां कीतमनां ववष्णोः, स्मरणां पादसेवनम् अचमनां वन्दनां दास्यां, सख्यमात्मननवेदनम् २३
  • 62. 62 इनत पुांसावपमता ववष्णौ, भन्कतश्चेन्नवलनमषणा कक्रयेत भगवत्यद्धा, तन्मन्येऽधीतमुत्तमम ् २४ ननशम्यैतत्सुतवचो, दहरण्यकभशपुस्तदा गुरुपुत्रमुवाचेदां, रु ा प्रस्फ ु ररताधरः २५ ब्रह्मबन्धो ककमेतत्ते, ववपषां श्रयतासता असारां ग्रादहतो बालनमो, मामनादृत्य दुममते २६ सन्न्त ह्यसाधवो लनमोक े , दुमैत्राश्छद्मवेव णः ते ामुदेत्यघां कालनमे, रोगः पातककनाभमव २७ गुरुपुत्र उवाच न मत्प्रणीतां न परप्रणीतां, सुतो वदत्ये तवेन्द्रशत्रो नैसचगमकीयां मनतरस्य राजन ्, ननयच्छ मन्युां कददाः स्म मा नः २८
  • 63. 63 नारद उवाच गुरुणैवां प्रनतप्रोकतो, भूय आहासुरः सुतम् न चेद्गुरुमुखीयां ते, क ु तोऽभद्रासती मनतः २९ प्रह्लनमाद उवाच मनतनम कृ ष्णे परतः स्वतो वा, भमर्थोऽभभपद्येत गृहव्रतानाम् अदान्तगोभभववमशताां तभमस्रां, पुनः पुनश्चववमतचवमणानाम् ३० न ते ववदुः स्वार्थमगनतां दह ववष्णुां, दुराशया ये बदहरर्थममानननः अन्धा यर्थान्धैरुपनीयमाना, वाचीशतन्त्यामुरुदान्म्न बद्धाः ३१
  • 64. 64 नै ाां मनतस्तावदुरुक्रमाङ्निां, स्पृशत्यनर्थामपगमो यदर्थमः महीयसाां पादरजोऽभभ ेक ां , ननन्ष्कञ्चनानाां न वृणीत यावत् ३२ इत्युकत्वोपरतां पुत्रां, दहरण्यकभशपू रु ा अन्धीकृ तात्मा स्वोत्सङ्गा-न्न्नरस्यत महीतलनमे ३३ आहाम मरु ाववष््ः, क ायीभूतलनमोचनः वध्यतामाश्वयां वध्यो, ननःसारयत नैरृताः ३४ अयां मे रातृहा सोऽयां, दहत्वा स्वान्सुहृदोऽधमः वपतृव्यहन्तुयमः पादौ, ववष्णोदामसवदचमनत ३५ ववष्णोवाम साध्वसौ ककां नु, कररष्यत्यसमञ्जसः सौहृदां दुस्त्यजां वपत्रो-रहाद्यः पञ्चहायनः ३६
  • 65. 65 परोऽप्यपत्यां दहतकृ द्यर्थौ धां, स्वदेहजोऽप्यामयवत्सुतोऽदहतः नछन्द्यात्तदङ्गां यदुतात्मनोऽदहतां, शे ां सुखां जीवनत यद्वववजमनात् ३७ सवैरुपायैहमन्तव्यः, सम्भोजशयनासनैः सुहृन्ल्लनमङ्गधरः शत्रु-मुमनेदुमष््भमवेन्न्द्रयम् ३८ नैरृतास्ते समाददष््ा, भत्राम वै शूलनमपाणयः नतग्मदांष्रकरालनमास्या-स्ताम्रश्मश्रुभशरोरुहाः ३९ नदन्तो भैरवान्नादान्, नछन्न्ध भभन्धीनत वाददनः आसीनां चाहनन्शूलनमैः, प्रह्लनमादां सवममममसु ४० परे ब्रह्मण्यननदेश्ये, भगवत्यणखलनमात्मनन युकतात्मन्यफलनमा आस-न्नपुण्यस्येव सन्त्क्रयाः ४१
  • 66. 66 प्रयासेऽपहते तन्स्मन्, दैत्येन्द्रः पररशङ्ककतः चकार तद्वधोपायान्, ननबमन्धेन युचधन्ष्ठर ४२ ददग्गजैदमन्दशूक ै श्च, अभभचारावपातनैः मायाभभः सन्न्नरोधै-श्च गरदानैरभोजनैः ४३ दहमवाय्वन्ग्नसभलनमलनमैः, पवमताक्रमणैरवप न शशाक यदा हन्तु-मपापमसुरः सुतम ् चचन्ताां दीघमतमाां प्राप्त-स्तत्कतुं नाभ्यपद्यत ४४ ए मे बह्वसाधूकतो, वधोपायाश्च ननभममताः तैस्तैद्रोहैरसद्धमै-मुमकतः स्वेनैव तेजसा ४५ वतममानोऽववदूरे वै, बालनमोऽप्यजडधीरयम ् न ववस्मरनत मेऽनायं, शुनःशेप इव प्रभुः ४६
  • 67. 67 अप्रमेयानुभावोऽय-मक ु तन्श्चद्भयोऽमरः नूनमेतद्ववरोधेन, मृत्युमे भववता न वा ४७ इनत तन्च्चन्तया ककन्ञ्च-न्म्लनमानचश्रयमधोमुखम ् शण्डामकामवौशनसौ, ववववकत इनत होचतुः ४८ न्जतां त्वयैक े न जगत्त्रयां रुवो - ववमजृम्भणत्रस्तसमस्तचधष्ण्यपम् न तस्य चचन्त्यां तव नार्थ चक्ष्महे, न वै भशशूनाां गुणदो योः पदम् ४९ इमां तु पाशैवमरुणस्य बद्ध्वा, ननधेदह भीतो न पलनमायते यर्था बुद्चधश्च पुांसो वयसायमसेवया, यावद्गुरुभामगमव आगभमष्यनत ५०
  • 68. 68 तर्थेनत गुरुपुत्रोकत-मनुज्ञायेदमब्रवीत् धमाम ह्यस्योपदेष््व्या, राज्ञाां यो गृहमेचधनाम ् ५१ धमममर्थं च कामां च, ननतराां चानुपूवमशः प्रह्लनमादायोचतू राजन्, प्रचश्रतावनताय च ५२ यर्था त्रत्रवगं गुरुभभ-रात्मने उपभशक्षषतम ् न साधु मेने तन्च्छषाां, द्वन्द्वारामोपवणणमताम ् ५३ यदाचायमः परावृत्तो, गृहमेधीयकममसु वयस्यैबामलनमक ै स्तत्र, सोपहूतः कृ तषणैः ५४ अर्थ तान्श्लनमक्ष्णया वाचा, प्रत्याहूय महाबुधः उवाच ववद्वाांस्तन्न्नष्ठाां, कृ पया प्रहसन्न्नव ५५
  • 69. 69 ते तु तद्गौरवात्सवे, त्यकतक्रीडापररच्छदाः बालनमा न दूव तचधयो, द्वन्द्वारामेररतेदहतैः ५६ पयुमपासत राजेन्द्र, तन्न्यस्तहृदयेषणाः तानाह करुणो मैत्रो, महाभागवतोऽसुरः ५७ इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां सप्तमस्कन्धे प्रह्लनमादचररते पञ्चमोऽध्यायः ५
  • 71. 71 प्रह्लनमाद उवाच कौमार आचरेत्प्राज्ञो, धमामन्भागवताननह दुलनममभां मानु ां जन्म, तदप्यध्रुवमर्थमदम ् १ यर्था दह पुरु स्येह, ववष्णोः पादोपसपमणम ् यदे सवमभूतानाां, वप्रय आत्मेश्वरः सुहृत् २ सुखमैन्न्द्रयक ां दैत्या, देहयोगेन देदहनाम ् सवमत्र लनमभ्यते दैवा-द्यर्था दुःखमयत्नतः ३ तत्प्रयासो न कतमव्यो, यत आयुव्यमयः परम ् न तर्था ववन्दते षेमां, मुक ु न्दचरणाम्बुजम ् ४ ततो यतेत क ु शलनमः, षेमाय भयमाचश्रतः शरीरां पौरु ां याव-न्न ववपद्येत पुष्कलनमम ् ५
  • 72. 72 पुांसो व मशतां ह्यायु-स्तदधं चान्जतात्मनः ननष्फलनमां यदसौ रा्याां, शेतेऽन्धां प्रावपतस्तमः ६ मुग्धस्य बाल्ये कौमारे, क्रीडतो यानत ववांशनतः जरया ग्रस्तदेहस्य, यात्यकल्पस्य ववांशनतः ७ दुरापूरेण कामेन, मोहेन च बलनमीयसा शे ां गृहे ु सकतस्य, प्रमत्तस्यापयानत दह ८ को गृहे ु पुमान्सकत-मात्मानमन्जतेन्न्द्रयः स्नेहपाशैदृमढैबमद्ध-मुत्सहेत ववमोचचतुम ् ९ को न्वर्थमतृष्णाां ववसृजे-त्प्राणेभ्योऽवप य ईन्प्सतः यां क्रीणात्यसुभभः प्रेष्ठै-स्तस्करः सेवको वणणक् १०
  • 73. 73 कर्थां वप्रयाया अनुकन्म्पतायाः, सङ्गां रहस्यां रुचचराांश्च मन्त्रान् सुहृत्सु तत्स्नेहभसतः भशशूनाां, कलनमाषराणामनुरकतचचत्तः ११ पुत्रान्स्मरांस्ता दुदहतॄहृमदय्या, रातॄन्स्वसॄवाम वपतरौ च दीनौ गृहान्मनोज्ञोरुपररच्छदाांश्च, वृत्तीश्च क ु ल्याः पशुभृत्यवगामन् १२ त्यजेत कोशस्कृ ददवेहमानः, कमामणण लनमोभादववतृप्तकामः औपस्थ्यजैह्व्यां बहु मन्यमानः, कर्थां ववरझयेत दुरन्तमोहः १३
  • 74. 74 क ु ्ुम्बपो ाय ववयन्न्नजायुनम, बुध्यतेऽर्थं ववहतां प्रमत्तः सवमत्र तापत्रयदुःणखतात्मा, ननववमद्यते न स्वक ु ्ुम्बरामः १४ ववत्ते ु ननत्याभभननववष््चेता, ववद्वाांश्च दो ां परववत्तहतुमः प्रेत्येह चार्थाप्यन्जतेन्न्द्रयस्त - दशान्तकामो हरते क ु ्ुम्बी १५ ववद्वानपीत्र्थां दनुजाः क ु ्ुम्बां, पुष्णन्स्वलनमोकाय न कल्पते वै यः स्वीयपारकयववभभन्नभावस्तमः, प्रपद्येत यर्था ववमूढः १६
  • 75. 75 यतो न कन्श्चत्कव च क ु त्रचचद्वा, दीनः स्वमात्मानमलनमां समर्थमः ववमोचचतुां कामदृशाां ववहार- क्रीडामृगो यन्न्नगडो ववसगमः १७ ततो ववदूरात्पररहृत्य दैत्या, दैत्ये ु सङ्गां वव यात्मक े ु उपेत नारायणमादददेवां, स मुकतसङ्गैररव तोऽपवगमः १८ न ह्यच्युतां प्रीणयतो, बह्वायासोऽसुरात्मजाः आत्मत्वात्सवमभूतानाां, भसद्धत्वाददह सवमतः १९
  • 76. 76 परावरे ु भूते ु, ब्रह्मान्तस्र्थावरादद ु भौनतक े ु ववकारे ु, भूतेष्वर्थ महत्सु च २० गुणे ु गुणसाम्ये च, गुणव्यनतकरे तर्था एक एव परो ह्यात्मा, भगवानीश्वरोऽव्ययः २१ प्रत्यगात्मस्वरूपेण, दृश्यरूपेण च स्वयम ् व्याप्यव्यापकननदेश्यो, ह्यननदेश्योऽववकन्ल्पतः २२ क े वलनमानुभवानन्द-स्वरूपः परमेश्वरः माययान्तदहमतैश्वयम, ईयते गुणसगमया २३ तस्मात्सवे ु भूते ु, दयाां क ु रुत सौहृदम ् आसुरां भावमुन्मुच्य, यया तुष्यत्यधोषजः २४
  • 77. 77 तुष््े च तत्र ककमलनमभ्यमनन्त आद्ये, ककां तैगुमणव्यनतकराददह ये स्वभसद्धाः धमामदयः ककमगुणेन च काङ्क्षषतेन, सारांजु ाां चरणयोरुपगायताां नः २५ धमामर्थमकाम इनत योऽभभदहतन्स्त्रवगम, ईषा त्रयी नयदमौ ववववधा च वाताम मन्ये तदेतदणखलनमां ननगमस्य सत्यां, स्वात्मापमणां स्वसुहृदः परमस्य पुांसः २६ ज्ञानां तदेतदमलनमां दुरवापमाह, नारायणो नरसखः ककलनम नारदाय एकान्न्तनाां भगवतस्तदककञ्चनानाां, पादारववन्दरजसाऽप्लनमुतदेदहनाां स्यात् २७
  • 78. 78 श्रुतमेतन्मया पूवं, ज्ञानां ववज्ञानसांयुतम् धमं भागवतां शुद्धां, नारदाद्देवदशमनात् २८ दैत्यपुत्रा ऊचुः प्रह्लनमाद त्वां वयां चावप, नतेन्यां ववद्महे गुरुम् एताभ्याां गुरुपुत्राभ्याां, बालनमानामवप हीश्वरौ २९ बालनमस्यान्तःपुरस्र्थस्य, महत्सङ्गो दुरन्वयः नछन्न्ध नः सांशयां सौम्य, स्याच्चेद्ववश्रम्भकारणम् ३० इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां सप्तमस्कन्धे प्रह्लनमादचररते ष्ठोऽध्यायः ६
  • 80. 80 नारद उवाच एवां दैत्यसुतैः पृष््ो, महाभागवतोऽसुरः उवाच स्मयमानस्तान्, स्मरन्मदनुभाव तम् १ प्रह्लनमाद उवाच वपतरर प्रन्स्र्थतेऽस्माक ां , तपसे मन्दराचलनमम् युद्धोद्यमां परां चक्र ु -ववमबुधा दानवान्प्रनत २ वपपीभलनमक ै रदहररव, ददष्ट्या लनमोकोपतापनः पापेन पापोऽभषीनत, वाददनो वासवादयः ३ ते ामनतबलनमोद्योगां, ननशम्यासुरयूर्थपाः वध्यमानाः सुरैभीता, दुद्रुवुः सवमतो ददशम् ४ कलनमत्रपुत्रभमत्राप्तान्,गृहान् पशुपररच्छदान् नावेक्ष्यमाणास्त्वररताः, सवे प्राणपरीप्सवः ५ सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 81. 81 व्यलनमुम्पन्राजभशत्रबर-ममरा जयकाङ्क्षषणः इन्द्रस्तु राजमदह ीां, मातरां मम चाग्रहीत् ६ नीयमानाां भयोद्ववग्नाां, रुदतीां क ु ररीभमव यदृच्छयाऽगतस्तत्र, देवव मदमदृशे पचर्थ ७ प्राह मैनाां सुरपते, नेतुमहमस्यनागसम् मुञ्च मुञ्च महाभाग, सतीां परपररग्रहम् ८ इन्द्र उवाच आस्तेऽस्या जठरे वीयम-मवव ह्यां सुरद्वव ः आस्यताां यावत्प्रसवां, मोक्ष्येऽर्थमपदवीां गतः ९ नारद उवाच अयां ननन्ष्कन्ल्ब ः साषा-न्महाभागवतो महान् त्वया न प्राप्स्यते सांस्र्था-मनन्तानुचरो बलनमी १० सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 82. 82 इत्युकतस्ताां ववहायेन्द्रो, देव ेमामनयन्वचः अनन्तवप्रयभकत्यैनाां, पररक्रम्य ददवां ययौ ११ ततो नो मातरमृव ः, समानीय ननजाश्रमम ् आश्वास्येहोष्यताां वत्से, यावत्ते भतुमरागमः १२ तर्थेत्यवात्सीद्देव े-रन्न्त साप्यक ु तोभया यावद्दैत्यपनतघोरा-त्तपसो न न्यवतमत १३ ऋव ां पयमचरत्तत्र, भकत्या परमया सती अन्तवमत्नी स्वगभमस्य, षेमायेच्छाप्रसूतये १४ ऋव ः कारुणणकस्तस्याः, प्रादादुभयमीश्वरः धममस्य तत्त्वां ज्ञानां च, मामप्युद्ददश्य ननममलनमम ् १५ सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 83. 83 तत्तु कालनमस्य दीघमत्वा-त्स्त्रीत्वान्मातुन्स्तरोदधे ऋव णानुगृहीतां माां, नाधुनाप्यजहात्स्मृनतः १६ भवतामवप भूयान्मे, यदद श्रद्दधते वचः वैशारदी धीः श्रद्धातः, स्त्रीबालनमानाां च मे यर्था १७ जन्माद्याः डडमे भावा, दृष््ा देहस्य नात्मनः फलनमानाभमव वृषस्य, कालनमेनेश्वरमूनतमना १८ आत्मा ननत्योऽव्ययः, शुद्ध एकः षेत्रज्ञ आश्रयः अववकक्रयः स्वदृग्हेतु-व्यामपकोऽसङ्ग्यनावृतः १९ एतैद्मवादशभभववमद्वा-नात्मनो लनमषणैः परैः अहां ममेत्यसद्भावां, देहादौ मोहजां त्यजेत् २० सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 84. 84 स्वणं यर्था ग्रावसु हेमकारः, षेत्रे ु योगैस्तदभभज्ञ आप्नुयात् षेत्रे ु देहे ु तर्थात्मयोगै- रध्यात्मववद्ब्रह्मगनतां लनमभेत २१ अष््ौ प्रकृ तयः प्रोकता-स्त्रय एव दह तद्गुणाः ववकाराः ोडशाचायैः, पुमानेकः समन्वयात् २२ देहस्तु सवमसङ्घातो, जगत्तस्र्थुररनत द्ववधा अत्रैव मृग्यः पुरु ो, नेनत नेतीत्यतत्त्यजन् २३ अन्वयव्यनतरेक े ण, वववेक े नोशतात्मना सगमस्र्थानसमाम्नायै-ववममृशद्भभरसत्वरैः २४ सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 85. 85 बुद्धेजामगरणां स्वप्नः, सु ुन्प्तररनत वृत्तयः ता येनैवानुभूयन्ते, सोऽध्यषः पुरु ः परः २५ एभभन्स्त्रवणैः पयमस्तै-बुमद्चधभेदैः कक्रयोद्भवैः स्वरूपमात्मनो बुध्ये-द्गन्धैवामयुभमवान्वयात् २६ एतद्द्वारो दह सांसारो, गुणकममननबन्धनः अज्ञानमूलनमोऽपार्थोऽवप, पुांसः स्वप्न इवेष्यते २७ तस्माद्भवद्भभः कतमव्यां, कममणाां त्रत्रगुणात्मनाम ् बीजननहमरणां योगः, प्रवाहोपरमो चधयः २८ तत्रोपायसहस्राणा-मयां भगवतोददतः यदीश्वरे भगवनत, यर्था यैरञ्जसा रनतः २९ सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 86. 86 गुरुशुश्रू या भकत्या, सवमलनमब्धापमणेन च सङ्गेन साधुभकताना-मीश्वराराधनेन च ३० श्रद्धया तत्कर्थायाां च, कीतमनैगुमणकममणाम् तत्पादाम्बुरुहध्यानात्त-न्ल्लनमङ्गेषाहमणाददभभः ३१ हररः सवे ु भूते ु, भगवानास्त ईश्वरः इनत भूतानन मनसा, कामैस्तैः साधु मानयेत् ३२ एवां ननन्जमत ड्वगैः, कक्रयते भन्कतरीश्वरे वासुदेवे भगवनत, यया सांलनमभते रनतम् ३३ ननशम्य कमामणण गुणानतुल्यान्, वीयामणण लनमीलनमातनुभभः कृ तानन यदानतह ोत्पुलनमकाश्रुगद्गदां, प्रोत्कण्ठ उद्गायनत रौनत नृत्यनत ३४ सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 87. 87 यदा ग्रहग्रस्त इव कवचचद्धस- त्याक्रन्दते ध्यायनत वन्दते जनम् मुहुः श्वसन्वन्कत हरे जगत्पते, नारायणेत्यात्ममनतगमतत्रपः ३५ तदा पुमान्मुकतसमस्तबन्धन- स्तद्भावभावानुकृ ताशयाकृ नतः ननदमग्धबीजानुशयो महीयसा, भन्कतप्रयोगेण समेत्यधोषजम् ३६ अधोषजालनमम्भभमहाशुभात्मनः, शरीररणः सांसृनतचक्रशातनम् तद्ब्रह्मननवामणसुखां ववदुबुमधास्ततो, भजध्वां हृदये हृदीश्वरम् ३७ सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 88. 88 कोऽनतप्रयासोऽसुरबालनमका हरे- रुपासने स्वे हृदद नछद्रवत्सतः स्वस्यात्मनः सख्युरशे देदहनाां, सामान्यतः ककां वव योपपादनैः ३८ रायः कलनमत्रां पशवः सुतादयो, गृहा मही क ु ञ्जरकोशभूतयः सवेऽर्थमकामाः षणभङ्गुरायु ः, क ु वमन्न्त मत्यमस्य ककयन्त्प्रयां चलनमाः ३९ एवां दह लनमोकाः क्रतुभभः कृ ता अमी, षनयष्णवः सानतशया न ननममलनमाः तस्माददृष््श्रुतदू णां परां, भकत्यैकयेशां भजतात्मलनमब्धये ४० सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 89. 89 यदध्यथ्येह कमामणण, ववद्वन्मान्यसकृ न्नरः करोत्यतो ववपयामसम-मोघां ववन्दते फलनमम ् ४१ सुखाय दुःखमोषाय, सङ्कल्प इह कभममणः सदाऽऽप्नोतीहया दुःख-मनीहायाः सुखावृतः ४२ कामान्कामयते काम्यै-यमदर्थमभमह पूरु ः स वै देहस्तु पारकयो, भङ्गुरो यात्युपैनत च ४३ ककमु व्यवदहतापत्य-दारागारधनादयः राझयकोशगजामात्य-भृत्याप्ता ममतास्पदाः ४४ ककमेतैरात्मनस्तुच्छैः, सह देहेन नश्वरैः अनर्थैरर्थमसङ्काशै-ननमत्यानन्दमहोदधेः ४५ सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 90. 90 ननरूप्यताभमह स्वार्थमः, ककयान्देहभृतोऽसुराः नन ेकाददष्ववस्र्थासु, न्कलनमश्यमानस्य कममभभः ४६ कमामण्यारभते देही, देहेनात्मानुवनतमना कममभभस्तनुते देह-मुभयां त्ववववेकतः ४७ तस्मादर्थामश्च कामाश्च, धमामश्च यदपाश्रयाः भजतानीहयाऽऽत्मान-मनीहां हररमीश्वरम ् ४८ सवे ामवप भूतानाां, हरररात्मेश्वरः वप्रयः भूतैममहद्भभः स्वकृ तैः, कृ तानाां जीवसांक्षज्ञतः ४९ देवोऽसुरो मनुष्यो वा, यषो गन्धवम एव च भजन्मुक ु न्दचरणां, स्वन्स्तमान्स्याद्यर्था वयम ् ५० सप्तमोऽध्यायः - ७
  • 91. 91 नालनमां द्ववजत्वां देवत्व-मृव त्वां वासुरात्मजाः प्रीणनाय मुक ु न्दस्य, न वृत्तां न बहुज्ञता ५१ न दानां न तपो नेझया, न शौचां न व्रतानन च प्रीयतेऽमलनमया भकत्या, हरररन्यद्ववडम्बनम ् ५२ ततो हरौ भगवनत, भन्कतां क ु रुत दानवाः आत्मौपम्येन सवमत्र, सवमभूतात्मनीश्वरे ५३ दैतेया यषरषाांभस, न्स्त्रयः शूद्रा व्रजौकसः खगा मृगाः पापजीवाः, सन्न्त ह्यच्युतताां गताः ५४ एतावानेव लनमोक े ऽन्स्मन्, पुांसः स्वार्थमः परः स्मृतः एकान्तभन्कतगोववन्दे, यत्सवमत्र तदीषणम् ५५ इनत श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहांस्याां सांदहतायाां सप्तमस्कन्धे प्रह्लनमादावुचररते दैत्यपुत्रानुशासनां नाम सप्तमोऽध्यायः ७