Presentaties duurzaam vastgoed bij banken en verzekeringsmaatschappijen 4 november 2010

1,665 views

Published on

Presentaties tijdens een seminar over duurzaam vastgoed ten behoeve van MJA-deelnemers van banken en verzekeringsmaatschappijen.
Presentatie van DHV, Agentschap NL, Rijksgebouwendienst en ING REIM.

Published in: Real Estate, Business, Travel
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,665
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
66
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • In het plaatje: 2,1 mln m2 huur, waarvan 1,7 mln m2 kantoren. Het gaat in totaal om ongeveer 525 huurpanden en 1250 panden in eigendom. Vertaald in oppervlaktecijfers is dit 72% in eigendom en 28% huur. Ook beheren we 1,2 mln m2 monumenten: m.n. eigendom. De Rijksgebouwendienst beheert en ontwikkelt de grootste vastgoedportefeuille van Nederland: 7 mln m2 vloeroppervlak, waarvan bijna 4 mln m2 kantoor. Dat is 10% van de totale kantorenmarkt in Nederland.
    Naast kantoren een bijzondere portefeuille met (zie plaatje):
    Kantoor: 3.925.000 m2 (Ministeriekern 625.000m2)=3.925.000 m2 (55%)
    Penitentiaire inrichting: 1.265.000 m2 (18%)
    Gerechtsgebouwen: 535.500 m2 ( 7%)
    Musea: 319.000 m2 ( 4%)
    Overig:
    Laboratorium: 150.000 m2
    Onderwijsgebouwen, TBS-inrichtingen, sportgebouwen, etc. 210.000 m2
    Bedrijfsruimte 150.000 m2
    Archiefgebouwen` 135.000 m2
    Parkeerterreinen, Opslag, Politie&Douane, Bilbiotheek, Woningen, Jeugdinrichten 440.000 m2
    Totaal: 1.10.000 m2 (15%)
    (100%)
  • Het grootste deel van de voorraad bevindt zich in de provincie Zuid Holland, mn. Den Haag
    Amsterdam en Utrecht zijn de steden na Den Haag waar zich het grootste volume aan bvo’s concentreert
  • Presentaties duurzaam vastgoed bij banken en verzekeringsmaatschappijen 4 november 2010

    1. 1. 30 januari 2015 Duurzaam vastgoed bij banken en verzekerings- maatschappijen Jo Daemen
    2. 2. 5 Wie zitten er hier aan tafel Huurders: SNS REAAL Facilitair Bedrijf ING Facility Management ASR Nederland Rabobank / Eigen Steen Ohra Rijksgebouwendienst Eigenaren: Bouwfonds REIM ING REIM Delta Lloyd Vastgoed ASR IVBN Anders: DHV Ministerie van BZK | Directoraat-generaal Wonen, Wijken en Integratie Agentschap NL
    3. 3. 7 Programma 13.30 uur welkom 13.40 uur Duurzaam Inkopen – impact op de vastgoedsector door Albert Hulshoff, programma-adviseur Agentschap NL 14.00 uur Duurzaam Inkopen – Kantoren Rijksgebouwendienst als voorbeeld Vincent Swinkels, senior-adviseur Klimaat en Energie DHV 14.30 uur Duurzaamheid is een integraal onderdeel van de portefeuillebeleid van de Rijksgebouwendienst Farid Azarkan, Hoofd Assetmanagement directie Vastgoed Rijksgebouwendienst 15.00 uur pauze 15.30 uur Introductie: film Duurzaam Inkopen 15.40 uur Duurzame huisvesting, verduurzamen van bestaande kantoorgebouwen Anne de Jong, Portfoliomanager Offices at ING Real Estate 16.10 uur workshop, o.l.v. Jo Daemen, opdrachtmanager Agentschap NL 17.00 uur netwerkborrel
    4. 4. Duurzaam Inkopen – impact op de vastgoedsector door Albert Hulshoff, programma- adviseur Agentschap NL
    5. 5. >> Als het gaat om energie en klimaat Duurzaam Inkopen – impact op de vastgoedsector Baarn, 4 november 2010 Albert Hulshoff
    6. 6. >> Als het gaat om 10 Presentatie - Overview kantorenmarkt - ‘Duurzaam Inkopen kantoren werkt’ - Openbaar Register Duurzaam Inkopen Kantoren
    7. 7. >> Als het gaat om 11 Overview kantorenmarkt Enkele cijfers: Ca. 78.000 kantoren in NL (46 miljoen m2 bvo) 6% CO2-uitstoot in NL afkomstig van kantoren >> hierop valt naar schatting 80% te besparen
    8. 8. >> Als het gaat om 12 Overview kantorenmarkt - 2 13,3% leegstand (7 miljoen m2 bvo)
    9. 9. >> Als het gaat om 13 Overview kantorenmarkt - 3 Nieuwbouw: energie prestatiecoëfficiënt-aanscherpingen EPC per BVO 0,80 0,90 1,00 1,10 1,20 1,30 1,40 1,50 1,60 1,70 10 100 1.000 10.000 100.000 BVO EPC Minimum eis Bouwbesluit: 2000
    10. 10. >> Als het gaat om 14 EPC per BVO 0,80 0,90 1,00 1,10 1,20 1,30 1,40 1,50 1,60 1,70 10 100 1.000 10.000 100.000 BVO EPC Duurzame gebouwen in de VS*: 2,6% betere huur 7,6% hogere bezettingsgraad 13,3% hogere verkoopwaarde * ‘The Economics of Green Buildings’ september 2010 Minimum eis Bouwbesluit: 2000
    11. 11. >> Als het gaat om 15 EPC per BVO 0,80 0,90 1,00 1,10 1,20 1,30 1,40 1,50 1,60 1,70 10 100 1.000 10.000 100.000 BVO EPC Minimum eis Bouwbesluit: 2000 2009 2003 Snel verouderd = minder aantrekkelijk
    12. 12. >> Als het gaat om 16 Overview kantorenmarkt - 4 Waarde bestaande voorraad onder druk door zeer energiezuinige nieuwbouw
    13. 13. >> Als het gaat om 17 1 januari 2008: Introductie energielabel >> maakt energieprestatie bestaande voorraad zichtbaar Eind 2009: ca. 1/3 kantooroppervlakte voorzien van energielabel Overview kantorenmarkt - 5
    14. 14. >> Als het gaat om 18 Overview kantorenmarkt - 6 1 januari 2010: Duurzaam Inkopen kantoren door rijksoverheid Onderzoek Dr. Nils Kok, assistent professor (Universiteit Maastricht), 2009: ‘Impact van Duurzaam Inkopen op vastgoedsector’: 1/3 label C of hoger 27% label G in werkelijkheid waarschijnlijk slechter Meerderheid beleggers bereid te investeren
    15. 15. >> Als het gaat om 19 Overview kantorenmarkt - 7 Pensioenfondsen stellen duurzaamheideisen aan hun (indirecte) beleggingen in vastgoed Maart 2010: wereldwijd onderzoek in opdracht van PGGM, APG en USS: ‘Environmental Performance - A Global Perspective on Commercial Real Estate’
    16. 16. >> Als het gaat om 20 ‘Duurzaam Inkopen kantoren werkt’ - Door toenemende leegstand (steeds sterker geldt ‘klant is koning’) - Door zeer energiezuinige nieuwbouw - Door toenemende druk van - pensioenfondsen - grootste individuele gebruiker (Rgd) Vastgoedfondsen (leden IVBN) zijn steeds meer bereid kantoren te verduurzamen
    17. 17. >> Als het gaat om 21 Echter… … zonder de huurder verduurzamen bestaande voorraad niet mogelijk
    18. 18. >> Als het gaat om 22 Daarom… ‘Wie volgt het goede voorbeeld van de Rijksoverheid?’
    19. 19. Duurzaam Inkopen – Kantoren Rijksgebouwendienst als voorbeeld Vincent Swinkels, senior-adviseur Klimaat en Energie DHV 23
    20. 20. Duurzaam inkopen Kantoren Rijksgebouwendienst als voorbeeld Vincent Swinkels November 2010
    21. 21. Inhoud  Opdracht  Duurzaam inkoop criteria kantoren  Uitgangspunten  Resultaten Rijksgebouwendienst  Conclusies
    22. 22. Opdracht  Opdrachtgever: AgentschapNL/ Rijksgebouwendienst  Doel: inzicht in potentiële energiereductie 2010 – 2020, door toepassing duurzaam inkoop criteria kantoren  Rgd: inzicht in reductiepotentieel eigen kantoorportefeuille  Extrapolatie huidige portefeuille  Krimp: energieprestatie als factor bij afstoot  Agentschap NL: inzicht in reductiepotentieel kantoorvoorraad Nederland  Effect aanscherping criteria  Extrapolatie huidige voorraad als 40% markt mee doet
    23. 23. Inkoopcriteria kantoren  Aankoop en huur, verlenging contract  Minimaal label C, of  Minimale verbetering met 2 labelstappen.  Renovatie:  Obv GPR Gebouw:  minimaal GPR 7, of  minimale verbetering met 2 punten.  Obv milieu-index gebouw Greencalc+:  minimaal GreenCalc 200, of  minimale verbetering milieuprestatie met 60 punten.  Sloop  Onderhoud
    24. 24. Uitgangspunten  Bij GPR, Greencalc alleen gerekend met onderdeel energie  Berekeningen op basis van:  gestandaardiseerd energiegebruik  expiratiedata lopende contracten  Rgd gegevens t.a.v. oppervlakten  Aannamen:  Huur: gemiddelde verlenging contractduur 5 jaar  Eigendom - renovatietempo: eens in de 20 jaar  Minimale verbetering
    25. 25. Uitgangspunten  Rgd gebouwenbestand (dec 2009)  Filter: kantoren, niet monumentaal: 582 gebouwen:  Huur 1.625.900 m2 BVO  Eigendom 2.252.200 m2 BVO  Energielabel database AgentschapNL (dec 2009)
    26. 26. Resultaten: RGD 2020 huur 2010  Gemiddeld: energielabel D  Grootste aandeel: G 2020  Gemiddeld: energielabel C  G, F labels verdwijnen (bijna) uit portefeuille Energielabels 2010 Rgd (huur) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% A++ A+ A B C D E F G Energielabels 2020 Rgd (huur) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% A++ A+ A B C D E F G
    27. 27. Resultaten RGD 2020: eigendom 2010  Gemiddeld: energielabel D  Grootste aandeel: G 2020  Gemiddeld: energielabel B  Aandeel G labels gehalveerd Energielabels 2010 Rgd (eigendom) 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% A++ A+ A B C D E F G Energielabels 2020 Rgd (eigendom) 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% A++ A+ A B C D E F G
    28. 28. Resultaten Rgd 2020: Energiebesparing  Huur:  15% energiebesparing  Eigendom:  16% energiebesparing  Totaal circa €10-15 miljoen besparing per jaar Primaire energie Rgd kantoren 0 500 1.000 1.500 2.000 2.500 Huur Eigendom TJperjaar 2010 2020
    29. 29. Resultaten Rgd 2020: scenario krimp Inschatting: 29% BVO wordt afgestoten  Aanname: Afstoten obv van energielabel  Effect: Verdwijning E-F-G labels  Energiebesparing t.o.v. 2010: 48% !  Tientallen miljoenen Euro besparing per jaar. Energielabels 2020 na afstoot (huur) 0,0% 10,0% 20,0% 30,0% 40,0% 50,0% 60,0% A++ A+ A B C D E F G Energielabels 2010 Rgd (huur) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% A++ A+ A B C D E F G Energielabels 2020 na afstoot (eigendom) 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% A++ A+ A B C D E F G Energielabels 2010 Rgd (eigendom) 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% A++ A+ A B C D E F G
    30. 30. Overige conclusies  DI criteria kantoren zijn effectief instrument  16% energiebesparing, vooral door verbetering slechtste labels  Tot 50% energiebesparing mogelijk indien energieprestatie factor is bij afstoot  Grootste reductiepotentieel door verbreding DI criteria naar andere spelers: Andere overheden, financiële sector  Aanscherping criteria levert relatief weinig extra besparing op, wel zinvol als perspectief voor marktpartijen  RGD loopt voorop, maar is zeker niet de enige
    31. 31. Duurzaamheid is een integraal onderdeel van de portefeuillebeleid van de Rijksgebouwendienst Farid Azarkan, Hoofd Assetmanagement directie Vastgoed Rijksgebouwendienst 35
    32. 32. January 30, 2015 Ontwikkelingen in de kantorenmarkt in de periode 2010-2020 Duurzaamheid is een integraal onderdeel van het portefeuille- beleid van de Rijksgebouwendienst Drs. Farid Azarkan MSc RE Hoofd Assetmanagement Directie Vastgoed
    33. 33. 37 Totale voorraad 7,1 mln m2 huur 2,1 waarvan 1,7 mln m2 kantoren eigendom 5,0 waarvan 2,1 mln m2 kantoren Waarvan monumenten 1,2 mln m2 De voorraad van de Rijksgebouwendienst January 30, 2015
    34. 34. 38 Enkele financiële gegevens Rijkshuisvesting 1,5 miljard euro gebruiksvergoeding 336 miljoen euro voor aanhuur 172 miljoen euro voor beheer en onderhoud 78 miljoen euro voor 1005 medewerkers (960 fte) 200 miljoen euro voor energie January 30, 2015
    35. 35. 39 Vloeroppervlak per provincie en in top 20 steden January 30, 2015
    36. 36. 40 Problemen in de bouw en kantorenmarkt Grondexploitaties lopen vast; (project)ontwikkelingen stagneren en stoppen Leegstand neemt toe Werkvoorraad bouwbedrijven is laag en daalt Bouw is grootste binnenlandse bedrijfstak; werkloosheid loopt op Aantal transacties daalt Aantal faillissementen stijgt January 30, 2015
    37. 37. 41 January 30, 2015
    38. 38. 42 Ontwikkelingen in de rijkshuisvesting 2010-2020 Concentratie op stationslocaties: Rijksgebruikers, minder locaties Krimpende overheid: minder ambtenaren Nieuwe werken: standaardisatie en hogere bezettingsgraad Publiek Private Samenwerking en geïntegreerde contracten Afname van de behoefte aan kantooroppervlakte van 29% (= 1,3 miljoen m2; in 2020 jaarlijks 93 miljoen euro besparen, Balkenende IV) Besparingen op de energierekening (jaarlijks ongeveer 50 miljoen euro besparen, Balkenende IV) January 30, 2015
    39. 39. 43 Afspraken in de kantorentop 25 mei 2010 De grote omvang van de structurele leegstand van kantoren in Nederland neemt voor met name de eigenaren en de overheid (als regisseur van de openbare ruimte) problematische vormen aan. Gemeenten / Provincies / Rijk Beleggers: te (her)investeren in (tijdsbestendige en duurzame) met name binnenstedelijke locaties Ontwikkelaars: om bij voorkeur te investeren in de duurzame (her)ontwikkeling van verouderde kantorenlocaties en gebouwen Gebruikers: bij voorkeur te kiezen van meer binnenstedelijke en bestaande verduurzaamde kantoorobjecten met een bij voorkeur goede OV-aansluiting en een zorgvuldige afweging te maken tussen het betrekken van duurzame nieuwbouwkantoren en het benutten van verduurzaamde bestaande kantoren January 30, 2015
    40. 40. 44 January 30, 2015
    41. 41. 45 Onderzoeken JLL, Bouwfonds, Nyenrode, etc Waterscheiding duurzame en niet-duurzame kantoren Wegnemen van de prop aan de onderkant (transformeren/slopen) Bubbel in de markt: vastgoed is nog steeds overgewaardeerd Het Nieuwe Werken is alom tegenwoordig (m.n. financiële motieven) Minder afwaarderen op waarde duurzaam vastgoed Aandeelhouders stellen in toenemende mate duurzaamheidseisen JLL verwacht dat de vraag naar duurzame huisvesting de komende vijf jaar kan oplopen tot ruim 20 miljoen m2. Kopers besteden meer aandacht aan technische due diligence January 30, 2015
    42. 42. 46 January 30, 2015
    43. 43. 47 Kabinetsbeleid 2010-2014 Bedrijfsvoering, faciliteiten en huisvesting standaardisatie centralisatie (d.w.z. samenvoegen diensten) centrale sturing kostenbesparingen January 30, 2015
    44. 44. 48 Portefeuillebeleid Rijksgebouwendienst Adequate huisvesting tegen aanvaardbare maatschappelijke kosten: standaardisatie Rijkswerkplek (Fysieke Werkomgeving Rijk) Erfgoedfunctie: bewaren door benutten Waardebehoud van de portefeuille (boekwaarde 5,7 miljard euro) Afstoot en afname nieuwe aanhuren January 30, 2015
    45. 45. 49 January 30, 2015
    46. 46. 50 Duurzame portefeuille 2020: met als ambitie “kampioen van de voorraad” te willen zijn 1. Sturen op gebruik (bezettingsgraad, locatie, kwaliteit), op waardebehoud (flexibele, strategische voorraad) en besparen op faciliteiten en huisvesting (Het Nieuwe Werken en accommoderen van organisatie-veranderingen (t.g.v. bezuinigingen) 2. 400 panden afstoten mede op basis van de energieprestatie van de objecten (eigendom en huur) 3. Eigendom en huurpanden beter inregelen om energiebesparingen te realiseren (quick wins, FCIB) 4. Toepassen innovatieve technieken. Vanaf 2018 energieneutrale nieuwbouw t.g.v. EU-regelgeving 5. Afwegingen nieuwbouw <> bestaande bouw transparant maken (vergroenen business case instrumentarium) January 30, 2015
    47. 47. 51 January 30, 2015
    48. 48. 52 Duurzame portefeuille: 100% duurzaam inkopen 1. Huurpanden duurzaam inkopen (energielabel minimaal C) en standaard een technische due diligence minimale eis wordt in de aanhuurpraktijk redelijk eenvoudig gehaald 2. Eigendom renoveren en verduurzamen GreenCalc 200 (waardebehoud en lagere exploitatie) 3. Aandacht voor gedragsmaatregelen bij de huurders om energiebesparing te borgen 4. PPS op basis van (milieu) prestatie-eisen bij nieuwbouw en renovatie January 30, 2015
    49. 49. 53 January 30, 2015 Energielabels 2010 Rgd (huur) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% A++ A+ A B C D E F G Energielabels 2020 Rgd (huur) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% A++ A+ A B C D E F G De Knip C>B Graadt van Roggeweg A Kleine Singel A H. Gorterstraat G>C
    50. 50. 55 Enkele afsluitende stellingen De Rgd moet het aanbod zoveel mogelijk beperken en zeker niet verruimen met (aanhuur of bouw van) nieuwbouw om de waarde van de bestaande voorraad zoveel mogelijk in tact te houden. Verduurzaming is technisch niet ingewikkeld maar wel een nieuw onderhandelaspect voor assetmanagers. Beleggers verwachten dat kantoorpanden met een lage exploitatie en een hoge bezettingsgraad (Nieuwe Werken) nog goede rendementen op kantoorportefeuilles mogelijk maken. Is duurzaamheid het nieuwe verdienmodel? January 30, 2015
    51. 51. Introductie: film Duurzaam Inkopen 56
    52. 52. Duurzame huisvesting, verduurzamen van bestaande kantoorgebouwen Anne de Jong, Portfoliomanager Offices at ING Real Estate 57
    53. 53. Duurzame huisvesting? Verduurzamen van bestaande kantoorgebouwen 4 november 2010 ING Real Estate Investment Management Netherlands Anne de Jong – Portfolio manager ING Dutch Office Fund
    54. 54. Portfolio per Q3 2010 • 84 kantoorgebouwen • Totaal 866,583 m² BVO • Totaal grootte portfolio EUR 2.265 miljoen • Bezettingsgraad 90% Limburg Noord-Brabant Zuid Holland Utrecht Noord Holland Overijssel Groningen Portfolio overview Introduction ING Dutch Office Fund
    55. 55. Duurzame huisvesting Een hype of een kwestie van lange termijn visie?
    56. 56. Duurzame huisvesting Een logisch gevolg van de beleggingsstrategie van het ING Dutch Office Fund WTC Amsterdam 1982 WTC Amsterdam 2010 Duurzame huisvesting = • Selecteren van de beste locaties van Nederland • (Blijven) Investeren in hoogwaardige kwaliteit van kantoorgebouwen Resultaat = duurzame vraag naar huisvesting, dus rendement voor de aandeelhouders
    57. 57. ING Dutch Office Fund Traditie van duurzaam investeren Duurzame locaties: - 62% op prime locaties - Lange termijn duurzame vraag - Bezettingsgraad 91.8% Duurzame gebouwen: - Blijvend investeren in kwaliteit - Energie label C gemiddelde v/d portefeuille - Meerjarenonderhoudsplanningen - Herontwikkelen van gebouwen Duurzaam rendement: - IRR sinds aanvang 8.7% - Consistente outperformance ROZ/IPD 1.2% in 2009, 0% 4% 8% 12% 16% 20% Amsterdam The Hague Rotterdam Utrecht Other NL Risk Category per city Prime Secondary Tertiary + =
    58. 58. Ambition 2010 - 2020 ► Our ambition is to be the leading provider of sustainable real estate products in our peer group, providing our tenants with the most sustainable housing solutions and offering a sustainable office fund to our investors. Objectives 2010 - 2013 ► Our aim is to set the standard and therefore exceed the objectives set by the Dutch government and RGD (Housing department Dutch government) and the IVBN (Dutch association of institutional real estate investors). For the moment we set five main objectives for 2013. Results Green Action Plan 2010 ► Successfully completed pilot project ‘quick wins’ in the WTC Amsterdam ► Obtained all energy labels with an average of C ► Implemented sustainability into appraisals ► Majority of portfolio has green energy contracts (wind and water power) ► Developed sustainability checklist for property acquisition and dispositions ► Implemented sustainability into the communication towards shareholders ► GreenLight Award 2010 for sustainable upgrade of the lighting concept in Vivaldi Offices, Centerpoint, Cross Towers (energy consumption in lighting reduced by 70%) Belofte aan de aandeelhouders Aandeelhoudersvergadering ING Dutch Office Fund
    59. 59. Outlook Green Action Plan 2011 The action plan of 2011 will have the same focus as in 2010. Gathered experience for example in the WTC Amsterdam will be applied in other parts of the portfolio. ► Portfolio level: o Performance monitoring (energy), increase interaction with tenants, implement procurement policy, work on sustainable property management ► Property level: o Analyse performance of all climate installations in the portfolio, actively gather en monitor energy consumption data and implement sustainable waste management within the portfolio Vooruitzichten 2011 Focus op individuele gebouwen en portfolio overkoepelend
    60. 60. Resultaten worden zichtbaar Nr 1. non-listed belegger Continental Europe / Groene baksteen JLL Waardering van aandeelhouders en relaties: • Enquête APG / PGGM / USS – Nr 1. non-listed belegger Continental Europe • Award Jones Lang LaSalle voor meest duurzame belegger 2010
    61. 61. Verduurzamen met onze klanten Voor beide partijen gewenste resultaten behalen Resultaat: • Wensen van de klant (huurder) gerealiseerd; • Voldaan aan voorwaarden van eigenaar (verhuurder) • Prettig werksfeer en comfort voor de kantoorgebruikers • Past binnen beleid “maatschappelijk verantwoord ondernemen” van klant en eigenaar
    62. 62. Referentie projecten Overzicht van duurzame renovaties ING DOF WTC Amsterdam Amsterdam -Brochure voor huurders -Uitvoeren van Quick wins -Groene energie Vivaldi offices Amsterdam -Greenlight EU award -Voor verlichtingsconcepten Hojel City Centre II Utrecht - Warmte-koel gevels - Koelplafonds - Huurder gaat zelf mee - verduurzamen De Maas Rotterdam - Samen met RGD/RWS - werken naar voorbeeld voor - verduurzaming van - bestaande kantoren Archiparc Utrecht - Licht en functioneel gebouw - Volledig renoveren naar - minimaal label C - Nog te realiseren Nieuw Amsterdam Gebouw Amsterdam -Volledige renovatie met duurzaamheid Als voorwaarde - Nog te realiseren
    63. 63. [Tag line] Improve the building 1) façade painted in lighter color, new fully transparent windows 2) extension of ground floor onto the square 3) complete refurbishment of interior 4) larger entrance-halls for all four office buildings Focus on sustainability 1) new installations and energy saving lightning 2) full upgrade from energy label E to A 3) connected to district heating and cooling 4) solar panels on roof new green area’s around office building Add facilities 1) establishment of hotel, restaurants and café 2) other services like employment agency, bank, day care center 3) redevelopment of square by municipality Nieuw Amsterdam Gebouw Investeren in goede locaties en renoveren van bestaande bouw
    64. 64. Visie IVBN Saldobenadering: Baseer de keuze voor nieuw vastgoed op het saldo van positieve en negatieve op de duurzaamheid van de gehele gebouwenvoorraad  Investeren in het verduurzamen van vastgoed  Samen met huurders verduurzaming realiseren  Samen met de overheid werken aan effectief beleid  Ontwikkelen van een meetlat voor duurzaamheid Duurzaam vastgoed zijn die gebouwen waar een continue vraag naar is Verduurzamen van de bestaande voorraad
    65. 65. Workshop Jo Daemen 70
    66. 66. 71 Workshop Wat belemmert een organisatie om aan te sluiten bij Duurzaam Inkopen Kantoren? Wat zijn overwegingen om het wel te doen?
    67. 67. 72 Green lease contracten Samenstel van afspraken waarmee huurder en verhuurder overeenkomen hoe duurzaamheidsinvesteringen en daarmee gepaard gaande lagere energielasten onderling worden verdisconteerd Voorbeeld Green Lease: All In-huurcontract

    ×