Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.

Μακεδονική & Κρητική Σχολή

15,518 views

Published on

  • Πολύ ωραία και αναλυτική η παρουσίασή σας. Συγχαρητήρια!
    Θα με ενδιέφερε να την 'κατεβάσω', να απλοποιήσω λίγο τη γλώσσα, για να τη δείξω στους μαθητές μου που είναι όλοι αλλοδαποί. Δεν μπορώ όμως, γιατί είναι κλειδωμένη η παρουσίαση.
    Καλή συνέχεια στο δημιουργικό έργο σας!
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here

Μακεδονική & Κρητική Σχολή

  1. 1. :ΣΤΟΧΟΙ1.Παρουσίαση των δύο καλλιτεχνικών τεχνοτροπιών.2.Εστίαση στα κύρια χαρακτηριστικά των δύο ρευμάτων.3.Γνωριμία των δύο βασικών εκφραστών τους. Πανσέληνο και θεοφάνη.4.Ανάδειξη των αντιπροσωπευτικότερων καλλιτεχνικών δημιουργιών των δύο σχολών.5.Εικονική περιήγηση μέσα στο Πρωτάτο και τη μονή Σταυρονικήτα Αγίου Όρους.6. Σχολιασμός και σύγκριση των αισθητικών χαρακτηριστικών των δύο σχολών.Εισηγητής: Κυριακουλόπουλος Ευάγγελος ΠΕ01 Καννά Ελένη ΠΕ0260ΜΑΘΗΜΑ4 διδακτικές ώρες-Μακεδονική σχολή Εμμανουήλ Πανσέληνος-Κρητική σχολή Θεοφάνης ο Κρης
  2. 2.  Η Βυζαντινή ζωγραφική αποτελείανεκτίμητο κεφάλαιο της πολιτιστικήςμας κληρονομιάς. Είναι μια τέχνη με διαστάσειςοικουμενικές, αφού:Με αφετηρία το Σινά, διατρέχει τηνΜ.Ασία και τον κυρίως ελλαδικόχώρο, περνάει από την νότιο-βορειοανατολική Ιταλία και τιςσλαβικές χώρες της βαλκανικήςχερσονήσου και φτάνει μέχρι τιςαχανείς περιοχές της Ρωσίας.
  3. 3. Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗΗ Μακεδονική Σχολήάνθισε στην Μακεδονία με κέντρο την Θεσσαλονίκη καιπέρασε στη Σερβία.Χαρακτηριστικά της είναι ο ρεαλισμός και η ελευθερία .Έχει ένταση, κίνηση και πλούσια χρωματολογία.Το πρόσωπο και τα ενδύματα είναι πλατειά φωτισμένα,γι αυτό και την ονομάζουν «πλατειά τεχνοτροπία».Κύριοι εκφραστές της είναι ο Εμμανουήλ Πανσέληνος οΜιχαήλ Αστραπάς και ο αδελφός του Ευτύχιος,( αγιογράφησαν στη Σερβία), ο Γεώργιος Καλλιέργης κ.α.οι αγιογράφοι αυτοί ζωγράφισαν στο Άγιο Όρος: τοΠρωτάτο και τα καθολικά των μονών Μεγίστης Λαύρας,Βατοπεδίου, Χιλανδαρίου, Παντοκράτορος, την Τράπεζακαι τον Κοιμητηριακό ναό της Μονής Παντοκράτορος.Ονομαστά εργαστήρια της Μακεδονικής Σχολήςυπήρχαν πολλά, αλλά πάνω από όλα στεκόταν τοεργαστήριο του Πανσέληνου. Υποστηρίχθηκε η άποψηότι η μακεδονική τεχνοτροπία προτιμήθηκε από τουςλογίους, τις μορφωμένες τάξεις, και τους αυλικούς.
  4. 4. Η Μακεδονική Σχολή άκμασε τον 13ο-14οαι.Χαρακτηριστικά: Έντονα και πλούσια χρώματαΠλατιά σαρκώματα και φωτίσματα.Διαγραφή των σωμάτων κάτω από ταενδύματα. Πλούσια πτυχολογία διακοσμημένη μεθεαματική λεπτομέρεια.Ένταση, κίνηση, ελευθερία,Έντονη έκφραση της ψυχολογικήςκαταστάσεως των εικονιζόμενωνπροσώπων.
  5. 5. Σημεία αναφοράς αυτής της σχολής είναι ορεαλισμός στην απεικόνιση των μορφών, όχιμόνον στα εξωτερικά χαρακτηριστικά αλλάκαι στην απόδοση του εσωτερικού κόσμου.Οι συνθέσεις είναι πολυπρόσωπες, όλες οιμορφές κινούνται μέσα στο χώρο, ο οποίοςείναι διευρυμένος και αποδίδεται μεαξιοσημείωτο βάθος.
  6. 6. Ο Εμμανουήλ Πανσέληνος είναι ο κύριος εκπρόσωπος της λεγόμενης Μακεδονικής Σχολής.Η βιογραφία του μας είναι άγνωστη. Αυτό αποτέλεσε και την αιτία ώστε να αμφισβητηθεί η ύπαρξή του.Όμως οι εξαίσιες για την καλλιτεχνική τους αξία τοιχογραφίες, που διασώζονται στο εσωτερικό του Πρωτάτου στο Άγιο Όρος,παραμένουν αδιάψευστοι μάρτυρες της καλλιτεχνικής του δράσης.Φέρεται ότι γεννήθηκε στην Θεσσαλονίκη τον 14οαι. Μια σειρά από έργα που αποδίδονται σε αυτόν, τον αναδεικνύουν σεκαλλιτεχνική μορφή ισάξια με τους τεχνίτες των περίφημων ψηφιδωτών της προ της άλωσης βυζαντινής τέχνης.Εμμανουήλ Πανσέληνος
  7. 7. Πληροφορίες σχετικά με τον Πανσέληνο παρέχονταιστο σύγγραμμα «Ερμηνεία της Ζωγραφικής Τέχνης».Συγγραφέας του είναι ο ιερομόναχος και αγιογράφοςΔιονύσιος από τα Φουρνά της Ευρυτανίας που μόνασεστο Άγιο Όρος στις αρχές του 18ου αι.Ο Διονύσιος απέδιδε στον Πανσέληνο τις τοιχογραφίεςτου Πρωτάτου, τις τοιχογραφίες του εξωνάρθηκα τουκαθολικού της Μονής Βατοπεδίου, του καθολικού τωνΜονών Παντοκράτορος και Μεγίστης Λαύρας καιπλήθος φορητές εικόνες σε μονές εντός και εκτός τουΑγίου Όρους.Η επιστημονική έρευνα έχει αποδεχθεί ως γνήσια έργατου Πανσέληνου, όσα ο Διονύσιος αναφέρει για το ΆγιοΌρος καθώς και τις τοιχογραφίες στο παρεκκλήσιο τουαγίου Ευθυμίου που βρίσκεται μέσα στο ναό του αγίουΔημητρίου Θεσσαλονίκης.Έργα του έχουν εντοπιστεί σε πόλεις της Μακεδονίας.
  8. 8. Στον Πανσέληνο , σύμφωνα με την παράδοση, αποδίδονται οι τοιχογραφίες του Πρωτάτου. Η ομοιογένεια στο ύφος καιη συνοχή που χαρακτηρίζουν τις συνθέσεις αυτές, μας βεβαιώνουν ότι αποτελούν έκφραση του ίδιου δημιουργικούπνεύματος. Ενός μόνο καλλιτέχνη και των βοηθών του (Σχολή Πανσέληνου).Ο Ιερομόναχος και αγιογράφος Διονύσιος εκ Φουρνά στο σύγγραμμά του αναφέρεται στον Πανσέληνο με άκρατοενθουσιασμό χαρακτηρίζοντάς τον μάλιστα σαν τον μεγαλύτερο των ζωγράφων, αρχαίων και νεώτερων . Τονπαρομοιάζει με την «πασιφαή Σελήνην» και προτρέπει συχνά τον αναγνώστη να μελετά τα έργα του μεγάλουζωγράφου. Μάλιστα αναφέρει τον Πανσέληνο ως αντίπαλο του Θεοφάνη, ο οποίος είναι ο κύριος εκπρόσωπος τηςΚρητικής σχολής.
  9. 9. Οι τοιχογραφίες του Πρωτάτου, αποτελούν έργα του 14ουαιώνα και είναι κατά κοινή παραδοχή, οιαρχαιότερες και καλλιτεχνικότερες του Αγίου Όρους. Σύμφωνα με τον Γεώργιο Σωτηρίου «Οι τοιχογραφίεςαυτές ζωογονημένες από το ατομικό του καλλιτέχνη αίσθημα, έχουν μεγάλη δεξιότητα εις την,εκτέλεσιν συνδυάζουν έντονη φυσικότητα μετά ευρείας διακοσμητικότητας. Αποτελούν δε ταμνημεία αυτά άριστα δείγματα της σχολής εκείνης της βυζαντινής τέχνης του 14ου αι., η οποία εζωογονήθηαπό την πλέον ισχυρά - την όλως ανεξάρτητον της ιταλικής - πνοήν της ελληνικής αναγέννησης»
  10. 10. Ο Φώτης Κόντογλου αναφέρει :«Η τραγική τέχνη του Πανσέληνου έχει αναλογία με τις τεταραγμένες παραστάσεις του Μιχαήλ Αγγέλου. Δεινός εκτελεστήςτης εφ΄ υγρού ζωγραφικής συγκεντρώνει εις ύψιστον βαθμόν τα χαρίσματα του τοιχογράφου, δηλαδή την μνημειώδηευρύτητα των σχημάτων, την αίσθησιν των επιφανειών, την περί την κατάτμησην του χώρου σοφία, τα αδράπεριγράμματα και την πλήρη υποταγή των λεπτομερειών εις τας μεγάλας γραμμάς του έργου. Το χρώμα του είναιτεφρώδες και εις άκρον λιτόν, μετ΄ελαφρών υποπράσινων φωτοσκιάσεων, σε αντίθεση προς τους ζωγράφους τηςΚρητικής σχολής που αγαπούν τους βίαιους και μεταλλικούς σκιοφωτισμούς. Ο Πανσέληνος αναδεικνύεται ακαταγώνιστοςκαι εις τας συνθέσεις και εις την αναπαράστασιν μεμονωμένων μορφών. Παρ΄όλη την πειθαρχία του έργου του εις τονρυθμό της παράδοσης μια βαθειά πνοή ωμού πραγματισμού σφραγίζει τις τοιχογραφίες του…Ουδείς βυζαντινόςζωγράφος υπήρξε τόσο υποκειμενικός, τόσο δημιουργικός, όσο ο Πανσέληνος. Ουδενός δε το έργο φανερώνει τόσοσυνειδητές επιδιώξεις που έχουν αναλογία προς τας σημερινάς κατευθύνσεις της τέχνης».
  11. 11. Στο Πρωτάτο οι τοιχογραφίες είναι αρκετά φθαρμένες αλλά μπορούν και μαρτυρούν την πνευματικότητα, και την υψηλή τεχνικήκατάρτιση του καλλιτέχνη. Το διάχυτο φως στο πλάσιμο των χρωματικών τόνων, ροδαλών και πρασινωπών φωτοσκιάσεων, ορεαλισμός στην απόδοση μορφών και κινήσεων δίχως εμμονή στις λεπτομέρειες, το πολύ καλό σχέδιο και η συνθετική ικανότητα, οσωστός καταμερισμός του χώρου, η δίχως αντιθέσεις ζεστή χρήση των χρωμάτων και τέλος η πλούσια διακοσμητικότητα ασπίδων,πανοπλιών και χιτώνων αποτελούν τα βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ζωγραφικής του Μανουήλ Πανσέληνου.
  12. 12. Η ζωγραφική του δεν υστερεί καθόλου της τέχνης των σύγχρονών του μεγάλων ζωγράφων της δυτικο-ευρωπαϊκής ζωγραφικής, όπως του Τσιμαμπούε και του μαθητή του Τζιότο ντι Μποντόνε που θεωρούνταιθεμελιωτές της δυτικής ζωγραφικής. Στο ίδιο χρονικό διάστημα, από το 1290-1300, που ο Τζιότο δούλευε στηνΑσίζη και στην Φλωρεντία, ο Πανσέληνος ζωγράφιζε το εσωτερικό του Πρωτάτου.
  13. 13. Στην περίπτωση του Τζιότο, η ρήξη με τη Βυζαντινή τέχνη ήταν ένας αναπόφευκτος μονόδρομος. Αποτελούσε τηνπροσπάθεια να θεμελιωθεί μια ανεξάρτητη ιταλική ζωγραφική.Η τεχνική του Τζιότο στήριζε την αναγκαιότητα να εκφραστεί πλέον η Παπική Εκκλησία με διαφορετικό καλλιτεχνικότρόπο από εκείνον της ανατολικής-Ορθόδοξης Εκκλησίας. Την διαφοροποίηση αυτή πρέπει να την κατανοήσουμε μέσααπό το πρίσμα της δογματικής διαφοροποίησης που είχε οριστικοποιηθεί με το Σχίσμα.
  14. 14. Σ` όλες σχεδόν τις προσωπογραφίες τουαποδίδεται η σωστή εκφραστική σημασία με τηχρησιμοποίηση των ιδιαίτερων χρωματισμών καιτων φωτεινών τόνων.Οι τοιχογραφίες του Μανουήλ Πανσέληνουξεχωρίζουν:• από τα φωτεινά τους χρώματα,•την ευρύτητα του σχεδίου,•την ολοκληρωμένη απόδοση των μορφών,•την αναδυόμενη πνευματικότητα•τη μεγαλοπρέπεια των ζωγραφικών συνθέσεων.
  15. 15. Μέσα στο έργο του Πανσέληνου συντελείται μια ανανέωση η οποία δεν αμφισβητεί την βυζαντινή παράδοση και τουςκανόνες της, ούτε την εκκοσμικεύει. Αντίθετα την προάγει σε ένα επίπεδο μεγαλύτερης έκφρασης.Η τέχνη του προβάλλει την ατομικότητα της κάθε μορφής με τρόπο ρεαλιστικό και οι χαρακτήρες των προσώπων τουείναι μοναδικοί και χωρίς εξιδανίκευση.Η ατομική οντότητα αποτελεί ξεχωριστό και ταυτόχρονα αναπόσπαστο μέρος ενός τέλειου οργανικού συνόλου.Η ελεύθερη, έξω από επαναλαμβανόμενους συμβατικούς τύπους, απόδοση χαρακτήρων και μορφών, δημιουργεί μιαποικιλία.
  16. 16. Η ποικιλία του Πανσέληνου βρίσκεται σε αντίθεση με τις επαναλαμβανόμενες, σχεδόν πανομοιότυπες μορφέςμεταγενέστερων καλλιτεχνών ιδίως της Κρητικής Σχολής. Η ελευθερία στην έκφραση των μορφών κατατάσσειτον Πανσέληνο περισσότερο στους ζωγράφους θρησκευτικών παραστάσεων, παρά στον κύκλο των συμβατικώναγιογράφων. Εδώ ανευρίσκονται κοινά σημεία ανάμεσα στον Πανσέληνο και στους σύγχρονούς του Ιταλούς,παρά τη διαφορετικότητα ως προς τους σκοπούς που επιδιώκουν. Ο Πανσέληνος επαναφέρει τα χαρακτηριστικάτης αρχαιοελληνικής και ελληνιστικής τέχνης και τα «παντρεύει» με τα ανατολικά στοιχεία.
  17. 17. Όλο το έργο του Πανσέληνου, αλλά και όλων των άλλων βυζαντινών καλλιτεχνών, προβάλλει : την διαχρονική παρουσία και την συνεχή μετεξέλιξη της ελληνικής τέχνης. Την δυναμική και την ελληνικότητα της βυζαντινής τέχνης.
  18. 18. Αντίθεση στο ρεαλισμό της ΜακεδονικήςΣχολής παρουσιάζει η λεγόμενη "ΚρητικήΣχολή",που αναπτύχθηκε κυρίως στηνΚρήτη, στο Άγιον Όρος και τα Μετέωρα.Μη στερούμενη ζωτικότητας παρέμεινεπερισσότερο πιστή στο βυζαντινόιδεαλισμό. H τεχνοτροπία αυτή βρήκε τηντελείωσή της στα έργα του περίφημουτοιχογράφου Θεοφάνους και τουζωγράφου φορητών εικόνων ΜιχαήλΔαμασκηνού. Χαρακτηριστικό μάλισταείναι το γεγονός ότι οι μεγαλύτερεςκαλλιτεχνικές μεταρρυθμίσεις και οισπουδαιότερες φάσεις των εξελίξεων στηζωγραφική έγιναν στηνΚωνσταντινούπολη. Και αυτό ήτανεπόμενο. Εκεί ήταν η έδρα τουΑυτοκράτορα και του ΟικουμενικούΠατριάρχη.Εκεί υπήρχαν οι μεγάλες μονές, στακαλλιτεχνικά εργαστήρια των οποίων καιμάλιστα του Στουδίου οι καλλιτέχνεςαποκτούσαν θεολογική μόρφωση. Κατάσυνέπεια κάθε εξωτερική "αλλαγή" έφερετη σφραγίδα του κέντρου του κράτους, τηςΚωνσταντινούπολης.Aπό τον 16ο αιώνα και εξής η αγιογραφίαολοκληρώθηκε και παρέμεινε έκτοτε στουςπαραδεδεγμένους τύπους. Από τότε ταδύο παραπάνω ρεύματα κυριαρχούνπλέον στον ορθόδοξο χώρο.
  19. 19. -ΘΕΟΦΑΝΗΣ ΣΤΡΕΛΙΤΖΑΣ ΜΠΑΘΑΣΣύμφωνα με τις έρευνες του Μανόλη Χατζηδάκη, οζωγράφος Θεοφάνης Στρελίτζας, ο λεγόμενος Μπαθάς,κατάγεται από την οικογένεια ζωγράφων Στρελίτζα –Μπαθά, που κατέφυγαν από την τουρκοκρατούμενηΠελοπόννησο στην Κρήτη.  Ο Θεοφάνης γεννήθηκε, πιθανότατα, στα τέλη του15ου αιώνα στο Ηράκλειο Κρήτης, όπου ακολούθησε τοοικογενειακό επάγγελμα. Παντρεύεται και αποκτά δύο παιδιά, τον Συμεών και τοΝεόφυτο, οι οποίοι, όταν ενηλικιώνονται, ακολουθούν τοεπάγγελμα του πατέρα τους. Όταν στα 1527 εμφανίζεται στα Μετέωρα είναι ήδημοναχός.Η πρώτη μνεία του ζωγράφου Θεοφάνη βρίσκεται στηνεπιγραφή του Αγίου Νικ ολάου του Αναπαυσά, όπουαναφέρεται ως μοναχός καταγόμενος από την Κρήτη.Για την καλλιτεχνική δραστηριότητα του Θεοφάνη πριναπό το 1527 και στο διάστημα από το 1527 έως το 1535δε διαθέτουμε καμία πληροφορία.Είναι μάλιστα αξιoπερίεργο ότι μέχρι στιγμής δεν έχειεντοπιστεί κανένα έργο του Θεοφάνη στην Κρήτη,ενυπόγραφο ή μή.
  20. 20.  Το 1535 τον συναντάμε στη Μονή Μεγίστης Λαύραςστο Άγιον Όρος, όπου προσεκλήθη να διακοσμήσειμε τοιχογραφίες το καθολικό της μονής, μία τρίκογχηβυζαντινή εκκλησία μεγάλων διαστάσεων, έργο τουιδρυτή της Λαύρας, αγίου Αθανασίου του Αθωνίτη.Στην κτητορική επιγραφή της μονής αναφέρεται οζωγράφος με τρόπο συνοπτικό: δια χειρός κυρούΘεοφάνη μοναχού.  Η λιτή αυτή διατύπωση και το προσηγορικό κυρού,όπως και η πρόσκληση από το μεγαλύτερομοναστήρι του Αγίου Όρους, δείχνει ότι ο Θεοφάνηςήταν πλέον φημισμένος και καθιερωμένος ωςκαλλιτέχνης.  Δεν είναι μάλιστα χωρίς σημασία ότι σε αναφορές σεκώδικα της Λαύρας μνημονεύεται ως ο διδάσκαλος,ενώ, μερικά χρόνια μετά το θάνατό του (1559), στηνκτητορική επιγραφή του ναού της Κοιμήσεως τηςΘεοτόκου (1573) στην Καλαμπάκα, αναφέρεται ωςάριστος αγιογράφος. 
  21. 21. Στον ίδιο καλλιτέχνη αποδίδονται, χωρίς όμως να έχειγίνει καθολικά αποδεκτό και οι τοιχογραφίες της Τράπεζαςτης Λαύρας.Η διακόσμηση με τοιχογραφίες της Τράπεζας της Λαύρας,σύμφωνα με την άποψη του Μανόλη Χατζηδάκη, άρχισεμετά το 1535 και τελείωσε μετά το 1541.Από σημειώματα στον κώδικα των αδελφοτήτων τηςΜονής Μεγίστης Λαύρας συνάγεται ότι το 1536 γίνεταιαδελφός της Μονής, όπου ο κυρ Θεοφάνης ο ζωγράφοςαποκτά ένα κάθισμα στη Λαύρα, για να το έχει επί ζωήςαυτός και τα παιδιά του.  Για λόγους που αγνοούμε, ίσως επαγγελματικούς,εγκαθίσταται το 1543 στις Καρυές.  Το 1545-1546 ο Θεοφάνης μαζί με το γιο του Συμεώναναλαμβάνουν να διακοσμήσουν το καθολικό, τηνΤράπεζα, και το παρεκκλήσιο του Αγίου Ιωάννου τουΠροδρόμου της Μονής Σταυρονικήτα.Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Άγιον Όρος, οΘεοφάνης αναλαμβάνει και τη διακόσμηση ενόςπαρεκκλησιού της Μονής Παντοκράτορος.  Από τη διακόσμηση του παρεκκλησίου αυτού σώζονταισήμερα ορισμένα σπαράγματα τοιχογραφιών, πουαπόκεινται στη Μονή και στο Μουσείο Hermitage τηςΠετρούπολης.
  22. 22. Παράλληλα με τη δραστηριότητα στη διακόσμηση καθολικών και παρεκκλησίων στα Μετέωρα και στο Άγιον Όρος, οΘεοφάνης ζωγραφίζει από το 1527 έως το 1546 μία σειρά φορητών εικόνων, στο ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκουστην Καλαμπάκα (1527), στη Μονή Μεγίστης Λαύρας (1535 – 1541), στη Μονή Ιβήρων, στη Μονή Παντοκράτορος,στη Μονή Σταυρονικήτα και στη Μονή Γρηγορίου.  Ο Θεοφάνης θα παραμείνει στο Άγιον Όρος ως αδελφός της Μονής Λαύρας, ως το 1558. Στις αρχές του 1559μεταβαίνει στο Ηράκλειο, όπου την ημέρα που συντάσσει τη διαθήκη του πεθαίνει (24 Φεβρουαρίου 1559).  
  23. 23. Άλλοι καλλιτέχνες της Κρητικής σχολής είναι:Ο Τζώρτζης που εικονογράφησε τοκαθολικό της μονής Διονυσίου και το καθολικότης μονής Δοχειαρίου. Ο Τζώρτζης μιμήθηκετον Θεοφάνη, ωστόσο οι μορφές του έχουνμεγαλύτερη σχηματικότητα και περισσότεροπάθος.Από άλλους καλλιτέχνες της Κρητικής σχολήςεικονογραφήθηκαν τον 16ο αι. τα καθολικάτων μονών Κουτλουμουσίου και Ιβήρων, οιΤράπεζες των μονών Φιλοθέου και ΜεγίστηςΛαύρας και η Μολυβοκκλησιά στις Καρυές.Ο Αντώνιος εικονογράφησε το παλαιόκαθολικό της μονής Ξενοφώντος, το κελί τουΑγίου Προκοπίου, το παρεκκλήσι του ΑγίουΓεωργίου στη μονή Αγίου Παύλου. ΟΑντώνιος καταγόταν από την ηπειρωτικήΕλλάδα, όμως ακολουθούσε πιστά τουςκανόνες της Κρητικής σχολής.Τις τοιχογραφίες του νάρθηκα του παλαιούκαθολικού της μονής Ξενοφώντοςφιλοτέχνησε ο ,Θεοφάνης ένας συνώνυμοςζωγράφος του Θεοφάνη Στρελίτζα.
  24. 24. Η Κρητική τεχνοτροπία ακμάζει τον 16οαιώνα..Χαρακτηριστικά:✦ Οι π πσκοτεινότεροι ρο λασμοί, κυρίωςστα πρόσωπα. Αντί του πράσινου χρώματοςτης μακεδονικής σχολής, χρησιμοποιείται τοκαφέ.✦ Η τέχνη είναι π , ,α λή λιτή με μυστικόασκητικό χαρακτήρα.✦ Το φως είναι πλέον λιγοστό και μοιάζει ναπηγάζει από κάποιο βάθος, στοιχείο πουυποβάλλει στον θεατή βαθιά κατάνυξη.✦ Προτίμησε τη συντηρητικότητα και τιςσυγκρατημένες κινήσεις, την ηρεμία καιτην έκφραση της .εσωτερικής συγκίνησης✦ Η πιστή απόδοση των εξωτερικώνχαρακτηριστικών και η απεικόνιση τηςψυχοσύνθεσης δίνει τη θέση της σε μια πιοαυστηρή εικονογραφία.✦ Οι μορφές είναι ,ψηλόλιγνεςπλι όσαρκες και εκπέμπουν ασκητική.ευγένεια
  25. 25. Κύριος εκπρόσωπος αυτής της τεχνοτροπίας είναι ο Θεοφάνης ο ΚρηςΟι τοιχογραφίες του Θεοφάνη διακρίνονται: Από τέλεια οργάνωση της σύνθεσης Από το τέλειο στήσιμο των μορφών Πολλές π τυχώσεις των ενδυμάτων Από φυσικότητα Από π πευγενικά ρόσω α Από .φωτεινά χρώματα
  26. 26.  Η κρητική τέχνη στηρίζεται στην Παλαιολόγια τέχνη του14ου αιώνα, αλλά σε αυτή προσθέτει την οργάνωση τωνσυνθέσεων και αφαιρεί το λυρικό στοιχείο. Αναπτύσσονταισυνθέσεις ισορροπημένες, ρυθμικά οργανωμένες,λιγόλογες και αυστηρές. Στα πρότυπα του κλασικισμού βρίσκονται :Οι όρθιες μορφές σε σκούρο ουδέτερο κάμπο. Η σκληρή καιμάλλον πλούσια χρωματικά πτυχολογία. Οικορμοστασιές, οι στάσεις και οι χειρονομίες που εμπνέουναρχοντική ευγένεια. Ιταλικές επιδράσεις υποδηλώνουν:Το πλάσιμο των μορφών που είναι διαφορετικό για πρόσωπαδιαφόρων ηλικιών και οι συχνές πλάγιες ματιές προς τονθεατή. Επιδράσεις αναγεννησιακές, φαίνονται και στιςδευτερεύουσες συνθέσεις.Ο φωτισμός είναι εσωτερικός και απόκοσμος, χωρίςσυγκεκριμένη φωτιστική πηγή. Η διατύπωση του χώρουείναι συμβατική, χωρίς προφανή λάθη αλλά και χωρίςιδιαίτερη φροντίδα για την απόδοση του βάθους.Οι ήρεμες σκηνές με τις άψογες δογματικά και καθιερωμένεςσχέσεις προσώπων, κτιρίων και τοπίων εκφράζουναπαρασάλευτη αλήθεια, κάτι που προσδίδει στην τέχνηαυτή χαρακτήρα κλασσικό.Στην Κρητική σχολή είναι σαφής και συνεχής η προσπάθειαένταξης και προσαρμογής των καινούργιων αυτώνστοιχείων στις αισθητικές αρχές της ορθόδοξηςπαράδοσης.
  27. 27. Εκτός από την Κρητική σχολή, ιδιαίτερα αγαπητήείναι κατά τον 16οαιώνα και η τέχνη του ΦράγκουΚατελλάνου, ο οποίος κατάγεται από τη Θήβα.Την τέχνη του χαρακτηρίζουν : οι πολυπρόσωπες συνθέσεις το πλήθος των αρχιτεκτονημάτων στο βάθος τηςσύνθεσης. η έντονη κινητικότητα των μορφών τα φωτεινά χρώματα η αφηγηματικότητα.Ο Κατελλάνος εικονογράφησε στο Άγιο Όρος το1560 το παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου στοκαθολικό της μονής Μεγίστης Λαύρας, ενώ έργα τουυπάρχουν σε πολλές μονές της υπόλοιπης Ελλάδας.Τον 17ο αι. συνεχίζεται η κυριαρχία της Κρητικήςτέχνης, η οποία όμως συνδυάζεται με στοιχεία τηςλαϊκής παράδοσης, που προέρχονται κυρίως από τηδυτική Ελλάδα.
  28. 28. Η Κρητική Σχολή, κυριάρχησε στα μεγάλα κέντρα της Ορθοδοξίας, αφού, όπως παραπάνω σημειώσαμε,διαμορφώθηκε στην Κρήτη στα τέλη του 15ου και τις αρχές τού 16ου αιώνα.Ιδεαλιστική και περισσότερο συντηρητική από τη Μακεδονική Σχολή, αγαπήθηκε από τούς συντηρητικούς και ιδιαίτερααπό τους μοναχούς, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν θαυμάσια έργα τέχνης στην Κωνσταντινούπολη, το Άγιο Όρος,τα Μετέωρα, τη Σερβία, τη Βουλγαρία κ.ά.Η παράδοση συνεχίζεται από πολλούς αγιογράφους, που στα μεταβυζαντινά χρόνια έγιναν δημιουργοί σπουδαίωνέργων με κύριο χαρακτηριστικό την ισχυρή πνευματική δύναμη, την αληθινή καλλιτεχνική έμπνευση και το μυστικόβάθος.
  29. 29. Είτε όμως υπό τη συμβολική μορφή ερευνήσουμε την Ορθόδοξη ζωγραφική είτευπό την ιστορική, είτε υπό τη δογματική θεολογική είτε από την αφηγηματική, είτευπό οιαδήποτε τεχνοτροπία και τεχνική της, πάντοτε θα διαπιστώσουμε ότιαποσκοπούσε και αποσκοπεί στην "παροχή" των ορθοδόξων αληθειών. Εφόσονσκοπός της είναι η παράσταση της κατηγορίας του αγίου, που είναι αναλλοίωτηκαι αμετάτρεπτη, επόμενο είναι ο χαρακτήρας της να παραμένει ανέκαθεν ο ίδιοςστα βασικά του χαρακτηριστικά. Πολλές φορές άλλαζε "ενδύματα και μορφολογία",όμως η ουσία της, συνισταμένη στην έκφραση του ουρανίου και αιώνιουπνευματικού κόσμου, παρέμεινε πάντοτε η ίδια. Την ουσία ακριβώς αυτή και τονυψηλό χαρακτήρα της τονίζει ο αντιρεαλιστικός τρόπος έκφρασής της.Παρατηρούμε δηλ. ότι αγνοεί το φυσικό χώρο και τον πραγματικό χρόνο. Κινείταισε ιδεατό μεταφυσικό χώρο και σε λειτουργικό χρόνο. Τα όρη και οι λόφοισχηματοποιούνται, τα φυτά και τα ζώα εικονίζονται γεωμετρικά. Τα σχέδια και ηεκτέλεση καθώς και το χρυσό βάθος φανερώνουν την προσπάθεια τουαγιογράφου να απομακρύνει την παράστασή του από τον επίγειο κόσμο.

×