Analiza sektora voća i povrća u Nišavskom okrugu

3,065 views

Published on

Analiza sektora voća i povrća u Nišavskom okrugu za potrebe osnivanja Savetodavne službe, Opšta situacija u sektoru voća i povrća,Postojeći resursi i uporedna analiza sa ostatkom Srbije i uporedna analiza sa ostalim sektorima, Tržišni lanac u prodaji voća i povrća u Nišavskom regionu, Cenovni trendovi i cenovne razlike najvažnijeg voća i povrća Nišavskog regiona i ostatka Srbije Cenovni trendovi i cenovne razlike najvažnijeg voća i povrća Nišavskog regiona i ostatka Srbije, Nivo konkurentnosti sektora voća i povrća u Nišavskom regionu

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
3,065
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
24
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Analiza sektora voća i povrća u Nišavskom okrugu

  1. 1. Analiza sektora voća i povrća u Nišavskim okrugu zapotrebe osnivanja Savetodavne službeSadržajI. Opšta situacija u sektoru voća i povrća .......................................................................................................................................... 2 I.1. Postojeći resursi i uporedna analiza sa ostatkom Srbije i uporedna analiza sa ostalim sektorima ................................ 3 I.2. Tržišni lanac u prodaji voća i povrća u Nišavskom region .................................................................................................12 I.3. Cenovni trendovi i cenovne razlike najvažnijeg voća i povrća Nišavskog regiona i ostatka Srbije ............................... 13 I.4. Nivo konkurentnosti sektora voća i povrća u Nišavskom regionu .................................................................................. 14II. Identifikacija osnovnih nedostataka u sektoru voća i povrća u Nišavskom regionu.................................................................. 16 II.1. Voćarstsvo ........................................................................................................................................................................... 16 II.2. Povrtarstvo...........................................................................................................................................................................17 II.3. Prerada voća i povrća ......................................................................................................................................................... 18 II.4. Nivo tržišne i poljoprivredne infrastrukture (na osnovu postojećih opštinskih strategija razvoja) ............................. 19III. Potrebe savetodavne službe ........................................................................................................................................................ 20 III.1. Ciljevi koji treba da ostvari Savetodavna služba ............................................................................................................... 20 III.2. Analiza osnovnih potreba za treningom ........................................................................................................................... 20 III.3. Preporuke ............................................................................................................................................................................ 23IV. Predlozi mogućih projekta savetodavne službe .......................................................................................................................... 24V. Aneksi ....................................................................................................................................................................................... 28-38 Januar 2010. 1
  2. 2. ANALIZA SEKTORA VOĆA I POVRĆA U NIŠAVSKIM OKRUGU ZA POTREBE OSNIVANJA SAVETODAVNE SLUŽBEI. Opšta situacija u sektoru voća i povrćaI pored blage klime, kvalitetnog zemljišta, pored reka Južne Morave, Nišave i Timoka, blizine koridora 10 inekoliko velikih gradova u Centralnoj Srbiji, Nišavski okrug osim proizvodnje višnje nije prepoznat kaoznačajno voćarsko-povrtarsko područje u Srbiji. Brojni su razlozi za to, koji se često nalaze u poljoprivrediali i van nje.Dodatno, poljoprivreda i proizvodnja voća i povrća će u predstojećem periodu pretrpeti značajnepromene usled predstojećih ekonomskih reformi, strukturalnih kretanja i potpisivanja dva važna ugovorasa Evropskom Unijom i Svetskom trgovinskom organizacijom, koji će obuhvatiti:  Smanjenje broja poljoprivrednika usled velike konurencije na nivou primarne poljoprivrede, a nemogućnošću prerađivačke industrije da preradi i izveze viškove. Mladi neće da nastave posao svojih roditelja i time se javlja i efekat povećanja staračkih domaćinstava u ruralnim krajevima;  Usled unapređenja tehnologije u proizvodnji hrane, sve je manja potreba za radnom snagom u poljoprivredi i sve je veća diverzifikacija aktivnosti na poljoprivrednom domaćinstvu u pravcu turizma, zanatstva i usluga;  Sve veća migracija za poslom u gradovima koja se javlja usled toga što: i) napredniji delovi ruralne zajednice napuštaju seoske sredine zbog boljih socio-ekonomoskih uslova u gradu; ii) siromašniji slojevi su primorani da traže posao van poljoprivrede zbog sve većeg pritiska, a usled niskog prihoda u poljoprivredi na malom domaćinstvu;  Sve veća urbanizacija ruralnih predela i povećanje potražnje za uslužnim poslovima u ruralnim područjima. To će zahtevati specifična znanja ljudi sa tih područja, jer pored znanja o proizvodnji hrane biće potrebna sve šira i veća znanja o ekonomiji, marketingu, menadžmentu;  Smanjenje poljoprivrednih površina na račun izgradnje industrijskih i uslužnih parkova;  Gazdinstvima će biti potrebno nekoliko izvora finansiranja za život jer će se sve više povećavati rashodi.Specifično za sektor voća i povrća ove promene će posebno obuhvatiti:  Otvaranje granica, kroz potpisivanje sporazuma o Stabilizaciji i pridruživanju i članstva u STO koje uslovljava još veću tržišnu utakmicu na domaćem tržištu voća i povrća i potrebu za povećanjem cenovne konkurentnosti sopstvenog proizvoda;  Povećani zahtev i tražnja za proizvodima koji su konkurentni kvalitetom, a gde je taj kvalitet dokazan certifikatom – integralna proizvodnja, organska proizvodnja, zaštita imena porekla, zaštita oznake porekla i slično;  Promena tržišnih lanaca u pravcu veće potrošnje u supermarketima i koncentracija u nekoliko prerađvačkih kapaciteta koji traže veće količine i unapređen kvalitet;  Sve zahtevniji standardi u proizvodnji i prodaji voća i povrća, naročito vezani za izvoz (kako u EU tako i u ostale zemelje), ali i na domaćem tržištu;  Porast zahteva za sledljivost u proizvodnji (registar krompira, biljni pasoši, standardi i drugo);  Sve veća potreba za usvajanjem novih tehnologija u proizvodnji jer se brže menjaju i samim tim postoji potreba za usvajanjem novih znanja kojima bismo se prilagodili; 2
  3. 3.  Povećano ulaganje u poljoprivredu, ruralna područja, pa samim tim i sektor voća i povrća kako kroz razne programe centralne vlasti, tako i kroz korišćenje strukturalnih fondova EU – prvenstveno IPARD fonda.Upravo zato je važno imati strateški pristup u razvoju poljoprivrede u Nišavskom regionu koji će bitizasnovan na planskom i institucionalnom delovanju kroz osnivanje institucije koja će pomoćipoljoprivrednicima, ali i usvajanjem dugoročnog programa podrške poljoprivredi i ruralnom razvojuregiona. I.1. Postojeći resursi i uporedna analiza sa ostatkom Srbije i uporedna analiza sa ostalim sektorimaU Republici Srbiji postoji 29 upravnih okruga. Teritorija svakog okruga obuhvata određeni broj opština igradova. Nišavski upravni okrug obuhvata teritoriju grada Niša sa pet gradskih opština i opštineAleksinac, Gadžin Han, Doljevac, Merošina, Ražanj i Svrljig.Mapa: Upravni okruzi u Srbiji Mapa: Opštine Nišavskog okrugaTo je po površini drugi okrug u Srbiji sa teritorijom od 2.279km2 i oko 380 hiljada stanovnika (RZS,2005).Raspolaže sa ukupnim poljoprivrednim zemljištem od oko 173.000 ha, od čega obradive površinezauzimaju 123.340 ha (76.130 ha oranica, 16.650 ha krmnog bilja, 13.405 ha povrća, 9.035 ha voća, 7.350 havinograda, 770 ha industrijskog bilja).Od ukupnih oraničnih površina u Srbiji povrće, voće i vinogradi se gaje na 12.4% površina. U Nišavskomokrugu pod ovim kulturama nalazi se 24.2% od ukupnih poljoprivrednih površina, pa se s pravom možekonstatovati da je ovaj deo Srbije hortikulturni, ali sa dominatnom povrtarskom proizvodnjom.Najveće poljoprivredne površine se nalaze u opštini Aleksinac (27%), a najmanje u opštini Doljevac (5%). Pobroju ukupno zaposlenih prednjače opštine Gadžin Han i Niš (30-35%), dok su opštine Merošina, Ražanj iDoljevac na samom začelju po broju zaposlenih (8-9%). 3
  4. 4. Nišavski okrug se odlikuje umereno-kontinentalnom klimom. Srednja godišnja temperatura vazduha je11,4oC. Najhladniji mesec je januar sa prosečnom mesečnom temperaturom -0,2oC, a najtopliji je jul satemepraturom od 21,3oC. U višegodišnjem proseku (40 godina) broj kišnih dana u toku godine je 123, doksa snegom ima 43 dana. Godišnje ima 590mm padavina.Tabela: Zemljišni resursi po opštinama Upravni okrug/Grad/Opština Poljoprivredna Povrtarska Voćarska Vinogradarska površina proizvodnja proizvodnja proizvodnjaNišavski upravni okrug 173742 14233 8919 6195Grad Niš 37972 2790 1905 3408 Niš – Mediana 796 113 43 9 Niš – Niška Banja 7408 339 466 774 Niš – Palilula 7571 920 403 332 Niš - Pantelej 9277 548 423 1711 Niš – Crveni Krst 12920 870 570 58Aleksinac 45022 5577 2440 1096Gadžin Han 17577 1168 1200 270Doljevac 9184 1332 277 464Merošina 14759 1360 1385 472Ražanj 17113 1056 699 364Svrljig 32115 950 1013 121RZS, 2008Biljna poljoprivredna proizvodnja u Nišavskom orugu skoncentrisana je u dolinama većih reka i to presvega Južne Morave, Nišave i Timoka. Zemljište je raznolikog kvaliteta (boniteti od II do V). Teritorijomprolazi najznačajnija nacionalna saobraćajnica, koridor 10, koji povezuje sever i jug Republike, ali i Evrope.Graf: Površine pod povrtarskom proizvodnjom u Nišavskom Graf: Površine pod voćem u Nišavskom okrugu (ha)okrugu (ha)Izvor RSZProizvodnja povrća se odvija neplanski, na usitnjenom posedu, bez adekvatne stručne podrške.Zastupljen je velik broj vrsta u proizvodnji. Sortiment je neujednačen, a tehnologija mu najčešće nijeprilagođena. Iz tog razloga dobija se raznovrsna roba, šarenog kvaliteta sa velikim razlikama u ceni.Povrtarski proizvodi se distribuiraju preko zelenih pijaca i kvantaša. Uglavnom su u lošim pakovanjima,rinfuznog karaktera (vreće, kutije od banana, itd.) Zdravstvenoj bezbednosti hrane se ne pridaje dovoljnona značaju. 4
  5. 5. Tabela: Proizvodnja povrća u Nišavskom okrugu u uporedbi sa ostalim okruzima u Srbiji (prosek 2007 - 2009)Okrug Nišavski Prosek okrug Odstupanje %Paprika 11,563.33 6,446.86 79.36Luk beli 1,600.67 901.68 77.52Luk crni 8,401.00 5,153.33 63.02Pasulj 1,132.00 890.19 27.16Boranija 610.33 565.79 7.87Paradajz 6,517.67 6,440.38 1.20Krastvaci 2,084.00 2,485.17 -16.14Mrkva 2,032.33 2,483.83 -18.18Kupus i kelj 8,052.00 10,303.76 -21.85Krompir 24,751.67 32,465.32 -23.76Grašak 599.33 1,437.60 -58.31Izvor RSZPrerađivački kapaciteti su nedovoljni da višak svežeg povrća prerade. Uglavnom su manjeg kapaciteta ine vrše kontinuirani otkup pojedinih vrsta povrća i njihovih kategorija (klasa). Transfer znanja se najvećimdelom vrši preko poljoprivrednih apoteka koje imaju stručna lica, distributera repromaterijala i nakupaca.Mapa: Proizvodnja krompira u Srbije po Mapa: Proizvodnja pasulja u Srbije po Mapa: Proizvodnja paradjaza u Srbiji pookruzima okruzima okruzima 6135 - 7820 Counties 7820 - 13478 366 - 536 1347 - 1957 13478 - 19037 536 - 826 1957 - 2676 19037 - 25805 826 - 1163 2676 - 3657 25805 - 35252 1163 - 1563 3657 - 7311 35252 - 41210 1563 - 2041 7311 - 9471 41210 - 98173 2041 - 3048 9471 - 12418 3048 - 5060 12418 - 22364Izvor RSZProizvodnju voća u Nišavkom okrugu karakteriše: ekstenivni uzgoj na većini površina i intenzivni uzgoj upojedinim delovima gde je tradicija prerasla u posao. Osamdesetih godina ovo područje je postaloprepoznatljivo po proizvodnji višnje i jagode, a gajenje šljive je bila prateća proizvodnja gajenju vinoveloze. U to vreme postojali su značajni prerađivački kapaciteti u sastavu poljoprivredno industrijskihkombinata koji su devedesetih godina finansijski slomljeni, tako da u većini slučajeva nisu ušli u tranzicijuili ih je ona potpuno uništila. U Nišavskom okrugu značajna je proizvodnja Oblačinske višnje. Sorta jagodeSenga Sengana se raširila u određenim selima gde je uzgajana još osamdesetih godina. Šljiva cv. Stenlej seobnavlja, a trešnja i kajsija zbog cena koje postižu, izazivaju sve veću zainteresovanost poljoprivrednika. 5
  6. 6. Iako Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS subvencioniše podizanje intenzivnih zasadavoćnjaka, prema podacima istog, u Nišavskom okrugu u 2005. i 2006. nije bilo subvensionisanih zasada. U2007. subvencije su isplaćene za 121 sadnicu kajsije, 668 šljiva i 94 leske, a u 2008. za 3190 sadnice jabuke(0.80 ha), 2000 kruške (0.74) ha, 6250 šljive (8.726 ha), 200 nektarina (0.21 ha) i 26.600 živića jagode (0.55ha). U 2009. godini u celom Nišavskom okrugu subvencije za voće dobio je jedan proizvođač koji jeposadio 65 oraha (0.57 ha).Mapa: Proizvodnja jabuke u Srbije po Mapa: Proizvodnja šljive u Srbije po Mapa: Proizvodnja kajsije u Srbije pookruzima okruzima okruzima 54 - 130 3862 - 4940 130 - 426 4940 - 8946 426 - 639 8946 - 15435 639 - 999 15435 - 24561 999 - 1438 24561 - 42413 1438 - 1988 1334 - 2428 42413 - 65259 1988 - 12786 2428 - 4105 65259 - 82512 4105 - 5151 5151 - 7746 7746 - 13264 13264 - 18931 18931 - 22774Izvor RSZGrad Niš - Povrtarska proizvodnja je u najvećem obimu skoncentrisana u dolinama reka Južne Morave iNišave, pre svega zahvaljujući dobrom zemljištu koja se može navodnjavati, kao i dobroj putnoj mreži iblizini gradske zone (lakša prodaja). Na preko 2700 ha proizvodi se pre svega paprika, paradajz, krastavac(kornišon i salatar), kupusno povrće (kupus glavičar, karfiol), korenasto povrće (krompir, mrkva, peršun),kao i bostan (lubenica i dinja). Proizvodnja se uglavnom obavlja na otvorenom polju. Zastupljena je iplastenička proizvodnja (tunelski tip proizvodnje povrća bez grejanja). Od ukupnih poljoprivrednihpovršina grada Niša povrćem je zasejano oko 7%. Gazdinstvo prosečno raspolaže sa obradivim posedomod oko 2 ha.Tabela: Proizvodnja voća u Nišavskom okrugu u uporedbi sa ostalim okruzima u Srbiji (prosek 2007 - 2009)Okrug Nišavski Prosek okrug Odstupanje %Višnje 10,507.67 3,673.07 186.07Jagode 2,460.67 1,211.06 103.18Dinje i Lubenice 15,316.00 9,279.01 65.06Trešnje 1,611.67 992.50 62.38Orasi 1,321.33 946.13 39.66Dunje 629.33 518.25 21.43Kruške 2,622.67 2,408.39 8.90Kajsije 561.33 656.90 -14.55Šljive 21,240.00 25,862.21 -17.87 6
  7. 7. Breskve 1,028.00 1,613.78 -36.30Kupina 690.33 1,289.50 -46.47Jabuke 5,211.00 9,778.40 -46.71Maline 531.67 3,418.51 -84.45Na teritoriji grada Niša duži vremenski period dominantno je bilo vinogradarstvo – sa oko 5500 ha podvinogradima i 3500 vagona instalisanih kapaciteta u 4 vinarije. Od 2001-2003 godine ove vinarije ugašenesu kroz postupke stečaja. 1997. godine na dve lokacije pojavila se fitoplazma na lozi i do 2005. proširila sena više od 60% vinograda, kada je i započelo masovno krčenje, kako zbog ove bolesti, tako i zbog propastido tada prisutnog dobro organizovanog otkupa vinskog grožđa. Do 2005. godine dominantne voćnevrste su bile šljiva, koja je u vinarijama prerađivana u destilat , višnja i kupina, koje su prerađivane uhladnjačama.Mapa: Proizvodnja jagode u Srbije po Mapa: Prosecan prinos visnje po stablu u Mapa: Proizvodnja višnje u Srbije pookruzima Srbije po okruzima okruzima 57 - 134 134 - 212 212 - 515 304 - 546 515 - 624 6.86 - 7.97 546 - 1387 624 - 771 7.97 - 9.49 1387 - 2437 9.49 - 9.98 2437 - 4011 771 - 2744 9.98 - 10.99 4011 - 5421 2744 - 5607 10.99 - 14.77 5421 - 6805 14.77 - 18.21 6805 - 11860 18.21 - 29.89Od 2005. godine započinje podizanje značajnijih površina pod jabukom, trešnjom, kajsijom i breskvom.Proizvedeno voće poljoprivrednici prodaju na lokalnom tržištu – na pijacama, a trenutne količine nepodmiruju tražnju. Novi zasadi jabuke podignuti su na kržljavim podlogama sa 3000-4000 sadnica pohektaru uz sve prisutnije navodnjavanje (kap po kap). Trešnja zadnjih par godina doživljava ekspanzijuzbog velike tražnje i cene (70-100 din/ kg u 2009 g.) . Podiže se na kržljavim podlogama u gustom sklopuuz navodnjavanje. Iako pre 10 godina nije bilo gotovo nijednog čistog zasada kajsije, danas ih je više od50 ha od toga većina u selu Donji Matejevac. Ovome je najviše doprinela novopriznata novosadska sortaDM-1. Poljoprivrednici je uzgajaju zbog kvaliteta ploda, ali još više zbog činjenice da do danas nijezabeležen slučaj apopleksije na ovoj sorti i što cveta kasno i prilično dugotrajno.Zadnjih godina ova sorta se širi brzo i po okolnim selima. Prodaje se na pijaci (70-120 din/kg u 2009 g.) iprerađuje u jako cenjenu rakiju. Što se tiče breskve koriste se standardne sorte, podloge i uzgojni oblici itek počinje gajenje u gustom sklopu. Jagoda se uzgaja samo u jednom selu u Nišu (Gabrovac) na oko 20ha i to sorta Senga Sengana. Ima je znatno više u Aleksincu i Gadžinom Hanu. Jagoda se gotovo svaproda u Nišu. U Upravi za poljoprivredu grada Niša u toku je izrada registra voćnjaka i vinograda. 7
  8. 8. Graf: Uporedba povrsina pod povrcem Graf: Povratrska i voćarska Graf: Uporedba proizvodnje voca (t/opstini)*(ha/opstini)* površina u gradu Nisu (%)Opština Aleksinac – Teritorija opštine Aleksinac nalazi se u južnom Pomoravlju koje se odlikuje povoljnimklimatskim i zemljišnim uslovima za biljnu proizvodnju. Najveće površine se nalaze u dolinama reka JužneMorave, Moravice i njihovih pritoka, dok manji deo čini brdsko planinski teren. Uslovi za navodnjavanjesu jako povoljni, a zemljište dobrim delom čine plodni aluvijalni nanosi. Ovakvi uslovi omogućili su da ovajkraj bude povrtarski. Povrće se gaji na najvećim površinama od svih opština u Nišavskom regionu (preko5500 ha), što čini 12% od ukupnih proizvodnih površina opštine Aleksinac. Paprika je povrtarska vrsta kojaje dominantna na Aleksinačkim poljima (autohtona populacija u tipu šilje). Proizvodnja se pre svegaobavlja na otvorenom polju. Pored paprike dosta se gaje kupusi (kupus glavičar, karfiol), paradajz, plavipatlidžan, krastavac, tikvica, cvekla, rotkva, mrkva, peršun, boranija, pasulj. Usitnjenost posedaograničava ozbiljnija ulaganja u povrtarsku proizvodnju, posebno u mehanizaciju.U opštini Aleksinac postoji tradicija ugoja višnje, kupine, jagode i maline. Poslednjih godina pojedinevoćne kulture se grupišu u odrđenim reonima. Pojednina sela su postala prepoznatljiva po proizvodnjijagode (Gredetin, Krušje, Radevac, Suhotno, itd.) ili šljive (Ljupten, Kulina, Glogovica, Vrelo) itd. Zbogkrize u kojoj se nalaze prerađivački kapaciteti voće iz ovog područja se prodaje kao sirovina. PIK Aleksinackoji je zbog svojih savremenih tehnologija prerade do devedesetih bio među najvećim kombinatima uSFRJ poslednjih nekoliko godina nije u funkciji zbog stečaja.Map: Raspored sela u opštni Aleksinac Graf: Povratrska i voćarska površina u Graf: Uporedba povrsina pod povrcem opštini Aleksinac (%) (ha/opstini)* Mozgovo Bovan Jasenje Bradarac Deligrad Vukasinovac Subotinac Vitkovac Prugovac cicina Kraljevo Crna Bara Donji Ljubes Vakup Prekonozi Aleksinacki Rudnik Lipovac Gornji Ljubes Srezovac Aleksinac Stanci Trnjane Donja Pescanica Glogovica Rsovac Gornja Pescanica Adrovac Gornji Krupac Donji Dobrujevac Aleksinacki Bujmir Gornji Adrovac Zitkovac Donji KrupacVrelo Gredetin Moravac Katun Donje Suhotno Beli Breg RadevceKrusje StublinaLuzane Loznac Mali Drenovac Drazevac Jakovlje Locika Tesica Kamenica Bankovac Cukurovac Ljupten Veliki Drenovac Kulina Cesta Koprivnica Dasnica Veliki Drenovac Golesnica Porodin Vrcenovica Vukanja*Za kalkulaciju je uzeta suma svih kultura koje RSZ pratiOpština Gadžin Han – Teritorija opštine Gadžin Han uglavnom se nalazi na brdsko planinskom području.Površine pod povrćem čine 7% od ukupne poljoprivredne površine opštine. Proizvodnja se obavlja i naotvorenom polju i u zaštićenom prostoru (plastični tuneli). Dominantne vrste su paprika, paradajz,kupusnjače (kupus, karfiol), krastavac, salata, spanać. Intenzivnost koju zahteva proizvodnja povrćauticaće na smanjenje njene površine, pre svega zbog loše starosne strukture radno sposobnogstanovništva.Map: Raspored sela u opštni Gadzin Han Graf: Povratrska i voćarska površina Graf: Uporedba proizvodnje voca (t/opstini)* 8
  9. 9. u opštini Gadzin Han (%) Taskovici Koprivnica Gadzin Han Jaglicje Grkinja Cagrovac celije Dukat Vilandrica Marina Kutina Duga Poljana Gornji Dusnik Gornji Barbes Miljkovac Kaletinac Krastavce Sopotnica Gornje Vlase Donji Barbes Donji Dusnik Sebet Toponica Gare Novo Selo Ovsinjinac Veliki Vrtop Donje Dragovlje Mali Krcimir Mali Vrtop Semce Veliki Krcimir Gornje Dragovlje Licje Ravna Dubrava*Za kalkulaciju je uzeta suma celokupne proizvodnje voca koje RSZ pratiOpština Doljevac – Izrazito poljoprivredna opština u čijoj strukturi povrtarska proizvodnja zauzima 15%.Gaje se sve vrste povća i na otvorenom polju i u zaštićenom prostoru. U proizvodnji je dominantnapaprika (rana), paradajz, krastavac, salata, spanać, maladi luk, praziluk (proizvodnja u plastičnimtunelima), kao i lubenica, dinja i kupusno povrće (otvoreno polje). Posedi su jako mali (2,4ha) sa velikimbrojem parcela (4-7). Ova usitnjenost poseda limitira intenzivnija ulaganja u ranu plasteničku proizvodnjupovrća.Map: Raspored sela u opštni Graf: Povratrska i voćarska površina u Graf: Uporedba povrsina pod povrćemDoljevac opštini Doljevac (%) (ha/opstini)* curlina Belotinac Knezica Capljinac Perutina Mekis Malosiste Orljane Rusna Sarlince Cecina Doljevac Kocane Sajinovac Pukovac*Za kalkulaciju je uzeta suma svih kultura koje RSZ pratiOpština Merošina – Ovo je po površini mala opština sa brežuljkasto brdovitim i nisko planinskim reljefom.Zemljište je raznovrsno, ali plodno, sa relativno dobrim hidrološkim potencijalom. Ovaj kraj je poznat povoćarskoj proizvodnji, pre svega višnje, ali se i povrće gaji na značajnim površinama. Dominantna jeproizvodnja na otvorenom polju posebno paprike, paradajza, krastavca, kupusnjača, korenastih vrsta.Plastenička proizvodnja je mestimična i u porastu je poslednjih godina.Na području opštine Merošina na oko 1.500 ha gaji se Oblačinska višnja. Značajna je i proizvodnja šljiveStenlej, a gaje se i malina, kupina i jagoda. Gajenje višnje u okolini Oblačinskog jezera je počelo krajem50-tih i početkom 60-tih godina, koja je odmah prozvana višnja cigančica jer je izdašno rađala. Danas nosinaziv Oblačinska višnja i predstavlja brend celog kraja. Zbog visokog sadržaja suve materije prepoznatljivje kvalitet plodova i zbog toga je cenjena na evropskom tržištu. Prerađivački kapaciteti u opštini Merošinasveli su se na preduzeća “Merkop”i “Milsa”. Merkop je izrastao iz stanice za otkup voća i povrća koja jeosnovana 1985. godine. Merkop se bavi proizvodnjom konditorskih proizvoda, preradom ikonzervisanjem voća i povrća pakovanjem zrnastih, praškastih i granuliranih proizvoda, proizvodnjom i 9
  10. 10. punjenjem bezalkoholnih osvežavajućih gaziranih i negaziranih pića i štampom svih vrsta fleksibilnihmaterijala. Merkop je u procesu sertifikacije za standarde ISO 9001 i HACCP.Map: Raspored sela u opštni Merošina Graf: Povratrska i voćarska površina Graf: Uporedba proizvodnje voća (t/opštini)* u opštini Merošina (%) Devca Azbresnica Krajkovac Dudulajce Jovanovac Padina Cubura Kovanluk Mramorski Potok Biljeg Oblacina Rozina Aleksandrovo Desilovo Lepaja Brest Balajinac Balicevac Merosina Gradiste Arbanasce Jug Bogdanovac Batusinac Gornja Rasovaca Donja Rasovaca Kostadinovac Bucic*Za kalkulaciju je uzeta suma celokupne proizvodnje voca koje RSZ pratiOpština Ražanj – Ova opština ima veoma povoljan geografski položaj. Južnim delom njenog atara protičeJužna Morava. Zemljište je uglavnom ravničarsko (58%). Prosečni posed je preko 3 ha, ali sa velikimbrojem parcela od oko 20 ari. Pod povrtarskim usevima se nalazi oko 1000 ha ili 6% od ukupnepoljopruvredne površine opštine. Povrtarska proizvodnja uglavnom je locirana u južnom delu opštine(dolina reke Južne Morave). Dominantna je proizvodnja na otvorenom polju i to paprike, lubenice,kupusnjača, mrkve, cvekle.Map: Raspored sela u opštni Ražanj Graf: Povratrska i voćarska površina u Graf: Uporedba proizvodnje voća (t/opstini)* opštini Ražanj (%) Skorica Stari Bracin Smilovac Pretrkovac Vitosevac Novi Bracin Grabovo Podgorac Setka Pardik Madjere Varos Macija Razanj Crni Kao Cubura Braljina Lipovac Rujiste Poslon Cerovo Praskovce Maletina*Za kalkulaciju je uzeta suma celokupne proizvodnje voca koje RSZ pratiOpština Svrljig – Opština Svrljig se odlikuje tipičnim brdsko planinskim reljefom. Povrtarska proizvodnja iztih razloga nije mnogo raširena. Uglavnom je bazirana u dolinama (dolina reke Svrljiški Timok).Ekstenzivnog je tipa i sprovodi se na otvorenom polju. Proizvod je uglavnom namenjen lokalnom tržištu.Dominantna je proizvodnja pasulja i paprike.Map: Raspored sela u opštni Svrljig Graf: Povratrska i voćarska Graf: Uporedba povrsina pod povrcem površina u opštini Svrljig (%) (ha/opstini)* 10
  11. 11. Davidovac Galibabinac Labukovo Davidovac Radmirovac Mecji Do Varos Palilula Gojmanovac Pirkovac Tijovac Drajinac Popsica Slivje Nisevac Bucum Lukovo Kopajkosara Lalinac Pluzina Sljivovik Izvor Vlahovo Okoliste Merdzelat Burdimo Svrljig Manojlica Grbavce Ribare Prekonoga Djurinac Crnoljevica Gulijan Peris Beloinje Okruglica Lozan*Za kalkulaciju je uzeta suma svih kultura koje RSZ pratiPreradni i skladišni kapacitetiIako su u prethodnom periodu na području Nišavskog okruga postojali značajni kapaciteti za preraduvoća, može se reći da su u periodu krize 90 tih godina, kao i neuspešna i svojinska traksforamcija, doveledo toga da se danas prerada voća svode samo na nekoliko aktivnih kompanija. Kompanija „Ni-com“ dooNiš se bavi otkupom voća i proizvodnjom i izvozom zamrznutog voća (jagoda IQF, šljiva ručno i mašinskisečena, Malina IQF, kupina IQF, višnja bez koštice IQF. Hladnjača u Nišu ima godišnji obrt od 6 do 7.000 t.„Ni-com“ ima i sopstvenu proizvodnju višnje na oko 50 ha (oblačinska višnja 52 500 stabala). „Voćar“Merošina poslednje godine radi sa samo 30% kapaciteta. Ovo preduzeće je još uvek u tzv društvenomvlasništvu i nalazi se u procesu restruktuiranja iako je privatizacija već odavno trebala da bude završena.DOO Ni-com Niš i doo Milsa Merošina su jedini prerađivači voća i povrća i okrugu koji imaju uvedenHACCP.Tabela. Najznačajniji prerađivača voća i povrća u Nišavskom okrugu (kompletna tabela u Annexu) Naziv Opština Proizvodni program Prerađivački kapacitet NapomenakompanijeDOO “Ni- Palilula, Niš Smrznuto voće 3.600t-smeštajni kapacitet, Privatno preduzeće ucom” Pasterizovano povrće (kornišoni, protočni tunel 50t za 8h funkcijiBubanjskih paprika, salate, ajvar...) 10.000 staklenki paster.povrćaheroja bb, Marmelade, džemovi, kompoti za 8h2.500 staklenki marmeladaNiš za 8h Sušeno voće i povrće 10t sveže šljive„Voćar” Merošina, Smrznuto voće 10.000t smeštajni kapacitet, Društveno preduzeće u Aleksandrovo protočni tunel 20t za 8h restruktuiranju, 30% u funkciji„Milsa” Merošina Pasterizovano povrće 250t svežeg povrća za sezonu Privatno preduzeće u (kornišoni, cvekla...) funkciji 018-215-370„Merkop” Merošina Pasterizovano povrće 100t svežeg povrća za sezonu Privatno preduzeće u (kornišoni, cvekla...) funkciji 018-892-323„Green Doljevac, Pasterizovano povrće 180t svežeg povrća za sezonu Privatno preduzeće ugarden” Orljane (kornišoni, cvekla, ajvar...) funkciji„Vim Gadžin Han Pasterizovano povrće (kornišoni, 120t svežeg povrća za sezonu Privatno preduzeće ukomerc” paprika, salate, ajvar...) funkciji Marmelade, džemovi, kompoti 11
  12. 12. Sušara Gadžin Han Sušeno voće i povrće 10t sveže šljive Privatno preduzeće, nije u funkciji„Eco food” Niš Pasterizovano povrće (kornišoni, 150t svežeg povrća za sezonu Privatno preduzeće u paprika, salate, funkciji 018-550-717 I.2. Tržišni lanac u prodaji voća i povrća u Nišavskom regionObezbeđivanje inputaDistribucija pesticida i đubriva se obavlja samo preko poljoprivrednih apoteka, a one se snabdevaju prekoveleprodaja, ili direktno iz fabrika. U poljoprivrednim apotekama koje imaju promet pesticida u samojprodaji prisutno je i stručno lice. Direktno u kontaktu sa kupcem (proizvođačem) može se i dobitiinformacija o primeni i načinu upotrebe pesticida. U Nišavskom okrugu registrovana je 131 poljoprivrednaapoteka. Ima apoteka koji prometuju i pesticide i đubriva i onih koji prometuju samo đubriva, jer neispunjavaju uslove za promet pesticida.Tabela: Broj poljoprivrednih apoteka u Nisavskom okruguGrad/Opština Poljoprivrednih apoteka Grad/Opština Poljoprivrednih apotekaGrad Niš 55 Opstina Aleksinac 34Opština Medijana 11 Opština Ražanj 8Opština Crveni Krst 16 Opština Doljevac 12Opština Pantelej 9 Opština Gadžin Han 7Opština Palilula 14 Opština Svrljig 9Opština Niška Banja 5 Opština Merošina 9Proizvodnja sadnog materijala voća u samom regionu je ograničena. Postoji pet proizvođača sadnogmaterijala koji proizvodnju prijavljuju i nalaze se u registru proizvođača sadnog materijala. To su„Kalem“ doo Niš, TR „Buca i Joca“ Rožina, Merošina, ZZ AgroČegar Niš, "Bojoni" i "MMDžigolj"."Bojoni" i "MMDžigolj" samo proizvode na teritoriji Nišavskog okruga, dok promet ne vrše u ovomregionu. S druge strane proizvođači iz drugih okruga imaju svoja prodajna mesta u opštinama Nišavskogregiona.Tabela: Proizvođači sadnog materijala u Nišavskom okruguProizvođač/kultura 2006/2007 2007/2008 2008/2009 2009/2010 „Kalem“ doo NišJabuka 8500 8500 48000 150000Kruška 2200 1700Trešnja 6000 18000 1450Šljiva 80000 100000 TR „Buca i Joca“ Rožina, MerošinaJabuka 11000 11000 15000 8000Kruška 15000 15000 12000 7000 12
  13. 13. Trešnja 5000 5000 5000 700Višnja 45000 45000 64000 41000Šljiva 4000 6000Podloge 72000 68000 30000 STUR „MM Budućnost“ DžigoljJabuka 5000 5000 5000Kruška 500 500 40Trešnja 3000 3000 3000Višnja 8000 I.3. Cenovni trendovi i cenovne razlike najvažnijeg voća i povrća Nišavskog regiona i ostatka SrbijeTrgovinu poljoprivrednim proizvodima na području Nišavskog okruga karakteriše trenutno najniži oblikorganizovanosti, što uzrokuje hroničnu nestabilnost lokalnog i regionalnog tržišta. Trgovina na malo seodvija preko gradskih zelenih pijaca. Trgovina na veliko se obavlja na kvantaškoj pijaci i direktno otkupomod poljoprivrednih proizvođača na mestima proizvodnje, što uzrokuje mali protok robe i kapitala. Kao i uceloj Srbiji u lancu prodaje se nalazi veliki broj posrednika (prekupaca) između poljoprivrednika ipotrošača. Jedini način prodaje robe van regiona je njen individualni odvoz na beogradsko tržište isporadičan "izvoz" po narudžbini od strane špeditera na tržišta Bugarske, Makedonije, Crne Gore iRepublike Srpske. Nedostatak kvalitetne (standardizovane) i kontinuirane robe, kao i logistike otkupa iprodaje sprečava trenutno izvoz na razvijenija tržišta.Graf: Prosečne cene šargarepe na Kvantaškim pijacama u Srbiji Graf: Prosečne cene paradajza na Kvantaškim pijacama u SrbijiAnaliza petogodišnjeg kretanja cene voća i povrća u većim gradovima Srbije predstavlja dobar pokazatelji same poljoprivredne proizvodnje u Nišavskom okrugu. Voćarski i povrtarski proizvodi na Niškimpijacama su jeftiniji, nego u drugim delovima Srbije. Iz ovih podataka mogle bi se izneti i sledećepretpostavke:  Da je dominantno voće u Nišavskom okrugu šljiva, višnja, breskva. Zbog toga je i njihova ponuda najveća. Jabuka je skuplja nego u drugim delovima Srbije, zbog činjenice da se u regionu i gaji na malim površinama. Postojeći zasadi su uglavnom ekstenzivni. 13
  14. 14.  Sve analizirane povrtarske vrste imaju nižu cenu u Nišu, nego u drugim delovima Srbije. Usitnjeni posedi, velik broj malih proizvođača i sezonalnost proizvodnje (uglavnom otvoreno polje) utiču na stvaranje velike ponude robe na lokalnim pijacama.  Takođe se može zaključiti da postoji mali broj robnih proizvođača koji svoju robu prodaju na udaljenijim pijacama, gde se postiže veća cena.  Naravno, može se pretpostaviti i da je potrošač slabe kupovne moći.Sa velikom sigurnošću treba istaći da svaka gore navedena pretpostavka ima udela na formiranje niskeprodajne cene voća i povrća. I ovi razlozi treba da budu predmet poljoprivredno savetodavnog sektora.Tablela: Odstupanje prosečne cene voća (5 godina) u Nišu u odnosu na ostale gradove (BG, KV, NS, SU), [%] Pijaca Jabuka Višnja Šljiva Breskva KruškaKvantaška 2.78 -17.97 -23.78 -7.94 -Zelena 12.8 -22.5 -8.8 5.7 10.7Tabela: Odstupanje prosečne cene povrća (5 godina) u Nišu u odnosu na ostale gradove (BG, KV, NS, SU), [%] Pijaca Paradajz Mrkva Krastavac Paprika Crni luk Beli luk Kupus KrompirKvantaška -23.32 -4.70 -24.73 -9.33 0.19 -26.97 -2.46 -7.67Zelena -2.7 -9.3 -16.6 -11.7 -8.9 -6.7 -6.3 -14.7Detaljnije u aneksima I.4. Nivo konkurentnosti sektora voća i povrća u Nišavskom regionuTabele prikazuju procene konkurentnosti Nišavskog regiona za pojedine grupe, elemente konkrentnosti igrupe voća i povrća za pojedine regijeTabela: Analiza konurentnosti u proizvodnji voća i povrća Nišavski region Srbija CEFTA regija EUPristup inputima XX XXX XXX XXXXXPristup radnoj snazi XXX XXX XXX XXXTrošak radne snage XXX XXX XX XDostupnost zemljišta XX XXXX XX XXRuralno finansiranje X XX XXX XXXXXZnanje XX XXX XX XXXXPristup pratećim uslugama XX XX XX XXXXSuradnja među proizvođačima XX XX XXX XXXPristup novim tehnologijama X XX XX XXXXPodrška lokalne i centralne vlastiNivo konkurentnostiTabela: Tipovi voća i konkurentnost Nišavskog regionaTip/Vrsta voća i povrća Nišavski region SrbijaJabučasto voće (jabuka, kruška, dunja) XX XXX 14
  15. 15. Koštičavo voće (šljiva, višnja, trešnja, XXX XXkajsija, breskva...)Jagode XXXX XXMaline, Kupine, Borovnice.. XX XXXXXJezrasto (lešnici, orasi..)Stono grožđePovrće koje se lako čuva i ima velikupotražnju (krompir, luk, šargarepa..)KupusnjačePovrće sa kratkim periodom čuvanja(paradajz, paprika...)Lubenice i dinje 15
  16. 16. II. Identifikacija osnovnih nedostataka u sektoru voća i povrća u Nišavskom regionu II.1. VoćarstsvoProizvodnja voća je zastarela, nekonkurentna i cenovno neefikasna. Ograničavajući faktori proizvodnjesu:Mali i fragmentirani zasadi. – Prosečna veličina voćnjaka ispod 0.5 ha predstavlja jednu od glavnihprepreka za povećanje konkurentnosti u odnosu na količinu i kvalitet voća.Stari zasadi. – U poslednjih 5 godina podignuto je oko 200 ha voćnjaka, što u odnosu na ukupnu površinupod voćem predstavlja promile. Mladi zasadi koji se podižu od 2005. godine se podižu u gustom sklopu.Zastareli sistemi gajenja i zastareli uzgojni oblici. – Najveći deo stabala i proizvodnje se odvija u klasičnimsistemima.Zastareo sortiment. – Tradicionalno se sade sorte koje razmnožavaju rasadnici i sorte koje “podnoseneznanje” – sorte koje imaju visoku rodnost bez obzira na sprovedenu agrotehniku.Ograničena proizvodnja sadnog materijala u regionu. – U periodu od 2007 do 2010 godine zvaničnuproizvodnju sadnog materijala voća ima nekoliko registrovanih proizvođača od kojih dva prijavljujuproizvodnju i dobijaju certifikate tipa standardni sadni materijal. Lošim izborom sorti i korišćenjemnecertfikovanog sadnog materijala stvaraju se dugoročni problemi.Velika zavisnost od vremenskih uslova. – Većina voćnjaka je podignuta na osnovu rapoloživih parcela, abez prethodnog ispitivanja pogodnosti određenih pozicija i izloženosti nepovoljnim klimatskim faktorima.Zbog toga su letnja suša, grad, a naročito prolećni mrazevi u velikom broju slučajeva ograničavajućifaktori proizvodnje. Primer je 2008. godina kad je veliki broj zasada višnje bio uništen temperaturomispod 0 oC u martu.Tabela: Prosečni prinosi voća u Nišavskom okrugu u uporedbi sa ostalim okruzima u Srbiji (prosek 2007 - 2009) Okrug Nišavski Prosek okrug Odstupanje %Dinje i Lubenice 15,119.80 12,845.67 17.70Jagode 4,099.33 3,870.52 5.91Kupine 3,172.64 3,932.03 -19.31Maline 2,634.52 3,382.79 -22.12Trešnje 11.15 15.13 -26.31Orasi 10.31 14.72 -29.98Višnje 8.58 12.41 -30.89Jabuke 11.89 17.38 -31.60Kruške 9.68 14.52 -33.32Breskve 7.45 12.99 -42.63Dunje 8.72 15.87 -45.09Kajsije 6.84 13.07 -47.67Šiljive 8.08 16.30 -50.46Nizak nivo znanja poljoprivrednika, ali i stručnih službi o savremenim uzgojnim oblicima i modernimtehnologijama. – Ne postoje kontinuisani izvori informacijama o novim tehnologijama u voćarstvu koje setiču savremenih uzgojnih oblika, ishrane I zaštite voćaka od štetočina kao i od mraza, grada, obrade i dr. 16
  17. 17. Nedostatak investicija. – Kontinuisano niska profitabilnost postojeće ekstenzivne voćarske proizvodnjeobeshrabruje nova ulaganja u podizanje voćnjaka. Nove investicije se mogu vratiti u trećoj godini, ali zbogneznanja I nepostojanja stručne podrške, novi zasadi donose rod tek u četvrtoj, petoj godini. Voćnjaci sepodižu stihijski, bez prethodne analize potreba tržišta.Ograničavajući faktori koji se tiču kvaliteta. – Proizvodnja u Nišavskom okrugu je još na nivou nakojem se proizvođači i ne bave pitanjima kvaliteta. Uporedo s podizanjem kvaliteta i kvantitetaproizvodnje razvijaće se i potreba za znanjima o međunarodnim standardima , značaju određivanjavremena berbe, gubicima nakon berbe, gubicima u toku skladištenja itd.Politika Ministarstva poljoprivrede u oblasti subvencija. – Iako Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva ivodoprivrede subvencioniše podizanje savremenih intenzivnih zasada voća odgovarajućim iznosom posadnici, gotovo niko od poljoprivrednika u Nišavskom regionu nije dobio ovakvu podršku, iako je većibroj njih podneo zahteve. Većina je odbijena zbog razloga formalne prirode, što ukazuje naneinformisanost poljopivrednika, ali i na zamku Ministarstva koje menjajući i pooštravajući uslove zadobijanje subvencija, zapravo nema prvenstveni cilj da zaista podrži poljoprivrednike u nameri daosavremene i obnove zasade i unaprede proizvodnju.Nedostatak savremenih kapaciteta za preradu. – Prerađivački kapaciteti u sektoru voća se svode nanekoliko aktivnih ili delimično aktivnih hladnjača Ni-com (duboko zamrzavanje, topla prerada) i VoćarMerošina koje funcioniše s 30% kapaciteta (duboko zamrzavanje). Prerada povrća se obavlja u većembroju malih preduzeća skromnog kapaciteta. Uglavnom se u preradi povrće zamrzava, konzervira i suši.Neodostatak kapaciteta za pakovanje. – Nedostatak savremenih pakerica kao i ambalaže koja jecertifikovana u skladu sa evropskim standardima o bezbednosti hrane značajno smanjuju konkurentvostfinalnog proizvoda. Zamrznuta višnja se izvozi u u kartonima od 10 do 15 kg. Povrće se prodaje u polovnojambalaži sumljive zdravstvene ispravnosti.Potreba za diversifikacijom prerađevina u skuplje proizvode od voća. – Nedostaju kapaciteti za sušenovoće (čak i za suvu šljivu), proizvodnju voćnih sokova, proizvodnju voćnih želea i voćne paste itd. II.2. PovrtarstvoPovrtarska proizvodnja u Nišavskom regionu se obavlja na tradicionalan način, uz veliki utrošak radnesnage. Kada pogledamo kroz tri K analizu (količina, kvalitet i kontinuitet) vidimo da u Nišavskom okruguima od svega po malo, ali nedovoljno za ozbiljnu tržišnu utakmicu. Količina proizvoda je skromna,nekontrolisanog kvaliteta, sa ograničenim (malim) kapacitetima za njegovo čuvanje. Ograničavajućifaktori za njenu intenzifikaciju su:Usitnjenost parcela. – Najveći deo proizvodnje povrća na otvorenom polju obavlja se na parcelama do0,5 ha.Zastarela i loša mehanizacija. – Jako stara, izamortizovana mehanizacija (preko 25 godina) ne doprinosiunapređenju proizvodnje. Usitnjenost poseda onemogućava specijalizaciju, a samim tim i ulaganje umehanizaciju procesa u proizvodnji, od setve do žetve. Posebno nedostaju precizne sejalice i kvalitetnesadilice, prskalice, kvalitetni sistemi za navodnjavanje, mašine za ubiranje, klasiranje i pakovanjeproizvoda.Tabela: Prosečni prinosi povrća u Nišavskom okrugu u uporedbi sa ostalim okruzima u Srbiji (prosek 2007 - 2009)Okrug Nišavski Prosek okrug Odstupanje 1=0Luk crni 6,197.45 6,527.88 -5.06 17
  18. 18. Boranija 2,173.30 2,365.69 -8.13Pasulj 905.95 1,075.46 -15.76Krastavci 5,984.39 7,208.50 -16.98Krompir 8,283.22 10,039.65 -17.49Mrkva 5,736.56 7,239.82 -20.76Luk beli 2,300.81 2,924.88 -21.34Grašak 1,786.21 2,340.49 -23.68Paradajz 6,164.14 8,100.88 -23.91Paprika 5,980.84 8,045.52 -25.66Kupus i kelj 8,925.16 12,870.07 -30.65Sortiment. – Sortiment je zastareo i prati nivo proizvodnje. Uglavnom se koriste jeftinija semena, čijiplodovi po pravilu imaju loš kvalitet (neujednačenost) i slab prinos. Dosta se koriste i „autohtonepopulacije“ pre svega paprike u tipu roge.Nizak nivo agrotehnike. – Agrotehničke mere se sprovode stihijski i uglavnom su određene neznanjem inedostatkom investicija tokom proizvodne godine. Sistemi za navodnjavanje su zastareli i primitivni.Transfer znanja ne postoji. Informacije vezane za konkretne probleme u proizvodnji se dobijaju od„stručnih apotekara“ i distributera repromaterijala.Manjak stručnih kadrova. – Proizvodnjom povrća uglavnom se bave ljudi sa niskim nivoom obrazovanja(osnovna škola). Školovani kadrovi, koji bi mogli unaprediti nivo postojeće proizvodnje, rade u većimgradskim sredinama.Nedostatak radne snage. – Proizvodnjom povrća se pretežno bavi stanovništvo starije starosne strukture.Članovi porodice predstavljaju glavnu radnu snagu. Nedostajuća radna snaga se iznajmljuje, ali je ona sveskuplja i deficitarnija.Spor i nepotpun transfer znanja. – Postojeća Poljoprivredna stručna služba i druge institucije, ne pružajuadekvatnu podršku proizvođačima povrća. Nedovoljno kadrova definisanih profila (povrtara, zaštitara,ekonomista) nije u mogućnosti da odgovori izazovima koje nosi ovako intenzivna proizvodnja, na velikomprostoru Nišavskog regiona.Loša organizovanost proizvođača. – Nema dobrih primera dugoročno interesno udruženih povrtara.Postojeća udruženja i grupe uglavnom su nastale „nasilno“ pod uticajem nekog donatora. Njihov uticajna kreatore poljoprivredne politike je minoran. II.3. Prerada voća i povrćaNedostatak savremenih kapaciteta za preradu. – Prerađivački kapaciteti u sektoru voća se svode nanekoliko aktivnih ili delimično aktivnih hladnjača Ni-com (duboko zamrzavanje, topla prerada) i VoćarMerošina koje funkcioniše s 30% kapaciteta (duboko zamrzavanje). Prerada povrća se obavlja u većembroju malih preduzeća skromnog kapaciteta. Uglavnom se u preradi povrće zamrzava, konzervira i suši.Neodostatak kapaciteta za pakovanje. – Nedostatak savremenih pakerica kao i ambalaže koja jecertifikovana u skladu sa evropskim standardima o bezbednosti hrane, značajno smanjuju konkurentvostfinalnog proizvoda. Zamrznuta višnja se izvozi u kartonima od 10 do 15 kg. Povrće se prodaje u polovnojambalaži sumljive zdravstvene ispravnosti. 18
  19. 19. Potreba za diversifikacijom prerađevina u skuplje proizvode od voća. – Nedostaju kapaciteti za sušenovoće (čak i za suvu šljivu), proizvodnju voćnih sokova, proizvodnju voćnih želea i voćne paste itd. II.4. Nivo tržišne i poljoprivredne infrastrukture (na osnovu postojećih opštinskih strategija razvoja)Udruženja voćaraUdruženje proizvođača jagoda i voća "Jagoda" iz Gredetina, opština Aleksinac, osnovano je krajem 2000.godine sa ciljem da organizuje ovdašnje proizvođače radi ostvarivanja zajedničkih interesa u ovoj oblasti.Udruženje se na početku bavilo najviše edukacijom, zatim su usledile i druge aktivnosti kao što jekalcifikacija (lečenje kiselosti zemljišta), zatim pripreme na podizanje matičnog zasada jagoda i drugo.Udruženje "Jagoda" okuplja nekoliko desetina članova iz Gredetina i okolnih sela Radevac, Jakovlje,Kruljje, Gornja Peljinica, Loznac i Kamenica. Desetak proizvođača u udruženju jagodu gaje na površinivećoj od 1 ha. U Gredetinu više od 200 gazdinstava se bavi uzgojem jagode. Udruženje svoje aktivnostiobjavljuje na sajtu www.jagoda-srbija.com.Udruženje voćara opštine Merošina “Oblačinska višnja” osnovano je 2004 godine a cilj udruživanja je biozajednički nastup na tržištu. 2. decembra 2009. Osnovana je zadruga “Oblačinska višnja” kao rezultatpartnerstva 48 zadrugara, opštine Merošina, LEDIB Programa i Saveza zemljoradničkih zadruga Niš.Udruženje voćara opštine Svrljig “Eko voće” osnovano je 2007. Godine . Cilj osnivanja je bio unapređenjeorganizovane proizvodnje voća, organizacija i razvoj propagandne delatnosti u oblasti voćarstva Ipronalaženje tržišta za plasman proizvoda. Dosadašnje aktivnosti udruženja svode se na edukacijučlanova i dogovore o preradi i izvozu sa udruženjem prerađivača i izvoznika.Sva 3 udruženja članovi su Unije udruženja vinogradara i voćara Srbije (www.vinovocesrbija.com). ČlanUnije iz Nišavskog okruga je i Udruženje voćara i vinogradara Pantelej Niš. 19
  20. 20. III. Potrebe savetodavne službe III.1. Ciljevi koji treba da ostvari Savetodavna službaDole navedeni ciljevi koje treba da ostavari Savetodavna služba u Nišavskom regionu, a koji se tičuvoćarske i povrtarske proizvodnje nisu laki, ali su ostvarivi. Za to je potrebna:  Jasna vizija managmenta i njeno dosledno sprovođenje;  Uključenost svih bitnih stekholdera;  Izgrađeno međusobno poverenje;  Inicijalna finansijska sredstva.Voćarska i povrtarska proizvodnja u Nišavskom regionu je ograničena kvantitetom, kvalitetom, a naročitokontinuitetom. Trenutno u celom regionu postoji mali broj prerađivača voća i povrća i značajan (velik)broj malih primarnih proizvođača koji su prvenstveno okrenuti lokalnom tržištu. Nivo njihovog znanja onovim tehnologijama proizvodnje je niska, pa je i mogućnost investiranja u proizvodnju veomaograničena. Zato aktivnosti treba da budu usmerene na postizanje sledećih ciljeva: 1. Podizanje znanja o tehnikama proizvodnje određenih vrsta voća i povrća, kao i o ekonomskim aspektima proizvodnje; 2. Upoznavanje, promovisanje i podizanje svesti o profitabilnosti voćarske i povrtarske proizvodnje koja se zasniva na profesionalnom i kontinuiranom bavljenju tim poslom; 3. Promovisanje značaja saradnje svih učesnika tržišnog lanca a naročito izgradnja solidarnosti između proizvođača i prerađivača; 4. Definisanje proizvođača koji su posvećeni voćarskoj i povrtarskoj proizvodnji i pravljenje baze podataka o njima (označiti lidere); 5. Podizanje svesti kod lokalnih samouprava da podršku voćarstvu i povrtarstvu moraju izgraditi na ostvarivanju ekonomskih, a ne političkih efekata; 6. Unapređenje profitabilnosti voćarske i povrtarske proizvodnje; 7. Organizovanje efikasnog sistema prenosa informacija do proizvođača; 8. Razvijanje koncepta interesnog udruživanja i delovanja. III.2. Analiza osnovnih potreba za treningomPostoji neposredna potreba za obukom i edukacijom farmera koja bi pokrila sve aspekte proizvodnjevoća kao i potencijalni uticaj uobičajenih proizvođačkih praksi na životnu sredinu. Informacije se morajuprikupiti u relevantnim okruzima sa naprednom proizvodnjom i tradicijom uzgoja voća, kao i delom izliterature. Program edukacije treba da obuhvati:Proizvodnja voća  Detaljne beleške dobre prakse za sve zainteresovane poljoprivrednike za gajenje pre svega koštičavog i jagodičastog voća;  Vodiči za integralnu voćarsku proizvodnju;  Posebne tehnike, npr. sterilizacije zemljišta za proizvodnju jagoda;  Informacije o bolestima i štetočinama uključujući i odabrane fotografije sa primerima;  Odabir adekvatne parcele za voćnjake i uzgoj voća;  Korišćenje adekvatnih sorti u proizvodnji; 20
  21. 21.  Postavka površinskog sloja u voćnjacima – folija za zaštitu od korova, itd. Odabir prihrane i smanjena upotreba gnojiva;  Upotreba sredstava za podsticanje rasta i kontrola rasta voćki.Proizvodnja povrća  Sistemsko planiranje proizvodnje;  Pristup informacijama;  Pravilno gazdovanje zemljišnim resursima (fizičke i hemijske karakteristike, plodoredne šeme, pravilna obrada, erozija vodom);  Upoznavanje sa principima dobre poljoprivredne prakse i mogućnosti njene implementacije na terenu;  Sistemsko uvođenje protokolarne proizvodnje povrća;  Uvođenje novog sortimenta i odgovarajuće tehnologije (prilagođavanje sortimenta planiranoj upotrebi proizvoda);  Brendiranje perspektivnih autohtonih (domaćih) populacija povrća, posebno paprike. Njihovo svrstavanje u koncept ruralnog razvoja (povezivanje proizvodne i turističke delatnosti);  Prednosti specijalizovane proizvodnje i specijalizovanih udruženja (postizanje tri K);  Značaj dobrog rasadnog materijala na konačnu proizvodnju;  Uvođenje koncepta mašinskih prstenova preko liderskih proizvođača. Na ovaj način bi se redukovali negativni efekti usitnjenosti poseda, a dobar (master) proizvođač bi bio nosilac posla i „vlasnik“ (eliminisanje teorije ako nije moje onda je ničije);  Primena novih tehnologija gajenja povrća na otvorenom polju: - način zasnivanja useva, - korišćenje malča (organskog i „plastičnog“), - korišćenje odgovarajućih sistema za navodnjavanje, - načini prihrane useva preko sistema za navodnjavenje, - prilagođavanje tehnologije sortimentu, - uvođenje IPM, - određivanje momenta branja (luk, paradajz, paprika, boranija, kukuruz šećerac, mrkva, peršun, celer, cvekla, rotkva), - način manipulacije proizvodom posle berbe (naknadno dozrevanje);  Standardizacija pakovanja proizvoda;  Sistem čuvanja proizvoda;  Sistem distribucije proizvoda.MarketingPodrška uspostavljanju EU standarda – Edukacija o standardima koji će čekati poljoprivrednike u procesupriključenja EU, a koji su vezani za voće i povrće (standardi u proizvodnji, marketingu, mogućnostimakorišćenja fondova i uslovima koje treba ispuniti za njihove korišćenje, standardima o zaštiti životneokoline, i ostalim) sigurno treba da imaju prioritet u edukacionim programima.U poslednjih nekoliko decenija značajno se povećava tražnja kupaca za proizvodima koji su specifični ilizbog toga što su jedinstveni ili zato što su zdravstveno bezbedni (organska ili integralna proizvodnja) ili 21
  22. 22. su sa zaštićenom geografskom oznakom porekla. Zbog toga poljoprivrednici širom sveta pokušavaju dadobiju dodatne vrednosti iz svojih proizvoda brendiranjem GI i PDO. Organska proizvodnja i zaštitageografskog porekla jeste šansa za poljoprivredu Nišavskog regiona i zato edukacija koja će ohrabritinajbolje proizođače da se postepeno okreću ovoj proizvodnji je svakako dobrodošla.Promocijom Nišavskog regiona ili područja sa njegovom kulturom, tradicijom, proizvodima može seostvariti značajna ekonomska (više turista, veća potrošnja proizvoda, itd.) i socijalna (proširenje znanja)korist za proizvođače voća i povrća. Zato je promocija važna i ne treba je zanemariti. Sve je više globalnihproizvoda i sve je manje specifičnosti i upravo zato su osobenosti sve više na ceni i sve više je potrošačakoji su spremni da više plate jedinstvenu uslugu ili proizvod. Zato je, pored definisanja tih specifičnostivažno i promovisati ih.Obezbedjivanje tržišnih informacija – Prelaskom sa centralno planske na tržišnu poljoprivreduposedovanje tržišne informacije o cenama inputa i proizvoda, otkupljivačima, profitabilnosti proizvodnje,državnoj politici u sektoru i ostalim informacijma koje mogu pomoći poljoprivrednicima da jeftinijeproizvedu a skuplje prodaju, postaje izuzetno važno. Načini na koje se može doći do tržišnih informacijasu razne – TV, specijlaizovani časopisi, radio, internet, savetodavne službe, opštinske ili službeministarstva, sajmovi i promocije, kontakti sa ostalim proizvođačima ili neki drugi način. Informacija odlokalnog značaja ima posebnu vrednost i proizvodjačima u regionu je često mnogo važnija od informacijekoja se tiče cele Srbije ili kretanja na svetskom tržištu. Zato prikupljanje obrada i diseminacija ovihinformacija na regionalnom nivou kombinovana sa selektovanim nacionalnim i međunarodnim tržišniminformacijama može biti vrlo korisna. Najbolje je ukoliko bi se ova aktivnost obavljala na nivou Nišavskogregiona korišćenjem različitih načina diseminacije informacija kao što su oglasne table u selima ilipoljoprivrednim apotekama, agroinfo centri, lokalni mediji, tribine i sl. Ove informacije moraju biti tačne,korisne, jasne i redovne.Obuka o marketingu – Marketing je sve ono što proizvođač čini da mu proizvodnja bude bolja. Od sameideje šta da prozvodi, pa do same prodaje. Marketinško delovanje je uspešno ukoliko je zadovoljan iproizvođač i kupac. Izgrađeno poverenje na toj liniji osigurava bolju proizvodnju i nove investicije. U tomcilju proizvođačima Nišavskog okruga koji ne poseduju ozbiljna saznanja o marketinškom delovanju trebaim to saznanje pružiti preko edukacija koje će se baviti pitanjima Šta kupac želi?; Šta i na koji načinproizvoditi?; Kako i kada planirati berbu?; Kako pakovati?; Gde prodavati?; Kako predstavljati proizvod?;Kako dogovarati cenu robe? i dr. Ovo su saznanja koja proizvođač, kao pojedinac, ne mora u potpunostisavladati ali se sa njihovim značajem mora upoznati.FinansiranjePriprema projekata za finansiranje od strane banaka i donatora – Jedan od osnovnih zadatakaSavetodavne službe u narednom periodu će biti priprema projekata kao i njegovo potpuno praćenje dofinasiranja. Povrtarima i voćarima treba pomoć da se pripreme projekti, koje bi finasirale banke,ministarstvo, ili EU (IPARD fond).UdruživanjeZadruge i udruženja jesu način na koji proizvodjači voća i povrća u Nišavskom regionu mogu jeftinije danabave inpute, lakše prodaju svoje proizvode po višim cenama. Međutim za razvoj udruženja ili zadrugepotrebno je nekoliko godina pa i čitava decenija stalnog učenja i unapređenja procesa donošenja odluka.Nestrpljenje, kako među onima koji obezbeđuju podršku, tako i među onima koji je primaju, je razumljivoali je nerealno očekivati da se rezultati postignu u jednoj ili nekoliko godina. Isto tako nestručnost uobezbeđivanju podrške i nestručna edukacija često utiču da se ne razume sama uloga udruživanja i 22
  23. 23. funkcionisanje udruženja. Takođe, nestručnost dovodi do toga da se zadrugari udružuju vođeni motivomdobijanja donacije ili pak nerealno postavljenih očekivanja i ciljeva. Izbegavanjem grešaka i ciljanompodrškom može se postići puno na povezivanju poljoprivrednika u zadruge i udruženja i time unapreditikonkurentnost proizvođača u Nišavskom regionu.Zaštita životne sredineSve češće i sve više će građani Srbije biti zainteresovani za pitanja životne okoline. Dodtano integracija uEU nameće posebne standarde iz ove oblasti. Podrška poljoprivrednicima u informisanju, kao iispunjavanju standarda će zato biti sve više neophodna. III.3. PreporukePostoje brojene dobre savetodavne prakse od kojih za Nišavski region mogu da budu značajne sledeće:  Radi praćenja rezultata rada, aktivnosti se organizuju kroz radne pakete, koji će sadržati pojedinačne aktivnosti usmerene ka ostvarivanju cilja. Svaki radni paket se odnosi na ostvarivanje određenog cilja;  Savetodavna podrška je obično “ad hoc” i nije zasnovana na „jasnom planu“ nego na „ukazanoj prilici”. Zato je potrebno napraviti dugoročan plan edukacije;  Koristiti što je moguće više različitih načina plasiranja informacija (predavanja, individualni rad, demo dani, stručne ekskurzije i sl.);  Edukacija mora biti zasnovana na potrebama proizvođača, a ne edukatora;  Koristiti što je moguće više praktično iskustvo umesto teorijskog pristupa;  Česta greška, prilikom podrške udruženjima, je da se posao smatra obavljenim odmah po osnivanju i registraciji. Naprotiv, posao tada tek treba da počne. Zato je bitno napraviti dugoročni plan podrške udruženjima;  Najčešće greške u edukaciji o organskoj proizvodnji koje imaju negativni efekat na razvoj organske proizvodnje umesto da je razvijaju, su: rad sa lošim proizvođačima umesto sa najboljima, preuranjena priča i preuveličana korist o organskoj proizvodnji, pogrešna edukacija da je organska proizvodnja tradicionalna, ekstenzivna proizvodnja sa niskim standardima kvaliteta i zdravstvene sigurnosti i proizvodnja koja donosi visoki profit uz mala ulaganja;  Registrovane greške tokom proizvodnje unutar proizvođačke grupe (udruženje, zadruga...) treba da budu transparentne, kako se ne bi ponovo napravile. 23
  24. 24. IV. Predlozi mogućih projekta savetodavne službeU ovom odeljku su dati mogući primeri dobre savetodavne prakse kroz razradu trening modula iorganizacije savetodavne službe u proizvodnji voća i povrća. Metodologija koja je korišćena u pripremiovog odeljka obuhvata intervjue sa stručnjacima za savetodavnu službu, kao i stakeholderima uNišavskom regionu, koristeći postojeće dobre prakse.Predlog za radni paket 1: Podizanje znanja o tehnikama proizvodnje određenih vrsta voća kao i oekonomskim aspektima proizvodnjeAktivnost 1. Pripremiti detaljne predmete o primerima dobre prakse (stanje u voćnjacima i na poljima uzdodatne specifičnosti o samom voću). Ove informacije uključuju i podatke o konvencionalnoj proizvodnji:  Odrediti rasprostranjenost komercijalnih voćnjaka u regionu i odabrati primere dobre prakse;  Proći sa proizvođačma kroz intenizivne voćnjake različitih vrsta voća u regionu;  Utvrditi faktore koji su kritični za uzgoj voćaka u pojedinim lokalitetima; Odrediti kriterijume za odabir lokacije za voćarstvo u određenim lokalitetima;  Odrediti kriterijume za odabir vrste voća i sorti za komercijalni uzgoj na specifičnom lokalitetu;  Odabrati na osnovu analize različite voćne vrste s komercijalnim potencijalom za određene lokacije;  Formirati bazu podataka o svim izvorima informacija o novim komercijalnim sortama voća;  Demonstrirati standardna ispitivanja zemljišta za tri različita tipa tla karakteristčna za region i to (pH, propusnost, sposobnost zadržavanja vode. Analizirati uzgoj voćnih vrsta koje se su rasprostranjene u nišavskom region i to navodnjavanje, suzbijanje korova, rezidba, ishrana , borba protiv štetočina i bolesti;  Odrediti dobre prakse obrade tla u voćnjacima u regiionu uključujući načine obrade, đubrenje i suzbijanje korova;  Odrediti podložnost četiri voćne vrste na napade štetnika i bolesti;  Pripremiti programe zaštite za najvažnije štetnike I bolesti za najvažnije voćne vrste;  Pripremiti instrukcije za rezidbu za različite vrste voća;  Pripremiti plan za podizanje voćnjaka na određenom lokalitetu, uključujući: i) nacrt na određenoj specifičnoj parceli (raspored redova, rastojanja, položaj); ii) Listu materijala (uključujući i sadnice); iii) Procena troškova za podizanje voćnjaka;  Analizirati različite marketinške sisteme u u prodaji voća, i to na lokalnom, nacionalnom i međunarodnom nivou;  Objasniti tri najčešća razloga za variranje cena u prodaji voća;  Uporediti moguće cene za različitite vrste voća u odnosu na različite faktore, uključujući zahteve za skladištenje, dužinu skladištenja, vreme berbe, transport do tržišta;  Evaluirati pakovanje tri za različite vrste voća zavisno od načina prodaje;  Analizirati različite marketinške strategije koje se koriste dobri proizvođači voća u Nišavskom region u poređenju sa proizvođačima u regionima koju imaju intenzivnu voćarsku proizvodnju;  Razviti primer marketinške strategije za određenu vrstu voća, uključujući: faze marketinga, procenu troškova marketinga, procedure, promocije;  Analizirate razlike i efekte u gajenju voća koje sprovode različiti voćari za istu voćnu vrstu na različitim lokalitetima; 24
  25. 25.  Odrediti raspored radova i aktivnosti za gajenje + različitih vrsta voća za dvanaest meseci na određenom lokalitetu;  Pripremiti mesečni kalendar, pokrivajući svih dvanaest meseci za sve radove u voćnjak.Preporuke  Izbor voćnih vrsta i tema odrediti na osnovu intervjua sa zainteresovanim voćarima;  Za predavače pozvati ugledne voćare iz naprednih voćarskih regiona;  Predavači i služba za svaki set predavanja moraju pripremiti ili koristiti već postojeće primere dobre prakse iz drugih regiona. Zajedno sa voćarima razviti GPN specifične i upotrebljive za region;  Predavanja i aktivnosti organizovati u selima koja su već delimično opredeljena za proizvodnju određenih vrsta voća npr. U poslednje vreme u Aleksincu je započela tzv. rejonizacija pojedinih voćarskih kultura na osnovu interesovanja poljoprivrednika. Pojedina sela postaju prepoznatljiva po proizvodnji jagode (Gredetin, Krušje, Radevac, Suhotno), šljive (Ljuten, Kulina, Glogovica, Vrelo), itd.Aktivnost 2: Integrisana uputstva za organizaciju proizvodnje i primenu zaštite od štetočina. Ovaaktivnost uključuje informacije za povećanje biodiverziteta, zaštita useva (uključujući i biološku kontrolu),prihranu useva, kao i preporučenu praksu za skladištenje proizvoda nakon žetve:  Specifičnosti odabranih kultura i praksa u navodnjavanju;  Prihrana zemljišta;  Pravilna upotreba i vođenje evidencije o korišćenju pesticida;  Zaštita od insekata;  Zaštita od bolesti;  Praćenje razvoja useva u odnosu na vremenske uslove;  Zaštita od štetočina;  Korovi i pokrivke za površinski sloj zemljišta;  Praksa u upotrebi intenzivnih bioloških mera u borbi protiv štetočina;  Žetva, skladištenje i čuvanje proizvoda.PreporukeIntegralna proizvodnja voća je ekonomična proivodnja plodova visokog kvaliteta u kojoj prednoszt imajuekološki najsigurnije metode koje minimiziraju nepoželjne efekte i pupotrebu agro hemikalija u ciljusigurnosti životne sredine i zdravlja čoveka. Da bi se ovo ostvarilo tehnologija proizvodnje se prilagođavapovećanju sigurnosti na nivou zasada, voćke i plodova.Prilikom planiranja uvođenja integralne proizvodnje, potrebno je voditi računa o sledećim pitanjima:  Šta integralna proizvodnja donosi proizvođačima i da li postoji dovoljan broj zainteresovanih proizvođača;  Koliko je tržište i procena potreba tog tržišta za proizvodima iz integralne proizvodnje;  Da li nakon uvođenja uvođenja integralne proizvodnje i dobijanja potrebnog certifikata, odnosno oznake „IP“ proizvođači mogu biti usigurni u plasman plodova po ekonomski prihvatljivim cenama; 25
  26. 26. Aktivnost 3: Edukacija voćara o agrarnoj politici, fondovima ministartva poljoprivrde, gradova i opština  Prikupljanje dokumentacije (uredbe, konkursi, itd.) o svim fondovima i projektima izdomena ruralnog razvoja;  Organizovanje okruglog stola sa predstavnicima Ministartsva, gradske i lokalne samoupravei na kojima će svako od njih upoznati voćare sa time šta radi ali i u isto vreme obećati šta može da uradi;  Prikupljanje iskustava onih koji su konkurisaili za sredstva u predhodnim periodima u cilju prikupljanja pozitivnih i negativnih iskustava i njihova diseminacija.Preporuke  Iskustva pokazuju da kada stavite predstavnike donatora ili onih koji upravljuju fondovima na jednom mestu dolazi do takmičenja u obećavanju. A kada imate obećanje možete i da ih stalno podsećate na ta obećanja. Zato ovakva mala donatorska konferencija može da donese značajne rezultate;  Posle dosta godina konkurisanja za razne kredite, donacije i sl., postoji bogato iskustvo koje treba sakupiti, objediniti u formi uputstva.Aktivnost 4: Prikupljanje podataka, identifikacija lidera, izrada baza podataka o stanju povrtarske ivoćarske proizvodnje u Nišavskom regionu  Izrada i popunjavanje upitnika koji će popunjavati proizvodjači voća i povrća sa ciljem identifikacije njihovh kapaciteta, mogućnosti i želja;  Identiikacija lidera u proizvodnji voća i povrća i pravljenje baze podataka o njima;  Identiikacija pružaoca usluga u poljoprivredi i turizmu, kao i njihove ponude i mogućnosti.Preporuke  Lideri su važni jer su oni ti sa kojima je lakše raditi, koji su spremni za inovativnost i koji su u stanju da prenesu svoje ideje i ideje savetodavne službe na druge. Zato je neophodno napraviti baze podataka o njima i sa njima posebno raditi i posvetiti im pažnju. Identifikacija može da bude urađena sektorski, geografski (po selima) i po značaju;  Potrebno je napraviti bazu podataka o onima koji pružaju usluge u pljoprivredi kao što su poljoprivredne apoteke, savetnici, zadruge, prodavci inputa i sl. sa ciljem da se uključe u programe savetodavne službe;  Potrebno je dizajnirati Upitnik koji treba da pruži odgovor na stanje poljoprirede i turizma u Nišavskom okrugu ali i da identifikuje potrebe za određenim aktivnostima savetodavne službe. Upitnik bi se popunjavao koristeći princip kvalitativnog intervjua.Aktivnost 5: Formiranje mašinskih prstenova u službi specijalizacije povrtarske proizvodnje  Jedan od najvećih problema u poljoprivrednoj proizvodnji Nišavskog okruga je usitnjenost poseda. Proizvođači povrća trenutno nemaju robu koja cenom i kvalitetom može biti konkurentna sa proizvodom iz lokalnog okruženja (region), a posebno sa proizvodima iz EU. Usitnjeni posedi, zastarela i neadekvatna mehanizacija u velikom procentu učestvuju u stvaranju proizvoda sa visokom cenom koštanja.  Cilj projekta je da se postojeći nivo tehnologije proizvodnje povrća na otvorenom polju podigne na viši nivo. Smanjiće se učinak ljudskog rada, kao i cena koštanja proizvoda. Učesnici projekta će 26
  27. 27. imati uniformisanu proizvodnju koja će dovesti do povećanja prinosa i kvaliteta proizvoda. Savetodavna služba će lakše sprovoditi poslove vezane za tehnologiju gajenja i kvalitet proizvoda.  Master proizvođači bi bili nosioci posla, odgovorna lica i „vlasnici“ odgovarajućih mašina. U projektne zadatke bili bi uključeni i proizvođači i distributeri mašina.Radni paket 2: Unapređenje savetodavne službeAktivnost1: Proizvođač kao „ savetodavac“  Cilj projekta je uključivanje dobrih „master“ proizvođača u sistem prognozno izveštajne službe, kao i u proces prenosa znanja i širenja naprednih tehnologija. Na ovaj način savetodavna mreža bi u početnoj fazi logistički ojačala, a sami proizvođači bi se lakše uključili u sistem savetodavne službe. Osnovne projektne aktivnost bi se sastojale u pravljenju baze podataka proizvođača povrća, odabiru najboljih po različitim kriterijumima (nivo obrazovanja, starost, količina proizvoda, broj članova domaćinstva, infrastruktura, opremljenost, itd.), pravljenju lokalne meteo mreže (npr. METOS-i), obuke vezana za prijem i distribuciju podataka. Značaj bi bio višestruk. Proizvodnja povrća bi posle implementacije projekta mogla da se sprovodi planski, na principima dobre poljoprivredne prakse i IPM-a. Takođe bi projektne aktivnosti doprinele jačanju zajedničkog planiranja i proizvodnje povrća oko master farmera (jačanje veza među proizvođačima).Aktivnost 1: Edukacija zaposlenih u savetodavnoj službi o fondovima EU  Stručna ekskurzija u neku od Agencija koje su uspešno pripremale projekte za SAPARD;  Prezentacija „Iskustva drugih zemalja u pripremi i korišćenju SAPARD/IPArd fondova“;  Trening kroz rad (priprema IPArd, CBC i ostalih EU projekata), obezbeđen od strane konsultanata;  Razmena iskustava sa ostalim savetodavnim službama i konsultantskim kompanijama u zemlji i regionu o funkcionisanju, upravljanju, problemima koje treba očekivati i kako ih rešavati;  Prezentacija „Mogućnosti korišćenja IPArd fondova u Srbiji“ od strane Savetodavne službe i konsultanata potencijlanim korisnicima IPArd fondova. 27

×