Tesviin tuhai-huuli

1,351 views

Published on

Сангийн яам

Published in: Economy & Finance
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,351
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
807
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Tesviin tuhai-huuli

  1. 1. Ìîíãîë Óëñûí Ñàíãèéí ÿàì ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË Òºñºâ, ñàíõ¿¿ãèéí àæèëòíóóäûí àëáàí àæëûí õýðýãöýýíä çîðèóëàâ. Óëààíáààòàð õîò 2013 îí
  2. 2. 2 © «ÝÊÈÌÒλ Õýâëýëèéí ãàçàð. 2013 Õàÿã: Óëààíáààòàð, ×èíãýëòýé ä¿¿ðýã, 1-ð õîðîî. Óòàñ: 976-11-320001, 99188772 Ôàêñ: 976-70113367 Ýìõýòãýæ õýâëýëä áýëòãýñýí: Á.Íÿìàà Ñ.̺íãºíöýöýã Õýâëýëèéí ôîðìàò: À5 Õýâëýëèéí õóóäàñ: 11õõ Õýâëýñýí òîî: 7000ø
  3. 3. 3 ÃÀÐ×Èà 1. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü...................... 9 2. Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü ........................................... 25 3. Ìîíãîë Óëñûí Íýãäñýí òºñâèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü............................................ 27 4. Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü.... 28 5. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü................................ 30 6. Mîíãîë Óëñûí Èõ Õóðëûí ñîíãóóëèéí òóõàé õóóëèàñ ............................................................................. 31 7. Òºñâèéí òóõàé õóóëü......................................................... 33 8. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðëûí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü ......................................................... 130 9. Õóóëü, Óëñûí Èõ Õóðëûí áóñàä øèéäâýðèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ, ºðãºí ìýä¿¿ëýõ æóðìûí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü............................................. 131 10. Íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü.......................................................... 133 11. Ìîíãîë Óëñûí Èõ Õóðëûí ÷óóëãàíû õóðàëäààíû äýãèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü........................................................................ 134 12. Òºðèéí àëáàíû òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü.......................................................... 135 13. Òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü.......................... 139 14. Òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí õºðºí㺺ð áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýý õóäàëäàí àâàõ òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü......................................... 143
  4. 4. 4 15. Òàòâàðûí åðºíõèé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 145 16. Êîíöåññûí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 146 17. Àøèãò ìàëòìàëûí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 149 18. Òºðèéí àóäèòûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 150 19. Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 151 20. Ìîíãîë óëñûí ßàìíû ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 152 21. Çàñãèéí ãàçðûí àãåíòëàãèéí ýðõ ç¿éí áàéäëûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 153 22. Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 154 23. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 155 24. Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 156 25. Óñ, ðàøààíû íººö àøèãëàñíû òºëáºðèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 157 26. Àãíóóðûí íººö àøèãëàñíû òºëáºð, àí àìüòàí àãíàõ, áàðèõ çºâøººðëèéí õóðààìæèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 160 27. Îéãîîñ õýðýãëýýíèé ìîä, ò¿ëýý áýëòãýæ àøèãëàñíû òºëáºðèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 161 28. Àðõèâûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 162 29. Íèéãìèéí äààòãàëûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 163
  5. 5. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 5 30. Íèéãìèéí õàëàìæèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 164 31. Òºðèéí õÿíàëò øàëãàëòûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 165 32. Õºäºëìºð ýðõëýëòèéã äýìæèõ òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 166 33 Ñòàòèñòèêèéí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëü 167 34 Ìîíãîë Óëñûí Íýãäñýí òºñâèéí òóõàé õóóëèéã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé õóóëü 168 35 Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëèéã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé õóóëü 169 36 Áîëîâñðîëûí òóõàé õóóëèéí çàðèì õýñãèéã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé õóóëü 170 37 Çàõèðãààíû õàðèóöëàãûí òóõàé õóóëèéí çàðèì ç¿éëèéã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé õóóëü 171 38 “Ìîíãîë ìàë” ¿íäýñíèé õºòºëáºð áàòëàõ òóõàé òîãòîîëûí çàðèì çààëò õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöîõ òóõàé ÓÈÕ-ûí òîãòîîë 172 39 ¯ë õºäëºõ ýä õºðºíãèéí àëáàí òàòâàðûí òóõàé õóóëüä ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé 173 40 Ìîíãîë óëñûí àâòîòýýâðèéí áîëîí ººðºº ÿâàã÷ õýðýãñëèéí àëáàí òàòâàðûí õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé 174
  6. 6. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 6
  7. 7. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 7 ÒªÑÂÈÉÍ ÒÎÃÒÂÎÐÒÎÉ ÁÀÉÄËÛÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÜ, Ò¯¯ÍÒÝÉ ÕÎËÁÎÃÄÎÍ ÍÝÌÝËÒ ÁÎËÎÍ ÍÝÌÝËÒ ªªÐ×˪ËÒ ÎÐÑÎÍ ÁÓÑÀÄ ÕÓÓËÈÓÄ
  8. 8. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 8
  9. 9. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 9 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2010 îíû 06ñàðûí 24 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÒªÑÂÈÉÍ ÒÎÃÒÂÎÐÒÎÉ ÁÀÉÄËÛÍ ÒÓÕÀÉ ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéí çîðèëò 1.1.Ýíý õóóëèéí çîðèëò íü íýãäñýí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõàä ÷èãëýñýí òºñâèéí óäèðäëàãûí çàð÷èì, òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã òîãòîîõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, ò¿¿íä õÿíàëò òàâèõàä òºðèéí áàéãóóëëàãûí ýðõ, ¿¿ðýã, õàðèóöëàãûã òîäîðõîéëîõ, ýðäýñ áàÿëãèéí îðëîãîîð íºõºí ñýðãýýãäýõ áàÿëàã á¿òýýõ, ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã äýìæèõ õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ, ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàë á¿ðä¿¿ëýõòýé õîëáîãäñîí õàðèëöààã çîõèöóóëàõàä îðøèíî. 2 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ 2.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ íü ÌîíãîëÓëñûí¯íäñýíõóóëü,1 ýíýõóóëüáîëîíýäãýýðòýéíèéö¿¿ëýí ãàðãàñàí õóóëü òîãòîîìæèéí áóñàä àêòààñ á¿ðäýíý. 3 äóãààð ç¿éë. Õóóëèéí ¿éë÷ëýõ õ¿ðýý 3.1.Ýíý õóóëü íü Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò íýãäñýí òºñâèéí òýíöëèéí çîðèëòûã òîäîðõîéëæ òóñãàõ, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë áîëîí òóõàéí æèëèéí íýãäñýí òºñâèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëàõ, ºðãºí ìýä¿¿ëýõ, áàòëàõ, 1 Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 1992 îíû 1 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí.
  10. 10. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 10 òýäãýýðò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ, íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã áàòëàõ, õÿíàëò òàâèõ, ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàëûí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõòýé õîëáîãäñîí ¿éë àæèëëàãààíä õàìààðíà. 4 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéí íýð òîìú¸îíû òîäîðõîéëîëò 4.1.Ýíý õóóëüä õýðýãëýñýí äàðààõ íýð òîìú¸îã äîð äóðäñàí óòãààð îéëãîíî: 4.1.1. “òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà” ãýæ íýãäñýí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõàä ÷èãëýñýí, òºñâèéí áîãèíî, äóíä, óðò õóãàöààíû áîäëîãî, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã òîäîðõîéëîõîä áàðèìòëàõ, ýíý õóóëèàð òîãòîîñîí çîõèñòîé ¿ç¿¿ëýëòèéí ò¿âøèí, õàðüöàà, õÿçãààðëàëòûã; 4.1.2. “ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëàã” ãýæ òóõàéí æèëèéí íýãäñýí òºñâèéí îðëîãûí ãóðàâ áà ò¿¿íýýñ äýýø õóâèéã íü á¿ðä¿¿ëæ áàéãàà òóõàéí òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéã; 4.1.3. “ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãî” ãýæ òóõàéí æèëèéí íýãäñýí òºñâèéí îðëîãûí ãóðàâ áà ò¿¿íýýñ äýýø õóâèéã á¿ðä¿¿ëæ áàéãàà òóõàéí òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãààñ ýíý õóóëèéí 11.1.3-ò çààñíû äàãóó òîäîðõîéëñîí ¿íèéí ò¿âøèíã áàðèìòëàí òîîöîæ òºñºâò îðóóëàõ îðëîãûí ä¿íã; 4.1.4. “íýãäñýí òºñâèéí ñóóðü îðëîãî” ãýæ ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãîîñ áóñàä îðëîãûí ýõ ¿¿ñâýðèéã; 4.1.5. “íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãî” ãýæ ãîëíýðòºðëèéíýðäýñáàÿëãèéíòýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãî, íýãäñýí òºñâèéí ñóóðü îðëîãûí íèéëáýðèéã; 4.1.6. “íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí òýíöýë” ãýæ íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãî, íýãäñýí òºñâèéí íèéò çàðëàãûí çºð¿¿ã;
  11. 11. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 11 4.1.7. ”ýðäýñ áàÿëãèéí áóñ äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í” ãýæ óóë óóðõàéí ñàëáàðààñ áóñàä á¿õ ñàëáàðûí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ä¿íã; 4.1.8. “óëñûí ºð” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí äîòîîä, ãàäààä çýýë, ñàíõ¿¿ãèéí ò¿ðýýñ, Çàñãèéí ãàçðûí ãàðãàñàí áàòàëãàà, ºðèéí áè÷èã, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò áîëîí òýäãýýð ºì÷ äàâàìãàéëñàí õóóëèéí ýòãýýäèéí èðýýä¿éä ýðãýí òºëºõ ¿¿ðýã õ¿ëýýñýí ñàíõ¿¿ãèéí á¿õ òºðëèéí òºëáºðèéí ¿¿ðãèéí ìºíãºí ä¿í, ò¿¿íä íîãäîõ õóãàöàà õýòýðñýí õ¿¿, àëäàíãè, òîðãóóëèéí íèéëáýðèéã; 4.1.9. “äóíä õóãàöàà” ãýæ äàðàà æèëèéí áîëîí ò¿¿íèé äàðààõü äàðààëñàí õî¸ð æèëèéã õàìàðñàí òºñâèéí ãóðâàí æèëèéã; 4.1.10. “äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë” ãýæ òóõàéí òºñâèéí æèëèéí õ¿ëýýãäýæ áàéãàà ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîëîí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òºëºâ áàéäàë, äóíä õóãàöààíû ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áà òºñâèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëòèéí òºñººëºëä ñóóðèëñàí òºñâèéí áîäëîãûí áàðèìò áè÷ãèéã; 4.1.11. “íýãäñýí òºñºâ” ãýæ Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñâèéí òóõàé2 õóóëèéí 3.2-òçààñíûã Òºñâèéí òóõàé õóóëèéí 21.1-ò çààñíûã. ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÓÄÈÐÄËÀÃÛÍ ÇÀÐ×ÈÌ, ÒÓÑÃÀÉ ØÀÀÐÄËÀÃÀ 5 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí óäèðäëàãûí çàð÷èì 5.1.Òºñâèéí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõýä äàðààõ çàð÷ìûã áàðèìòàëíà: 5.1.1. òºñâèéí áîãèíî, äóíä õóãàöààíû áîäëîãî, ñòðàòåãè çîðèëò, óðò õóãàöààíû ÷èã õàíäëàãûí 2 Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñâèéí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2002 îíû 44 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí.
  12. 12. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 12 òºñººëºë, òýäãýýðèéí àãóóëãà, õýðýãæèëò íü èë òîä áàéõ; 5.1.2. òºñâèéí áîäëîãî, ñòðàòåãèéí çîðèëò íü ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîëîí òàòâàðûí òîãòâîðòîé îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ, èíôëÿöèéã õÿçãààðëàõàä ÷èãëýñýí áàéõ; 5.1.3. òºñâèéíòóñãàéøààðäëàãàäíèéö¿¿ëýíáàòàëñàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëýýð òºñâèéí áîäëîãûã òîäîðõîéëæ, ò¿¿íä ¿íäýñëýí àëü ÷ øàòíû òºñâèéí ýðõ çàõèðàã÷ íü òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õàíãàñàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí ¿ç¿¿ëýëò áîëîí ò¿¿íä íèéö¿¿ëýí áàòàëñàí òºñâèéí õÿçãààðò áàãòààí òºñâèéí òºñ뺺 çîõèîõ; 5.1.4. òºñâèéí áîäëîãûã òîäîðõîéëîõäîî îëîí óëñàä íèéòëýã õýðýãëýãääýã àðãà÷ëàë, ìýäýýëëèéí ýõ ñóðâàëæèéã àøèãëàõ çàìààð òºñâèéí òîîöîîíû õàðààò áóñ, ¿íýí çºâ áàéäëûã õàíãàõ; 5.1.5. ¿íäýñíèé áàÿëãèéã õ¿í àì, íèéãìèéí á¿ëýã áîëîí ºíºº áà õîé÷ ¿åèéíõýíä øóäàðãà, òýíöâýðòýé õóâààðèëàõ; 5.1.6. òºñâèéí õºðºíãèéí õóâààðèëàëò, áàéðøóóëàëò, õýðýãëýý íü ýäèéí çàñãèéí ¿ð àøèãòàé, íèéãìèéí à÷ õîëáîãäîëòîé áàéõ. 6 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà 6.1.Òºñºâò äàðààõ òóñãàé øààðäëàãóóä íýãýí çýðýã õàíãàãäñàí áàéíà: 6.1.1. íýãäñýí òºñâèéí îðëîãûã òýíöâýðæ¿¿ëñýí æóðìààð òîîöäîã áàéõ; 6.1.2. íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí òýíöýë íü òóõàéí òºñâèéí æèëèéí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé õî¸ð õóâèàñ èë¿¿ã¿é àëäàãäàëòàé, ýñõ¿ë àøèãòàé áàéõ;
  13. 13. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 13 6.1.3. òóõàéí æèëèéí íýãäñýí òºñâèéí íèéò çàðëàãûí ºñºëòèéí õóâü íü òóõàéí æèëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí áóñ äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºñºëòèéí õóâü, òóõàéí æèëèéí ºìíºõ äàðààëñàí 12 æèëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí áóñ äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºñºëòèéí äóíäæèéí àëü èõýýñ õýòðýõã¿é áàéõ; 6.1.4. óóë óóðõàéí ñàëáàðûí ãàäààäûí õºðºí㺠îðóóëàëòòàé õóóëèéí ýòãýýäèéí ä¿ðìèéí ñàíä õóâü îðóóëàõ çîðèóëàëòòàé áºãººä òóõàéí õóóëèéí ýòãýýäèéí èðýýä¿éí àøãààñ ýðãýí òºëºãäºõ íºõöºëòýé áàéãóóëñàí ãýðýýíèé äàãóó àâñàí Çàñãèéí ãàçðûí çýýë, ýñõ¿ë ãýðýýíèé ýíýõ¿¿ íºõöºëººð ãàðãàñàí Çàñãèéí ãàçðûí áàòàëãààã õàìààðóóëàõã¿éãýýð òîîöñîí óëñûí ºðèéí ºíººãèéí ¿íý öýíýýð èëýðõèéëñýí ¿ëäýãäýë íü òóõàéí æèëèéí îíû ¿íýýð òîîöñîí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé 40 õóâèàñ õýòðýõã¿é áàéõ. 7 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã áàðèìòëàõ 7.1.Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã äàðààõ ¿éë àæèëëàãààíä áàðèìòàëíà: 7.1.1. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò òºñâèéí òýíöëèéí çîðèëòûã òîäîðõîéëæ òóñãàõ; 7.1.2. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ; 7.1.3. íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã ãàðãàõ, òàéëàãíàõ, áàòëàõ. 7.2.Ýíý õóóëèéí 7.1.1-ä çààñàí òºñâèéí òýíöëèéí çîðèëòûã äºðâºí æèë òóòàìä íýã óäàà ººð÷ëºí òîãòîîíî. 7.3.Òºñâèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ, áàòëàãäñàí òºñºâò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõäàà äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëíý.
  14. 14. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 14 7.4.Ýíý õóóëüä çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã áàðèìòëàõã¿éãýýð äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ áîëîí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýõã¿éãýýð òºñâèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ, áàòëàãäñàí òºñºâò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõûã õîðèãëîíî. 8 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí ¿éë÷ëýëèéã ò¿ð ò¿äãýëç¿¿ëýõ òîõèîëäîë 8.1.Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí ¿éë÷ëýëèéã äàðààõ òîõèîëäîëä ò¿ð õóãàöààãààð ò¿äãýëç¿¿ëæ áîëíî: 8.1.1. òóõàéí æèëèéí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºñºëò íü ºìíºõ æèëòýé õàðüöóóëàõàä “0”, ýñõ¿ë ò¿¿íýýñ áàãà, õàñàõ õóâüòàé áîë; 8.1.2. ãàìøãèéí àþóëûí õîð óðøèã, îíöãîé íºõöºëèéí ¿ð äàãàâðûã àðèëãàõàä òºñ⺺ñ íýìæ øààðäàãäàõ ñàíõ¿¿æèëòèéí õýìæýý íü òóõàéí æèëèéí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé òàâàí õóâü áà ò¿¿íýýñ äýýø õýìæýýíä õ¿ðýõýýð áîë. ÃÓÐÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒÎÃÒÂÎÐÒÎÉ ÁÀÉÄËÛà ÕÀÍÃÀÕ ÒÀËÀÀÐÕÈ ÒªÐÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ Á¯ÐÝÍ ÝÐÕ 9 ä¿ãýýð ç¿éë. Óëñûí Èõ Õóðëûí á¿ðýí ýðõ 9.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõàä Óëñûí Èõ Õóðàë äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 9.1.1. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã ýíý õóóëèéí 11.1.3-ò çààñíû äàãóó òîîöñîí ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí ¿íèéã òóñãàæ òîäîðõîéëñîí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãûí õýìæýý, òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéö¿¿ëæ õóóëü÷ëàí áàòëàõ; 9.1.2. æèëèéí òºñºâ áàòëàõ, ò¿¿íä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõàä ýíý õóóëèéí 11.1.3-ò çààñíû äàãóó òîîöñîí ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí ¿íèéã òóñãàæ òîäîðõîéëñîí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí
  15. 15. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 15 îðëîãûí õýìæýý, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýõ; 9.1.3. ýíý õóóëèéí 8 äóãààð ç¿éëä çààñíûã ¿íäýñëýëòýé ãýæ ¿çâýë òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí ¿éë÷ëýëèéã ò¿ð õóãàöààãààð ò¿äãýëç¿¿ëýõ øèéäâýðèéã ãàðãàæ, òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ; 9.1.4. ýíý õóóëèéí 10.1.6-ä çààñàí õºòºëáºðèéã õýëýëöýí áàòëàõ, ò¿¿íèé õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèõ. 10 äóãààð ç¿éë. Çàñãèéí ãàçðûí á¿ðýí ýðõ 10.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõàä Çàñãèéí ãàçàð äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 10.1.1. ýíý õóóëèéí 6.1.2-ò çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ýçëýõ õóâèàð, æèëýýð òîîöîæ Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò òóñãàõ; 10.1.2. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí áîëîâñðóóëæ, Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 10.1.3. òºñâèéí òºñºë áîëîí áàòëàãäñàí òºñºâò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ ñàíàë áîëîâñðóóëàõäàà äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýõ; 10.1.4. òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã Óëñûí Èõ Õóðàëä òàéëàãíàõäàà äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëòèéã õàíãàñàí ýñýõ òóõàé òàéëáàðûã õàìòàä íü õ¿ðã¿¿ëýõ; 10.1.5. ýíý õóóëèéí 8.1-ä çààñàí àëü íýã òîõèîëäîë áèé áîëñîí áîë òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí ¿éë÷ëýëèéã ò¿ð ò¿äãýëç¿¿ëýõ òóõàé ñàíàë,
  16. 16. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 16 ò¿¿íòýé õîëáîãäóóëàí òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé õóóëèéí òºñëèéã òàíèëöóóëãà, òîîöîî, ¿íäýñëýëèéí õàìò Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 10.1.6. ýíý õóóëèéí 8.1-ä çààñàí òîõèîëäîë àðèëñíû äàðàà ãóðâàí ñàðûí äîòîð òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí ¿éë÷ëýëèéã ò¿ð ò¿äãýëç¿¿ëñýí øèéäâýðèéã õ¿÷èíã¿é áîëãóóëàõ ñàíàëàà ýíý äàãóó õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýýíèé õºòºëáºðèéí õàìò Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 10.1.7. òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõòýé õîëáîãäñîí æóðìûã áàòàëæ, íèéòýä ìýäýýëýõ. 11 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí á¿ðýí ýðõ 11.1.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõàä ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà äàðààõ á¿ðýí ýðõèéã õýðýãæ¿¿ëíý: 11.1.1. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà, Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò òóñãàãäñàí òºñâèéí òýíöëèéí çîðèëòîò ¿ç¿¿ëýëòèéã áàðèìòëàí áîëîâñðóóëæ, õîëáîãäîõ òîîöîî, ä¿í øèíæèëãýýíèé õàìò Çàñãèéí ãàçàðò ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 11.1.2. òºñâèéí òºñºë áîëîí áàòëàãäñàí òºñºâò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ ñàíàë áîëîâñðóóëàõäàà òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã áàðèìòëàõ; 11.1.3. äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä áîëîí æèëèéí òºñâèéí òºñºëä òóñãàõ ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí ¿íèéã äàðààõü àðãà÷ëàëààð òîäîðõîéëæ áàéõ:
  17. 17. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 17 11.1.3.à.òóõàéí òºñâèéí æèëèéí äàðààõ æèëèéí òºñâèéí òºñºëä áàðèìòëàõ, ò¿¿íèé äàðààãèéí õî¸ð, ãóðàâ äàõü æèëèéí òºñâèéí òºñººëºëä òóñãàõ ãîëíýðòºðëèéíýðäýñáàÿëãèéíòýíöâýðæ¿¿ëñýí ¿íèéã Îëîí óëñûí âàëþòûí ñàíãààñ ãàðãàñàí ò¿¿õèé ýäèéí ¿íèéí ñòàòèñòèêò òóñãàñàí òóõàéí òºñâèéí æèëèéí ºìíºõ äàðààëñàí õàðãàëçàõ 12, 11, 10 æèëèéí äóíäàæ ¿íý, ýðäýñ áàÿëãèéí ¿íèéí òºñººëëèéã ìýäýýëäýã îëîí óëñàä íýð õ¿íä á¿õèé, Çàñãèéí ãàçðààñ òîäîðõîéëñîí ñàíõ¿¿ãèéí ìýäýýëëèéí áàéãóóëëàãààñ òóõàéí æèëèéí ãóðàâäóãààð ñàðä àíõ çàðëàñàí ºäðèéí òóõàéí òºñâèéí æèëèéí áîëîí ò¿¿íèé äàðààõü ãóðâàí æèëèéí äóíäàæ ¿íèéí òºñººëëèéã äóíäàæëàí òóñ òóñ òîîöîõ; 11.1.3.á. ýíý õóóëèéí 11.1.3.à-ä çààñàí ãîë íýð òºðëèéí ýðäýñ áàÿëãèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí ¿íèéí òîîöîîíä àëòíû òóõàéí òºñâèéí æèëèéí ºìíºõ äàðààëñàí õàðãàëçàõ æèë¿¿äèéí äóíäàæ ¿íèéã òóñãàõäàà ýðäýñ áàÿëãèéí ¿íèéí òºñººëëèéã ìýäýýëäýã îëîí óëñàä íýð õ¿íä á¿õèé, Çàñãèéí ãàçðààñ òîäîðõîéëñîí ñàíõ¿¿ãèéí ìýäýýëëèéí áàéãóóëëàãààñ ãàðãàñàí ñòàòèñòèêò òóñãàñàí ¿íèéí äóíäæààð òîîöîõ; 11.1.4. òºñâèéí ã¿éöýòãýë íü äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã õýðõýí õàíãàñàí áàéäàëä ä¿í øèíæèëãýý õèéõ; 11.1.5. ýíý õóóëèéí 10.1.6-ä çààñàí õºòºëáºð áîëîâñðóóëàõ.
  18. 18. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 18 ĪЪÂįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒÓÑÃÀÉ ØÀÀÐÄËÀÃÛà ÄÓÍÄ ÕÓÃÀÖÀÀÍÛ ÒªÑÂÈÉÍ Õ¯ÐÝÝÍÈÉ ÌÝÄÝÃÄÝËÄ ÁÀÐÈÌÒËÀÕ 12 äóãààð ç¿éë. Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë 12.1.Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä äàðààõ ¿ç¿¿ëýëòèéã òóñãàíà: 12.1.1. äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé áîäèò ºñºëòèéí õýìæýý; 12.1.2. õýðýãëýýíèé ¿íèéí ºñºëòèéí ò¿âøèí; 12.1.3. íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãûí õýìæýý; 12.1.4. íýãäñýí òºñâèéí íèéò çàðëàãûí äýýä õýìæýý; 12.1.5. íýãäñýí òºñâèéí íèéò çàðëàãûí ºñºëòèéí õýìæýý; 12.1.6. íýãäñýí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí òýíöýë; 12.1.7. íýãäñýí òºñâèéí õºðºíãèéí çàðäëûí õýìæýý; 12.1.8. óëñûí ºðèéí íèéò õýìæýý; 12.1.9. Íèéãìèéí õàëàìæèéí òóõàé3 õóóëüä çààñíû äàãóó òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàðäëûí íèéò õýìæýý. 12.2.Ýíý õóóëèéí 12.1.3-12.1.9-ä çààñàí ¿ç¿¿ëýëòèéã òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí ¿íýìëýõ¿é õýìæýý áîëîí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ýçëýõ õóâèàð òîîöíî. 12.3.Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë íü äàðààõ àãóóëãàòàé áàéíà: 12.3.1. òºñâèéí áîäëîãî, çîðèëòûã ýíý õóóëèéí 5 äóãààð ç¿éëä çààñàí òºñâèéí óäèðäëàãûí çàð÷èì, 6 äóãààð ç¿éëä çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä 3 Íèéãìèéí õàëàìæèéí òóõàé õóóëü- “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2006 îíû 4 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí.
  19. 19. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 19 íèéö¿¿ëæ äóíä õóãàöààãààð òîäîðõîéëñîí áàéäàë; 12.3.2. Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéö¿¿ëæ òóñãàñàí òºñâèéí áîäëîãûí çîðèëòûã õàíãàõ àðãà õýìæýý; 12.3.3. ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òîãòâîðòîé áàéäàëä òºñâèéí áîäëîãûí íºëººëëèéí òàëààð õèéñýí ä¿í øèíæèëãýý; 12.3.4. ºìíºõ õî¸ð æèëèéí ã¿éöýòãýë, òóõàéí æèëèéí òºñºâëºëò, äàðààãèéí æèëèéí áîëîí ò¿¿íèé äàðààõü äàðààëñàí õî¸ð æèëèéí òºëºâ áàéäëûã õàìðóóëàí òîîöñîí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿í, õýðýãëýýíèé ¿íèéí ò¿âøèí, ìºíãºíèé áîäëîãûí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò, àæèë ýðõëýëò áîëîí àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèí, òºëáºðèéí òýíöýë, ãàäààä õóäàëäààíû óðñãàë òýíöëèéí òàëààðõè ìàêðî ýäèéí çàñãèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä; 12.3.5. ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëºâ áàéäàë, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöîõîä õýðýãëýñýí àðãà÷ëàë, òîîöîîíû ¿íäýñëýë; 12.3.6. òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãîîð òîîöñîí íýãäñýí òºñâèéí òýíöýë, óëñûí õºðºí㺠îðóóëàëò, òºñâèéí íèéò îðëîãî, çàðëàãûã áàãòààñàí òºñâèéí ãîë ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, òýäãýýðèéí òºëºâëºãººã ã¿éöýòãýë, ¿ð ä¿íòýé íü õàðüöóóëñàí áàéäàë; 12.3.7. òºñâèéí áîëçîøã¿é ºð òºëáºð, ò¿¿íèé òàëààðõè øèíæèëãýý; 12.3.8. ºìíºõ 2 æèëèéí ã¿éöýòãýë, òóõàéí æèëèéí òºñºâëºëò, äàðààãèéí æèëèéí áîëîí ò¿¿íèé äàðààõü äàðààëñàí õî¸ð æèëèéí òºëºâ áàéäëûã
  20. 20. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 20 õàìðóóëàí òîîöñîí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãûí òºëºâëºãºº áîëîí ò¿¿íèé ã¿éöýòãýë, òºñâèéí íèéò çàðëàãûí õýìæýý, ò¿¿íèé ºñºëò, òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õýìæýý, òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí òýíöëèéí çîðèëòîò ¿ç¿¿ëýëò, ò¿¿íèé ã¿éöýòãýë, óëñûí ºðèéí íèéò ¿ëäýãäýë, àâ÷ àøèãëàõ çýýë, ºðèéí áè÷èã ãàðãàëòûí òàëààðõè íýãäñýí òºñâèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä; 12.3.9. òºñâèéí òºëºâëºëòèéí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéöñýí áàéäàë, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëýýð òàâèãäñàí çîðèëò, àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí áàéäàë. 13 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèõ 13.1.Òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûí õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâèõòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã Òºðèéí àóäèòûí òóõàé4 õóóëüä çààñíû äàãóó çîõèöóóëíà. 14ä¿ãýýðç¿éë.Òºñâèéíòóñãàéøààðäëàãûíõýðýãæèëòèéã òàéëàãíàõ 14.1.Çàñãèéí ãàçàð òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õýðõýí õàíãàñàí òóõàé ä¿ãíýëò, òàéëàíã áýëòãýí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíä òóñãàæ, Óëñûí Èõ Õóðàëä òàéëàãíàíà. 14.2.Ýíý õóóëèéí 14.1-ä çààñàí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíä òºðèéí àóäèòûí òºâ áàéãóóëëàãà àóäèò õèéõäýý òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õýðõýí õýðýãæ¿¿ëñýí áàéäàëä ä¿ãíýëò ãàðãàíà. 15 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òºñºëä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõàä ¿íýëãýý õèéëãýæ, ä¿ãíýëò ãàðãóóëàõ 15.1.Óëñûí Èõ Õóðàë íü äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë áîëîí æèëèéí òºñºâò, ýñõ¿ë Çàñãèéí ãàçðààñ Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëñýí ýäãýýð áàðèìò áè÷ãèéí òºñºëä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõ, øèíý õºòºëáºð íýìæ òóñãàõ òîõèîëäîëä óã 4 Òºðèéí àóäèòûí òóõàé õóóëü-Òºðèéí ìýäýýëýë ýìõòãýëèéí 2003 îíû 2 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  21. 21. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 21 àñóóäàë íü ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òºëºâ áàéäàëä áîëîí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã áàðèìòëàõàä õýðõýí íºëººëºõ òàëààð Çàñãèéí ãàçðààð ¿íýëãýý õèéëãýæ, ä¿ãíýëò ãàðãóóëæ áîëíî. ÒÀÂÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÒÎÃÒÂÎÐÒÎÉ ÁÀÉÄËÛà ÕÀÍÃÀÕ 16 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí 16.1.Òºñâèéí óäèðäëàãûí çàð÷èì, òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéöñýí íýãäñýí òºñâèéí äóíä, óðò õóãàöààíû òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ çîðèëãî á¿õèé Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíòàé áàéíà. 16.2.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí õºðºí㺠íü äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé òàâàí õóâèàñ äîîøã¿é áàéíà. 16.3.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã á¿ðä¿¿ëýõ, çàðöóóëàõ, õÿíàëò òàâèõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé5 õóóëèàð çîõèöóóëíà. ÇÓÐÃÀÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ÑÀÍÕ¯¯ÃÈÉÍ ÕÓÐÈÌÒËÀËÛÍ ÓÄÈÐÄËÀÃÀ 17 äóãààð ç¿éë. Ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàë, ò¿¿íèé õºðºí㺠îðóóëàëò 17.1.Ýíý õóóëèéí 16.2-ò çààñàí Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí õºðºíãèéí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèé 10 õóâèàñ äàâñàí ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàëûí õºðºí㺺ð äîòîîä áîëîí ãàäààä çàõ çýýëä õèéõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí îíîâ÷òîé õýìæýýã Ìîíãîëáàíêíû Åðºíõèéëºã÷, ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí áîëîí ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íèé õàìòàðñàí øèéäâýðýýð æèë á¿ð òîãòîîíî. /Ýíý çààëòàä 2012 îíû 08 äóãààð ñàðûí 17-íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðóóëñàí/ 17.2.Ýíý õóóëèéí 17.1-ä çààñàí õýìæýýã òîãòîîõäîî èíôëÿöèéí ºñºëòèéã íýã îðîíòîé òîîíä õÿçãààðëàõ, òºãðºãèéí õàíøèéí îãöîì õýëáýëçëýýñ ñýðãèéëýõ, ìàêðî ýäèéí çàñãèéí áîëîí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã àëäàãäóóëàõã¿é áàéõ 5 Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëü - “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2006 îíû 27 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  22. 22. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 22 çîðèëòòîé óÿëäóóëíà. 17.3.Çàñãèéí ãàçàð äîòîîä çàõ çýýëäõèéõ õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýíý õóóëèéí 17.1-ä çààñíû äàãóó òîãòîîñîí õýìæýýíä áàãòààæ òºðèéí ºì÷èò õºãæëèéí áàíêíû áóöààí õóäàëäàí àâàõ íºõöºëòýé ãàðãàñàí óðò õóãàöààò ¿íýò öààñûã õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó õóäàëäàí àâíà. 17.4.Òºðèéí ºì÷èò õºãæëèéí áàíê ýíý õóóëèéí 17.3-ò çààñàí ¿íýò öààñûã áîðëóóëæ, òàòàí òºâëºð¿¿ëñýí ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàëûí ýõ ¿¿ñâýðýýð çºâõºí õºãæëèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí äàðààõü òºñºë, àðãà õýìæýýã äóíä, óðò õóãàöààíû çýýëýýð ñàíõ¿¿æ¿¿ëæ áîëíî: 17.4.1. òºìºð çàìûí ñ¿ëæýý, ãàçðûí òîñ áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð, ýð÷èì õ¿÷íèé öàõèëãààí ñòàíö áàðüæ áàéãóóëàõ; 17.4.2. îëîí óëñûí áîëîí Åâðîïûí õîëáîîíû ñòàíäàðòûí øààðäëàãà õàíãàñàí ýêñïîðòûí á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ, ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ. 17.5.Òºðèéí ºì÷èò õºãæëèéí áàíê ýíý õóóëèéí 17.4.1, 17.4.2-ò çààñàí õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñºë, àðãà õýìæýýã ñîíãîí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõäýý Áàíêíû òóõàé,6 Áàíê, ýðõ á¿õèé õóóëèéí ýòãýýäèéí ìºíãºí õàäãàëàìæ, òºëáºð òîîöîî, çýýëèéí ¿éë àæèëëàãààíû òóõàé7 õóóëèéã áàðèìòàëíà. /Ýíý õýñãèéã 2011 îíû 02 äóãààð ñàðûí 10-íû ºäðèéí õóóëèàð õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñîí/. 17.6.Ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà ýíý õóóëèéí 17.1-ä çààñíû äàãóó òîãòîîñîí ãàäààä çàõ çýýëä õèéõ ñàíõ¿¿ãèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûã Ìîíãîëáàíêààð ãýðýýíèé äàãóó ã¿éöýòã¿¿ëíý. 17.7.Ýíý õóóëèéí 17.1-ä çààñàí ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàëûí õºðºíãèéã ýíý õóóëèéí 17.3-ò çààñíààñ ººð çîðèóëàëòààð çàðöóóëàõ, ýíý õóóëèéí 17.6-ä çààñíààñ ººð õýëáýðýýð ñàíõ¿¿ãèéí õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõèéã õîðèãëîíî. ÄÎËÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà 6 Áàíêíû òóõàé õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë”ýìõòãýëèéí 2010 îíû 7 äóãààðò íèéòëýãäñýí. 7 Áàíê, ýðõ á¿õèé õóóëèéí ýòãýýäèéí ìºíãºí õàäãàëàìæ, òºëáºð òîîöîî, çýýëèéí ¿éë àæèëëàãààíû òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë”ýìõòãýëèéí 1996 îíû 1 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí.
  23. 23. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 23 ÁÓÑÀÄ 18 äóãààð ç¿éë. Õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýõ ¿íäýñëýë 18.1.Ýíý õóóëèéí 7 äóãààð ç¿éëèéã çºð÷ñºí áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòàíä õóóëüä çààñíû äàãóó õàðèóöëàãà õ¿ëýýëãýíý. 18.2.Çàñãèéí ãàçðààñ ºðãºí ìýä¿¿ëñýí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë, òóõàéí æèëèéí íýãäñýí òºñâèéí òºñºë íü òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õàíãààã¿é òîõèîëäîëä òºñâèéí òºñëèéã áóöààíà. 18.3. Íýãäñýí òºñâèéí ã¿éöýòãýë íü òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã ýíý õóóëèéí 8.1-ä çààñíààñ áóñàä øàëòãààíààð õàíãààã¿é íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí ĺ÷èí ãóðàâäóãààð ç¿éëèéí 4-ò çààñíû äàãóó Çàñãèéí ãàçðûã îãöðóóëàõ òóõàé ñàíàë ãàðãàõ ¿íäýñëýë áîëíî. 18.4. Óëñûí Èõ Õóðàë äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë, æèëèéí òºñºâ áàòëàõ, òýäãýýðò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõäàà òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õàíãààã¿é íü Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷ Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëèéí Ãó÷èí ãóðàâäóãààð ç¿éëèéí 1 äýõ õýñãèéí 1-ä çààñíû äàãóó õîðèã òàâèõ á¿ðýí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëýõ ¿íäýñëýë áîëíî. 19 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéã äàãàæ ìºðäºõ æóðàì 19.1.Ýíý õóóëèéí 6.1.2, 6.1.3-ò çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã 2013 îíû òºñâèéí æèëýýñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. 19.2.Ýíý õóóëèéí 6.1.4-ò çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã 2014 îíû òºñâèéí æèëýýñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. 19.3.Ýíý õóóëèéí 6.1.4-ò çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õºãæëèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ýõ ¿¿ñâýðèéí áîäèò õýðýãöýý, ñòðàòåãèéí à÷ õîëáîãäîë á¿õèé àøèãò ìàëòìàëûí îðäûí àøèãëàëòààñ òºñºâò îðóóëàõ îðëîãî, òýäãýýð îðä àøèãëàëòûí óðüä÷èëãàà òºëáºðèéí áîëîìæ, ºìíºõ æèë¿¿äýä àâ÷ àøèãëàñàí ãàäààä çýýëèéí ýðãýí òºëºëòèéí õóâààðüòàé óÿëäóóëæ, ¿å øàòòàé õýðýãæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð óëñûí íèéò ºðèéí ºíººãèéí öýâýð ¿íý
  24. 24. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 24 öýíýýð èëýðõèéëñýí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ýçëýõ õóâü õýìæýýã 2011 îíû òºñâèéí æèëä 50 õóâèàñ, 2012 îíû òºñâèéí æèëä 60 õóâèàñ, 2013 îíû òºñâèéí æèëä 50 õóâèàñ, 2014 îíû òºñâèéí æèëýýñ ýõëýí 40 õóâèàñ òóñ òóñ õýòð¿¿ëýõã¿é áàéíà. 19.4.Ýíý õóóëèéí 19.3-ò çààñíû äàãóó ºíººãèéí öýâýð ¿íý öýíýýð èëýðõèéëñýí óëñûí íèéò ºðèéí äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä ýçëýõ õóâü õýìæýýíèé 40 õóâèàñ äàâñàí õýñýãò Çàñãèéí ãàçàð çºâõºí ýíý õóóëèéí 17.1-ä çààñàí ñàíõ¿¿ãèéí õóðèìòëàë áèé áîëãîõ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä ýíý õóóëèéí 17.4.1, 17.4.2-ò çààñàí õºãæëèéí õºðºí㺠îðóóëàëòûí çîðèóëàëòààð òºðèéí ºì÷èò õºãæëèéí áàíêèíä çýýëèéí áàòàëãàà ãàðãàíà. 19.5.Ýíý õóóëèéí 16.2-ò çààñàí íºõöºëèéã 2018 îíû òºñâèéí æèëýýñ ºìíº õàíãàíà. 19.6.Óëñûí Èõ Õóðëûí íýãäñýí õóðàëäààíä îðîëöñîí ãèø¿¿äèéí ãóðàâíû õî¸ðîîñ äîîøã¿é õóâèéí ñàíàëààð ýíý õóóëüä íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëæ áîëíî. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË
  25. 25. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 25 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2010 îíû 06ñàðûí 24 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ÒÓÑÃÀÉ ÑÀÍÃÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÜÄ ÍÝÌÝËÒ ÎÐÓÓËÀÕ ÒÓÕÀÉ 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëüä äîð äóðäñàí àãóóëãàòàé äàðààõü ç¿éë, çààëò íýìñ¿ãýé: 1/5 äóãààð ç¿éëèéí 5.4.28 äàõü çààëò: “5.4.28.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí.” 2/6 äóãààð ç¿éëèéí 6.2.8 äàõü çààëò: “6.2.8.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí.” 3/ 91 ä¿ãýýð ç¿éë: “91 ä¿ãýýð ç¿éë.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí 91 .1.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí íü òºñâèéí óäèðäëàãûí çàð÷èì, òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã ìºðäºæ, íýãäñýí òºñâèéí äóíä, óðò õóãàöààíû òýíöâýðòýé, òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ, òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí ãîðèìûã õýðýãæ¿¿ëýõýä ñàíõ¿¿ãèéí õýðýãñëèéí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý. 91 .2.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíã äàðààõü ýõ ¿¿ñâýðýýñ á¿ðä¿¿ëíý: 91 .2.1. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé8 õóóëüä çààñàí íºõöºëººð òîäîðõîéëñîí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãîîñ äàâñàí òºñâèéí îðëîãî; 91 .2.2. òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí òýíöëèéí àøèã; 91 .2.3. Çàñãèéí ãàçðûí íººö ñàíãèéí áîëîí Ýðñäýëèéí ñàíãèéíòóõàéíòºñâèéíæèëèéíçàðöóóëàãäààã¿é ÷ºëººò ýõ ¿¿ñâýð; 8 Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2010 îíû 30 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  26. 26. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 26 91 .2.4. Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãààíààñ îëñîí îðëîãî; 91 .2.5. áóñàä îðëîãî. 91 .3.Ýíý õóóëèéí 91 .1-ä çààñàí ñàíãèéí õºðºí㺺ñ äîð äóðäñàí ñàíõ¿¿æèëò õèéõ çîðèóëàëòààð óëñûí òºñºâò øèëæ¿¿ëæ áîëíî: 91 .3.1. òóõàéí æèëèéí òºñâèéí òýíöâýðæ¿¿ëñýí îðëîãûí òºëºâëºãºº, òºñâèéí îðëîãûí ã¿éöýòãýëèéí çºð¿¿; 91 .3.2. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 8 äóãààð ç¿éëä çààñàí òîõèîëäëûí óëìààñ ¿¿ññýí òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòèéí íýìýëò ýõ ¿¿ñâýð. 91 .4.Ýíý õóóëèéí 91 .3.1-ä çààñàí çºð¿¿ã íºõºí çàðöóóëàëò õèéõ øèéäâýðèéã Çàñãèéí ãàçàð ãàðãàí õýðýãæ¿¿ëæ, òºñâèéí ã¿éöýòãýëä òóñãàíà. 91 .5.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí õºðºí㺠íü ýíý õóóëèéí 91 .3.1-ä çààñàí òºñâèéí àëäàãäëûã á¿ðýí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýä õ¿ðýëöýõã¿é òîõèîëäîëä óã àëäàãäëûã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèóëàëòààð Çàñãèéí ãàçàð Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 6.1.4-ò çààñàí óëñûí ºðèéí õÿçãààðò áàãòààí çýýë àâ÷ áîëíî. 91 .6.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí õºðºíãèéã Ìîíãîëáàíêèí äàõü òºðèéí ñàíãèéí òóñãàé äàíñàíä áàéðøóóëíà. 91 .7.Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàíãèéí õºðºíãèéã ýíý õóóëèéí 91 .3-ò çààñàí çîðèóëàëòààð ñàíõ¿¿æèëò õèéõýä áàéíãà õºðâºõ ÷àäâàðòàé áàéëãàõ, ýðñäýëýýñ õàìãààëàõ, îëîí óëñûí ñàíõ¿¿ãèéí çàõ çýýëä ¿ð àøèãòàé õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõýä ÷èãëýñýí ñàíõ¿¿ãèéí íººöèéí óäèðäëàãûã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýíòºðèéíçàõèðãààíûòºâáàéãóóëëàãà,Ìîíãîëáàíêõîîðîíä áàéãóóëñàí ãýðýýíèé ¿íäñýí äýýð Ìîíãîëáàíê õýðýãæ¿¿ëíý.” 2 äóãààð ç¿éë. Çàñãèéí ãàçðûí òóñãàé ñàíãèéí òóõàé õóóëèéí õóóëèéí 2 äóãààð ç¿éëèéí 2.1 äýõ õýñãèéí “õóóëü òîãòîîìæ íü” ãýñíèé äàðàà “Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé,” ãýæ íýìñ¿ãýé. 3 äóãààð ç¿éë. Ýíý õóóëèéã Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË
  27. 27. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 27 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2010 îíû 06ñàðûí 24 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÍÝÃÄÑÝÍ ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÜÄ ÍÝÌÝËÒ ÎÐÓÓËÀÕ ÒÓÕÀÉ 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñâèéí òóõàé õóóëèéí 2 äóãààð ç¿éëèéí 2.1 äýõ õýñãèéí “ýíý õóóëü áîëîí” ãýñíèé äàðàà “Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé,” ãýæ, 13 äóãààð ç¿éëèéí 13.1, 13.3 äàõü õýñãèéí “Çàñãèéí ãàçðûí íººö õºðºíãº,” ãýñíèé äàðàà “Òºñâèéí òîãòâîðæóóëàëòûí ñàí,” ãýæ òóñ òóñ íýìñ¿ãýé. 2 äóãààð ç¿éë. Ýíý õóóëèéã Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË
  28. 28. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 28 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2010 îíû 06ñàðûí 24 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÒªÑÂÈÉÍ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÍ ÓÄÈÐÄËÀÃÀ, ÑÀÍÕ¯¯ÆÈËÒÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÜÄ ÍÝÌÝËÒ, ªªÐ×˪ËÒ ÎÐÓÓËÀÕ ÒÓÕÀÉ 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëèéí 7 äóãààð ç¿éëèéí 7.1.2 äàõü õýñãèéí “Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºð” ãýñíèé ºìíº “Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 5, 6 äóãààð ç¿éëèéã áàðèìòëàí,” ãýæ, 8 äóãààð ç¿éëèéí 8.1.2 äàõü çààëòûí“óëñûí òºñâèéí òºñëèéã” ãýñíèé äàðàà “Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 5,6 äóãààð ç¿éëèéã áàðèìòëàí áîëîâñðóóëæ” ãýæ, 9 ä¿ãýýð ç¿éëèéí 9.1.4 äýõ çààëòûí “Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðò” ãýñíèé ºìíº “Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 5,6 äóãààð ç¿éëä áîëîí” ãýæ, 37 äóãààð ç¿éëèéí 37.1 äýõ õýñãèéí “òºñâèéí ã¿éöýòãýë” ãýñíèé äàðàà“, ò¿¿íèé äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä õýðõýí íèéöñýí òàëààðõè ä¿í øèíæèëãýý“ ãýæ òóñ òóñ íýìñ¿ãýé. 2 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëèéí 6.1.2 äàõü çààëòûã äîð äóðäñàíàà𠺺ð÷ëºí íàéðóóëñóãàé: ”6.1.2.Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 5, 6 äóãààð ç¿éëä çààñíûã áàðèìòëàí äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã õýëýëöýí áàòëàõ;” 3 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëèéí “òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë” ãýñíèéã òîõèîëäîë á¿ðò íü “äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë” ãýæ ººð÷èëñ¿ãýé.
  29. 29. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 29 4 ä¿ãýýð ç¿éë. Òºñâèéí áàéãóóëëàãûí óäèðäëàãà, ñàíõ¿¿æèëòèéí òóõàé õóóëèéí 25 äóãààð ç¿éëèéí 25.2 äàõü õýñãèéã õ¿÷èíã¿é áîëñîíä òîîöñóãàé. 5 äóãààð ç¿éë. Ýíý õóóëèéã Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü õ¿÷èí òºãºëäºð áîëñîí ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË
  30. 30. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 30 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2011 îíû 12 ñàðûí 15 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÅЪÍÕÈÉ˪Ã×ÈÉÍ ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ ÕÓÓËÜÄ ÍÝÌÝËÒ ÎÐÓÓËÀÕ ÒÓÕÀÉ 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷èéí ñîíãóóëèéí õóóëüä äîð äóðäñàí àãóóëãàòàé 231 ä¿ãýýð ç¿éë íýìñ¿ãýé: “231 ä¿ãýýð ç¿éë. Ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðò òàâèãäàõ øààðäëàãà 231 .1.Ñîíãóóëüä íýð äýâøèã÷èéí ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðò òóõàéí íýð äýâøèã÷èéã äýâø¿¿ëñýí óëñ òºðèéí íàì, óëñ òºðèéí íàìóóäûí ñîíãóóëèéí ýâñëèéí Óëñûí Èõ Õóðëûí áîëîí àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëûí ñîíãóóëüä îðîëöñîí ìºðèéí õºòºëáºðò òóñãàãäààã¿é, óëñûí òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æèëò øààðäàãäàõ àëèâàà çîðèëòûã òóñãàõã¿é áàéíà. 231 .2.Ñîíãóóëüä íýð äýâøèã÷ íü ñîíãóóëü çîõèîí áàéãóóëàõ õóãàöààíä ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðòºº òóñãàãäààã¿é àëèâàà çîðèëò, àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð àìëàõ, ñóðòàë÷èëãàà ÿâóóëàõûã õîðèãëîíî. 231 .3.Ýíý õóóëèéí 231 .1, 231 .2-ò çààñíûã çºð÷ñºí íü Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî íýð äýâøèã÷èéã á¿ðòãýõã¿é áàéõ, á¿ðòãýëýýñ õàñàõ ¿íäýñëýë áîëíî.” 2 äóãààð ç¿éë. Ýíý õóóëèéã 2011 îíû 12 äóãààð ñàðûí 15-íû ºäðººñ ýõëýí äàãàæ ìºðäºíº. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÄÀÐÃÀ Ä.ÄÝÌÁÝÐÝË
  31. 31. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 31 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÈÕ ÕÓÐËÛÍ ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÀÑ ÄÎËÄÓÃÀÀÐ ÁYËÝà ÑÎÍÃÓÓËÈÉÍ ÌªÐÈÉÍ ÕªÒªËÁªÐ, ÑÓÐÒÀË×ÈËÃÀÀ 34 ä¿ãýýð ç¿éë.Ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºð 34.1.Íàì, ýâñýë áîëîí áèå äààí íýð äýâøèã÷ íü ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðòýé áàéíà. 34.2.Íàì, ýâñëýýñ íýð äýâøèã÷ íü òóõàéí íàì, ýâñëèéí ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðººñ ººð áèå äààñàí ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðòýé áàéõûã õîðèãëîíî. 34.3.Ýíý õóóëèéí 34.1-ä çààñàí ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðò ìºíãº, ýä õºðºíãº, ýä õºðºíãºòýé õîëáîãäñîí ýðõ îëãîõ, óóë óóðõàé, ãàçðûí òîñ, ýðäýñ áàÿëãèéí áîëîí áóñàä ñàëáàðûí îðëîãîîñ èðãýäýä àëèâàà õèøèã, õóâü, òýäãýýðòýé àäèëòãàõ áóñàä ç¿éë õ¿ðòýýõ, ýñõ¿ë çýýëèéí áîëîí áóñàä ºð òºëáºðèéã õ¿÷èíã¿éä òîîöîõ, õºðâ¿¿ëýõ, ò¿¿í÷ëýí ¿íý òºëáºðã¿é, ýñõ¿ë õÿìäðàëòàé ¿íýýð ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ, ýñõ¿ë àæëûí áàéðàíä çóó÷ëàõ, àæèëä îðóóëàõ çýðýã àìëàëò àâàõààð òóñãàõûã õîðèãëîíî. 34.4.Íàì, ýâñëèéí ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðò ñàíõ¿¿ãèéí òîäîðõîé ýõ ¿¿ñâýð øààðäñàí àðãà õýìæýý òóñãàãäñàí òîõèîëäîëä ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ çàðäëûí ä¿í íü Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä9 çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéöñýí áàéíà. 34.5.Íàì, ýâñýë ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðºº Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä çààñàí òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãàä íèéöýæ áàéãàà ýñýõ òàëààð òºðèéí àóäèòûí áàéãóóëëàãààð ä¿ãíýëò ãàðãóóëíà. 34.6.Ñîíãóóëüä îëîíõè ñóóäàë àâñàí íàì, ýâñëèéí ñîíãóóëèéí 9 Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2010 îíû 30 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  32. 32. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 32 ìºðèéí õºòºëáºð íü òóõàéí ñîíãóóëèéí ¿ð ä¿íä áàéãóóëàãäñàí Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàéãóóëàõ Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðèéí ¿íäýñ áîëíî. 34.7.Íàì, ýâñýë áîëîí áèå äààí íýð äýâøèã÷ íü ñîíãóóëèéí ìºðèéí õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéí òàëààðõ òîîöîî, ñóäàëãààã õºíäëºíãèéí õÿíàëòûí áàéãóóëëàãààð õÿíóóëñàí áàéíà. 34.8.Ýíý õóóëèéí 34.2, 34.3-ò çààñíûã çºð÷ñºí íü òóõàéí íýð äýâøèã÷èéã íýðèéí æàãñààëòààñ õàñàõ, íàì, ýâñëèéã ñîíãóóëüä îðîëöîõîîð á¿ðòãýñýí òóõàé øèéäâýðèéã õ¿÷èíã¿éä òîîöîõ ¿íäýñëýë áîëîõ áºãººä óã øèéäâýðèéã Ñîíãóóëèéí åðºíõèé õîðîî íèéòýä ìýäýýëíý.
  33. 33. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 33 ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÕÓÓËÜ 2011 îíû 12 ñàðûí 23 ºäºð Òºðèéí îðäîí Óëààíáààòàð õîò ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ /Øèíý÷èëñýí íàéðóóëãà/ ÍÝÃįÃÝÝÐ Á¯ËÝà ÍÈÉÒËÝà ¯ÍÄÝÑËÝË 1 ä¿ãýýð ç¿éë. Õóóëèéí çîðèëò 1.1.Ýíý õóóëèéí çîðèëò íü òºñºâ, ò¿¿íèé çàð÷èì, òîãòîëöîî, á¿ðýëäýõ¿¿í, àíãèëëûã òîãòîîæ, òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ, òºñâèéí õàðèëöààíä îðîëöîã÷èéí ýðõ, ¿¿ðýã, õàðèóöëàãûã òîäîðõîéëæ, òºñºâ áîëîâñðóóëàõ, áàòëàõ, çàðöóóëàõ, á¿ðòãýõ, òàéëàãíàõ, õÿíàëò òàâèõòàé õîëáîãäñîí õàðèëöààã çîõèöóóëàõàä îðøèíî. 2 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ 2.1.Òºñâèéí òóõàé õóóëü òîãòîîìæ íü Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü,10 Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü,11 ýíý õóóëü áîëîí ýäãýýð õóóëüòàé íèéö¿¿ëýí ãàðãàñàí õóóëü òîãòîîìæèéí áóñàä àêòààñ á¿ðäýíý. 3 äóãààð ç¿éë. Õóóëèéí ¿éë÷ëýõ õ¿ðýý 3.1.Ýíý õóóëü íü òºñâèéí áàéãóóëëàãà, ò¿¿íèé àëáàí òóøààëòàí, Çàñãèéí ãàçðûí áîëîí îðîí íóòãèéí òóñãàé ñàí, òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã ãýðýýíèé ¿íäñýí äýýð õýðýãæ¿¿ëäýã áîëîí õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó òºñºâò îðëîãî òºâëºð¿¿ëýõ ¿¿ðýã õ¿ëýýäýã òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èéí îðîëöîîòîé õóóëèéí ýòãýýäýä 10 Ìîíãîë Óëñûí ¯íäñýí õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 1992 îíû 1 ä¿ãýýðò íèéòëýãäñýí. 11 Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëü - “Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2010 îíû 30 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  34. 34. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 34 õàìààðíà. 3.2.Ýíý õóóëüä çààñàí õºòºëáºðèéí òºëºâëºëò, ¿ð ä¿íãèéí ãýðýý, ò¿¿íèé ã¿éöýòãýë, òàéëàãíàëòàé õîëáîãäñîí çîõèöóóëàëò íü õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó óëñûí àþóëã¿é áàéäëûã õàíãàõòàé õîëáîãäñîí ã¿éöýòãýõ àæèë ýðõëýõ ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãûí ã¿éöýòãýõ àæèëä õàìààðàõã¿é. 3.3.Ýíý õóóëüä çààñàí èë òîä áàéäàëòàé õîëáîãäñîí çîõèöóóëàëò íü õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó òºðèéí íóóöàä õàìààðàõ òºñºâò áîëîí ýíý õóóëèéí 3.2-ò çààñàí ã¿éöýòãýõ àæèëä õàìààðàõã¿é. 3.4.Òºñâèéí õàðèëöààã çºâõºí ýíý õóóëèàð çîõèöóóëàõ áºãººä îðîí íóòàã, ñàëáàðûí ¿éë àæèëëàãààíä ñàíõ¿¿æèëòèéí ýõ ¿¿ñâýðèéí õýìæýýã õóóëü÷ëàí òîãòîîõ, ò¿¿íèéã õóâààðèëàõ àëèâàà õàðèëöàà ¿¿íä íýãýí àäèë õàìààðíà. 4 ä¿ãýýð ç¿éë.Õóóëèéí íýð òîìü¸îíû òîäîðõîéëîëò 4.1.Ýíý õóóëüä õýðýãëýñýí äàðààõ íýð òîìü¸îã äîð äóðäñàí óòãààð îéëãîíî: 4.1.1. “òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 6 äóãààð ç¿éëä çààñíûã; 4.1.2. “äóíä õóãàöàà” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 4.1.9-ä çààñíûã; 4.1.3. “äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýë” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 4.1.10-ò çààñíûã; 4.1.4. “òºñâèéí òºñºë” ãýæ äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä ¿íäýñëýí, õóóëüä çààñàí øààðäëàãûí äàãóó òºñâèéí øàòëàë á¿ðýýð òºñâèéí àíãèëàë àøèãëàí Çàñãèéí ãàçðààñ Óëñûí Èõ Õóðàëä, ò¿¿í÷ëýí á¿õ øàòíû Çàñàã äàðãààñ òóõàéí øàòíû èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëñýí òºñâèéí ñàíàëûã; 4.1.5. “òºñºâ” ãýæ òºðèéí ÷èã ¿¿ðãèéã õýðýãæ¿¿ëýõýä
  35. 35. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 35 øààðäàãäàõ ñàíõ¿¿ãèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã áèé áîëãîõ çîðèëãîîð òºðèéí ìýäýëä õóðèìòëóóëàí õóâààðèëæ, çàðöóóëàõ õºðºíãº, îðëîãî, çàðëàãà, ºð, òºëáºð, ñàíõ¿¿ãèéí àìëàëò áîëîí ¿¿ðýã, òýäãýýðòýé õîëáîãäñîí ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãàà, õýðýãæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýý, ò¿¿íä øààðäàãäàõ îðö, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí íèéëáýð öîãöûã; 4.1.6. “óëñûí òºñºâ” ãýæ Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí, Çàñãèéí ãàçàð áîëîí óëñûí òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí á¿ðä¿¿ëæ, õóâààðèëàí çàðöóóëàõ òºñâèéã; 4.1.7. “ñóóðü ò¿âøèíä ¿íäýñëýñýí òºñºâ” ãýæ ìàêðî ýäèéí çàñãèéí òààìàãëàëä íèéö¿¿ëæ, òóõàéí òºñºâ õýðýãæèõ æèëä õóóëü òîãòîîìæ, ýñõ¿ë òºðèéí áîäëîãîä ººð÷ëºëò îðîõã¿é áàéõààð òîîöñîí òºñâèéí òîîöîîã; 4.1.8. “æèëèéí òºñâèéí õÿçãààð” ãýæ òºñâèéí òóñãàé øààðäëàãà, äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí òóõàéí æèëèéí òºñºâ áîëîâñðóóëàõàä áàðèìòëàõ îðëîãûí äîîä õýìæýý, çàðëàãûí äýýä õýìæýýã; 4.1.9. “òºñâèéí îðëîãî” ãýæ õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó óëñûí áîëîí îðîí íóòãèéí òºñºâ á¿ðä¿¿ëýõ îðëîãî, òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ººðèéí ¿éë àæèëëàãààíû îðëîãûã; 4.1.10. “òºñâèéí çàðëàãà” ãýæ òºñºâ çàõèðàã÷èéí ¿éë àæèëëàãàà, õýðýãæ¿¿ëýõ õºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýýã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýýð áàòëàãäñàí òºñ⺺ñ õóâààðèëàí, çàðöóóëàõ õºðºíãèéã; 4.1.11. “òºñâèéí òýíöýë” ãýæ òóõàéí òºñâèéí æèëèéí òºñâèéí íèéò îðëîãî, çàðëàãûí çºð¿¿ã;
  36. 36. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 36 4.1.12. “òºñâèéí àøèã” ãýæ òºñâèéí çàðëàãààñ äàâñàí îðëîãûã; 4.1.13. “òºñâèéí àëäàãäàë” ãýæ òºñâèéí îðëîãîîñ äàâñàí çàðëàãûã; 4.1.14. ”îðëîãî” ãýæ òóõàéí ýòãýýäèéí äîòîîä ã¿éëãýýíýýñ áóñàä ãàäíààñ õ¿ëýýí àâàõ á¿õ òºðëèéí ã¿éëãýýã; 4.1.15. ”çàðëàãà” ãýæ òóõàéí ýòãýýäèéí äîòîîä ã¿éëãýýíýýñ áóñàä ãàäàãø ÷èãëýñýí á¿õ òºðëèéí ã¿éëãýýã; 4.1.16. “õºòºëáºð” ãýæ òºñºâ õóâààðèëàõ çîðèëãîîð ¿ð ä¿íã íü òîîöîæ, òàéëàãíàæ áîëîõóéö ººð õîîðîíäîî óÿëäàà á¿õèé òºðèéí ÷èã ¿¿ðãèéã õàíãàõàä ÷èãëýñýí áàãö àðãà õýìæýýã; 4.1.17. “àðãà õýìæýý” ãýæ õºòºëáºðèéí á¿ðýëäýõ¿¿íä áàãòàõ, òîî õýìæýý, öàã õóãàöàà, ÷àíàðûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòýýð òîäîðõîéëîãäîõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã; 4.1.18. “îðö” ãýæ òóõàéí àæèë, ¿éë÷èëãýýã õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ ýä õºðºí㺠áîëîí ýäèéí áóñ õºðºíãèéã; 4.1.19. “ýäèéí çàñãèéí òîìñãîñîí àíãèëàë” ãýæ ýäèéí çàñãèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëëûí õýä õýäýí ç¿éëèéã íýãòãýí á¿ëýãëýñíèéã; 4.1.20. “ýäèéí çàñãèéí äýëãýðýíã¿é àíãèëàë” ãýæ ýäèéí çàñãèéí àíãèëëûí àíõäàã÷ ç¿éëèéã; 4.1.21. “ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã” ãýæ òºñâèéí àëäàãäëûã íºõºõ çîðèëãîîð îëãîõ õºðºíãèéã; 4.1.22. “îðëîãûí øèëæ¿¿ëýã” ãýæ îðîí íóòãèéí òºñâèéã äýìæèõ çîðèëãîîð äýýä øàòíû òºñâèéí îðëîãîîñ îðîí íóòãèéí òºñºâò òîîöîæ îëãîõ õºðºíãèéã;
  37. 37. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 37 4.1.23. “òóñãàé çîðèóëàëòûí øèëæ¿¿ëýã” ãýæ ýíý õóóëèéí 61.1-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðãèéã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèëãîîð òóñãàéëàí òîãòîîñîí çîðèóëàëò, íºõöºë, øààðäëàãûí äàãóó àéìàã, íèéñëýëèéí òºñºâò óëñûí òºñ⺺ñ îëãîõ õºðºíãèéã; 4.1.24. ”õºðºí㺠îðóóëàëò” ãýæ òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëæ, òóõàéí øàòíû òºñºâò õàìààðàõ õóóëèéí ýòãýýäèéí ºì÷ëºëä øèëæèõ õºðºíãèéí çàðëàãûã; 4.1.25. “òàòâàðûí çàðëàãà” ãýæ òàòâàðûí õóóëèàð òóõàéí æèëä òàòâàð òºëºã÷èä îëãîõ òàòâàðûí õºíãºëºëò, ÷ºëººëºëòèéã; 4.1.26. “òºñâèéí òîäîòãîë” ãýæ òóõàéí æèëèéí òºñâèéã áàòàëñàí ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãûí øèéäâýðò íýìýëò, ººð÷ëºëò îðóóëàõûã; 4.1.27. “îðîí íóòãèéí òºñºâ” ãýæ àéìàã, íèéñëýë, ñóì, ä¿¿ðãèéí èðãýäèéí Һ뺺ëºã÷äèéí Õóðëààñ áàòàëñàí, òóõàéí øàòíû òºñºâò õàðüÿàëàãäàõ åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí á¿ðä¿¿ëæ, õóâààðèëàí çàðöóóëàõ òºñâèéã; 4.1.28. “îðîí íóòãèéí õºãæëèéí íýãäñýí ñàí” ãýæ îðîí íóòãèéí õºãæëèéã äýìæèõ, á¿ñ íóòãèéí òýíöâýðòýé áàéäëûã õàíãàõ çîðèëãîîð óëñûí òºñ⺺ñ îðîí íóòãèéí òºñºâò îëãîõîîð äàõèí õóâààðèëàëò õèéõ õºðºíãèéã; 4.1.29. “îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü îðëîãî” ãýæ òóõàéí øàòíû òºñºâò îðîõ òàòâàðûã äîîä õóâü, õýìæýýãýýð òîîöñîí îðëîãî áîëîí òàòâàðûí áóñ îðëîãûí íèéëáýðèéã; 4.1.30. “îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü çàðëàãà” ãýæ ýíý õóóëèéí 58.1.1, 58.2.1, 58.3.1, 58.4.1-ä çààñàí ÷èã ¿¿ðýãòýé õîëáîãäîõ óðñãàë áîëîí õºðºíãèéí çàðëàãà, ýíý õóóëèéí 58.1.4, 58.1.14, 58.2.4, 58.2.13, 58.3.2, 58.3.5, 58.4.2, 58.4.6-ä çààñàí
  38. 38. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 38 ÷èã ¿¿ðýãòýé õîëáîãäîõ óðñãàë çàðëàãûí íèéëáýðèéã; 4.1.31. “îðîí íóòãèéí òºñâèéí ¿íäñýí òýíöëèéí àëäàãäàë” ãýæ îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü îðëîãîîñ äàâñàí îðîí íóòãèéí òºñâèéí ñóóðü çàðëàãûã; 4.1.32. “Íèéãìèéí äààòãàëûí ñàíãèéí òºñºâ” ãýæ Íèéãìèéí äààòãàëûí òóõàé õóóëèéí12 äàãóó á¿ðä¿¿ëæ, çàðöóóëàõ, òóõàéí æèëä Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí òºñâèéã; 4.1.33. ”Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òºñºâ” ãýæ Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òóõàé õóóëèéí13 äàãóó á¿ðä¿¿ëæ, çàðöóóëàõ, òóõàéí æèëä Óëñûí Èõ Õóðëààñ áàòàëñàí òºñâèéã; 4.1.34. ”òºñâèéí áàéãóóëëàãà” ãýæ áàòëàãäñàí òºñâèéí äàãóó òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã õýðýãæ¿¿ëäýã, Õóóëèéí ýòãýýäèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëèéí14 7.1.3-ò çààñíû äàãóó ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä á¿ðòã¿¿ëñýí òºðèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ºì÷èò, àøãèéí òºëºº áóñ õóóëèéí ýòãýýäèéã; 4.1.35. “òºñâèéí çàõèðàã÷” ãýæ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷, òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èéã; 4.1.36. “òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷” ãýæ ººðèéí ýðõëýõ àñóóäëûí õ¿ðýýíèé òºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàãäñàí òºñâèéã õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó õóâààðèëàõ, õÿíàëò òàâèõ, çàõèðàí çàðöóóëàõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõ ýðõ á¿õèé ýòãýýäèéã; 12 Íèéãìèéí äààòãàëûí òóõàé õóóëü -“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 1994 îíû 8 äóãààðò íèéòëýãäñýí. 13 Õ¿íèé õºãæèë ñàíãèéí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2009 îíû 45 äóãààðò íèéòëýãäñýí. 14 Õóóëèéí ýòãýýäèéí óëñûí á¿ðòãýëèéí òóõàé õóóëü-“Òºðèéí ìýäýýëýë” ýìõòãýëèéí 2003 îíû 22 äóãààðò íèéòëýãäñýí.
  39. 39. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 39 4.1.37. “òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷” ãýæ òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ààñ õóâààðèëñàí ÷èã ¿¿ðãèéí òºñâèéã òºëºâëºõ, òºñâèéí øóóä çàõèðàã÷èä õóâààðèëàõ, õÿíàëò òàâèõ, õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó çàõèðàí çàðöóóëàõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõ ýðõ á¿õèé ýòãýýäèéã; 4.1.38. “òºñâèéíøóóäçàõèðàã÷”ãýæòºñâèéíåðºíõèéëºí çàõèðàã÷ áîëîí òºñâèéí òºâëºð¿¿ëýí çàõèðàã÷ààñ õóâààðèëñàí ÷èã ¿¿ðãèéí òºñâèéã òºëºâëºõ, õóóëü òîãòîîìæèéí äàãóó çàõèðàí çàðöóóëàõ, ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõ ýðõ á¿õèé ýòãýýäèéã; 4.1.39. ”òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã ã¿éöýòãýã÷” ãýæ òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõ àæèë, ¿éë÷èëãýýã ãýðýýíèé äàãóó ã¿éöýòãýæ, òóõàéí àæèë, ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàð, òîî õýìæýý, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íãèéí òàëààðõ õàðèóöëàãûã áèå äààí õ¿ëýýõ ýòãýýäèéã; 4.1.40. “òºðèéí ñàíãèéí ¿éë àæèëëàãàà” ãýæ òºñºâ, ìºíãºí õºðºíãº, ºð òºëáºðèéí óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ, òºëáºð òîîöîîã ã¿éöýòãýõ, òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéã òàéëàãíàõûã; 4.1.41. ”òºðèéí ñàíãèéí íýãäñýí äàíñ” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí íýãäñýí çîõèöóóëàëò á¿õèé òºñâèéí åðºíõèé äàíñ áîëîí Ìîíãîë Óëñûí íýãäñýí òºñºâò õàìààðàõ á¿õ òºñâèéí çàõèðàã÷èéí Ìîíãîëáàíêèíä áàéðøèõ ìºíãºí õºðºíãèéí õàðèëöàõ äàíñûã; 4.1.42. ”òºñâèéí åðºíõèé äàíñ” ãýæ òóõàéí øàòíû òºñâèéí ìºíãºí ã¿éëãýýã íýãòãýí á¿ðòãýõ õàðèëöàõ äàíñûã; 4.1.43. “çàðöóóëàëòûí ýðõ” ãýæ áàòëàãäñàí òºñâèéí õ¿ðýýíä òºñâèéí áàéãóóëëàãûí ñàð, óëèðàëä çàðöóóëàõ òºñâèéí äýýä õÿçãààðûã;
  40. 40. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 40 4.1.44. “Çàñãèéí ãàçðûí ºðèéí óäèðäëàãà” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí äóíä áîëîí áîãèíî õóãàöààíû ñàíõ¿¿ãèéí çàðäàë, ýðñäýëèéí ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ ñòðàòåãè áîëîâñðóóëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã; 4.1.45. ”ºð” ãýæ ºðèéí õýðýãñëýýð äàìæóóëàí òóõàéí ýòãýýäýýñ áóñàä ýòãýýäèéí ºìíº èðýýä¿éä ýðãýí òºëºõ òºëáºðèéí ¿¿ðãèéã; 4.1.46. “ºðèéí õýðýãñýë” ãýæ á¿õ òºðëèéí çýýë, ¿íýò öààñ áîëîí ºð ¿¿ñãýõ àëèâàà ãýðýý, õýëöëèéã; 4.1.47. “óëñûí ºð” ãýæ Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëèéí 4.1.8-ä çààñíûã; 4.1.48. “áîëçîøã¿é ºð òºëáºð” ãýæ Çàñãèéí ãàçðûí ãàðãàñàí áàòàëãààã õàíãàõ, ýñõ¿ë ¿íäýñíèé àþóëã¿é áàéäàë, óëñ òºð, íèéãýì, ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿, òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàõ çîðèëãîîð òºðººñ õýðýãæ¿¿ëýõ áîäëîãûí àðãà õýìæýýòýé õîëáîãäîí òºñºâò ¿¿ñ÷ áîëçîøã¿é ýðñäýëèéã ìºíãºí ä¿íãýýð òîîöîæ èëýðõèéëñíèéã; 4.1.49. “äîòîîä àóäèò” ãýæ òºñâèéí õºðºíãèéã ç¿é çîõèñòîé, ¿ð àøèãòàé çàðöóóëàõ, ýðñäýëèéí óäèðäëàãààð õàíãàõàä ÷èãëýñýí òºñâèéí äîòîîä õÿíàëòûí ¿éë àæèëëàãààã; 4.1.50. “ýðãýëòèéí ñàí” ãýæ ¿éë àæèëëàãàà íü íýãýýñ äýýø òºñâèéí æèë äàìæèí áàéíãà õýðýãæèõ, ººðèéí ýõ ¿¿ñâýðèéã õóóëüä çààñàí ¿éë àæèëëàãààíä çàðöóóëæ, ò¿¿íýýñ îðîõ îðëîãî, ýñõ¿ë çàðöóóëñàí õºðºíãèéí ýðãýí òºëºëòèéã òóõàéí ¿éë àæèëëàãààã äàõèí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çîðèóëàëòòàé òºñâèéí òóñãàé äàíñûã.
  41. 41. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 41 ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ Á¯ËÝà ҪÑÂÈÉÍ ÇÀÐ×ÈÌ, Ò¯¯ÍÈÉà ÕÝÐÝÃƯ¯ËÝÕ 5 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí çàð÷èì 5.1.Òºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, òàéëàãíàõàä äàðààõ çàð÷ìûã áàðèìòàëíà: 5.1.1. òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ; 5.1.2. òºñâèéí èæ á¿ðýí, ¿íýí çºâ áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ; 5.1.3. ñàíõ¿¿, òºñâèéí çîõèñòîé óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ; 5.1.4. èë òîä áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ; 5.1.5. õàðèóöëàãàòàé áàéõ. 6 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí çàð÷ìûã õýðýãæ¿¿ëýõ 6.1.Òºñâèéã òºëºâëºõ, áàòëàõ, õýðýãæ¿¿ëýõ, òàéëàãíàõàä ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãà, òºñâèéí çàõèðàã÷ íü òºñâèéí çàð÷ìûã ìºðäëºã áîëãîæ, õýðýãæ¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé. 6.2.Ýíý õóóëèéí 5.1.1-ä çààñàí òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.2.1. Òºñâèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí òóõàé õóóëüä çààñàí òóñãàé øààðäëàãûã õàíãàõ; 6.2.2. æèë á¿ðèéí òºñâèéí çàðëàãûã îðëîãî áîëîí ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ áóñàä ýõ ¿¿ñâýðýýð íü á¿ðýí íºõäºã áàéõààð òºëºâëºí áàòàëæ, õýðýãæ¿¿ëýõ; 6.2.3. óðüä÷èëàí òîîöîîëîõ áîëîìæã¿é íºõöºë áàéäëûí óëìààñ òºñâèéí îðëîãî áóóðàõ, ýñõ¿ë çàðëàãà íýìýãäñýíýýð òºñâèéí àëäàãäàë íýìýãäýõýýð áîë òºñâèéí çàðëàãûã áóóðóóëàõ, ýñõ¿ë îðëîãûí ýõ ¿¿ñâýðèéã íýìýãä¿¿ëýõ çàìààð òóõàéí æèëèéí òºñºâò òîäîòãîë õèéæ, òºñâèéã òýíöâýðæ¿¿ëýõ;
  42. 42. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 42 6.2.4. Ìîíãîë Óëñûí Åðºíõèéëºã÷, Óëñûí Èõ Õóðàë, íóòãèéí ººðºº óäèðäàõ áàéãóóëëàãà, Çàñãèéí ãàçàð, Çàñàã äàðãûí àëèâàà øèéäâýð íü òºñºâò ¿ç¿¿ëýõ íºëººëëèéí òàëààðõ ä¿ãíýëòýä ¿íäýñëýñýí áàéõ; 6.2.5. òºñâèéí æèëèéí äóíäóóð îðëîãî áóóðóóëàõ, çàðëàãà íýìýãä¿¿ëýõ ¿ð äàãàâàðòàé áîäëîãûí àëèâààøèéäâýðãàðãàñàíáîëò¿¿íèéãäàðààãèéí òºñâèéí æèëýýñ õýðýãæ¿¿ëäýã áàéõ. 6.3.Ýíý õóóëèéí 5.1.2-ò çààñàí òºñâèéí èæ á¿ðýí, ¿íýí çºâ áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.3.1. òºñâèéí îðëîãî, çàðëàãà, õºðºíãº, ºð òºëáºðèéí ã¿éëãýýã áóóðóóëàõ áè÷èëò õèéõã¿éãýýð íèéò ä¿íãýýð íü òºëºâëºæ, òàéëàãíàõ; 6.3.2. ñàíõ¿¿ãèéí àëèâàà ¿éë àæèëëàãààã íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí îëîí óëñûí áîëîí ¿íäýñíèé ñòàíäàðòûí äàãóó, öàã õóãàöààíä íü, ¿íýí çºâ, ¿íäýñíèé ìºíãºí òýìäýãòýýð èëýðõèéëýí á¿ðòãýæ, òàéëàãíàõ; 6.3.3. òºñâèéí îðëîãîîð áàòàëãààæñàí Çàñãèéí ãàçðûí áàòàëãàà, çýýë, á¿õ òºðëèéí ñàíõ¿¿ãèéí ¿¿ðýãòýé õîëáîãäñîí ãýðýý, õýëöýë, ¿éë àæèëëàãààã òºñºâò òóñãàõ; 6.3.4. òºñâèéí æèëèéí ÿâöàä øèíýýð áèé áîëñîí àëèâààîðëîãî,ýõ¿¿ñâýð,çýýë,õàíäèâ,òóñëàìæ, òýäãýýðýýð ñàíõ¿¿æ¿¿ëñýí ¿éë àæèëëàãààíû çàðëàãà íü òºñâèéí á¿ðýëäýõ¿¿í áàéõ. 6.4.Ýíý õóóëèéí 5.1.3-ò çààñàí ñàíõ¿¿, òºñâèéí çîõèñòîé óäèðäëàãûã õýðýãæ¿¿ëýõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.4.1. òºñâèéã ¿ð àøèãòàé, õýìíýëòòýé áàéõààð òºëºâëºæ, çàðöóóëàõ; 6.4.2. òºðèéí ÷èã ¿¿ðýãò õàìààðàõã¿é õºòºëáºð, àðãà õýìæýýã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõã¿é áàéõ;
  43. 43. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 43 6.4.3. èðãýí, àæ àõóéí íýãæ, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãààð ã¿éöýòã¿¿ëýõ áîëîìæòîé õºòºëáºð, àðãà õýìæýýã òýäãýýðýýð ã¿éöýòã¿¿ëýõ ÷èãëýë áàðèìòëàõ; 6.4.4. õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë áàðàà íèéë¿¿ëýõ, àæèë ã¿éöýòãýõ, ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýõ ýòãýýäèéã ÷ºëººò ºðñºë人í, íýýëòòýé ñîíãîí øàëãàðóóëàëòûí àðãààð ñîíãîõ; 6.4.5. òºñâèéí çàõèðàã÷ òºñâèéí îðëîãûã áàðüöààëàõ, ò¿¿ãýýð áàòàëãàà ãàðãàõã¿é áàéõ; 6.4.6. õóóëüä ººðººð çààãààã¿é áîë òºñâèéí îðëîãûã àëüíýãýòãýýä,ýñõ¿ë¿éëàæèëëàãààíäòóñãàéëàí îíîîõã¿é áàéõ; 6.4.7. òºðººñ õýðýãæ¿¿ëýõ àëèâàà ¿éë àæèëëàãàà, õºòºëáºð, àðãà õýìæýý, òàòâàð íîãäóóëàëò, ýñõ¿ë õºíãºëºëò, áàòàëãàà, çýýë, ºð òºëáºð, ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë àæèëëàãàà, áîëçîøã¿é ºð òºëáºð, òýäãýýðèéí ¿ð ä¿í íü ºíºº áîëîí èðýýä¿é ¿åèéí õîîðîíä òýãø áóñ áàéäàë ¿¿ñãýõã¿é áàéõ; 6.4.8. òºñâèéã çîõèñòîé óäèðäàæ àâëàãà, ºð òºëáºð ¿¿ñãýõã¿é áàéõ. 6.5.Ýíý õóóëèéí 5.1.4-ò çààñàí òºñâèéí èë òîä áàéäëûã õàíãàñàí áàéõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.5.1. òºñºâ õýëýëöýõ, áàòëàõ ¿éë àæèëëàãààã íèéòýä íýýëòòýé áàéëãàæ, òºñâèéí òºëºâëºãºº, ã¿éöýòãýë, òàéëàãíàëûí òàëààð òîãòîîñîí õóãàöààíä íèéòýä îéëãîìæòîé, õ¿ðòýýìæòýé áàéäëààð ìýäýýëýõ; 6.5.2. òºñâèéã òºëºâëºõ, á¿ðä¿¿ëýõ, õóâààðèëàõ, òàéëàãíàõ ¿éë àæèëëàãààíä îëîí íèéòèéí îðîëöîîã õàíãàõ; 6.5.3. òºñâèéí ã¿éöýòãýë, çàðöóóëàëò íü áàòëàãäñàí òºëºâëºãººíèé äàãóó õýðýãæèæ áàéãàà ýñýõýä îëîí íèéò õÿíàëò òàâèõ áîëîìæîîð õàíãàõ;
  44. 44. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 44 6.5.4. òºðººñ ¿ç¿¿ëæ áàéãàà àëèâàà àæèë, ¿éë÷èëãýý, õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà àðãà õýìæýý, òýäãýýðèéí õ¿ðýýíä õóäàëäàí àâ÷ áàéãàà áàðàà, àæèë, ¿éë÷èëãýýíä îëîí íèéò õÿíàëò òàâèõ áîëîìæîîð õàíãàõ; 6.5.5. õºòºëáºð, òºñºë, àðãà õýìæýýíèé à÷ õîëáîãäëûí ýðýìáý, õýðýãæ¿¿ëýõ äàðààëàë, àðãà çàìûã òîäîðõîéëîõ øèéäâýðò îëîí íèéòèéí ñàíàëûã õàðãàëçàí ¿çýõ; 6.5.6. òºñâèéí àñóóäëààð èðãýä, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãààñ ãàðãàñàí ñàíàë, ä¿ãíýëòèéã ýðõ á¿õèé ýòãýýä íü øèéäâýðòýý õýðõýí òóñãàñàí òóõàé, òºñâèéí ¿éë àæèëëàãààí äàõü îëîí íèéòèéí îðîëöîîã õàíãàæ àæèëëàñàí ä¿íã òýäýíä òóõàé á¿ð ìýäýýëæ áàéõ. 6.6.Ýíý õóóëèéí 5.1.5-ä çààñàí õàðèóöëàãàòàé áàéõ çàð÷ìûã äàðààõ áàéäëààð õýðýãæ¿¿ëíý: 6.6.1. òºñâèéí çàõèðàã÷ íü ò¿¿íèéã òîìèëñîí áàéãóóëëàãà, àëáàí òóøààëòíû ºìíº, ýñõ¿ë äýýä øàòíûõàà òºñâèéí çàõèðàã÷èéí ºìíº òºñâèéí òàëààð õàðèóöëàãà õ¿ëýýäýã áàéõ; 6.6.2. òºñâèéí çàõèðàã÷ íü òºñâèéí àñóóäëàà ººðèéí õàðüÿàëàãäàõ äýýä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷ààð äàìæóóëàí øèéäâýðë¿¿ëäýã áàéõ; 6.6.3. òºñâèéí çàõèðàã÷ íü ººðèéí ýðõ, ¿¿ðãýý äîîä øàòíû òºñâèéí çàõèðàã÷èä øèëæ¿¿ëæ áîëîõ áîëîâ÷ ýíý íü ò¿¿íèéã õàðèóöëàãààñ ÷ºëººëºõ ¿íäýñëýë áîëîõã¿é áàéõ; 6.6.4. òºñâèéí çàõèðàã÷ íü òºñâèéí æèëèéí äóíäóóð ýíý õóóëèàð îëãîãäñîí á¿ðýí ýðõèéíõýý õ¿ðýýíä òóõàéí æèëèéí òºñºâòºº ººð÷ëºëò îðóóëæ, çîõèöóóëàëò õèéñýí áîë ã¿éöýòãýëèéã íü àíõíû áàòëàãäñàí çîðèëò, õ¿ðýõ ¿ð ä¿íòýé õàðüöóóëæ òàéëàãíàäàã áàéõ;
  45. 45. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 45 6.6.5. îðîí íóòãèéí òºñ⺺ð õýðýãæ¿¿ëýõýýð ýíý õóóëüä çààñàí ÷èã ¿¿ðãýýñ áóñàä ÷èã ¿¿ðãèéã ººð õóóëü òîãòîîìæîîð òîãòîîñîí áîë òóõàéí ÷èã ¿¿ðãèéã ñàíõ¿¿æèëòèéíõ íü õàìò øèéäâýðëýí, øèëæ¿¿ëäýã áàéõ; 6.6.6. òóõàéí øàòíû òºñ⺺ñ ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõýýð õóóëèàð òîãòîîñîí ÷èã ¿¿ðãèéã çºâõºí òóõàéí øàòíû òºñâèéí ñàíõ¿¿æèëòýýð õýðýãæ¿¿ëýõ. 7 äóãààð ç¿éë.Òºñâèéí æèë 7.1.Òºñâèéí æèë íü òóõàéí îíû 1 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé ºäºð ýõýëæ, òóõàéí îíû 12 äóãààð ñàðûí 31-íèé ºäºð äóóñãàâàð áîëíî. 7.2.Òºñâèéí æèë íü ñàð, óëèðàë, õàãàñ æèë, á¿òýí æèë ãýñýí ¿åä õóâààãäàíà. 7.3.Òºñâèéã íýã æèëýýð áàòàëæ, òàéëàãíàõ áºãººä áàòëàãäñàí òºñâèéã ñàð, óëèðëààð õóâààðèëàí, õýðýãæèëòèéã çîõèîí áàéãóóëíà. 7.4.Òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí ìýäýýã ñàð á¿ðýýð, ñàíõ¿¿ãèéí áîëîí òºñâèéí ã¿éöýòãýëèéí òàéëàíã óëèðàë, õàãàñ æèë, á¿òýí æèëýýð áýëòãýæ, òàéëàãíàíà. 7.5.Áàòëàãäñàí òºñâèéã õýðýãæ¿¿ëýõ áýëòãýë àæëûã òóõàéí æèëèéí òºñâèéã ýðõ á¿õèé áàéãóóëëàãààñ áàòàëñàí ºäðººñ ýõëýí çîõèîí áàéãóóëæ áîëíî. 7.6.Òºñâèéí æèë ýõëýõýä òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òóõàéí òºñâèéí æèëèéí áàòëàãäñàí òºñâèéã çàðöóóëàõ ýðõ íü íýýãäýíý. 7.7.Ýíý õóóëèéí 43 äóãààð ç¿éëä çààñíààñ áóñàä òîõèîëäîëä òºñâèéí æèë äóóñàõàä òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òºñºâ çàðöóóëàõ ýðõ íü äóóñãàâàð áîëîõ áºãººä òºñâèéí çàõèðàã÷èéí òºñâèéí çàðöóóëàãäààã¿é ¿ëäýãäëèéã òóõàéí øàòíû òºñâèéí åðºíõèé äàíñàíä òàòàí òºâëºð¿¿ëíý. 7.8.Ñàëáàðûí ¿éë àæèëëàãààíû îíöëîãîîñ õàìààð÷ òºñâèéí õýðýãæèëòèéí õóãàöàà íü òºñâèéí æèëýýñ çºð¿¿òýé áîë òºñâèéí òºëºâëºëòèéã ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿íèé áàòàëñàí àðãà÷ëàëûí äàãóó çîõèöóóëíà.
  46. 46. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 46 8 äóãààð ç¿éë. Òºñâèéí öàãëàáàð 8.1.Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.1.1 ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã áîëîâñðóóëæ, æèë á¿ðèéí 4 ä¿ãýýð ñàðûí 15-íû äîòîð Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.1.2. Çàñãèéí ãàçàð äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 5 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõ; 8.1.3. Óëñûí Èõ Õóðàë äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí 6 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð õýëýëöýæ, áàòëàõ; 8.1.4. Óëñûí Èõ Õóðàë äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäëèéã áàòàëñíààñ õîéø àæëûí äîëîîí ºäðèéí äîòîð õýâëýí íèéòëýõ. 8.2.Óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà: 8.2.1. õºãæëèéí áîäëîãî, òºëºâëºëòèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí 4 ä¿ãýýð ñàðûí 01-íèé äîòîð áîëîâñðóóëæ, Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; /Ýíý çààëòàä 2012 îíû 08 äóãààð ñàðûí 17- íû ºäðèéí õóóëèàð íýìýëò îðóóëñàí/ 8.2.2. Çàñãèéí ãàçàð ýíý õóóëèéí 8.2.1-ä çààñàí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñëèéã äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä íèéö¿¿ëýí õÿíàæ, Óëñûí Èõ Õóðàëä æèë á¿ðèéí 5 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð ºðãºí ìýä¿¿ëýõ;
  47. 47. ÒªÑÂÈÉÍ ÒÓÕÀÉ ÕÓÓËÈÉÍ ÝÌÕÝÒÃÝË 47 8.2.3. Óëñûí Èõ Õóðàë óëñûí ýäèéí çàñàã, íèéãìèéã õºãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí ÷èãëýëèéí òºñëèéã æèë á¿ðèéí õàâðûí ÷óóëãàíààð õýëýëöýí áàòëàõ. 8.3.Äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä ñóóðèëñàí òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûã äàðààõ öàãëàáðûí äàãóó áîëîâñðóóëæ, áàòàëíà. 8.3.1. òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷ äóíä õóãàöààíû òºñâèéí õ¿ðýýíèé ìýäýãäýëä ñóóðèëñàí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûí ñàíàëàà ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãàä æèë á¿ðèéí 6 äóãààð ñàðûí 10-íû äîòîð õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.3.2. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûí ñàíàëûã íýãòãýí áîëîâñðóóëæ, æèë á¿ðèéí 6 äóãààð ñàðûí 20-íû äîòîð Çàñãèéí ãàçàðò õ¿ðã¿¿ëýõ; 8.3.3. Çàñãèéí ãàçàð òºñâèéí åðºíõèéëºí çàõèðàã÷èéí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûí òºñëèéã õýëýëöýí æèë á¿ðèéí 7 äóãààð ñàðûí 01-íèé äîòîð áàòëàõ; 8.3.4. ñàíõ¿¿, òºñâèéí àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãà Çàñãèéí ãàçðûí áàòàëñàí æèëèéí òºñâèéí õÿçãààðûã òºñâèéí óäèðÀ

×